1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN VŨ THỊ THẢO
QUAN NIỆM CỦA LÉP TÔNXTÔI VỀ ĐẠO ĐỨC
TRONG TÁC PHẨM “ĐƢỜNG SỐNG” LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Triết học
HÀ NỘI - 2014

2
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1


1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Cho đến nay ít có nền văn học nào trên thế giới có sức hấp dẫn và ảnh
hƣởng lớn đến đời sống tâm hồn ngƣời Việt Nam nhƣ văn học Nga. Điều
này có thể là do mối quan hệ giữa hai nƣớc, nhƣng trƣớc hết, tự thân những
tác phẩm văn học Nga đã chứa đựng những tƣ tƣởng tiên tiến, những giá trị
thẩm mỹ lớn lao, tác động mạnh mẽ và sâu sắc đến tâm tƣ tình cảm của
ngƣời Việt trong một giai đoạn lịch sử của đất nƣớc, nhất là trong thời kỳ
chiến tranh chống đế quốc Mỹ xâm lƣợc và xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Trong những tên tuổi ảnh hƣởng lớn đến văn học Việt Nam, Lép
Tônxtôi chiếm một vị trí nổi bật. Với sự ra đời của tác phẩm Đường sống,
Lép Tônxtôi sẽ còn ảnh hƣởng sâu rộng không chỉ đến văn học mà còn đến
đời sống tinh thần, văn hóa xã hội nƣớc ta, trong đó có lĩnh vực đạo đức.
Văn học Nga sở hữu những tên tuổi chói lọi nhƣ Puskin, Sêkhôp,
Lécmantốp, Đôstôiepski, Tuôcghênhep, Lép Tônxtôi, v.v. trong đó nổi bật
là Lép Tônxtôi mà các tác phẩm của ông đã trở thành mẫu mực, tinh hoa của
nền nghệ thuật đƣơng đại và có ảnh hƣởng lâu dài, sâu rộng đến không chỉ
nền văn học Nga mà cả các nền văn học khác trên thế giới. Lép Tônxtôi là
một nhà văn vĩ đại của nƣớc Nga, đồng thời là nhà triết học, nhà tƣ tƣởng
đạo đức. Trong các tác phẩm bất hủ của mình, ông luôn day dứt, trăn trở về
các vấn đề đạo đức và coi đó là vấn đề hết sức quan trọng. Là một nhà luân
lý, ông nổi tiếng với tƣ tƣởng chống lại cái ác và bảo vệ những giá trị tốt
đẹp, ƣơm mầm hạnh phúc cho cuộc sống vốn nhiều bất công, dù phải đơn
thƣơng độc mã. Tác phẩm Đường sống - cuốn văn thƣ nghị luận chọn lọc các
thƣ từ và bài viết chính luận của Lép Tônxtôi đã cho chúng ta cái nhìn toàn
diện hơn về ông với tƣ cách một nhà tƣ tƣởng, một triết gia lớn. Trong
Đường sống, Lép Tônxtôi trình bày rất nhiều vấn đề nhƣ giáo dục, đạo đức,


