ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
––––––––––––––––––––

HỒ BÍCH NGỌC

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP THUYẾT TRÌNH
TRONG DẠY HỌC MÔN NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN
CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
Ở TRƯỜNG CHÍNH TRỊ TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2016


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
––––––––––––––––––––

HỒ BÍCH NGỌC

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP THUYẾT TRÌNH
TRONG DẠY HỌC MÔN NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN
CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
Ở TRƯỜNG CHÍNH TRỊ TỈNH THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: Lý luận & PPDH Bộ môn Giáo dục chính trị

Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

thuận lợi để luận văn đươc hoàn thành.
Cuối cùng, tác giả xin được gửi lời cảm ơn tới bạn bè, gia đình và đồng
nghiệp đã luôn động viên, giúp đỡ tác giả hoàn thành khóa học.
Thái Nguyên, tháng 8 năm 2016
Tác giả

Hồ Bích Ngọc

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ...................................................................................................... ii
MỤC LỤC .......................................................................................................... iii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT .......................................................................... iv
DANH MỤC CÁC BẢNG .................................................................................. v
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ ............................................................................ vi
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài .................................................. 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ................................................................... 3
4. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 3
5. Những luận điểm cơ bản và đóng góp mới của tác giả ................................... 4
6. Kết cấu của đề tài............................................................................................. 4
Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP
THUYẾT TRÌNH TRONG DẠY HỌC MÔN NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ
BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN - TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH ......... 5
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu ............................................................................ 5
1.2. Cơ sở lý luận của việc đổi mới phương pháp thuyết trình ........................... 7

2.1.2. Mục đích thực nghiệm ............................................................................. 41
2.1.3. Phương pháp thực nghiệm ....................................................................... 41
2.1.4. Địa diểm và thời gian tiến hành thực nghiệm ......................................... 42
2.1.5. Đối tượng thực nghiệm và đối chứng ...................................................... 42
2.2. Nội dung thực nghiệm ................................................................................ 43
2.2.1. Điều tra kết quả đầu vào của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng ............ 43
2.2.2. Những nội dung khoa học cần thực nghiệm ............................................ 44
2.2.3. Thiết kế bài giảng thực nghiệm ............................................................... 44
2.3. Phân tích kết quả thực nghiệm ................................................................... 69

iv


2.3.1. Thực nghiệm và những kết quả rút ra từ thực nghiệm ............................ 69
2.3.2. Những kết quả rút ra từ quá trình thực nghiệm ....................................... 75
Kết luận chương 2.............................................................................................. 77
Chương 3: QUY TRÌNH VÀ ĐIỀU KIỆN THỰC NGHIỆM ĐỔI
MỚI PHƯƠNG PHÁP THUYẾT TRÌNH TRONG GIẢNG DẠY
MÔN NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Ở TRƯỜNG CHÍNH TRỊ
TỈNH THÁI NGUYÊN .......................................................................... 78
3.1. Quy trình thực nghiệm đổi mới phương pháp thuyết trình trong giảng
dạy môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh cho học viên Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên ................................... 78
3.1.1. Quy trình thiết kế bài giảng ..................................................................... 78
3.1.2. Quy trình thực hiện bài giảng trên lớp .................................................... 81
3.1.3. Quy trình kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học viên ..................... 88
3.2. Những điều kiện thực nghiệm để đổi mới phương pháp thuyết trình
trong dạy học môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh cho học viên Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên ............ 89
3.2.1. Đối với đội ngũ giảng viên ...................................................................... 89


