TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG HÀ NỘI 2

NGUYỄN THỊ THU TRANG

XÂY DỰNG HOẠT ĐỘNG
DẠY HỌC NỘI DUNG KỸ THUẬT
TRONG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC
QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG THEO HƯỚNG TỰ
NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục Quốc phòng và An ninh

Người hướng dẫn khoa học
THS ĐẶNG VIỆT HÙNG

HÀ NỘI – 2016


LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo ThS. Đặng Việt Hùng đã
tận tình dạy dỗ, hướng dẫn và động viên tôi trong quá trình thực hiện đề tài
khóa luận tốt nghiệp của mình.
Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo trong trung tâm giáo dục
Quốc phòng Hà Nội 2, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã dạy dỗ tôi
trưởng thành trong suốt thời gian học tập tại trung tâm, đã tạo điều kiện và
đóng góp những ý kiến quý báu giúp tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp.
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban Giám hiệu cùng các thầy cô
trong tổ bộ môn GDQPAN trường THPT Quang Hà, THPT Xuân Hòa, THPT
Bến Tre, cùng các thầy cô giáo tham gia cộng tác đã nhiệt tình tạo điều kiện

: Giáo dục Quốc phòng và An ninh

GV

: Giáo viên

HSSV

: Học sinh, sinh viên

HS

: Học sinh

HN

: Hà Nội

KTDH

: Kỹ thuật dạy học

NXB

: Nhà xuất bản

PPDH

: Phương pháp dạy học


PHỔ THÔNG .................................................................................................... 5
1.1.Tổng quan………………………………………………………………5
1.2. Bản chất hoạt động dạy học………………………………………….. 7
1.2.1. Bản chất hoạt động dạy. ................................................................. 7
1.2.2. Bản chất hoạt động học. ................................................................. 8
1.2.3. Sự tương tác trong hệ dạy học. ..................................................... 10
1.2.4. Tính tự nhận thức. ......................................................................... 12
1.2.5. Mối liên hệ tính nhận thức. ........................................................... 13
Chương 2. BIỆN PHÁP PHÁT HUY TÍNH TỰ NHẬN THỨC CỦA HỌC
SINH................................................................................................................ 14
2.1. Các biện pháp phát huy tính tự nhận thức…………………………14
2.1.1. Đảm bảo cho HS có điều kiện tâm lý thuận lợi để tự lực hoạt động
nhận thức. ................................................................................................ 14


2.1.2. Tạo điều kiện để HS có thể giải quyết thành công những nhiệm vụ
được giao................................................................................................. 15
2.2. Hoạt động dạy học nội dung kỹ thuật trong chương trình GDQPAN
THPT………………………………………………………………....

16

2.2.1. Điều tra tình hình dạy và học các kiến thức phần bộ binh. .......... 16
2.2.2. Phân tích nội dung và vị trí các kiến thức phần nội dung kỹ thuật
bộ binh trong chương trình GDQPAN THPT. ........................................ 18
Chương 3. XÂY DỰNG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC NỘI DUNG KỸ THUẬT
TRONG CHƯƠNG TRÌNH GDQPAN THPT............................................... 26
3.1. Cách tiến hành tiến trình hoạt động dạy học ………………………… 26
3.2. Xây dưng hoạt động dạy học nội dung kx thuật trong chương trình
GDQP&AN THPT theo hướng tự nhận thức…………………………….. 25

thành một môn học chính khóa thì việc học của các em học sinh ở trường
THPT đã bắt đầu được học nhiều kiến thức mới trong nội dung học giáo dục
quốc phòng nên sẽ gặp nhiều khó khăn, bỡ ngỡ. Đó là những khó khăn trong
cách học, việc học, cách thực hành và cách vận dụng phương pháp cụ thể,
nhất là đối với các em học sinh lớp 10 vừa mới bước vào môi trường trung
học phổ thông, phải làm quen với cách học mới, một môi trường mới. Vì vậy,
đòi hỏi người giáo viên phải có phương pháp, kĩ năng giảng dạy phù hợp.
Kết quả khảo sát cho thấy đa số ở các trường THPT đều được trang bị
khá đầy đủ cơ sở vật chất trang thiết bị về công nghệ thông tin (CNTT), đội
ngũ giáo viên đều rất tâm huyết với nghề và rất mong muốn được ứng dụng
CNTT vào giảng dạy để phát huy tính tích cực, tự lực nhận thức của học sinh