xuân của đất nƣớc, nếu những ―mùa xuân‖ này sớm tàn úa thì xã hội sẽ tiềm
ẩn nguy cơ bất ổn. Đặc điểm của tuổi trẻ là giàu nhiệt tình, năng động, ham
khám phá cái mới, say sƣa trong hành động nhƣng lại thiếu kinh nghiệm và
tri thức về cuộc sống. Mặt khác, sự bồng bột, xốc nổi làm cho họ dễ dao
động trong sự lựa chọn những giá trị, chuẩn mực. Trƣớc những tác động tiêu
cực, họ thƣờng dễ bị tập nhiễm cái xấu, cái xa lạ với bản chất văn hóa đạo
đức của con ngƣời. Thực tế đã cho thấy một bộ phận đáng kể thanh thiếu
niên bị cuốn theo lối sống thực dụng, tiêu dùng, chỉ coi trọng sự giàu có vật
chất mà xem thƣờng các giá trị đạo đức, văn hóa tinh thần. Điều đó dẫn đến
sự sa đọa trong tinh thần và lối sống, những tệ nạn xã hội và nhiều trƣờng
hợp đã dẫn tới hành vi phạm tội. Đây là một nguy cơ, hậu quả cần phải ngăn
chặn và tìm cách xóa bỏ. Bởi vậy, quan niệm đạo đức của Lép Tônxtôi về cái
thiện, tình yêu thƣơng, nghĩa vụ và hạnh phúc chính là một trong những
hành trang quan trọng để thế hệ trẻ mang theo khi bƣớc chân vào cuộc sống,
giúp cho thế hệ trẻ Việt Nam có cái nhìn biết yêu thƣơng và chia sẻ, vƣợt
qua đƣợc những cám dỗ vật chất tầm thƣờng do tác động tiêu cực của nền
kinh tế thị trƣờng và những giá trị ngoại lai phản văn hóa trong quá trình mở
cửa, hội nhập.
Kinh nghiệm của nhiều nƣớc trên thế giới cũng nhƣ của Việt Nam chỉ
ra rằng chúng ta không thể chấp nhận sự tăng trƣởng đơn thuần về kinh tế
với cái giá phải trả là sự mai một bản sắc văn hóa dân tộc, sự hủy họai các
giá trị đạo đức truyền thống. Chính đạo đức với những giá trị tốt đẹp nhƣ
lòng yêu nƣớc, tình yêu thƣơng con ngƣời, yêu thƣơng đồng loại, cái thiện,
hạnh phúc, nghĩa vụ, tinh thần chịu đựng gian khổ có tác dụng củng cố, phát
triển mối quan hệ xã hội, tạo ra sức mạnh cho con ngƣời Việt Nam vƣợt qua
muôn vàn khó khăn trong lịch sử để tồn tại, phát triển. Cho nên việc bảo vệ
các giá trị đạo đức truyền thống là vấn đề cần phải nhìn nhận nghiêm túc và

4
có sự quan tâm đặc biệt cùng với quá trình xây dựng và phát triển kinh tế thị

Tônxtôi nhƣ yêu thích tƣ tƣởng nhân dân, cố gắng viết lịch sử dân tộc trong
hình thức tiểu thuyết.
Năm 1960, đúng vào dịp kỷ niệm 50 năm ngày mất của Lép Tônxtôi
(1910 – 1960), Tạp chí Nghiên cứu văn học có đăng bài ―Đại văn hào Nga
L.N. Tônxtôi‖ của Nguyễn Hải Hà. Tác giả xem cuộc đời Lép Tônxtôi là
hành trình khát khao vƣơn tới sự hoàn thiện đồng thời phân tích những vấn
đề cơ bản đặt ra trong tác phẩm của Lép Tônxtôi, khẳng định đóng góp của
ông đối với văn học Nga và văn học thế giới.
Việc nghiên cứu Lép Tônxtôi đƣợc tiến hành trên quy mô ngày càng
phong phú cả về bề rộng lẫn chiều sâu. Năm 1986, sau nhiều năm nghiên
cứu, giảng dạy, Nguyễn Trƣờng Lịch cho ra mắt công trình ―L.N. Tônxtôi‖.
Chuyên luận phản ánh cái nhìn bao quát về đại văn hào, từ tiểu sử, sự nghiệp
sáng tác đến tầm ảnh hƣởng thế giới lớn lao của Lép Tônxtôi trong thế kỷ
XX. Phần trọng tâm chuyên luận, tác giả đi sâu tìm hiểu chủ nghĩa hiện thực
của Lép Tônxtôi. Theo Nguyễn Trƣờng Lịch, đặc trƣng cơ bản nhất trong
các sáng tác của Lép Tônxtôi chính là tính chất sử thi - tâm lý. Tác giả khẳng
định Lép Tônxtôi là nhà văn Nga mô tả đƣợc đời sống bên trong nhân vật
nhƣ một quá trình tâm lý nội tại, tự vận động, đồng thời sự trần thuật của ông
đạt tới chiều rộng và tính bao quát sử thi. Điều này mở ra trƣớc văn học khả
năng rộng lớn của sự chiếm lĩnh thẩm mĩ đối với hiện thực.
Từ đầu thế kỷ XXI, bên cạnh những chuyên gia văn học Nga đang
phát huy ảnh hƣởng rất tích cực nhƣ PGS.Phạm Vĩnh Cƣ, Đào Tuấn Ảnh,
Phạm Gia Lâm, ở Việt Nam xuất hiện một thế hệ nghiên cứu mới. Đó chủ
yếu là giảng viên các trƣờng đại học đƣợc đào tạo ở Nga và ở Việt Nam. Họ
đã có những giáo trình, chuyên luận về văn học Nga và về Lép Tônxtôi. Có

