ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

MAI VĂN THƢƠNG

QUAN NIỆM CỦA I. KAN VỀ LÝ TÍNH TRONG
TÁC PHẨM PHÊ PHÁN LÝ TÍNH THỰC HÀNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Triết học

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

MAI VĂN THƢƠNG

QUAN NIỆM CỦA I. KAN VỀ LÝ TÍNH TRONG
TÁC PHẨM PHÊ PHÁN LÝ TÍNH THỰC HÀNH

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Triết học
Mã số: 60 22 03 01

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Phạm Văn Chung

Hà Nội - 2015


Tác giả luận văn

Mai Văn Thương


MỤC LỤC

MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 6
CHƢƠNG 1. NHỮNG TIỀN ĐỀ LỊCH SỬ CỦA TRIẾT HỌC I. KANT
VÀ TÁC PHẨM PHÊ PHÁN LÝ TÍNH THỰC HÀNHError!

Bookmark

not defined.
1.1. Những tiền đề lịch sử của triết học I. KantError!

Bookmark

not

defined.
1.2. I. Kant - Con ngƣời và tác phẩm .......... Error! Bookmark not defined.
1.3. Nội dung chính của tác phẩm Phê phán lý tính thực hành .......... Error!
Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2. NỘI DUNG CHÍNH CỦA QUAN NIỆM CỦA I. KANT VỀ
LÝ TÍNH TRONG TÁC PHẨM PHÊ PHÁN LÝ TÍNH THỰC HÀNH
......................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1. Quan niệm của I. Kant về lý tính và về lý tính thực hành nói chung Error!
Bookmark not defined.
2.1.1. Cách đặt vấn đề của I. Kant trong nghiên cứu lý tính và thực chất của

trình nhận thức của con người. Với tư tưởng phê phán tất cả các quan niệm trước
đó về lý tính Kant đã đi sâu vào việc giải thích cụ thể kết cấu của lý tính, các phạm
trù của lý tính, cơ chế tác động giữa các phạm trù của lý tính… Đặc biệt hơn Kant
đã nhận thức được vai trò to lớn của đạo đức đối với lý tính cũng như sự quy định
của lý tính lên đạo đức. Vai trò to lớn mà triết học của Kant đem lại cho sự phát
triển của triết học ở chỗ là đã mở ra một giai đoạn mới trong quá trình nhận thức
của nhân loại. Kant đã thực hiện một cuộc đảo lộn Côpécních khi đưa nhận thức
của triết học trở về với chính bản thân con người. Bên cạnh đó, không ai có thể phủ
nhận công lao to lớn của Kant trong nỗ lực xây dựng một phương pháp luận mới
cho nghiên cứu khoa học. Kant cố gắng đưa ra một hệ thống khái niệm, phạm trù
nhằm bao quát được những quy luật của tự nhiên nhưng ông đã gặp phải những
nghịch lý không thể giải quyết, tuy vậy, nếu không có những cố gắng ban đầu ấy
thì cũng sẽ không có những phạm trù, khái niệm cơ bản trong phép biện chứng của
triết học Mác sau này.
Trong thời đại bùng nổ của cách mạng khoa học kỹ thuật, của thời đại hội
nhập trên phạm vi toàn cầu như hiện nay, những lối sống, phương thức tư duy của
con người dường như bị chi phối bởi, hoặc là nền chính trị, hoặc là tư tưởng của đa


số chứ không phải của cá nhân. Nói cách khác, đó là sự mất tự do của con người,
của lý tính con người hay tự do, lý tính đang bị xem nhẹ, có khi cá nhân con người
không có chính kiến của riêng mình, những hành động của họ cũng chỉ giới hạn
như là từ những sự tác động bề ngoài chứ không phải do những quy tắc bên trong
họ quy định. Điều này dẫn đến tình trạng tâm lý đám đông hay như thuật ngữ của
triết học phương Tây hiện đại là “con người đại chúng” ngày càng tăng lên. Những
giá trị, những chuẩn mực đạo đức của con người cũng bị chi phối theo xu hướng
đó, theo đó chân lý phụ thuộc vào đám đông chứ không hề phụ thuộc vào bản thân
của sự vật hiện tượng. Từ đây nảy sinh nhiều vấn đề lớn như thực chất hành động
đạo đức của con người là do đâu? Có tự do trong ý chí hành động của con người
hay không? Nếu có thì nó xuất phát từ đâu? Tự do đó bị quy định bởi cái gì, hoặc,


Đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu liên quan đến quan niệm của Kant
về đạo đức, lý tính và mối quan hệ giữa đạo đức học và lý luận nhận thức, trong đó
phải kể đến công trình “Triết học cổ điển Đức: Những vấn đề nhận thức luận và
đạo đức học”. Đây là tác phẩm của nhiều tác giả đã được in thành “Kỷ yếu hội thảo
quốc tế” kỷ niệm 200 năm ngày mất của Kant. Có rất nhiều bài viết liên quan đến
vấn đề mà đề tài nghiên cứu. Về nhận thức luận có các công trình “Nhận thức luận
và đạo đức học trong triết học cổ điển Đức” của Trịnh Tri Thức; “Phương thức tư
duy chủ thể tính của I. Cantơ về những gợi mở của nó đối với đương đại” của Âu
Dương Khang; “Thực chất “cái siêu việt” của lý tính trong lý luận nhận thức của I.
Cantơ và tư tưởng của ông về một nền triết học khoa học” của Phạm Văn Chung;
“Tư tưởng của I. Cantơ về sự thống nhất của lý luận nhận thức, đạo đức trong nhân
học” của Nguyễn Vũ Hảo; “Immanuen Kant và nhận thức luận hiện đại” của Đỗ
Văn Khang; “Lý luận nhận thức của I. Cantơ thời kỳ “phê phán” - giá trị và hạn
chế” của Trần Văn Phòng; “Nhận thức luận của Cantơ - Nhìn từ triết lý Đông
phương” của Lê Công Sự; “Quan niệm của Cantơ về bản chất và giới hạn của nhận


thức” của Dương Văn Thịnh; “Quan niệm của Cantơ về bản chất của nhận thức và
ý nghĩa của nó” của Vũ Văn Viên.
Về đạo đức học có các công trình như “Đạo đức học của Cantơ và ý nghĩa
hiện thời của nó” của Nguyễn Trọng Chuẩn; “Triết học đạo đức của Cantơ và ảnh
hưởng của nó đối với nền triết học phương Tây” của Ngô Thị Mỹ Dung; “Tìm hiểu
một số quan niệm đạo đức của I. Cantơ (Qua so sánh với quan niệm đạo đức của
Mạnh Tử)” của Đỗ Thị Hòa Hới; “Quan hệ giữa cá thể và cộng đồng trong học
thuyết đạo đức học của Cantơ” của Trịnh Duy Huy; “Thế giới đạo đức trong triết
học thực tiễn của Cantơ” của Nguyễn Kim Lai; “Quan niệm của I. Cantơ về mối
quan hệ giữa ý chí tự do và ý chí phục tùng các quy tắc đạo đức” của Nguyễn Thế
Nghĩa; “Quan hệ giữa đạo đức với các lĩnh vực đời sống xã hội khác trong quan
niệm đạo đức học của Cantơ” của Nguyễn Văn Sanh; “Một số khía cạnh đạo đức

của Phạm Văn Chung. Một số công trình đã phần nào chỉ ra được mối liên hệ giữa
lý tính và đạo đức trong triết học Kant như “Nhận thức luận và đạo đức học trong
triết học cổ điển Đức” của Trịnh Tri Thức; “Thế giới đạo đức trong triết học thực
tiễn của Cantơ” của Nguyễn Kim Lai; “Tư tưởng của I. Cantơ về sự thống nhất của
lý luận nhận thức, đạo đức trong nhân học” của Nguyễn Vũ Hảo; “Quan niệm của
I. Cantơ về mối quan hệ giữa ý chí tự do và ý chí phục tùng các quy tắc đạo đức”
của Nguyễn Thế Nghĩa. Tuy nhiên, các công trình đều chỉ chú ý khảo sát quan
niệm của Kant thông qua nhiều tác phẩm của ông nên chủ yếu mang tính khái quát
chung chứ chưa có tính chuyên sâu về một tác phẩm. Các công trình nghiên cứu
cũng chưa thể hiện được mối quan hệ sâu sắc giữa lý tính và đạo đức, nhất là vấn
đề trong mối quan hệ giữa lý tính và đạo đức, đạo đức có vai trò gì đối với lý tính
và ngược lại, cơ chế tác động của lý tính và đạo đức như thế nào, nhìn chung chưa
được giải đáp sâu sắc.


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

Nguyễn Trọng Chuẩn (1997), Quan niệm của Kant về tính tích cực của chủ
thể nhận thức, I. Kant - Người sáng lập nền triết học cổ điển Đức, NXB Khoa
học xã hội, Hà Nội, tr. 75 – 83.

2.

Nguyễn Trọng Chuẩn (2004), Đạo đức học của Kant và ý nghĩa hiện thời của
nó, Triết học cổ điển Đức: Những vấn đề nhận thức luận và đạo đức học, Kỷ
yếu hội thảo khoa học quốc tế, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 433 - 441.

3.


Tây, Triết học cổ điển Đức: Những vấn đề nhận thức luận và đạo đức học, Kỷ
yếu hội thảo khoa học quốc tế, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 164 – 155.

9.

Trần Thái Đỉnh (2005), Triết học Kant, NXB Văn hóa thông tin, Hà Nội.

10.

Vũ Thị Hải (2012), Một số quan niệm đạo đức cơ bản của Arixtốt và I. Kant,
luận văn thạc sỹ triết học, ĐHKHXHNV - ĐHQGHN.


11.