1


trong học tập môn GDQP&AN, nhưng lại lúng túng không biết nên ứng dụng
cái gì, ứng dụng như thế nào và bắt đầu từ đâu, phải thiết kế tiến trình hoạt
động dạy học phần kĩ thuật bộ binh theo hướng tích cực, tự lực nhận thức của
học sinh như thế nào?
Em đã lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Xây dựng hoạt động dạy học nội
dung kĩ thuật trong chương trình Giáo dục Quốc phòng và An ninh trung
học phổ thông theo hướng tự nhận thức của học sinh”. Đây là một phần
trong chương trình giáo dục quốc phòng và an ninh rất quan trọng giúp các
em nắm được các kĩ năng cơ bản khi thực hiện bài bắn đạt kết quả cao, kĩ
thuật ném lựu đạn chuẩn xác phải thực hiện như thế nào… Chính vì vậy, việc
thiết kế tiến trình hoạt động dạy học là rất cần thiết giúp nâng cao chất lượng
và đạt hiểu quả theo hướng tích cực, tự lực nhận thức của học sinh khi học
môn GDQP&AN. Đề tài có tính lí luận và thực tiễn cao.
2. Mục đích nghiên cứu
- Xây dựng hoạt động dạy học nội dung kĩ thuật trong chương trình

và của Bộ Giáo dục và Đào tạo về những định hướng cơ bản của việc đổi mới
phương pháp dạy học trong giai đoạn hiện nay.
- Nghiên cứu cơ sở khoa học của việc ứng dụng công nghệ thông tin
trong dạy học.
- Nghiên cứu các tài liệu về lí luận dạy học, các tài liệu về bồi dưỡng,
đổi mới phương pháp giảng dạy ở trường THPT trong giai đoạn hiện nay.
- Nghiên cứu sách giáo khoa, sách giáo viên và tài liệu tham khảo liên
quan đến phần kĩ thuật bộ binh.
6.2. Phương pháp điều tra khảo sát
- Tìm hiểu việc dạy và học thông qua dự giờ, trao đổi với giáo viên, học
sinh…, phân tích kết quả nhằm đánh giá sơ bộ tình hình dạy học phần kĩ thuật
bộ binh ở trường THPT.
6.3. Nghiên cứu thực nghiệm

3


- Xây dựng hoạt động dạy học nội dung kĩ thuật trong chương trình
GDQP&AN THPT nhằm pháy huy tính tự nhận thức của học sinh.
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm tra tính hiệu quả của đề tài.
6.4. Thống kê toán học
- Dùng phương pháp thống kê mô tả và thống kê kiểm định để xử lí kết
quả thực nghiệm sư phạm qua đó khẳng định giả thuyết sự khác biệt giữa kết
quả học tập của nhóm đối chứng và nhóm thực nghiệm khẳng định kết quả
nghiên cứu của đề tài.
7. Cấu trúc của đề tài
Mở đầu.
Chương 1. Cơ sở lí luận xây dựng hoạt động dạy học nội dung kĩ thuật
bộ binh theo hướng tự nhận thức của học sinh THPT.
Chương 2. Thực trạng và biện pháp phát huy tính tự nhận thức của