6
thể kể đến những giáo trình, chuyên luận của Hà Thị Hòa, Đỗ Hải Phong,
Phạm Thị Phƣơng, Trần Thị Quỳnh Nga,v.v. Các công trình của họ nghiên
cứu Lép Tônxtôi nhƣ là cá tính tƣ tƣởng, cá tính sáng tạo trong quan hệ với

tƣởng đạo đức của Lép Tônxtôi là lẽ sống, tác giả bàn rất kỹ về vấn đề này
khi đƣa ra những đặc trƣng và những yếu tố cơ bản của lẽ sống. Thứ nhất,
tác giả nói về lẽ sống chung, về mối liên hệ giữa thế giới quan và ý nghĩa
cuộc sống. Thứ hai, tác giả bàn về mục đích cuộc sống trong mối liên hệ mật
thiết giữa thế giới quan và lẽ sống. Thứ ba, tác giả phân tích nghĩa vụ trong
mối liên hệ mật thiết với hạnh phúc và ý nghĩa cuộc sống. Thứ tư, tác giả làm
rõ quan niệm về hạnh phúc vốn gắn liền với ý nghĩa cuộc sống. Thứ năm, tác
giả làm sáng tỏ mối liên hệ giữa nghĩa vụ, hạnh phúc, ý nghĩa cuộc sống và
thế giới quan. Tác giả cũng nhấn mạnh rằng trong chiều sâu tƣ tƣởng của
Lép Tônxtôi, lẽ sống chân chính của con ngƣời là sự sáng tạo không ngừng
ra thế giới của tình yêu, hòa bình vĩnh viễn giữa con ngƣời với con ngƣời.
Chính điều này làm cho Lép Tônxtôi trở nên vĩ đại và sống mãi với thời
gian. Tƣ tƣởng của Lép Tônxtôi về lẽ sống chân chính rất có ý nghĩa đối với
hiện nay khi vấn đề đặt ra không chỉ là xây dựng lẽ sống chân chính, cao đẹp
của mỗi cá nhân, mà đặc biệt còn là cho cả một dân tộc, cộng đồng, thậm chí
của loài ngƣời trong xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế ngày càng rộng
lớn và sâu sắc. Mặc dù bài viết của TS.Phạm Văn Chung có sự xem xét vấn
đề lẽ sống nhƣ là một sự kết hợp của nhiều yếu tố đạo đức khác trong tƣ
tƣởng đạo đức của Lép Tônxtôi, nhƣng đây vẫn chỉ là sự đề cập đến một
khía cạnh riêng mà chƣa đi sâu vào nghiên cứu toàn bộ nội dung quan niệm
đạo đức của Lép Tônxtôi.
Trong bài ―Giới thiệu tác phẩm Đƣờng sống‖, PGS.Phạm Vĩnh Cƣ đã
bàn đến nhiều nội dung của tác phẩm Đường sống, những tƣ tƣởng của Lép

