B GIO DC V O TO
I HC HU
TRNG I HC KINH T

Tấ

H

U

ấ

PHM TH DUY HI


A

I H

O

C

K

IN

H

PHAẽT TRIỉN CNG NGHIP NNG THN
TAI THậ XAẻ HặNG THUY, TẩNH THặèA

TAI THậ XAẻ HặNG THUY, TẩNH THặèA
THIN HU


A

I H

O

Chuyờn ngnh: KINH T CHNH TR
Mó s: 60 31 01

LUN VN THC S KHOA HC KINH T

NGI HNG DN KHOA HC:
TS. HONG QUANG THNH


Đ
A
̣C

O

̣I H
H

IN


́H

và kết quả nghiên cứu của mình.

Huế, ngày 10 tháng 11 năm 2012

K

IN

H

Tác giả luận văn

Đ
A

̣I H

O

̣C

Phạm Thị Duy Hải

i


LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành khóa học và đề tài nghiên cứu tôi đã nhận được sự quan tâm giúp

đã góp ý, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài.
Huế, ngày 10 tháng 11 năm 2012

̣I H

O

̣C

Tác giả luận văn

Đ
A

Phạm Thị Duy Hải

ii


TÓM LƯỢC LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC KINH TẾ
Họ và tên học viên : Phạm Thị Duy Hải
Chuyên ngành

: Kinh tế chính trị

Niên khoá: 2010 - 2012

Người hướng dẫn khoa học: TS. Hoàng Quang Thành
Tên đề tài: Phát triển công nghiệp nông thôn tại thị xã Hương Thuỷ, tỉnh
Thừa Thiên Huế


Thạc sĩ cho mình, với mong muốn đóng góp một phần nhỏ vào sự nghiệp phát triển

̣C

- Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin.

O

- Phương pháp trừu tượng hóa khoa học.
- Phương pháp thu thập thông tin.

̣I H

- Phương pháp thống kê, so sánh.

Đ
A

- Phương pháp phân tích và tổng hợp số liệu.
3. Kết quả nghiên cứu và những đóng góp khoa học của luận văn
- Luận giải cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu tình hình phát triển công nghiệp

nông tại thị xã Hương Thuỷ.
- Đánh giá một cách khách quan về công nghiệp nông thôn tại thị xã Hương
Thuỷ giai đoạn 2009 - 2011. Từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho việc phát triển
công nghiệp nông thôn trong thời gian tới.
- Đề xuất những giải pháp phù hợp nhằm góp phần phát triển công nghiệp
nông thôn tại thị xã Hương Thuỷ, tỉnh Thừa Thiên Huế trong thời gian tới.


KT-XH

Kinh tế - xã hội

NICs

Các nước công nghiệp mới

NN

Nông nghiệp

ODA

Hỗ trợ phát triển chính thức

XD

Xây dựng

́H

TÊ

H

IN

Sản xuất


CNH

iv


DANH MỤC BIỂU ĐỒ
STT

TÊN BIỂU ĐỒ

TRANG

Bản đồ 2.1 Bản đồ hành chính thị xã Hương Thuỷ .................................................40
Biểu đồ 2.2 Cơ cấu các ngành kinh tế ở thị xã Hương Thủy năm 2011 ...................47

Đ
A

̣I H

O

̣C

K

IN

H



Bảng 2.6 Hiện trạng đất chưa sử dụng của thị xã Hương Thủy năm 2011.............56

́H

Bảng 2.7 Số lượng cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn thị xã Hương
Thủy qua 3 năm 2009 - 2011...................................................................59

TÊ

Bảng 2.8 Quy mô và cơ cấu lao động trong CNNT thị xã Hương Thủy ................61
Bảng 2.9 Giá trị sản xuất công nghiệp nông thôn thị xã Hương Thủy qua các năm...........62

H

Bảng 2.10 Giá trị sản xuất công nghiệp nông thôn thị xã Hương Thủy theo

IN

ngành nghề...............................................................................................63
Bảng 2.11 Đặc điểm chung của chủ cơ sở CNNT thị xã Hương Thủy.....................65

K

Bảng 2.12 Một số đặc trưng về lao động trong các cơ sở sản xuất trong

̣C

CNNT tại thị xã Hương Thủy..................................................................67


Lời cam đoan................................................................................................................i
Lời cảm ơn ................................................................................................................. ii
Tóm lược luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ............................................................. iii
Danh mục các từ viết tắt.............................................................................................iv

