Sử dụng một số phương pháp và hình thức dạy học theo định hướng phát triển năng lực
trong môn lịch sử 6 ở trường THCS

I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Lịch sử là những gì xảy ra có thật và tồn tại.Cho nên lịch sử có một vị trí
và nghĩa quan trọng đối với việc giáo dục thế hệ trẻ hiểu biết về quá khứ, học sinh
hiểu rõ truyền thống dân tộc, tự hào với những thành tựu dựng nước và giữ nước
của tổ tiên. Xác định nhiệm vụ trong hiện tại và có thái độ đúng trong tương lai
thấy được vai trò của bộ môn lịch sử trong trường THCS.
Thế nhưng trong thực tế giảng dạy, nhiều phụ huynh, học sinh lại chỉ coi lịch
sử là một môn phụ, học sinh chỉ cần lên lớp chép bài đầy đủ và học thuộc là xong,
không cần đào sâu, suy nghĩ. Do đó học sinh ít tìm tòi, sáng tạo, chưa phát huy
được tính tích cực trong việc học tập ở cấp THCS, từ đó chất lượng bộ môn ngày
càng thấp. Đặc biệt là học sinh lớp 6 đây là lớp đầu cấp, các em bắt đầu tiếp xúc
với nhiều môn học với nhiều thầy cô ở cấp THCS. Các em sẽ có nhiều bở ngỡ là
học lịch sử như thế nào? Học lịch sử là cần ghi nhớ những gì? Và hiểu như thế nào
cho đúng . Đó chính là những điều mới mẽ đối với các em, vì vậy các em sẽ gặp
nhiều khó khăn trong việc tiếp cận tri thức lịch sử.
Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo
dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm
đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ học sinh vận dụng được cái gì qua việc
học. Để đảm bảo được điều đó,nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ
phương pháp dạy học theo lối ”truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận
dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất.
Luật giáo dục số 38/2005/QH11.Điều 28 quy định: "phương pháp giáo dục phổ
thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học, phù
hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, khả
năng làm việc theo nhóm ,rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn ,tác
động đến tình cảm,đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”.

Giáo viên: Phan Thị Lộc

hứng thú để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong các tình huống đa
dạng của việc học tập và cuộc sống .
Năng lực là các khả năng và kỹ năng nhận thức vốn có ở cá nhân hay có thể học
được… để giải quyết các vân đề đặt ra trong cuộc sống. Năng lực cũng hàm chứa
trong nó tính sẵn sáng hành động,động cơ,ý chí và trách nhiệm các giải pháp trong
những tình huống thay đổi(Weinert,2001)
Giáo viên: Phan Thị Lộc

-2-


Sử dụng một số phương pháp và hình thức dạy học theo định hướng phát triển năng lực
trong môn lịch sử 6 ở trường THCS

Năng lực của người học là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức, kỹ năng,
thái độ phù hợp với lứa tuổi và vận hành (kết nối) chúng một cách hợp lý vào thực
hiện thành công nhiệm vụ học tập,giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra cho
chính các em trong cuộc sống ( Nguyễn Công Khanh,2013)
Năng lực chung là năng lực cơ bản,thiết yếu để con người có thể sống và làm việc
bình thường trong xã hội. Năng lực chung là năng lực cơ ban,thiết yếu đê con
người có thể sống và làm việc bình thường trong xã hội. Năng lực này được hình
thành và phát triển do nhiều môn học, liên quan đến nhiều môn học. Vì thế có nước
gọi là năng lực xuyên chương trình. Mỗi năng lực chung cần góp phần tạo nên kết
qua có giá trị cho xã hội và cộng đồng, giúp cho các cá nhân đáp ứng được những
đòi hỏi của một bối cảnh rộng lớn và phức tạp, chúng có thể không quan trọng với
các chuyên gia, những rất quan trọng với tất cả mọi người.
2. Nội dung ,biện pháp thực hiện của đề tài:
2.1 Nội dung.
Xác định các năng lực chuyên biệt trong môn lịch sử. Có nhiều quan niệm khác
nhau về việc xây dựng chuẩn các năng lực chuyên biệt trong dạy học từng môn học

sử với nhau, năng lực so sánh, phân tích, phản biện, khái quát hóa, năng lực nhận
xét,đánh giá rút ra bài học lịch sử từ những sự kiện, hiện tượng, vấn đề lịch sử,
nhân vật, năng lực, liên hệ kiến thức lịch sử đã học để giải quyết những vấn đề thực
tiễn đặt ra.
Ví dụ 1: Khi dạy bài 18: Trưng vương và cuộc kháng chiến chống quân xâm
lược Hán:mục 2:Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Hán(42-43) đã diễn ra
như thế nào. Giáo viên sử dụng lược đồ : Kháng chiến chống quân xâm lược Hán

