DẠY HỌC TÍCH HỢP VÀ LỒNG GHÉP GIÁO DỤC KĨ NĂNG
SỐNG TRONG GIẢNG DẠY VĂN BẢN NGỮ VĂN 8
I- LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trước tình hình thực tế hiện nay, khi mạng Intenet tràn lan các thông tin
với nhiều trò chơi vô bổ khiến cho các nhà quản lí cũng không thể nào kiểm soát nổi.
Điều này, ngoài những gì tích cực mà nó đã mang lại. Bên cạnh đó, nó thu hút và ảnh
hưởng không nhỏ đến thế hệ trẻ, đặc biệt là đối tượng học sinh. Nhiều học sinh vì quá
đam mê và bắt chước các trò chơi trên mạng nên có những suy nghĩ lệch lạc, những
hành vi trái với chuẩn mực đạo đức và dẫn đến tình trạng bạo lực học đường, tình
trạng học sinh bỏ học, phạm lỗi,…cũng từ đó gia tăng. Do vậy, ngoài việc đổi mới
phương pháp dạy học hàm chứa trong hai chữ “tích”đó là tích cực và tích hợp thí có
thể nói việc giáo dục đạo đức cho học sinh là vấn đề ngày càng được quan tâm nhiều
hơn. Phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” cũng không nằm
ngoài mục tiêu nhằm giáo dục đạo đức cho học sinh. Hơn nữa, năm học 2010- 2011,
Bộ GD- ĐTđã đưa chương trình “Lồng ghép giáo dục kĩ năng sống” vào các môn học
nói chung, trong đó có môn Ngữ văn. Thực chất của việc giáo dục kĩ năng sống cũng
chính là giáo dục đạo đức cho học sinh. Dạy học văn gắn với phương châm:
“Dạy văn là dạy đạo làm người
Học văn là học làm người”
Đây là một việc làm hoàn toàn không mới mà ngay từ thời xa xưa ông cha ta đã
khẳng định: “Tiên học lễ, hậu học văn”.Trong thực tế giảng dạy từ xưa đến nay, giáo
viên vẫn thường xuyên thực hiện điều này qua mỗi bài giảng đó chính là khâu giáo
viên liên hệ và rút ra bài học giáo dục học sinh. Vấn đề ở đây tên gọi “lồng ghép” làm
cho nội dung tách bạch rõ ràng và trở thành mục tiêu cần có trong một số bài học cụ
thể. Tôi nhận thấy đây là một việc làm phù hợp với xu hướng quốc tế và mong đợi
của xã hội. Bởi lẽ, rèn luyện kiến thức song song với rèn luyện kĩ năng sống để mỗi
học sinh có đủ hành trang vững bước vào tương lai. Thực tế cho thấy nếu chỉ có kiến
thức thì các em sẽ gặp khó khăn trong cuộc sống, dễ dàng bị sa vào các tệ nạn xã hội.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “… Có tài mà không có đức trở thành người vô
dụng”. Giáo dục tri thức phải song song với giáo dục đạo đức thì mới có thể đào tạo
được những con người “vừa hồng, vừa chuyên” tạo nguồn lực nhân tài cho đất nước.

* Theo tổ chức Y tế thế giới WHO định nghĩa:
- “Kĩ năng sống là khả năng thích nghi và hành vi tích cực cho phép cá nhân
có khả năng đối phó hiệu quả với nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày”
Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh là bồi dưỡng cho các em có những khả
năng chuẩn mực thích nghi và hành vi tích cực
Phương pháp dạy học tích hợp nhằm giúp học sinh có sự hiểu biết toàn diện
trên cơ sở kiến thức liên môn, phân môn. Từ đó, tạo hứng thú học tập, phát huy tính
tích cực, chủ động và phát triển vốn tri thức của học sinh.
Việc dạy học tích hợp và lồng ghép giáo dục kĩ năng sống vào các môn học là rất cần
thiết. Nó giúp học sinh tự tin hơn, có trách nhiệm hơn và bài học cũng thu hút hơn.
Đồng thời, học sinh có nhiều cơ hội thảo luận để đưa ra rất nhiều ý kiến khác nhau và
phát huy tính sáng tạo của học sinh giúp học sinh biết sống tích cực, chủ động hài hòa
lành mạnh; có kế hoạch phù hợp với chuẩn mực đạo đức pháp luật tránh được những
tệ nạn xã hội ảnh hưởng xấu đến sự phát triển thể chất và tinh thần của học sinh. Tuy
nhiên để việc dạy học tích hợp và lồng ghép thực sự đạt được hiệu quả hay không
còn tùy thuộc vào phương pháp giảng dạy hay biện pháp thực hiện của giáo viên

2- Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài
a- Đối tượng nghiên cứu:
Học sinh lớp 8
b- Phạm vi nghiên cứu:
Vấn đề dạy học tích hợp và lồng ghép giáo dục kĩ năng sống trong bộ môn Ngữ văn 8
c- Số liệu điều tra cơ bản
Trong quá trình giảng dạy, tôi thường đặt ra những câu hỏi, những tình huống
có liên quan đến nội dung bài học và những câu hỏi tích hợp để yêu cầu học sinh giải
2


DẠY HỌC TÍCH HỢP VÀ LỒNG GHÉP GIÁO DỤC KĨ NĂNG
SỐNG TRONG GIẢNG DẠY VĂN BẢN NGỮ VĂN 8


20

51,3 %

19

48,7 %

85

40

22

55 %

45

43,2 %

d- Biện pháp thực hiện:
Lồng ghép giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua các môn học phải
đươc thực hiện thật sự có hiệu quả, đặc biệt ở những bài học có yêu cầu lồng ghép.
Sau đây là các địa chỉ lồng ghép giáo dục kĩ năng sống trong môn Ngữ văn 8 :
STT
TÊN BÀI HỌC
1
Tôi đi học
2


Bài toán dân số

11

Nhớ rừng
3


DẠY HỌC TÍCH HỢP VÀ LỒNG GHÉP GIÁO DỤC KĨ NĂNG
SỐNG TRONG GIẢNG DẠY VĂN BẢN NGỮ VĂN 8
12

Quê hương

13

Khi con tu hú

14

Ngắm trăng, Đi đường

15

Chiếu dời đô

16

Hịch tướng sĩ

4


DẠY HỌC TÍCH HỢP VÀ LỒNG GHÉP GIÁO DỤC KĨ NĂNG
SỐNG TRONG GIẢNG DẠY VĂN BẢN NGỮ VĂN 8
từng giáo viên. Ngoài ra, giáo viên cần phải lựa chọn hình thức tích hợp và lồng ghép
phù hợp cho từng bài. Sau đây là một số hình thức cơ bản mà bản thân tôi đã vận
dụng đạt hiệu quả trong các tiết dạy:

Một số hình thức tích hợp và lồng ghép:
*HÌNH THỨC NÊU CÂU HỎI : Giáo viên nêu các câu hỏi tích hợp và lồng ghép
có nội dung liên quan đến bài học yêu cầu học sinh giải quyết . Từ đó, giáo viên rút ra
bài học liên hệ giáo dục học sinh. Tuy nhiên, giáo viên cũng cần phải lưu ý vì học
sinh sẽ có nhiều cách giải quyết khác nhau, có thể sẽ có những cách giải quyết chưa
phù hợp thì giáo viên lắng nghe, sau đó tập trung quan điểm để đi đến thống nhất
quan điểm và uốn nắn các em hiểu đúng vấn đề. Bởi lẽ trong thực tế không phải học
sinh nào cũng hiểu đúng vấn đề và có cách giải quyết đúng. Vì thế , vai trò của giáo
viên ở đây vô cùng quan trọng trong việc uốn nắn các em phát triển đúng hướng thì
việc tích hợp và lồng ghép giáo dục mới thực sự có hiệu quả.
Sau đây là một số câu hỏi tích hợp và lồng ghép thường được vận dụng:
* Câu hỏi tích hợp:
+ Vấn đề này liên quan đến những vấn đề nào?
+ Qua vấn đề này, em liên tưởng đến điều gì?
+ Căn cứ vào kiến thức môn học nào để em giải quyết vấn đề ấy?
+ Tìm hiểu thêm các vấn đề tương tự
+ Nhìn vào vấn đề ta thấy có điều gì có sự trùng hợp đặc biệt đáng chú ý?
* Câu hỏi lồng ghép:
+ Qua tiết học, bản thân em đã rút ra được cho mình bài học gì?
+ Em có nhận xét gì và từ đó em có suy nghĩ như thế nào?
+ Em sẽ đồng tình với thái độ , việc làm của nhân vật nào và không đồng tình với