8
Tônxtôi thuộc nhiều lĩnh vực nhƣ chính trị, khoa học, văn hóa, giáo dục, triết
học, đạo đức. Tác giả đã chỉ ra sự thiếu sót khi chỉ biết đến sự vĩ đại của Lép
Tônxtôi với tƣ cách một đại văn hào Nga và thế giới, khi đề cao đến mức
tuyệt đối hóa sáng tác văn học của ông, biến nó gần nhƣ thành một thứ
khuôn vàng thƣớc ngọc cho ngƣời cầm bút trong hiện tại và tƣơng lai nhƣng

niệm Lép Tônxtôi về đạo đức, cụ thể là các quan niệm về cái thiện, hạnh
phúc, tình yêu thƣơng và nghĩa vụ. Tuy nhiên, để hiểu đƣợc quan niệm đạo
đức của Lép Tônxtôi trong tác phẩm Đường sống, tác giả còn phải nghiên
cứu, tìm hiểu bối cảnh nƣớc Nga thế kỷ XIX, cơ sở tƣ tƣởng của quan niệm
đạo đức của Lép Tônxtôi và những vấn đề lý luận chung về đạo đức.
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu là làm rõ nội dung cơ bản của quan niệm Lép
Tônxtôi về đạo đức trong tác phẩm Đường sống, từ đó chỉ ra những giá trị,
hạn chế và ý nghĩa hiện thời của nó.
Để đạt mục đích trên, những nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài là
1) Tìm hiểu những nét cơ bản về cuộc đời, sự nghiệp văn chƣơng của
Lép Tônxtôi, những nội dung cơ bản của tác phẩm Đường sống và bối cảnh
xã hội nƣớc Nga thế kỷ XIX.
2) Xem xét, vạch ra nội dung cơ bản quan niệm của Lép Tônxtôi về
đạo đức trong tác phẩm Đường sống.
3) Bƣớc đầu đánh giá những giá trị, hạn chế và ý nghĩa hiện thời của
những quan niệm về đạo đức của Lép Tônxtôi. Trong các nhiệm vụ này,
nhiệm vụ thứ hai là nhiệm vụ trọng tâm của nghiên cứu.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Tác giả chủ yếu sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu cơ bản là
phƣơng pháp kết hợp lịch sử và logic, nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và

10
thực tiễn, bƣớc đầu sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu liên ngành (triết học,
đạo đức, văn chƣơng…) và các phƣơng pháp khác nhƣ phân tích, so sánh,
tổng hợp.
6. Ý nghĩa và đóng góp của luận văn
Tác giả mong muốn kết quả luận văn của mình sẽ đóng góp thêm vào
hiểu biết về Lép Tônxtôi với tƣ cách một nhà tƣ tƣởng đạo đức học từ góc
nhìn triết học đạo đức.

thế kỷ XIX (1998) của Nguyễn Hải Hà (chủ biên) do Nhà xuất bản Đại học
Quốc gia Hà Nội ấn hành.

12
Mâu thuẫn cơ bản của xã hội Nga lúc này là mâu thuẫn giữa quần
chúng nông nô và giai cấp quý tộc địa chủ. Chế độ nông nô chuyên chế bị
lay chuyển dữ dội lâm vào tình trạng khủng hoảng sâu sắc. Sự phát triển của
chủ nghĩa tƣ bản ở Nga ngày càng đẩy nhanh quá trình khủng hoảng và suy
vong của chế độ nông nô chuyên chế. Giai cấp vô sản Nga ra đời từ giữa thế
kỷ XIX ngày càng lớn mạnh và tới cuối thế kỷ đã trở thành một lực lƣợng
chính trị độc lập, trở thành ngƣời lãnh đạo cuộc đấu tranh giải phóng của
nhân dân Nga trong giai đoạn mới, giai đoạn cách mạng vô sản. Lịch sử xã
hội Nga thế kỷ XIX chia làm ba giai đoạn lớn gắn liền với ba giai đoạn của
phong trào đấu tranh giải phóng của nhân dân Nga.
Giai đoạn đầu của phong trào đấu tranh giải phóng. Cuối thế kỷ
XVIII đầu thế kỷ XIX ở châu Âu là thời kỳ chế độ phong kiến tan rã trƣớc
sức tấn công của cách mạng tƣ sản. Nhƣng lúc này nƣớc Nga vẫn còn là một
nƣớc nông nghiệp lạc hậu, chủ nghĩa tƣ bản chỉ mới phát triển. Vua
Alếchxan tiến hành một số cải cách về giáo dục, văn hóa nhƣng tất cả những
cải cách này đều không động chạm gì đến cơ sở của chế độ nông nô chuyên
chế. Cuộc chiến tranh ái quốc năm 1812 đã thức tỉnh ý thức dân tộc và tinh
thần cách mạng trong nhân dân Nga. Chính những ngƣời dân Nga đã đánh
tan hơn 60 vạn quân xâm lƣợc của Napôlêông, góp phần giải phóng châu Âu
nhƣng rốt cuộc vẫn còn nằm trong cảnh nô lệ. Bất bình trƣớc cảnh nô lệ ấy,
làn sóng đấu tranh của nông nô dâng cao. Alếchxan I sợ hãi vội vứt bỏ chiếc
mặt nạ tự do chủ nghĩa, hiện nguyên hình là một tên chuyên chế. Y cấu kết
với Áo và Phổ lập ra ―Liên minh thần thánh‖ để chống lại cách mạng tƣ sản
Pháp. Nicôlai I lên ngôi thay Alếchxan vừa chết. Nicôlai I mở đầu triều đại
của mình bằng hành động khủng bố tàn nhẫn những ngƣời tham gia cuộc
khởi nghĩa tháng Chạp. Puskin đã gọi đúng tên của thời kỳ thống trị tàn bạo