PPĐT

: Phương pháp đàm thoại

BTV

: Ban thường vụ

UBND

: Ủy ban nhân dân

HVCT- HCQG

: Học viện Chính trị- Hành chính quốc gia

TBCN

: Tư bản chủ nghĩa

CNXH

: Chủ nghĩa xã hội

GTSD

: Giá trị sử dụng

iv

giáo dục chính trị tư tưởng cho toàn Đảng, toàn quân và toàn dân.
Trong điều kiện hiện nay việc nâng cao chất lượng giáo dục chính trị đáp ứng
yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế ngày
càng sâu rộng của đất nước là một đòi hỏi cấp bách đối với hệ thống các Trường
Chinh trị nói chung và Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên nói riêng. Vì vậy, để đảm
bảo yêu cầu đó thì phải đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục chính trị trên nhiều
phương diện như: Đổi mới chương trình, đảm bảo nội dung thiết thực, xây dựng đội
ngũ giảng viên có trình độ chuyên môn cao. Một trong những giải pháp đó là tích cực
đổi mới phương pháp dạy học, áp dụng các phương pháp dạy học mới để phát huy
tính chủ động sáng tạo của người học.
Các phương pháp dạy học truyền thống như thuyết trình, đàm thoại là những
phương pháp quan trọng trong dạy học. Đổi mới phương pháp dạy học không có
nghĩa là loại bỏ các phương pháp dạy học truyền thống quen thuộc mà cần bắt đầu
bằng việc cải tiến để phát huy ưu điểm và hạn chế nhược điểm của chúng. Hiện nay
nhiều phương pháp dạy học tích cực đang được áp dụng đã thu được hiệu quả nhất
định trong quá trình dạy học như phương pháp thảo luận nhóm, đàm thoại, nêu vấn
đề, trực quan… nhưng không một phương pháp nào là toàn năng phù hợp với mọi
mục tiêu và nội dung dạy học. Ngược lại, mỗi phương pháp đều có những ưu và
nhược điểm riêng của nó. Vì vậy việc phối hợp đa dạng các phương pháp là phương
hướng quan trọng để phát huy tính tích cực của người học và cũng là để nâng cao
chất lượng dạy học. Do đó việc nghiên cứu lý luận về vấn đề kết hợp các phương
pháp dạy học không chỉ có ý nghĩa thiết thực đối với cán bộ quản lí mà còn có giá trị
thực tiễn to lớn đối với đội ngũ giảng viên đang trực tiếp giảng dạy.
Môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh
là môn học trong chương trình đào tạo của các Trường Chính trị tỉnh, với mục đích

1


là trang bị thế giới quan, phương pháp luận khoa học, tư duy kinh tế; kiến thức cơ bản

- Đề tài chỉ ra được sự cần thiết của việc đổi mới phương pháp thuyết trình
trên cơ sở kết hợp với một số phương pháp khác trong dạy học môn Những vấn đề cơ
bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.

2


- Khảo sát, đánh giá thực trạng việc kết hợp phương pháp thuyết trình với
phương pháp nêu vấn đề, phương pháp đàm thoại trong giảng dạy môn Những vấn đề
cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh tại Trường Chính trị tỉnh
Thái Nguyên.
- Thực nghiệm, đối chứng việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương
pháp nêu vấn đề, đàm thoại trong giảng dạy môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa
Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh tại Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên.
- Đề xuất quy trình và giải pháp kết hợp phương pháp thuyết trình với phương
pháp nêu vấn đề, đàm thoại trong giảng dạy môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa
Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh tại Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu sự kết hợp phương pháp thuyết trình với phương
pháp nêu vấn đề, phương pháp đàm thoại trong việc giảng dạy môn Những vấn đề
cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cho học viên Trường
Chính trị tỉnh Thái Nguyên thông qua một số bài học cụ thể trong môn học này (phần
II Kinh tế chính trị) nhằm phát huy tính tích cực học tập của người học.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Môn Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh
bao gồm bốn phần (Triết học, Kinh tế chính trị, Chủ nghĩa xã hội khoa học và Tư
tưởng Hồ Chí Minh). Trong phạm vi có hạn, đề tài chỉ tiến hành điều tra và khảo sát
thực trạng của việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề,
phương pháp đàm thoại trong giảng dạy phần II kinh tế chính trị cho học viên các

5.2. Những đóng góp mới của tác giả
- Về lí luận:
+ Đề tài tiếp tục khẳng định ưu điểm đồng thời chỉ ra những hạn chế của
phương pháp thuyết trình trong dạy học nói chung, dạy học môn Những vấn đề cơ
bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng từ đó đề ra những
hướng đổi mới phương pháp thuyết trình nhằm phát huy tính tích cực của người học.
- Về thực tiễn:
Trên cơ sở thực nghiệm sư phạm, tác giả rút ra quy trình và đề xuất những giải
pháp nâng cao hiệu quả việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu
vấn đề, phương pháp đàm thoại. Vì vậy, luận văn là tài liệu thiết thực hỗ trợ cho
giảng viên, học viên trong quá trình dạy và học môn Những vấn đề cơ bản của chủ
nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh tại Trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên
hiện nay.
6. Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,
luận văn gồm 3 chương 9 tiết.

4


NỘI DUNG
Chương 1
CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP THUYẾT TRÌNH
TRONG DẠY HỌC MÔN NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA
MÁC LÊNIN - TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Trong lịch sử phát triển của giáo dục, các nhà nghiên cứu đã hệ thống hoá các
phương pháp dạy học được sử dụng để quá trình dạy học đạt hiệu quả tối ưu. Mỗi
phương pháp được nghiên cứu khá sâu cả về lí luận và thực tiễn với những ưu và
nhược điểm của nó.