Lược đồ: Kháng chiến chống quân xâm lược Hán

Thông qua kỹ thuật đặt câu hỏi cụ thể sau:

Giáo viên: Phan Thị Lộc

-4-


Sử dụng một số phương pháp và hình thức dạy học theo định hướng phát triển năng lực
trong môn lịch sử 6 ở trường THCS

? Cuộc kháng chiến diễn ra vào thời gian nào? Quân Hán do ai chỉ huy với lực
lượng như thế nào?
? Vì sao Mã Viện được chọn làm chỉ huy đạo quân xâm lược?
? Mã Viện đã chỉ huy quân tấn công vào nước ta như thế nào?
? Trước sự tấn công mạnh của Mã Viện quân Hai Bà Trưng đã làm gì?
? Cuộc kháng chiến diễn ra quyết liệt ở đâu? Đó là một nơi như thế nào?
? Thế giặc mạnh quân ta cho lui quân về đâu? Tại đây quân Hai Bà Trưng chiến
đấu như thế nào? Kết quả
Qua các câu hỏi cụ thể giáo viên hướng dẫn học sinh trình bày diễn biến cuộc
kháng chiến chống quân Nam Hán xâm lược . Qua đó học sinh tái hiện được sự

Sử dụng một số phương pháp và hình thức dạy học theo định hướng phát triển năng lực
trong môn lịch sử 6 ở trường THCS

?Hiện nay ở nước ta và địa phương em có còn duy trì những phong tục và các
hoạt động này như thế nào? Bằng sự hiểu biết của mình em có thể trình bày về
những phong tục và các hoạt động ngày nay và bản thân em tham gia hoạt động
này như thế nào?( phát triển năng lực ,liên hệ kiến thức để giải quyết những vấn đề
thực tiễn)
Thông qua phương pháp khai thác kênh hình học sinh nắm được phong tục của dân
cư Văn Lang, vừa giáo dục cho học sinh ý thức giữ gìn và phát huy bản sắc phong
tục tập quán của người Việt .
b. Phương pháp dạy học nêu vấn đề( dạy học nêu và giải quyết vấn đề)
Phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề là phương pháp dạy học trong đó
GV tạo ra những tình huống có vấn đề, điều khiển HS phát hiện vấn đề, hoạt động
tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo để giải quyết vấn đề và thông qua đó chiếm
lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng và đạt được nhũng mục đích học tập khác. Đặc
trưng cơ bản của phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn là “tình huống gợi
vấn đề”vì“Tư duy chỉ bắt đầu khi xuất hiện tình huống có vấn đề”
Tình huống có vấn đề (tình huống gợi vấn đề) là một tình huống gợi ra cho HS
những khó khăn về lý thuyết hay thực tiễn mà họ thấy cần có khả năng vượt qua,
nhưng không phải ngay tức khắc bằng một thực giải, mà phải trải qua quá trình tích
cực suy nghĩ, hoạt động để biến đổi đối tượng hoạt động hoặc điều khiển kiến thức
sãn có.
Ví dụ: Khi dạy bài: 27 Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938.
Qua các tư liệu sử sách ghi lại ta thấy tương quan lực lượng không cân sức giữa
quân ta và quân Nam Hán: trong khi quân ta là đội quân mới được thành lập với số
lượng quân khoảng một vạn người,trong khi quân Nam Hán là là đội quân thiện
chiến đông đến cả trăm vạn nhưng kết quả trận đánh quân Nam Hán thất bại mà
không giám một lần quay trở lại nữa. Vậy theoem điều gì làm nên điều kì diệu đó?
Để giúp học sinh giải quyết vấn đề trên giáo viên dùng câu hỏi gởi mở.

bài học, giáo dục. Sử dụng di sản trong dạy học giúp cho quá trình học tập của học
sinh trở nên hấp dẫn hơn, học sinh hứng thú học tập và hiểu sâu sắc hơn, phát triển
tư duy độc lập sáng tạo, giáo dục tư tưởng, đạo đức cho học sinh. Ý nghĩa và vai trò
của các di sản văn hoá có thể được phân tích dưới các gốc độ sau:
Về vai trò: Di sản là nguồn nhận thức, một phương tiện trực quan quý giá trong dạy
học nói riêng, giáo dục nói chung. Vì vậy, sử dụng di sản trong dạy học ở trường
phổ thông có ý nghĩa như sau:
Giáo viên: Phan Thị Lộc

-8-


Sử dụng một số phương pháp và hình thức dạy học theo định hướng phát triển năng lực
trong môn lịch sử 6 ở trường THCS