14
nổ ra. Chính quyền chuyên chế ra sức đàn áp phong trào đấu tranh của quần
chúng. Hàng loạt ngƣời cách mạng và tiến bộ nhƣ Sécnƣsépxki và Piraxép bị
bắt. Không khí khủng bố bao trùm trắp thủ đô.
Những năm 70 đánh dấu một cao trào cách mạng mới của nông dân và
giới trí thức. Dƣới ảnh hƣởng của tƣ tƣởng dân túy, giới trí thức có phong
trào ―đi vào nhân dân‖ đặc biệt sôi nổi vào những năm 1874 - 1875. Quá
trình phân hóa giai cấp mãnh liệt đang diễn ra ở nông thôn Nga dƣới ảnh
hƣởng của chủ nghĩa tƣ bản đã làm tan vỡ những ảo tƣởng dân túy. Phong
trào ―đi vào nhân dân‖ bị chính quyền đàn áp nên xẹp đi rất nhanh.
Năm 1876 tổ chức ―Ruộng đất và tự do‖ ra đời. Từ đầu những năm 80,
chủ nghĩa tƣ bản phát triển cực kỳ nhanh chóng. Phong trào đấu tranh của
công nhân bắt đầu phát triển mạnh. Nhiều tổ chức công nhân xuất hiện nhƣ
―Liên minh công nhân miền Nam nƣớc Nga‖ (1875) và ―Liên minh công
nhân miền Bắc nƣớc Nga‖ (1878) đồng thời có nhiều cuộc đình công lớn.
Nạn mất mùa liên tiếp trong mấy năm liền khiến cho đời sống nông dân càng
thêm khổ cực. Giới trí thức bị đàn áp, khủng bố. Nƣớc Nga lại một lần nữa
đứng trƣớc tình thế cách mạng. Nhƣng lúc đó lực lƣợng giai cấp công nhân
còn chƣa phát triển, những ngƣời dân túy không triệt để cách mạng, quần
chúng nhân dân còn bị tù hãm trong những quan hệ phong kiến gia trƣởng
cho nên tình thế đó không chuyển thành cách mạng.
1- 3 - 1881, Nga hoàng Alếchxan II bị ám sát. Alếchxan III ra tuyên
bố duy trì chế độ nông nô chuyên chế. Hàng loạt biện pháp đƣợc ban hành để
bóp nghẹt báo chí tiến bộ và hạn chế giáo dục nhất là cấp đại học. Những
năm 80 là những năm thoái trào của cách mạng. Có ngƣời gọi đó là ―hoàng
hôn‖, là ―những năm xám xịt trong đời sống nƣớc Nga‖.
Giai đoạn thứ ba của cuộc đấu tranh giải phóng. Lúc này nền kinh tế
tƣ bản chủ nghĩa đã phát triển khá mạnh. Giai cấp tƣ sản bạc nhƣợc bất lực,