Suy cho cùng việc đổi mới PPDH cũng là để thực hiện nhiệm vụ, mục
tiêu dạy học. Mục tiêu của dạy học hiện đại không chỉ dừng lại ở việc truyền
thụ kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm đã tích lũy được cho học sinh mà phải
tạo ra những con người Việt Nam phát triển toàn diện. Những con người lao
động có trí tuệ, có nhân cách, năng động, sáng tạo và đặc biệt là cần quan tâm
đến việc bồi dưỡng cho học sinh phương pháp mới, bồi dưỡng năng lực sáng
tạo, cách giải quyết vấn đề mới phù hợp với thực tiễn. Dạy học GDQP&AN
cũng là để góp phần thực hiện mục tiêu nói trên.
Mặt khác, quan điểm của dạy học hiện đại không chỉ quan tâm đến nội
dung kiến thức, kết quả học sinh cần đạt được trong quá trình học, mà còn
quan tâm, chú trọng đến quá trình hoạt động học tập của học sinh. Chúng ta

5


có thể thấy mục tiêu của dạy học hiện đại còn quan tâm đến ý thức, thái độ, sự
tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh trong quá trình xây dựng, chiếm lĩnh
tri thức, và đó cũng chính là những yếu tố đảm bảo cho việc học tập của học
sinh đạt được kết quả mong muốn. Các phương pháp dạy học hiện đại cần
quan tâm đến việc phát huy một cách tích cực, hiệu quả những tiêu chí đó của
mục tiêu dạy học.
Vận dụng những quan điểm của dạy học hiện đại, trong dạy học
GDQP&AN nói riêng đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học về dạy học
ra đời và đã tạo được sự chuyển biến đáng kể trong dạy học, có thể kể tới
những công trình tiêu biểu như:
Đại tá Lê Văn Nghệ (2009) phương pháp giảng dạy môn GDQP&AN,
NXB QĐND, HN.
Nguyễn Văn Cường, Bernd Meier, Dự án phát triển giáo dục THPT
(2010), một số vấn đề chung về đổi mới phương pháp dạy học ở trường
THPT, Berlin - HN.

trò quyết định.
1.2.1. Bản chất hoạt động dạy
Mục đích của hoạt động dạy là làm cho HS lĩnh hội được kiến thức, kỹ
năng, kinh nghiệm sống, kinh nghiệm xã hội, đồng thời hình thành và phát
triển ở họ phẩm chất và năng lực.
Như ta đã biết, học sinh thực hiện được mục đích đó bằng hoạt động,
thông qua hoạt động mà đạt được kết quả. Như vậy, hoạt động dạy của giáo
viên là tổ chức, hướng dẫn, tạo điều kiện thuận lợi cho HS thực hiện thành
công và hiệu quả các hành động học của họ.
Môn GDQP&AN được Đảng và Nhà nước ta xác định là môn học có ý
nghĩa quan trọng trong sự nghiệp bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Vì vậy,
môn GDQP&AN đã trở thành một môn học chính khóa trong hệ thống các
trường THPT. Môn học góp phần trang bị cho các em những kiến thức, kỹ
năng, giáo dục nhân cách, sự hiểu biết cho HS về GDQP&AN đáp ứng yêu

7


cầu của môn học đặt ra. Đó là các em có lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội,
tự hào với truyền thống dân tộc, có ý thức cảnh giác trước âm mưu, thủ đoạn
của các thế lực thù địch, có kỹ năng quân sự cần thiết để tham gia vào sự
nghiệp xây dựng và củng cố nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân.
1.2.2. Bản chất hoạt động học
1.2.2.1. Đặc điểm của hoạt động học
Hoạt động học là một hoạt động đặc thù của con người nhằm tiếp thu
những tri thức, kỹ năng, kinh nghiệm mà loài người đã tích lũy được, đồng
thời phát triển những phẩm chất năng lực của người học.
Việc tiếp thu những tri thức, kỹ năng, kinh nghiệm nhằm sử dụng
chúng trong hoạt động thực tiễn của mình. Cách tốt nhất để hiểu là làm. Cách
tốt nhất để nắm vững được, hiểu và sử dụng được những tri thức, kỹ năng,

