ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
------------ o0o -------------

LÊ THỊ HẢI LINH

PHÁT TRIỂN TƢ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUA HỆ THỐNG BÀI TẬP
CHƢƠNG ESTE- LIPIT

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
------------ o0o -------------

LÊ THỊ HẢI LINH

PHÁT TRIỂN TƢ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUA HỆ THỐNG BÀI TẬP
CHƢƠNG ESTE- LIPIT

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC
Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN HÓA HỌC)
Mã số: 60 14 01 11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học : GS. TS. Lâm Ngọc Thiềm


Bài tập hóa học

BTKL

Bảo toàn khối lượng

BTNT

Bảo toàn nguyên tố

CB

Cơ bản

CTCT

Công thức cấu tạo

CTĐGN

Công thức đơn giản nhất

CTPT

Công thức phân tử

CTTQ

Công thức tổng quát


Nâng cao

NXB

Nhà xuất bản

NXBGD

Nhà xuất bản Giáo dục

PP

Phương pháp

PPDH

Phương pháp dạy học

PTHH

Phương trình hóa học

SGK

Sách giáo khoa

STT

Số thứ tự

iii

Danh mục các bảng ..............................................................................................
Danh mục các sơ đồ, đồ thị ..................................................................................

v
vi
1

MỞ ĐẦU .............................................................................................................
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN .............................................
1.1. Hoạt động nhận thức ....................................................................................

5
5

1.1.1. Khái niệm nhận thức ...................................................................................... 5
1.1.2. Những yếu tố cần thiết để học sinh có thể phát triển .................................

6

1.1.3. Vai trò của người giáo viên trong việc phát triển ......................................

9

1.2. Tư duy và tư duy sáng tạo ................................................................................. 10
1.2.1. Tư duy, các hình thức cơ bản ........................................................................ 10
1.2.2. Sáng tạo và quá trình sáng tạo ....................................................................... 13
1.2.3. Khái niệm tư duy sáng tạo và thành phần của nó .......................................... 15
1.3. Bài tập hóa học .................................................................................................. 17

2.3.3. Khuyến khích tìm nhiều lời giải cho một bài toán ......................................... 44
2.3.4. Vấn đề sáng tạo bài toán mới ......................................................................... 51
2.4. Hệ thống bài tập theo chuyên đề ....................................................................... 55
2.4.1. Các chuyên đề bài tập este- lipit .................................................................... 55
2.4.2. Phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh khá giỏi dựa vào hệ thống bài

80

toán gốc giúp học sinh quy lạ về quen .....................................................................
Tiểu kết chương 2..................................................................................................... 84
Chƣơng 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ............................................................. 85
3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm .......................................................................
3.2. Đối tượng thực nghiệm sư phạm ......................................................................
3.3. Tiến trình thực nghiệm sư phạm .......................................................................
3.4. Thời gian thực nghiệm ......................................................................................

85
85
85
86

3.5. Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm ........................................
3.5.1. Tiêu chí để đánh giá ......................................................................................
3.5.2. Sơ bộ đánh giá hiệu quả của hệ thống bài tập và sự hướng dẫn của giáo
viên theo hướng bồi dưỡng tư duy sáng tạo của học sinh ........................................
3.5.3. Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm bằng phương pháp
thống kê toán ............................................................................................................
Tiểu kết chương 3.....................................................................................................

86


27

Đồ thị 1. Đường phân bố tần suất lũy tích bài kiểm tra số 1…......................

92

Đồ thị 2. Đường phân bố tần suất lũy tích bài kiểm tra số 2…......................