đã sống cùng với giai cấp vô sản, nhân dân lao động bị áp bức ở Nga trong
cuộc đấu tranh sục sôi, quyết liệt chống lại bọn địa chủ, phong kiến, tƣ bản
và những tên tay sai, những tên bồi bút của chúng, vì một xã hội tốt đẹp, đầy
tình yêu thƣơng. Những trang sách của Lép Tônxtôi thấm đẫm những trăn
trở băn khoăn về số phận con ngƣời trƣớc thay đổi của thời cuộc, mong
muốn con ngƣời sống tốt đẹp, đầy vị tha và mỗi ngƣời đều tìm thấy hạnh
phúc cho mình ở ngay cuộc sống thực tại. Lênin cũng cho rằng: ―Lép
Tônxtôi đã thể hiện đƣợc một cách nổi bật lạ lùng trong các tác phẩm của
ông - vừa với tƣ cách nghệ sĩ, vừa với tƣ cách nhà tƣ tƣởng và ngƣời thuyết
giáo - những đặc điểm lịch sử của toàn bộ cuộc cách mạng đầu tiên ở Nga‖,
đó là ―một cuộc cách mạng tƣ sản nông dân vào thời kỳ chủ nghĩa tƣ bản đã
phát triển rất cao trên toàn thế giới và tƣơng đối cao ở Nga‖ [47, tr.21]. Bởi
vì nhiệm vụ trực tiếp của nó là lật đổ chế độ chuyên chế Nga Hoàng và thủ
tiêu chế độ chiếm hữu ruộng đất của địa chủ chứ không phải lật đổ sự thống
trị của giai cấp tƣ sản.
Nói về những điểm mạnh và điểm yếu của phong trào quần chúng
nông dân thể hiện trong các tác phẩm của Lép Tônxtôi, Lênin đã viết: ―Sự
phản kháng mạnh mẽ, hăng say lắm lúc gay gắt đến tàn nhẫn của ông chống
lại nhà nƣớc và giáo hội mang tính chất quan phƣơng - cảnh sát, thể hiện
những tâm trạng của phái dân chủ nông dân thô sơ là phái mà trong đó chế
độ nông nô, sự chuyên quyền và cƣớp bóc của bọn quan lại, sự giả nhân
nghĩa của giáo hội, sự dối trá và lừa bịp trong bao thế kỷ đã chồng chất uất
hận và căm thù lên thành núi. Việc ông kiên quyết bác bỏ chế độ tƣ hữu về
ruộng đất thể hiện tâm lý của quần chúng nông dân trong một thời kỳ lịch sử
mà chế độ chiếm hữu ruộng đất cũ thời trung cổ, và cả chế độ chiếm hữu
ruộng đất của địa chủ lẫn chế độ chiếm hữu ―ruộng đất đƣợc chia‖ của nhà
nƣớc, đã dứt khoát trở thành một trở ngại không thể nào chịu đƣợc đối với sự