- Sáng tác của ông nhìn chung đều toát lên vẻ đẹp đằm thắm, tình cảm êm dịu, trong
trẻo.
2. Tác phẩm:
Truyện ngắn Tôi đi học in trong tập “Quê mẹ”, xuất bản năm 1941
Sau khi ghi ngắn gọn các thông tin ấy, yêu cầu học sinh quan sát kĩ các thông
tin, đặc biệt là những con số, tôi nêu câu hỏi tích hợp.
? Những con số trong phần giới thiệu về tác giả, tác phẩm của bài học hôm nay có
liên quan đến những sự kiện lịch sử quan trọng. Đó là những sự kiện nào?
Tùy thuộc vào đối tượng học sinh của mỗi lớp, tôi có thể gợi ý cho các em và đáp án
cuối cùng mà tôi đưa ra:
- Năm sinh của tác giả: năm 1911 – chính là năm Bác hồ rời bến cảng Nhà Rồng ra
đi tìm đường cứu nước
- Năm xuất bản tác phẩm: năm 1941 – Chính là năm Bác Hồ trở về tham gia hoạt
động cách mạng trong nước, sau 30 năm Bác hoạt động bí mật ở nước ngoài.
Như vậy, với câu hỏi trên, tôi đã tích hợp được kiến thức lịch sử và kết hợp giáo dục
tư tưởng Hồ Chí Minh. Hơn nữa, nhằm mở rộng vốn thơ văn, phát triển năng lực tư
duy của học sinh cũng như tạo hứng thú, sôi nổi cho tiết học, tôi lại tiếp tục một câu
hỏi khác:
? Vậy bạn nào có thể biết đến những câu thơ mà ai đó đã viết đến ngày trở về của
Bác sau 30 năm bôn ba ở nước ngoài để tìm con đường cứu nước. Hãy đọc lên để
chúng ta cùng nhau thưởng thức.
Thực tế, với câu hỏi này tôi cũng không mong nhận được cánh tay từ phía học sinh
bởi ngày nay vốn thơ văn của đa số các em rất hạn chế. Cho nên điều tất nhiên là
chính tôi sẽ đọc cho các em nghe những dòng thơ của Tố Hữu viết trong bản trường
ca Theo chân Bác:
Ôi sáng xuân nay, xuân 41
Trắng rừng biên giới nở hoa mơ
Bác về… Im lặng. Con chim hót
Thánh thót bờ lau vui ngẩn ngơ
Bác đã về đây, Tổ quốc ơi!

Tăng II: 2 x 2 = 4 kết quả gấp 16 lần so với lần
Tăng III: 4 x 2 = 8 đầu tiên.
Tăng IV: 8 x 2 = 16
Dãy số này được viết như sau: 1,2,23,24... Bàn cờ có 64 ô, vậy số hạt thóc ở ô thứ 64 là
263

7


DẠY HỌC TÍCH HỢP VÀ LỒNG GHÉP GIÁO DỤC KĨ NĂNG
SỐNG TRONG GIẢNG DẠY VĂN BẢN NGỮ VĂN 8

? Tác giả đưa thêm vài con số dự báo tình hình dân số hiện nay đến năm 2015 đã
nói lên điều gì? Có tác dụng cảnh báo vấn đề gì đối với người đọc?
- Dùng nhiều con số để chứng minh hậu quả đang thách thức nhân loại trong tương
lai gần, nó như cảnh báo về sự bùng nổ dân số.
Như vậy, qua việc tìm hiểu những kiến thức Toán học liên quan trong văn bản đã góp
phần giúp học sinh phát triển năng lực tính toán và hiểu được mục đích ý nghĩa của
việc đưa những con số cụ thể vào một văn bản nhật dụng.
Khi dạy văn bản này, ngoài những kiến thức tích hợp về môn Toán, tôi còn
dùng câu hỏi tích hợp về kiến thức địa lí
? Việc đưa nhiều con số về tỉ lệ sinh con của phụ nữ một số nước nhằm mục đích
gì?
Cho thấy Châu Á, Châu Phi là hai châu lục có nhịp độ tăng dân số cao nhất thế giới.
? Em có thể rút ra kết luận gì về mối quan hệ giữa dân số và sự phát triển của xã
hội?
- Dân số tăng thì đời sống xã hội giảm, đất nước nghèo và nước càng nghèo càng
không khống chế được sự gia tăng dân số…
8