94

vi


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trước sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ
trên thế giới hiện nay, đã tác động đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong
đó kinh tế tri thức đã trở thành yếu tố hết sức quan trọng của quá trình phát triển
lực lượng sản xuất. Do vậy, giáo dục đã trở thành nhân tố có vai trò to lớn đối
với sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Vì vậy, Đảng và Nhà nước ta đã
xác định: Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức ,
sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và
chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của
công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Tuy nhiên, đứng trước thực trạng giáo dục nước ta hiện nay, bên cạnh những
thành tựu to lớn đã đạt được trong những năm đổi mới vừa qua, thì vẫn còn những
hạn chế bất cập. Những biểu hiện yếu kém về chất lượng giáo dục được thể hiện ở
nhiều khía cạnh khác nhau, đặc biệt trong đó là phương pháp học tập của học sinh
thường học tập một cách thụ động, xuôi chiều, thiếu năng lực tư duy độc lập, sáng

đào tạo, trong việc hình thành phương pháp chung của việc tự học, trong việc rèn
luyện kỹ năng tự lực sáng tạo, phát triển tư duy. Song, phương pháp này chưa thực
sự được chú trọng đúng mức, làm giảm vai trò và tác dụng của việc sử dụng bài tập
để phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trong quá trình dạy học hoá học.
Từ những lý luận và thực tiễn trên đây, tác giả đặt ra câu hỏi: Làm thế nào để
phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trung học phổ thông thông qua việc giải bài
tập hóa học ?
Vì vậy, tác giả nghiên cứu, lựa chọn và triển khai đề tài: “ Phát triển tư duy
sáng tạo cho học sinh trung học phổ thông qua hệ thống bài tập chương estelipit ”.
2. Mục đích nghiên cứu
Xây dựng hệ thống bài tập, tìm tòi những biện pháp có tính phương pháp luận
để phát triển tư duy sáng tạo hóa học cho học sinh trung học phổ thông nhằm nâng
cao chất lượng dạy học hóa học, góp phần tích cực vào việc đổi mới phương pháp
dạy học ở trường phổ thông hiện nay.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu tổng quan cơ sở lý luận của đề tài.
- Nghiên cứu hệ thống bài tập hóa học phần este - lipit, hướng dẫn học sinh
khai thác và phát triển các bài tập đó theo hướng sáng tạo.

2


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Giáo dục và Đào tạo (1993), Tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo
(Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban chấp hành trung ương Đảng cộng sản Việt
Nam – khóa VII về giáo dục và đào tạo), Hà Nội.
2. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2002), Định hướng xây dựng chương trình SGK
THPT Hà Nội.
3. Bộ Giáo dục và Đào tạo – Dự án Việt - Bi (2010), Dạy và học tích cực - một số
phương pháp và kỹ thuật dạy học, NXB ĐHSP, Hà Nội.

Nhà xuất bản Giáo dục.
16. Ngô Ngọc An (2010), Rèn luyện kĩ năng giải toán hóa học lớp 12 (tập 1). Nhà
xuất bản Giáo dục
17. Ngô Ngọc An (2008), Hóa học 12 nâng cao. Nhà xuất bản Đại học Sư phạm.
18. Nguyễn Quang Uẩn (Chủ biên) – Trần Hữu Luyến – Trần Quốc Thành
(2011), Tâm lí học đại cương. Nhà xuất bản đại học Quốc Gia Hà Nội.
19. Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Văn Lê, Nhà giáo Châu An (2005), Khơi dậy
tiềm năng sáng tạo. Nxb Giáo dục.
20. Nguyễn Kỳ (Chủ biên) (1995), Phương pháp giáo dục tích cực lấy người học
làm trung tâm, NXB Giáo dục, Hà Nội.
21. Nguyễn Ngọc Quang (1994), Lí luận dạy học hóa học, Tập 1, NXB Giáo dục,
Hà Nội.
22. Nguyễn Thế Nam (2012), Xây dựng hệ thống bài tập theo các chủ đề được
giải bằng phương pháp vectơ, tọa độ trong hình học phẳng nhằm phát triển tư
duy sáng tạo cho học sinh. Luận văn thạc sĩ sư phạm toán.
23. Trần Bá Hoành (1999), Phát triển trí sáng tạo của HS và vai trò của GV. Tạp
chí nghiên cứu giáo dục số (9).
24. Trần Bá Hoành, Cao Thị Thặng, Phạm Thị Lan Hƣơng (2003), Áp dụng
dạy và học tích cực trong môn hóa học, NXB ĐHSPH Hà Nội.

4