+ Góp phần đẩy mạnh, hướng dẫn hoạt động nhận thức cho học sinh.
+ Giúp học sinh phát triển kỹ năng học tập, tự chiếm lĩnh kiến thức.
+Phát triển trí tuệ của học sinh.
+Giáo dục nhân cách học sinh.
+Góp phần phát triển một số kỹ năng sống ở học sinh như: Kỹ năng giao tiếp, kỹ
năng lắng nghe, kỹ năng trình bày suy nghĩ ý tưởng, kỹ năng hợp tác, kỹ năng tư
duy phê phán, kỹ năng nhận định trách nhiệm, kỹ năng đạt mục tiêu…..
Ví dụ1: Khi dạy 12 Nước Văn Lang kết hợp với hình thức dạy học hỏi đáp và sử
dụng tranh ảnh để giáo dục học sinh

? Quan sát hình ảnh trên em hãy cho biết hoạt động nào hiện nay của nhân dân ta

Giáo viên: Phan Thị Lộc

-9-

(Hát Môn) trước đây

Giáo viên: Phan Thị Lộc

Đền thờ hai Bà Trưng(Hát Môn)
ngày nay

- 11 -


Sử dụng một số phương pháp và hình thức dạy học theo định hướng phát triển năng lực
trong môn lịch sử 6 ở trường THCS

Đền thời Hai Bà Trưng ở Hà Nội

Đền thời Hai Bà Trưng ở Vĩnh Phúc

?Việc nhân dân ta lập đền thờ Hai Bà Trưng ở khắp nơi đã nói lên điều gì?
=>Thể hiện lòng biết ơn đối với Hai Bà Trưng,(phát triển năng lực ,liên hệ kiến
thức để giải quyết những vấn đề thực tiễn)
? Là học sinh các em phải làm gì để tỏ lòng biết ơn đối với Hai Bà Trưng?(phát
triển năng lực ,liên hệ kiến thức để giải quyết những vấn đề thực tiễn)
Qua đó giáo dục cho học sinh lòng biết ơn đối với các vị anh hùng dân tộc.
và đây là tấm gương để cháu noi theo. Hàng năm chúng ta còn làm lễ kỉ niệm Hai
Bà Trưng vào ngày 8/3.
III. .HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI
1.Số liệu thống kê trước khi thực hiện đề tài ở một số lớp 2014-2015
Lớp

Sĩ số

39
28
71.8
11
6/7
39
27
69.2
12
2.Số liệu thống kê sau khi thực hiện đề tài:

27.5
30
30.7
30
28.2
30.8

Giáo viên: Phan Thị Lộc

Tỷ lệ

- 12 -


Sử dụng một số phương pháp và hình thức dạy học theo định hướng phát triển năng lực
trong môn lịch sử 6 ở trường THCS

Lớp
6/2


95%
95
94.9
92.5
97.4
97.4

nắm được bài
2
2
2
3
1
1

5
5
5.1
7.5
2.6
2.6

Qua số liệu trên cho thấy sau khi áp dụng một số phương pháp và hình thức dạy
học mà tôi đã sử dụng trong dạy học lịch sử ở trường trung học cơ sở nói chung và
lịch sử 6 nói riêng được 2 năm bản thân đã áp dụng tôi thấy học sinh có hứng thú
học tập sôi nổi hơn, kích thích được sự tư duy, sáng tạo, kỹ năng tự học của học
sinh ngày càng cao hơn .
Đa số học sính có hứng thú trong học môn lịch sử, qua đó, các em xác định
được trọng tâm vấn đề dễ dáng hơn, ghi nhớ kiến thức được lâu hơn và từ đó chất

Sách giáo viên lịch sử 6, sách giáo khoa lịch sử 6

Giáo viên: Phan Thị Lộc

- 14 -


Sử dụng một số phương pháp và hình thức dạy học theo định hướng phát triển năng lực
trong môn lịch sử 6 ở trường THCS

Giáo viên: Phan Thị Lộc

- 15 -


Sử dụng một số phương pháp và hình thức dạy học theo định hướng phát triển năng lực
trong môn lịch sử 6 ở trường THCS

? Để tưởng nhớ đến Vua Hùng ngày nay nhân dân ta đã làm gì?( Lập đền thờ)
?Em có biết hoạt động nào hiện nay của nhân dân ta nhằm ghi nhớ công lao của
các vua Hùng?( giỗ tổ Hùng vương)

Sử dụng một số phương pháp dạy học nhằm theo định hướng phát triển năng lực trong bộ
môn lịch sử 6 ở trường THCS

Sử dụng một số phương pháp dạy học nhằm theo định hướng phát triển năng lực trong bộ
môn lịch sử 6 ở trường THCS

Giáo viên: Phan Thị Lộc


Sử dụng một số phương pháp và hình thức dạy học theo định hướng phát triển năng lực
trong môn lịch sử 6 ở trường THCS

3.Một số nhận xét về sáng kiến…………………………………………………
……………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………..

Giáo viên: Phan Thị Lộc

- 18 -