quả, cần có sự đổi mới, lấy người học làm trung tâm; hạn chế bớt phương pháp thuyết
trình thông báo, tái hiện, tăng cường phương pháp thuyết trình theo hướng giải quyết
vấn đề, thuyết trình xen kẽ vấn đáp, thảo luận hợp lý, thuyết trình có minh họa đặc
biệt gắn với công nghệ thông tin hiện đại để bài giảng linh động hơn.
Luận văn thạc sĩ khoa học “Kết hợp phương pháp thuyết trình với phương
pháp đàm thoại trong dạy học môn Giáo dục chính trị ở trường Trung cấp Y dược
Bắc Ninh” của Lê Thị Nhung. Tác giả đã phân tích cơ sở lý luận của việc kết hợp
phương pháp thuyết trình với phương pháp đàm thoại trong quá trình dạy học. Từ
việc khảo sát, đánh giá thực trạng kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp
đàm thoại trong dạy học môn giáo dục chính trị ở trường trung cấp y Dược Bắc Ninh,
thực nghiệm, đối chứng, đề xuất quy trình và giải pháp kết hợp phương pháp thuyết
trình với phương pháp đàm thoại trong dạy học môn giáo dục chính trị sẽ phát huy
được tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng
dạy và học môn giáo dục chính trị ở trường Trung cấp Y dược Bắc Ninh nói riêng và
các trường Trung cấp chuyên nghiệp nói chung .
Luận văn thạc sĩ "Kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn
đề trong dạy học phần công dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận
khoa học" môn Giáo dục công dân lớp 10 ở trường THPT Phúc Yên Tỉnh Vĩnh Phúc
của Nguyễn Thị Hải Yến. Tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc kết
hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề trong dạy học phần"Công

6


dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học" môn Giáo dục
công dân lớp 10 ở trường THPT Phúc Yên Tỉnh Vĩnh Phúc. Trên cơ sở đó tác giả xác
lập quy trình thực hiện của việc kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp
nêu vấn đề nhằm góp phần nâng cao hiệu quả, chất lượng dạy và học môn Giáo dục
công dân ở các trường PTTH .
Những công trình khoa học nêu trên là những nội dung đa dạng và nhận định

góc độ khác nhau:
Hêghen quan niệm: Phương pháp là ý thức về hình thức của sự tự vận động
nội tại của nội dung.
Các Mác cũng từng khẳng định: “Những thời đại kinh tế khác nhau không phải
ở chỗ chúng sản xuất ra cái gì mà ở chỗ chúng sản xuất bằng cách nào, với những tư
liệu lao động nào. Ví dụ: Cũng là sản xuất nông nghiệp nhưng phương pháp tra hạt
hoặc kéo cày bằng sức kéo của con trâu sẽ đem lại kết quả khác so với sử dụng máy
kéo” [23, tr.116].
Tóm lại, tuy được đề cập dưới nhiều góc độ khác nhau nhưng nhìn chung có
thể hiểu một cách ngắn gọn: Phương pháp là cách thức, là con đường, là phương tiện
để hoạt động của con người đạt được mục đích.
1.2.1.2. Khái niệm phương pháp dạy học
Phương pháp dạy học là một trong những yếu tố quan trọng nhất của quá trình dạy
học. Để trả lời cho câu hỏi phương pháp dạy học là gì, có nhiều quan điểm khác nhau:
GS. Hà Thế Ngữ cho rằng: “Phương pháp dạy học là những phương thức (cách
thức) mà nhờ đó thực hiện hoá nội dung công tác dạy học - giáo dục, thực hiện mục
đích, nhiệm vụ giáo dục và dạy học ở giai đoạn lịch sử phát triển xã hội... Vì thế,
không thể áp dụng máy móc hệ thống các phương pháp của một nước nào đó vào
nước ta” [4,tr.154].
PGS. Phạm Viết Vượng ở một góc độ khác đã tiếp cận phương pháp ở hai chủ
thể trung tâm của hoạt động dạy và học. Ông cho rằng: “Phương pháp là tổ hợp cách
thức mà chủ thể sử dụng để tác động vào đối tượng hoạt động nhằm biến đổi đối
tượng theo mục đích xác định” [33,tr.176].
PGS.TS Phan Trọng Ngọ thì lại khẳng định: “Định nghĩa chung về phương pháp là
những con đường cách thức để tiến hành hoạt động dạy học” [26, tr.145].
Mỗi nhà khoa học với góc độ tiếp cận khác nhau về phương pháp đã tìm ra
những điểm chung và riêng từ khái niệm phương pháp. Song, trong các quan điểm
riêng của các nhà khoa học chúng ta đều thấy có sự thống nhất giữa họ rằng: Phương
pháp dạy học là tổng hợp các cách thức hoạt động của giáo viên và người học nhằm
thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học.