Động cơ

Hoạt động

Mục đích

Hành động

Điều kiện,

Thao tác

phương tiện
Biểu đồ 1.1: Cấu trúc tâm lí của hoạt động học.
Một bên là động cơ, mục đích, điều kiện, phương tiện, bên kia là hoạt
động, hành động, thao tác. Động cơ học tập kích thích sự tự giác, tích cực,
thúc đẩy sự hình thành và duy trì, phát triển hoạt động học, đưa đến kết quả
cuối cùng là thỏa mãn được lòng khát khao mong ước của người học. Muốn
thỏa mãn những động cơ ấy, phải thực hiện lần lượt những hành động để đạt

9


được những mục đích cụ thể. Cuối cùng, mỗi hành động được thực hiện bởi
nhiều thao tác sắp xếp theo một trình tự nhất định, ứng với mỗi thao tác trong
những điều kiện cụ thể là những phương tiện, công cụ thích hợp.
Động cơ học tập có thể kích thích, hình thành từ những kích thích bên
ngoài người học. Nhưng quan trọng nhất, có khả năng thường xuyên được
củng cố và phát triển, có hiệu quả bền vững là sự kích thích bên trong bằng
mâu thuẫn nhận thức, mâu thuẫn giữa nhiệm vụ mới cần giải quyết và khả

họ từng bước được phát triển.
Hành động của giáo viên với tư liệu hoạt động dạy học là sự tổ chức tư liệu,
và qua đó cung cấp tư liệu và tạo tình huống cho hoạt động học của học sinh.
Tác động trực tiếp của GV tới HS là sự định hướng của GV đối với
hành động của HS với nhau và qua đó đồng thời còn định hướng với cả sự
cung cấp những thông tin liên hệ ngược từ phía HS cho GV. Đó là thông tin
cần thiết cho sự tổ chức và định hướng của GV đối với hành động của HS.
Hành động của HS với tư liệu hoạt động dạy học là sự thích ứng của
HS với từng tình huống học tập, đồng thời là hành động chiếm lĩnh, xây dựng
tri thức cho bản thân mình. Sự tương tác đó của HS với tư liệu đem lạicho GV
những thông tin liên hệ ngược cần thiết cho sự chỉ đạo của GV với HS.
Tương tác trực tiếp giữa các HS với nhau, và giữa HS với GV là sự trao
đổi tranh luận giữa các cá nhân với nhau, nhờ đó từng cá nhân HS tranh thủ
sự hỗ trợ từ GV và tập thể HS trong quá trình chiếm lĩnh, xây dựng tri thức.
Như vậy, hoạt động dạy học gồm hoạt động dạy và hoạt động học liên
hệ mật thiết biện chứng với nhau, hoạt động của thầy và trò là hai mặt của
một hoạt động.
Hoạt động dạy học chỉ có thể đạt được hiệu quả cao, để đạt được mục
tiêu dạy học đề ra, thì vấn đề quan trọng trong quá trình dạy học là phải làm
thế nào để tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS. Trong quá trình dạy học
việc làm cho HS tích cực, tự lực chiếm lĩnh, xây dựng kiến thức là một trong

11


những nhiệm vụ chủ yếu của người thầy và nó luôn là tâm điểm của lí luận và
thực tiễn dạy học.
1.2.4. Tính tự nhận thức
Tính tự nhận thức là hạt nhân của tính tích cực. Nó bao gồm nghĩa rộng
và nghĩa hẹp.