Ế

Danh mục biểu đồ .......................................................................................................v

U

Danh mục các bảng biểu ............................................................................................vi

́H

MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1

TÊ

1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................1
2. Tình hình nghiên cứu của đề tài..........................................................................3

H

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn ................................................4

IN

4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu ..........................................................................5
5. Phương pháp nghiên cứu ....................................................................................5

vii


1.3 Kinh nghiệm phát triển công nghiệp nông thôn ở một số địa phương
trong nước .............................................................................................................30
1.3.1 Kinh nghiệm của tỉnh Hải Dương ...........................................................30
1.3.2 Kinh nghiệm của tỉnh Phú Yên ...............................................................32
1.3.3 Kinh nghiệm của tỉnh Vĩnh Phúc ............................................................35
1.3.4 Kinh nghiệm của các huyện ngoại thành thành phố Hồ Chí Minh .........35
1.3.5 Bài học rút ra cho thị xã Hương Thủy.....................................................37

Ế

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆP NÔNG THÔN

U

TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ HƯƠNG THỦY..........................................................40

́H

2.1 Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội của thị xã Hương Thủy .........................40
2.1.1 Đặc điểm tự nhiên....................................................................................40

TÊ

2.1.3 Những thuận lợi và khó khăn của thị xã Hương Thủy trong quá trình
phát triển công nghiệp nông thôn .....................................................................56

H

năm 2015...............................................................................................................88
3.1.1 Quan điểm phát triển CNNT ...................................................................88
3.1.2 Định hướng phát triển CNNT..................................................................90
3.1.3 Mục tiêu phát triển...................................................................................93

viii


3.2 Một số giải pháp chủ yếu để phát triển công nghiệp nông thôn tại thị xã
Hương Thủy trong thời gian tới............................................................................94
3.3.1 Giải pháp khoa học công nghệ ................................................................94
3.3.2 Giải pháp về thị trường............................................................................95
3.3.3 Giải pháp về vốn......................................................................................96
3.3.4 Giải pháp đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ......................101
3.3.5 Giải pháp về đất đai, cơ sở hạ tầng........................................................102

Ế

3.3.6 Giải pháp về cơ chế chính sách ...........................................................102

U

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ..............................................................................103

́H

1. Kết luận...........................................................................................................103
2. Kiến nghị.........................................................................................................104

TÊ


Ế

hóa là một tất yếu khách quan. Trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện

U

đại hóa, công nghiệp hóa nông thôn và phát triển toàn diện kinh tế nông thôn có

́H

một vai trò đặc biệt quan trọng. Đảng ta khẳng định: “Sự phát triển nông nghiệp

TÊ

(bao gồm cả lâm, ngư nghiệp và diêm nghiệp) và kinh tế nông thôn theo hướng
công nghiệp hóa, hiện đại hóa có vai trò cực kỳ quan trọng cả trước mắt và lâu

H

dài, làm cơ sở để ổn định và phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh công nghiệp

IN

hóa, hiện đại hóa đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa”. Công nghiệp hóa,
hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn được coi là vấn đề cốt lõi của toàn bộ quá

K

trình công nghiệp hóa nước ta trong giai đoạn hiện nay, đối với việc thực hiện


thúc đẩy mạnh mẽ chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động ở nông thôn…nông
thôn phát triển thiếu qui hoạch, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội còn yếu kém, môi
trường ngày càng ô nhiễm”. Quá trình phát triển công nghiệp nông thôn trong thời
gian qua đặt ra nhiều vấn đề như phát triển công nghiệp nông thôn ra sao? ngành
nào? lĩnh vực nào? chủ trương, cơ chế, chính sách của Đảng và Nhà nước như thế
nào để hỗ trợ sự phát triển của công nghiệp nông thôn…, cần được nghiên cứu,
triển khai một cách cụ thể phù hợp với đặc điểm, điều kiện cụ thể của từng giai

Ế

đoạn và mỗi địa phương.