Đây cũng chính là những điều các em tích lũy từ bài học môn Giáo dục công dân.
Như vậy, kiến thức từ môn Giáo dục đã tạo nguồn cảm xúc để học sinh phát biểu cảm
nghĩ trong văn học.
Hoặc giáo viên có thể cho học sinh thú nhận những điều còn hạn chế của mình từ việc
kể ra những hành vi sai trái và cảm thấy ân hận của các em. Đó cũng là một hình thức
để các em “tự thú trước bình minh” nghĩa là các em tự nhận lỗi và sửa sai trên cơ sở
các việc làm của mình.Từ đó, khuyến khích các em phát huy những hành vi, tình cảm
tốt đẹp và tránh xa những hành vi xấu, những mối quan hệ không tốt. Hơn nữa, chúng
ta phải hiểu rằng học sinh cần phải hiểu được những gì nên làm và những gì phải
tránh bởi cuộc đời không phải một chiều xoay. Có như vậy, ta mới thành công trong
việc lồng ghép để uốn nắn, giáo dục được các em.
Ngoài hình thức nêu câu hỏi và hình thức cho học sinh tự nhận xét, đánh giá
hành vi của bản thân, giáo viên cần vận dụng hình thức xây dựng tình huống trong
một số giờ học. Tuy nhiên, hình thức này đòi hỏi sự sáng tạo của giáo viên và năng
lực cũng như sự linh hoạt của học sinh. Đồng thời, giáo viên và học sinh phải chuẩn
bị thật chu đáo thì tiết học mới đạt hiệu quả cao.
*HÌNH THỨC XÂY DỰNG TÌNH HUỐNG: Hình thức này nhằm góp phần tạo sự
chú ý và hứng thú, sôi nổi cho lớp học. Hơn nữa, nó còn góp phần rèn luyện tính
mạnh dạn, tự tin cho học sinh . Tuy nhiên, nó đòi hỏi phải có thời gian và sự đầu tư
cũng như sự chuẩn bị chu đáo kĩ càng. Bởi lẽ, hình thức này còn phụ thuộc vào nhiều
10


DẠY HỌC TÍCH HỢP VÀ LỒNG GHÉP GIÁO DỤC KĨ NĂNG
SỐNG TRONG GIẢNG DẠY VĂN BẢN NGỮ VĂN 8
yếu tố, như: lựa chọn tình huống, xây dựng tình huống, chọn học sinh nhập các vai
trong tình huống, học sinh tập diễn dưới sự hướng dẫn của giáo viên,…Tình huống
được học sinh diễn xuất tốt thì mới đem lại hiệu quả giáo dục cao. Ngược lại, nếu
diễn xuất không tốt thì chẳng những không đem lại hiệu quả mà còn chi phối rất nhiều
thời gian của giờ học. Vì thế, giáo viên cũng nên cân nhắc khi lựa chọn hình thức này

Hoặc dạy văn bản Cô bé bán diêm (An-đéc-xen) với hình ảnh một cô bé bán diêm mồ
côi, đói rét rồi chết giữa sự thờ ơ, dửng dưng và lạnh nhạt của xã hội Đan Mạch lú
bấy giờ, ta có thể đặt ra tình huống: Nếu ra đường hoặc bên cạnh ta có những em
bé rơi vào hoàn cảnh như cô bé bán diêm thì em sẽ làm gì? Từ những hướng giải
quyết của học sinh, giáo viên phải giúp học sinh hiểu để các em phân biệt được đúng
11


DẠY HỌC TÍCH HỢP VÀ LỒNG GHÉP GIÁO DỤC KĨ NĂNG
SỐNG TRONG GIẢNG DẠY VĂN BẢN NGỮ VĂN 8
– sai và những việc cần phải làm đúng với đạo lí truyền thống của người Việt nam từ
xưa đến nay “Lá lành đùm lá rách”, “Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ”,…
Tóm lại, tùy thuộc vào từng bài cụ thể mà giáo viên tự lựa chọn hình thức và nội dung
tích hợp, lồng ghép cho phù hợp làm sao mang tính tự nhiên, mềm dẻo mà không
gượng ép, cứng nhắc. Hơn nữa không làm ảnh hưởng đến hiệu quả giờ dạy mà hiệu
quả giáo dục sâu sắc, tiết học tạo được sự hứng thú của học sinh, học sinh tích cực,
chủ động, sáng tạo thì đó mới là giờ giảng văn có “tích hợp và lồng ghép giáo dục kĩ
năng sống” thực sự thành công
Trên đây chỉ một vài ví dụ minh họa nên không thể chuyển tải hết tất cả
những kĩ năng sống được giáo dục qua giảng dạy Ngữ văn 8. Còn trong quá trình
giảng dạy tùy thuộc vào nội dung từng bài mà giáo viên vận dụng phương pháp
dạy học tích hợp và lồng ghép sao cho phù hợp để mang lại hiệu quả giáo dục
nhất định nhằm góp phần vào việc hình thành và phát triển nhân cách học sinh
đúng với chuẩn mực đạo đức xã hội, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục.
Muốn làm được điều này, mỗi giáo viên cần có sự tìm tòi nghiên cứu, sự chuẩn bị
chu đáo và thật sự có tâm huyết để xây dựng cho mình những cách thức tích hợp
và lồng ghép phù hợp nhằm đáp ứng yêu cầu của đổi mới phương pháp dạy học
phát triển năng lực học sinh.

III. HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI

- Các em biết đoàn kết, thương yêu và giúp đỡ lẫn nhau, kết thành những “đôi bạn
cùng tiến” giúp nhau trong học tập,…
- Tập thể lớp tích cực, tự giác tham gia các phong trào như : “Áo trắng tặng bạn”,
“Nuôi heo đất”,…nhằm gây quỹ ủng hộ các bạn có hoàn cảnh khó khăn
Kết quả đó được thể hiện cụ thể qua khảo sát: Khi tôi đưa ra những câu hỏi,
tình huống có liên quan đến bài học yêu cầu các em giải quyết thì kết quả khả quan
hơn so với ban đầu, cụ thể: kết quả khảo sát cuối năm học 2014 – 2015 của ba lớp tôi
được phân công giảng dạy như sau:

Lớp

Sĩ số

Giải quyết hợp lí
SL
TL

Giải quyết chưa hợp lí
SL
TL

81

40

37

92,5 %

3

kiến thức, một nội dung khác nhau. Vì thế, thành công của người dạy là ở chỗ biết
vận dụng cách thức lồng ghép, tích hợp kiến thức liên môn sao cho phù hợp với đối
tượng học sinh để đạt được kết quả mong muốn. Đồng thời, giáo viên phải có sự
chuẩn bị chu đáo và nghiên cứu để việc lồng ghép và liên môn được tiến hành một
cách tự nhiên, mềm dẻo; tránh sự gưỡng ép, cứng nhắc và không làm ảnh hưởng đến
hiệu quả giờ dạy, học sinh hứng thú, hiểu bài.
Tùy thuộc vào thời lượng của mỗi tiết học, nếu bài học có nội dung kiến thức
nhẹ nhàng thì giáo viên nên dùng hình thức xây dựng tình huống lồng ghép. Ngược
lại, đối với những tiết học có lượng kiến thức nhiều thì giáo viên nên chọn hình thức
nêu câu hỏi giải quyết vấn đề và tự rút ra bài học…
13


DẠY HỌC TÍCH HỢP VÀ LỒNG GHÉP GIÁO DỤC KĨ NĂNG
SỐNG TRONG GIẢNG DẠY VĂN BẢN NGỮ VĂN 8
Giáo viên phải không ngừng học hỏi kinh nghiệm, tự tìm tòi và nghiên cứu
thêm tài liệu để có thêm sự hiểu biết sâu rộng. Nghĩa là người giáo viên phải luôn
luôn làm chủ kiến thức và chủ động trong mọi tình huống; biết lắng nghe ý kiến xây
dựng từ đồng nghiệp để khắc phục những hạn chế của mình
Như vậy việc dạy – học Văn là cả một quá trình,việc hình thành kĩ năng sống
cho học sinh cũng phải trải qua một quá trình lâu dài. Hay nói cách khác, nó không có
điểm dừng . Bởi lẽ, văn học ít có một đáp số chính xác . Hơn nữa, văn học cho ta biết
được bao nhiêu đó cũng là điều ta không thể tính bằng con số . Chính vì lẽ ấy mà
những điều tôi viết trên đây chỉ là một số suy nghĩ của bản thân tôi, có lẽ nó còn quá ít
ỏi và không thể tránh khỏi những thiếu sót . Tôi rất mong nhận được sự góp ý, bổ
sung của quý đồng nghiệp để đề tài này được hoàn thiện hơn .

V. TÀI LIỆU THAM KHẢO
Khi xây dựng đề tài này, tôi đã tham khảo một số tài liệu sau :
1- Tài liệu giáo dục bồi dưỡng thường xuyên môn Văn – Tập 1 – Bộ Giáo dục và đào