Nguyễn Vũ Hảo (2004), Tư tưởng của Kant về sự thống nhất của lý luận
nhận thức, đạo đức học trong nhận học, Triết học cổ điển Đức: Những vấn đề
nhận thức luận và đạo đức học, Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế, NXB
Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 155 - 170.

12.

Howard Caygill (2013), Từ điển triết học Kant, Bùi Văn Nam Sơn dịch và
hiệu đính, NXB Tri thức, Hà Nội.

13.

Đỗ Thị Hòa Hới (2004), Tìm hiểu một số quan niệm đạo đức của Kant (qua
so sánh với quan niệm của Mạnh Tử),Triết học cổ điển Đức: Những vấn đề
nhận thức luận và đạo đức học, Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế, NXB

hòa bình vĩnh cửu), Triết học cổ điển Đức: Những vấn đề nhận thức luận và
đạo đức học, Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế, NXB Chính trị quốc gia, Hà
Nội, tr. 512 - 529.


19.

Immanuel Kant (1980), Những luận văn và thư từ. NXB Mátcơva.

20.

Immanuel Kant (2007), Phê phán lý tính thực hành, Bùi Văn Nam Sơn dịch
và chú giải, NXB Tri Thức, Hà Nội.

21.

Immanuel Kant (2014), Phê phán lý tính thuần túy, Bùi Văn Nam Sơn dịch
và chú giải, NXB Văn học, Hà Nội. Tập 1.

22.

Immanuel Kant (2014), Phê phán lý tính thuần túy, Bùi Văn Nam Sơn dịch
và chú giải, NXB Văn học, Hà Nội. Tập 2.

23.

Đỗ Văn Khang (2004), Immanuen Kant và nhận thức luận hiện đại, Triết học
cổ điển Đức: Những vấn đề nhận thức luận và đạo đức học,Kỷ yếu hội thảo
khoa học quốc tế, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 264 -271.


Phạm Minh Lăng (1996), Cái tiên nghiệm trong triết học Kant, Tạp chí triết
học, số 2, tháng 4 – 1996.

30.

Dương Thị Liễu (2004), Định hướng phê phán duy hạnh phúc luận trong đạo
đức học Kant, Triết học cổ điển Đức: Những vấn đề nhận thức luận và đạo


đức học, Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế, NXB Chính trị quốc gia, Hà
Nội, tr. 629 - 639.
31.

Nguyễn Thế Nghĩa (1997), Vấn đề tự do và tất yếu trong triết học Kant, I.
Kant - Người sáng lập nền triết học cổ điển Đức, NXB Khoa học xã hội, Hà
Nội, tr. 121 -126.

32.

Nguyễn Thế Nghĩa (2004), Quan niệm của Kant về ý chí tự do và ý chí phục
tùng các quy tắc đạo đức, Triết học cổ điển Đức: Những vấn đề nhận thức
luận và đạo đức học, Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế, NXB Chính trị quốc
gia, Hà Nội, tr. 639 - 649.

33.

Vương Đức Phong, Ngô Hiểu Minh (2003), Thập đại tùng thư - mười nhà tư
tưởng lớn thế giới, NXB Văn hóa thông tin, Hà Nội.

34.


39.

Lê Công Sự, Quan niệm về “vật tự nó” của Cantơ và sự đánh giá của một số
nhà triết học tiêu biểu về quan niệm đó, Tạp chí triết học, số 1, tháng 2 1996.

40.

Lê Công Sự (2004), Nhận thức luận của Kant - nhìn từ triết lý Đông Phương,
Triết học cổ điển Đức: Những vấn đề nhận thức luận và đạo đức học, Kỷ yếu
hội thảo khoa học quốc tế, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 311 - 322.

41.

Trịnh Tri Thức, Nguyễn Vũ Hảo, Triết học cổ điển Đức: Những vấn đề nhận
thức luận và đạo đức học, NXB Chính Trị Quốc Gia, Hà Nội, 2006.

42.

Nguyễn Gia Thơ (2004), Vấn đề “kinh nghiệm”, “quy nạp” và bản chất của
tri thức khoa học trong triết học Kant, Triết học cổ điển Đức: Những vấn đề
nhận thức luận và đạo đức học,Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế, NXB
Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 322 - 334.

43.

Dương Văn Thịnh (2004), Quan niệm của Kant về bản chất và giới hạn của
nhận thức, Triết học cổ điển Đức: Những vấn đề nhận thức luận và đạo đức
học,Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.
334 - 344.

đức học, Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội,
tr. 395 - 404.

49.

Viện hàn lâm khoa học Liên Xô (1962), Triết học cổ điển Đức, NXB Sự
Thật, Hà Nội.

50.

Nguyễn Hữu Vui (2008), Lịch sử triết học, NXB Chính Trị Quốc Gia, Hà
Nội.

51.

Will Durant (2008), Câu chuyện triết học, Trí Hải - Bửu Đích dịch, NXB
Văn hóa thông tin, Hà Nội.