U

Sau khi thị xã Hương Thủy được thành lập theo Nghị quyết số 08/NQ-CP

́H

ngày 09/02/2010 của Chính phủ (trước đây là huyện Hương Thủy), Hương Thủy
có những thay đổi mạnh mẽ về chuyển dịch cơ cấu kinh tế, trong đó có liên quan

TÊ

đến phát triển công nghiệp nông thôn. Với những chủ trương, chính sách phù hợp,
công nghiệp nông thôn mà cụ thể là các ngành nghề phi nông nghiệp trong thị xã đã

H

có những thành tựu đáng khích lệ: góp phần làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông

nghiệp nông thôn trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn vẫn còn thấp, ít
thay đổi, tình trạng ô nhiễm môi trường do sản xuất và công nghệ lạc hậu ngày
càng nghiêm trọng…

2


Nhằm phát triển CNNT ở thị xã Hương Thủy để góp phần đẩy mạnh công
nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, một trong những vấn đề cần phải
làm là đánh giá đúng, đầy đủ thực trạng công nghiệp nông thôn tại địa phương, rút
ra những nhận xét, tìm ra những nguyên nhân làm cơ sở định hướng và đề xuất các
giải pháp phù hợp phát triển công nghiệp nông thôn của thị xã trong thời gian tới.
Nhận thức được tính cấp thiết của vấn đề, được sự cho phép của trường
Đại học Kinh tế Huế, với sự giúp đỡ và hướng dẫn của thầy giáo TS. Hoàng

Ế

Quang Thành, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Phát triển công nghiệp

U

nông thôn tại thị xã Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế”.

́H

2. Tình hình nghiên cứu của đề tài

Đến nay ở nước ta đã có nhiều công trình nghiên cứu về CNNT. Trong đó

TÊ

A

+ Phát triển công nghiệp nông thôn huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên
Huế (2006), Nguyễn Viết Vinh.
+ Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam -

Một số vấn đề đặt ra và hướng giải quyết (số 11/2007), Trần Đắc Hiến, Tạp chí
Triết học.
+ Phát triển công nghiệp nông thôn thời hội nhập, Nguyễn Quang Minh (số
28+29/2007), Tạp chí Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương.
+ Công nghiệp nông thôn với yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa
nông thôn (9/2007), ThS. Phan Ánh Hè, Tạp chí Thông tin và Dự báo Kinh tế - Xã hội.

3


+ Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn trong
tình hình mới (số 786/ 2008), GS, TS. Hồ Văn Vĩnh, Tạp chí Cộng sản.
+ Phát triển công nghiệp nông thôn ở các tỉnh Duyên hải Nam Trung bộ Thực trạng và giải pháp (2008), Đề tài cấp bộ của TS. Trần Thị Bích Hạnh.
Các công trình trên đã khái quát được sự cần thiết phải phát triển công nghiệp
nông thôn; vai trò của công nghiệp nông thôn; các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát
triển công nghiệp nông thôn, quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước, các giải

Ế

pháp để phát triển công nghiệp nông thôn nhưng trên phạm vi cả nước hoặc của một

U

vùng, tuy vậy cho đến nay với thị xã Hương Thủy vẫn chưa có một công trình khoa


̣I H

Trên cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng phát triển công nghiệp nông thôn ở
thị xã Hương Thủy thời gian qua, đề tài được thực hiện nhằm đề xuất phương

Đ
A

hướng và các giải pháp chủ yếu để phát triển công nghiệp nông thôn ở thị xã Hương
Thủy trong thời gian tới.
3.2 Nhiệm vụ
- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển công nghiệp
nông thôn.
- Đánh giá thực trạng phát triển công nghiệp nông thôn ở thị xã Hương Thủy
trong thời gian qua.
- Đề xuất phương hướng và các giải pháp chủ yếu để phát triển công nghiệp
nông thôn ở thị xã Hương Thủy trong thời gian tới.

4


4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Dưới góc độ kinh tế chính trị, đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề liên
quan đến phát triển công nghiệp nông thôn, đặc biệt là các quan hệ kinh tế và chính
sách của Nhà nước tác động đến sự phát triển của công nghiệp nông thôn trên địa
bàn thị xã Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế.
4.2 Phạm vi nghiên cứu



O

̣C

- Về thời gian: Đề tài phân tích đánh giá thực trạng phát triển CNNT trên địa

̣I H

bàn thị xã Hương Thủy trong giai đoạn 2009 đến 2011; đề xuất phương hướng, giải
pháp cho giai đoạn từ nay đến 2015.

Đ
A

5. Phương pháp nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu nghiên cứu mà đề tài đặt ra, trong quá trình nghiên cứu

tôi đã sử dụng các phương pháp sau:
5.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Phương pháp này được áp dụng để tìm hiểu, nghiên cứu, phân tích các tài
liệu, giáo trình liên quan đến đề tài nghiên cứu. Đặc biệt, tập trung vào các tài liệu
về lý thuyết phát triển CNNT.