phương pháp lao động chung của hoạt động tự nhận thức. Vì phương pháp
lao động chung bao gồm việc lập kế hoạch tổ chức, kế hoạch học tập và tự
kiểm tra.
+ Tính tự nhận thức là mặt hành động ý chí, thể hiện ở tính mục đích,
tính kiên trì, tinh thần khắc phục khó khăn nhằm thực hiện có hiệu quả nhiệm
vụ học tập.
Cơ sở hình thành tính tích cực là tính tự giác, tính tích cực phát triển
đến một mức độ nào đó thì hình thành tính tự lực. Như vậy, tính tự lực chứa
đựng trong nó cả tính tự giác và tính tích cực.
1.2.5. Mối liên hệ tính nhận thức
Tính tự nhận thức là điều kiện cần thiết của tính tích cực nhận thức và
không thể nào có tính tự nhận thức mà thiếu tính tích cực nhận thức.
Tính tích cực nhận thức là kết quả, là sự biểu hiện của sự nảy sinh và
phát triển tính tự nhận thức, đồng thời thể hiện tính tích cực nhận thức ở mức
độ cao hơn. Song từ đó không thể đồng nhất khái niệm tính tự nhận thức và
tính tích cực nhận thức với nhau được.
Để phát huy tính tích cực, tự lực của học sinh trong quá trình dạy học
thì GV cần phải tạo động cơ học tập, tức là các em phải tích cực học tập bằng
cách thực hiện các nhiệm vụ trên.

13


Chương 2. BIỆN PHÁP PHÁT HUY TÍNH TỰ NHẬN THỨC CỦA
HỌC SINH
2.1. Các biện pháp phát huy tính tự nhận thức
Để có thể phát huy tính tự nhận thức của HS trong quá trình học tập thì
GV cần: đảm bảo cho HS có điều kiện tâm lí thuận lợi để tích cực hoạt động;
tạo điều kiện để HS có thể tự lực giải quyết những nhiệm vụ được giao và có
thể tự lực hoạt động nhận thức có kết quả, người GV cần đảm bảo những điều

HS là chủ thể của hoạt động nhận thức cho nên sự thành công của họ
trong việc giải quyết vấn đề học tập có tác dụng rất quan trọng làm cho họ tự
tin, hứng thú, mạnh dạn suy nghĩ để giải quyết những vấn đề ngày càng khó hơn.
Trong thực tế dạy học nhiều học sinh tuy không kém thông minh vì không có kỹ
năng, kỹ xảo cần thiết nên thất bại nhiều lần trong học tập, nếu không kịp thời
giúp đỡ thì sẽ trở thành tự ti, rụt rè, rối trí mỗi khi được giao nhiệm vụ. Để khắc
phục tình trạng trên thì có thể thực hiện một số biện pháp sau:
2.1.2.1. Lựa chọn một lôgic nội dung bài học thích hợp
Phân chia bài học thành những vấn đề nhỏ, vừa với trình độ xuất phát
của học sinh sao cho họ có thể tự lực giải quyết được với cố gắng vừa phải.
Cần phải có sự lựa chọn kỹ lưỡng một số vấn đề vừa sức và xác định
mức độ mà HS có thể tham gia trong việc giải quyết từng vấn đề cụ thể.
2.1.2.2. Rèn luyện cho học sinh kỹ năng thực hiện một số thao tác cơ bản bao
gồm thao tác tay chân và thao tác tư duy
Thao tác tay chân phổ biến là: quan sát, thực hiện động tác, tháo lắp
súng, động tác nằm bắn…
Thao tác tư duy như: phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, trừu tượng hóa,
cụ thể hóa… GV có thể hướng dẫn HS thao tác tư duy bằng cách đưa ra những
câu hỏi mà HS muốn trả lời được thì phải thực hiện một thao tác nào đó.
2.1.2.3. Cho học sinh làm quen với các phương pháp nhận thức GDQPAN
được sử dụng phổ biến
Muốn cho HS làm quen dần với phương pháp đi tìm chân lí mới trong
quá trình học tập, nhất thiết phải dạy cho HS các phương pháp nhận thức phổ