17
phát triển hơn nữa của nƣớc nhà, trong một thời kỳ mà chế độ chiếm ruộng

lòng yêu thƣơng và khoan dung với mọi ngƣời. Trong hoàn cảnh Lép
Tônxtôi lớn lên và đƣợc giáo dục, có một yếu tố đặc biệt đã ảnh hƣởng mãnh
liệt vào sự hình thành ý thức và tính tình của ông sau này, đó là sự tiếp xúc
mật thiết của Lép Tônxtôi với thiên nhiên và với nhân dân Nga giản dị. Điều
kiện sinh sống ở trại ấp đã làm cho Lép Tônxtôi quen thuộc mật thiết với
nông dân.
Năm 1844, Lép Tônxtôi thi đậu vào trƣờng Đại học Ca-dan và học ở
Khoa ngôn ngữ Đông phƣơng. Chẳng bao lâu, Tônxtôi không thích học ở
khoa này nữa và chuyển sang Khoa luật học. Tônxtôi quen thuộc đối với các
cuộc khiêu vũ, các phòng đàm luận của quý tộc ở Ca-dan, sống một cuộc
sống tản mạn, khi thì tiệc tùng, khi thì khiêu vũ, uống rƣợu say sƣa với bạn
bè. Lý tƣởng của Lép Tônxtôi trong thời ấy là muốn trở thành một công tử
hào hoa trong xã hội thƣợng lƣu. Nhƣng cuộc sống thƣợng lƣu, phóng
khoáng, tản mạn chỉ hấp dẫn chàng trong một thời gian ngắn. Có một sự lo
âu căng thẳng, kiên trì đang làm việc trong trí óc của Tônxtôi. Từ tuổi thơ ấu,
Tônxtôi đã đọc nhiều sách, e lệ dấu tâm trạng mình với những ngƣời sống
xung quanh. Giờ đây, bƣớc vào tuổi thanh niên, chàng đắm đuối với tƣ
tƣởng của Rútxô. Theo lời tự thuật của chàng thì trong khoảng trƣớc sau năm
1845, chàng đã đọc tất cả hai mƣơi quyến sách của Rútxô và chàng đeo ở cổ
một chân dung nhỏ của ông, thay thế cho thánh giá hình chữ thập mà mình
phải mang theo [4, tr.10]. Tuổi còn trẻ dƣờng ấy mà đã mến chuộng Rútxô,
điều này chứng tỏ rằng cuộc sống tinh thần của Tônxtôi đã chớm nở sớm
nhƣ thế nào. Do sự lao động phê phán của trí tuệ mình mà Lép Tônxtôi chán
chƣờng với lý tƣởng muốn trở thành một công tử hào hoa. Không thỏa mãn
với cuộc sống thƣợng lƣu và với việc học hành từ trƣờng đại học, Tônxtôi
trở về sống ở trại ấp của mình.

19
Mùa xuân năm 1847, mấy anh em chia nhau gia tài; Tônxtôi lãnh phần
sở hữu của mình là Inaxnaia Pôliana cùng 330 nông nô. Ngƣời địa chủ trẻ

Tônxtôi lấy vợ.
Bác sĩ Macôxítxki, bạn thân của Lép Tônxtôi đã nói về khả năng làm
việc phi thƣờng của nhà văn: Tônxtôi ―cặm cụi với công việc, hàng ngày,
hàng giờ, chiến thắng mình để làm nên những gì cần thiết. Văn sĩ không hề
dung thứ cho mình. Văn sĩ không hề biết làm biếng… văn sĩ không hề công
nhận ngày nghỉ lễ‖ [52, tr.17]. Đáng kinh ngạc trước tiên là tầm quá sức
rộng lớn của công trình tự học của Tônxtôi, là sự khát khao vô tận muốn hiểu
biết của văn sĩ. Thƣ viện riêng của Lép Tônxtôi ở Iaxnaia Pôliana chứng
minh cho công trình tự học bao quát của Tônxtôi. Đến cuối đời của Lép
Tônxtôi, thƣ viện này bao gồm hơn 20.000 quyển bằng hai mƣơi thứ tiếng
khác nhau. Sự quan tâm khoa học cực kỳ rộng lớn, khát vọng muốn đi tới tận
cùng, muốn bằng triết học làm chủ đƣợc tất cả các vấn đề phức tạp của văn
hóa nhân loại, sự tìm tòi chân lý không hề biết mệt mỏi ấy là điều nổi bật
trên con đƣờng sáng tạo của Lép Tônxtôi. Lép Tônxtôi đã đạt tới một đỉnh
cao văn hóa cho đến nỗi, theo lời của Lênin, không thể ai ở Châu Âu ngang
hàng với ông đƣợc.
Điều thứ hai đáng kinh ngạc chính là tinh thần khắt khe của Lép
Tônxtôi đối với bản thân mình. Tinh thần khắt khe này biểu hiện qua nhiều
mặt. Nhƣ để chuẩn bị cho sự hoạt động văn hóa của mình, Tônxtôi ra sức tự
rèn luyện cơ thể mình, tập thể dục mỗi ngày. Để tăng cƣờng trí nhớ, Lép
Tônxtôi làm một loạt những môn tập luyện tinh thần. Với văn sĩ, ―phải đãi
cát mới tìm ra vàng; muốn diễn tả tƣ tƣởng cho tốt, còn phải công phu hơn
nữa‖ [52, tr.19]. Đó chính là thái độ nghiêm túc của Tônxtôi đối với quá
trình sáng tác mà mình theo đuổi.