5


5.2 Phương pháp thu thập số liệu
- Số liệu thứ cấp: Luận văn đã sử dụng các số liệu thứ cấp đã được công bố
như: Niên giám thống kê từ năm 2009 đến năm 2011 của Chi cục thông kê thị xã

đề xuất đưa ra những giải pháp phù hợp, có tính khả thi.

K

5.4 Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
- Đối với các số liệu thứ cấp: Số liệu thứ cấp thu thập được tổng hợp và kiểm

̣C

tra tính xác thực trước khi sử dụng. Các số liệu thứ cấp được tính toán theo phương

O

pháp phân tích kinh tế để thấy rõ thực trạng phát triển CNNT.

̣I H

- Đối với số liệu sơ cấp: toàn bộ bảng hỏi điều tra sau khi hoàn thành được
mã hóa phân loại và được phân tích, xử lý bằng Microsoft Excel. Tùy từng mục tiêu

Đ
A

của luận văn mà có những phương pháp phân tích khác nhau.
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Nghiên cứu này góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về công nghiệp
nông thôn, chỉ rõ vai trò, xu hướng phát triển và phân tích được các nhân tố ảnh
hưởng đến việc phát triển công nghiệp nông thôn nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh
tế trên địa bàn thị xã Hương Thủy.
Phân tích, làm rõ những luận cứ khoa học cho việc phát triển công nghiệp

̣I H

O

̣C

K

IN

H

TÊ

thị xã Hương Thủy đến năm 2015.

7


CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN
CÔNG NGHIỆP NÔNG THÔN
1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG
ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP NÔNG THÔN
1.1.1 Khái niệm công nghiệp nông thôn

U

Ế



của nó phải đặt trong chương trình phát triển công nghiệp nói chung, là một nội

̣I H

dung của công nghiệp hóa. CNNT được xem như một tổng thể bao gồm nhiều bộ
phận thuộc nhiều ngành công nghiệp khác nhau. Do mỗi ngành công nghiệp có đặc

Đ
A

điểm riêng, có mối liên hệ khép kín và kết cấu chặt chẽ cho nên mỗi bộ phận khác
nhau của CNNT phải phát triển theo quy hoạch, kế hoạch riêng của từng ngành
công nghiệp cụ thể. Theo cách này thì CNNT chắc chắn sẽ phát triển bền vững hơn,
nhưng sẽ ít có tác dụng hơn đối với phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, đặc biệt là
đối với sản xuất nông nghiệp. Bởi lẽ, trong trường hợp này, nông thôn chỉ là nơi
tiếp nhận sự phân bổ kế hoạch phát triển của các ngành sản xuất công nghiệp; là
biện pháp nhằm phân tán hóa các cơ sở công nghiệp về nông thôn để khai thác
nguồn lao động rẻ tại địa phương và trong nhiều trường hợp nó được thực hiện
nhằm tránh tình trạng gây ô nhiễm môi trường ở các đô thị [30, tr.9].

8


Thứ hai, cách tiếp cận dưới góc độ kinh tế lãnh thổ.
Theo cách tiếp cận này, CNNT được xem như một bộ phận kinh tế lãnh
thổ. Trên bình diện kinh tế lãnh thổ, công nghiệp nông thôn được xét trong quy
hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, nó là một bộ phận hữu
cơ trong cơ cấu kinh tế địa phương góp phần khai thác triệt để, có hiệu quả các
nguồn lực tại chỗ nhằm đẩy nhanh quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Cách tiếp


không đạt hiệu quả như mong muốn, giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp

̣C

Như vậy, cách tiếp cận này mới làm rõ mối quan hệ hữu cơ của CNNT với

O

tư cách là một bộ phận trong cơ cấu kinh tế vùng ở nông thôn mà chưa thấy vai

̣I H

trò của nó với tư cách là một bộ phận của kinh tế ngành cũng như sự tác động
của nó đến sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung.

Đ
A

Thứ ba, cách tiếp cận dưới góc độ kinh tế tổ chức.
Theo cách tiếp cận này, các hoạt động kinh tế phi nông nghiệp có quy mô

nhỏ của các hộ gia đình gọi là CNNT. Cách tiếp cận này xuất phát từ bối cảnh
nông thôn của các nước đang phát triển có dân số đông, trong lúc các hoạt động
nông nghiệp hạn chế buộc một bộ phận cư dân nông thôn phải chuyển sang lao
động trong các ngành phi nông nghiệp nhằm giải quyết việc làm ở nông thôn ở
quy mô gia đình. Đây là một hướng đi phổ biến ở nông thôn nhưng lại không nói
rõ nội hàm của CNNT dễ gây nhầm lẫn rằng các hoạt động phi nông nghiệp ở
nông thôn là CNNT tức là CNNT bao hàm cả dịch vụ.