15


biến. Trong nhà trường chúng ta cố gắng cho HS biết người ta phải thực hiện
những hành động nào, trải qua những giai đoạn nào trên con đường đi tìm
chân lí. Tùy theo trình độ của HS và điều kiện cụ thể của nhà trường mà GV

tra thực hành tháo lắp súng nhằm kiểm tra mức độ nắm vững kiến thức của
HS, chúng tôi đã tiến hành với 90 HS ở hai lớp 11A1 và 11A2 của trường
THPT Quang Hà, THPT Xuân Hòa, THPT Bến Tre, kết hợp với việc trò
chuyện, vấn đáp nhanh cho thấy trong quá trình học về kiến thức phần nội
dung kỹ thuật trong chương trình GDQP&AN THPT, HS còn gặp những khó
khăn và sai lầm phổ biến sau:
- Đối với kiến thức về tháo lắp súng các em còn chưa nắm chắc quy tắc
tháo lắp súng, thứ tự đặt các bộ phận súng nên khi tháo ra thứ tự đặt các bộ
phận của súng còn chưa đúng theo quy tắc.
- Đối với kiến thức về động tác nằm chuẩn bị bắn, các em còn chưa chú
ý quan sát GV thực hiện động tác mẫu nên khi các em thực hành động tác còn
chưa chuẩn xác, chưa đúng tư thế, động tác; chưa biết cách xác định mục tiêu,
cách bắn trúng mục tiêu cố định ban ngày bằng súng tiểu liên AK; cách ngắm
trúng, chụm; chưa xác định được đường ngắm đúng, điểm ngắm đúng, đường
ngắm cơ bản và cách ngắm bắn như thế nào.
- Đối với kiến thức về kỹ thuật ném lựu đạn, các em còn chưa chú ý
quan sát GV thực hiện động tác mẫu nên HS chưa thực hiện được tư thế, động
tác đứng ném lựu đạn, chưa biết cách ném lựu đạn trúng đích như thế nào.
2.2.1.3. Đề xuất giải pháp
Để khắc phục được những khó khăn và hạn chế nêu trên, cũng như để
phát huy tốt hơn tính tự nhận thức của HS trong quá trình học tập. Trong giới
hạn của đề tài, chúng tôi mạnh dạn đề xuất, nêu ra phương án đó là vận dụng
cơ sở lí luận dạy học về tổ chức hoạt động nhận thức của HS mà trọng tâm là
dạy học giải quyết vấn đề được vận dụng trong dạy học theo góc để tổ chức
quá trình nhận thức của HS, cụ thể:

17


- Xây dựng các tình huống gắn liền với thực tiễn nhằm: kích thích hứng

2. Bộ phận ngắm (đầu ngắm, thước ngắm).
3. Hộp khóa nòng và nắp hộp khóa nòng.
4. Bệ khóa nòng và thoi đẩy.
5. Khóa nòng.
6. Bộ phận cò.
7. Bộ phận đẩy về.
8. Ống dẫn thoi đẩy và ốp lót tay.
9. Báng súng và tay cầm.
10. Hộp tiếp đạn.
11. Lê.
 Các bước tháo lắp súng AK:
1. Tháo hộp tiếp đạn kiểm tra súng.
2. Tháo ống đựng phụ tùng.
3. Tháo thông nòng.
4. Tháo nắp hộp khóa nòng.
5. Tháo bộ phận đẩy về.
6. Tháo bệ khóa nòng và khóa nòng.
7. Tháo ống dẫn thoi và ốp lót tay trên.
 Khái niệm về ngắm bắn.
- Đường ngắm cơ bản: Là đường thẳng từ mắt người ngắm qua chính
giữa mép trên khe ngắm đến điểm chính giữa mép trên đầu ngắm.
- Điểm ngắm đúng: Là điểm ngắm đã xác định từ trước sao cho khi
ngắm vào đó để bắn thì quỹ đạo đường đạn đi qua điểm định bắn trúng trên
mục tiêu.
- Đường ngắm đúng: Là đường ngắm cơ bản đến mục tiêu định ngắm
với điều kiện mặt súng thăng bằng.

19