21
Một đêm thu tối tăm, đêm 28 - 10 - 1910, Tônxtôi đã 82 tuổi, cùng với
ngƣời bạn và bác sĩ của mình Macôvítski làm bạn đƣờng bí mật rời khỏi
Iaxnaia Pôliana để không bao giờ trở lại nữa. Đấy là hồi chót của một tấn
kịch sống đã xảy ra, đã kéo dài nhiều năm trong tâm hồn của Lép Tônxtôi.

thuyết tự truyện: Thời thơ ấu, Thời niên thiếu, Thời tuổi trẻ (1852 - 1856).
Ba cuốn sách kể câu chuyện về ngƣời con trai một địa chủ lớn và sự nhận
thức chậm chạp của anh ta về những khác biệt giữa mình và những ngƣời
nông dân của mình. Dù lúc cuối đời Tônxtôi đã bác bỏ những cuốn sách đó
vì tính ủy mị của chúng nhƣng một phần lớn cuộc đời của chính ông đã đƣợc
thể hiện ở đó, và những cuốn sách vẫn là nguồn thông tin xác đáng về thời
kỳ tuổi thơ tới tuổi trẻ của ông.
Ngƣời Cosack (1863) là một tiểu thuyết còn chƣa hoàn thành viết về
cuộc sống của ngƣời Cossack thong qua câu chuyện của Dmitri Olenin, một
quý tộc ngƣời Nga phải lòng một cô gái Cossack. Tiểu thuyết này đã đƣợc
Ivan Bunin ch là một trong những tác phẩm tuyệt vời nhất bằng tiếng Nga.
Cuốn tiểu thuyết vĩ đại ―Chiến tranh và hòa bình‖ là tác phẩm đầu tiên
làm cho tên tuổi quang vinh Tônxtôi lẫy lừng trên toàn thế giới. Tác phẩm
miêu tả một trong những biến cố quan trọng nhất trong lịch sử phát triển của
dân tộc Nga và toàn Châu Âu lúc đó: cuộc chiến tranh 1812. Nó diễn tả nhân
dân nhƣ nhân vật chính, nhƣ động lực phát triển của lịch sử. ―Chiến tranh và
hòa bình‖ là bức tranh hiện thực vẽ tả sinh hoạt nhiều mặt của nƣớc Nga
những năm đầu thế kỷ XIX, là cuốn sử biên niên ghi lại cuộc đời của nhiều
ngƣời quý tộc tiến bộ, sự phát sinh và phát triển tƣ tƣởng cách mạng do cao
trào yêu nƣớc năm 1812 thúc đẩy. Tác phẩm là bản anh hùng ca bất hủ ca
ngợi sức mạnh sáng tạo của nhân dân. Nó tràn đầy tinh thần lạc quan, tin yêu

23
cuộc sống mặc dù ra đời vào lúc nhân dân Nga còn nằm trong nghèo khổ, nô
lệ sau cuộc cách mạng nửa vời, bịp bợm năm năm 1801.
Bộ tiểu thuyết nổi tiếng thứ hai của Lép Tônxtôi là ―Anna Karenina‖,
tác phẩm đã tái hiện lại bức tranh xã hội chân thực và sinh động của cả một
giai đoạn lịch sử nƣớc Nga vào giữa thế kỷ XIX, sau giải phóng nông nô.
Qua cuộc tình éo le, chấm dứt bằng cái chết tội lỗi và bi thảm của Anna
Karenina, cuộc sống gia đình lục đục của Ôblônxki, mối tình trắc trở nhƣng