H

quyết những nhiệm vụ kinh tế - xã hội ở nông thôn nói chung và mỗi vùng nông thôn

IN

cụ thể nói riêng [22, tr.19].

K

Từ các cách tiếp cận trên cho thấy, tính đa dạng của các quan niệm về
CNNT, điều đó cũng đặt ra vấn đề là không thể tiếp cận khái niệm này một cách

O

̣C

riêng lẻ mà phải dựa trên quan điểm toàn diện. Khi nghiên cứu vấn đề CNNT, phải

̣I H

đặt sự phát triển của nó trong mối quan hệ hữu cơ với quá trình phát triển kinh tế xã hội ở nông thôn nói riêng và của cả nước nói chung; phải đảm bảo yếu tố kinh

Đ
A

tế - kỹ thuật, kinh tế tổ chức và kinh tế - xã hội; phải đảm bảo tính đặc thù lãnh thổ
của nông thôn đồng thời phải nằm trong tổng thể của quá trình vận động phát triển
của ngành công nghiệp [30, tr.10].
Ở Việt Nam cũng đã có nhiều quan niệm khác nhau về CNNT như sau:

TÊ

ngày 09/6/2004 của Chính phủ thì cơ sở sản xuất CNNT là các tổ chức, cá nhân trực
tiếp đầu tư, sản xuất công nghiệp tại huyện, thị xã, thị trấn và xã bao gồm: Doanh

H

nghiệp nhỏ và vừa thành lập, hoạt động theo Luật Doanh nghiệp Nhà nước; doanh

IN

nghiệp nhỏ và vừa thành lập, hoạt động theo Luật Doanh nghiệp; hợp tác xã thành lập,

K

hoạt động theo Luật Hợp tác xã; hộ kinh doanh cá thể theo Nghị định số
02/2000/NĐ-CP ngày 03/02/2000 của Chính phủ về đăng ký kinh doanh. Hoạt động

O

̣C

trong các lĩnh vực: Công nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản; sản xuất sản phẩm

̣I H

sử dụng nguyên liệu tại chỗ, sử dụng nhiều lao động; sản xuất sản phẩm mới, hàng
thay thế hàng nhập khẩu, hàng xuất khẩu sử dụng chủ yếu nguyên liệu trong nước;

Đ


́H

công nghiệp ở nông thôn có những tiêu chí sau đây mới thuộc khái niệm CNNT:
- Tạo nhiều việc làm mới, đẩy mạnh phát triển phân công lao động xã hội,

TÊ

nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống dân cư ở nông thôn.

- Thu hút lao động từ nông nghiệp chuyển sang công nghiệp và dịch vụ ngay

H

trên địa bàn nông thôn.

IN

- Góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn từ thuần nông

K

sang cơ cấu nông - công nghiệp và dịch vụ.
- Tạo điều kiện thúc đẩy xã hội nông thôn phát triển văn minh, hiện đại.

O

̣C

- Phát triển phù hợp với chương trình kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở

Ế

trình độ phát triển khác nhau.

U

CNNT bao gồm các cơ sở sản xuất thuộc mọi thành phần kinh tế, nhưng

́H

nhiều nhất là tư nhân và tập thể. Các doanh nghiệp nhà nước quy mô vừa và nhỏ tuy
một thời đã tồn tại khá nhiều ở nông thôn nước ta, nhưng trong thời gian qua đã

TÊ

giảm sút về số lượng và thay đổi về chức năng, nhiệm vụ và phương thức sản xuất
kinh doanh, hiện đang được sắp xếp lại, được chuyển đổi hình thức sở hữu. Các cơ

H

sở thuộc CNNT bao gồm cả những đơn vị sản xuất kinh doanh độc lập, tự mình

IN

khai thác các yếu tố đầu vào, tự tổ chức quá trình sản xuất và đảm bảo tiêu thụ sản

K

phẩm của mình, và cả những đơn vị chỉ làm gia công cho các đơn vị sản xuất kinh
doanh lớn, thực hiện một số khâu công việc, một số giai đoạn công nghệ nhất định