Dùng để giới thiệu các khái niệm, phạm trù kinh tế học. Đặc điểm của các khái
niệm, phạm trù này là tương đối khó hiểu, mang tính khái quát trừu tượng cao. Nếu
giảng viên không giảng giải, giải thích một cách cặn kẽ thì học viên khó nắm bắt,
hiểu đúng bản chất của vấn đề.

9


- Thuyết trình theo kiểu kể chuyện
Kể chuyện là một hình thức chủ yếu của thuyết trình, trong đó giáo viên dùng
lời nói biểu cảm để cung cấp những thông tin mới về kinh tế - xã hội, những câu
chuyện về cuộc đời của các triết gia, nhà kinh tế nổi tiếng v.v... Thông qua đó làm
bật lên những nội dung tri thức cần truyền đạt hoặc để chứng minh cho những kết
luận của bài học.
Tuy nhiên, giảng viên cũng cần lưu ý rằng: Trong dạy học kiến thức, hình
thức kể chuyện chiếm tỉ lệ nhỏ, thường được sử dụng để minh hoạ cho bài giảng. Vì
vậy, khi sử dụng thuyết trình theo kiểu kể chuyện, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, cẩn
thận, lựa chọn những câu chuyện phù hợp với nội dung kiến thức bài học. Ngôn ngữ
kể chuyện của giảng viên cũng cần trau chuốt, sinh động hơn. Đồng thời, giảng viên
cũng cần tránh lạm dụng hình thức này, khiến giờ dạy trở thành giờ kể chuyện
thuần túy. Điều này sẽ ảnh hưởng đến tiến trình bài giảng cũng như không đảm bảo
khối lượng tri thức cần truyền đạt tới học viên trong giờ dạy môn Những vấn đề cơ
bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
- Thuyết trình mô tả, phân tích
Trong các phương pháp dạy học tích cực hiện nay, giảng viên có thể trình
chiếu các sơ đồ, mô hình, lược đồ đối với những vấn đề rất trừu tượng của tri thức
môn học. Nó cho phép thâu tóm nhiều nội dung mà học viên cảm thấy rắc rối, mông
lung thành một chuỗi hệ thống và khái quát để nắm bắt được cái cốt lõi của các khái
niệm, phạm trù, nguyên lý, quy luật v.v... Tuy nhiên, nếu các sơ đồ, mô hình, lược đồ
đó không được phân tích thông qua thuyết trình thì người học khó có thể tiếp thu. Do

sự hư cấu, tưởng tượng mà là những tri thức được khái quát từ thực tiễn, mang tính
quy luật chi phối sự vận động và phát triển của tự nhiên, xã hội. Vì vậy, giảng viên
phải dựa trên các thao tác tư duy lôgic như tổng hợp, phân tích những luận điểm, luận
cứ, tư liệu, cứ liệu để làm sáng tỏ tri thức bài giảng.
-Thuyết trình dưới hình thức luận chiến, phê phán
Kinh tế chính trị nghiên cứu và vạch ra các vấn đề liên quan trực tiếp đến lợi
ích kinh tế thiết thân của các giai cấp và mọi người trong xã hội. Cho nên, trong mỗi
luận điểm kinh tế đều bao hàm lợi ích của một giai cấp nhất định. Mác nói: Trong địa
hạt kinh tế chính trị, sự nghiên cứu tự do và khoa học gặp nhiều kẻ địch hơn là trong
các lĩnh vực nghiên cứu khác. Tính chất đặc biệt của vấn đề mà khoa học kinh tế
chính trị nghiên cứu, đã làm cho những tình cảm sôi nổi nhất, hèn hạ nhất của lòng
người, tất cả mọi sự điên cuồng của lợi ích riêng xông ra chống lại nó.
Tính giai cấp, tính Đảng của kinh tế chính trị đòi hỏi quá trình giảng dạy kinh
tế chính trị luôn gắn liền với việc phê phán những quan điểm tầm thường, phản khoa
học của giai cấp tư sản. Chẳng hạn khi phân tích những phạm trù tiền lương, lợi
nhuận, địa tô các học giả tư sản không dám thừa nhận tính chất bóc lột của xã hội tư
sản. Ngay cả những đại biểu ưu tú và vĩ đại nhất của các nhà kinh tế tư sản như A.
Smits, David Ricardo cũng chỉ coi tiền lương là giá cả của lao động và do đó nhà tư
sản không bóc lột gì cả.

11


Vì vậy, khi giảng dạy vấn đề này giáo viên cần chỉ ra những sai lầm, thiếu
cơ sở khoa học của luận điểm trên để khẳng định rằng: Tiền lương trong chủ
nghĩa tư bản không phải và không thể là giá cả của lao động, mặc dù nó biểu
hiện như là giá trị hay giá cả của sức lao động, nó thể hiện mối quan hệ bóc lột
của tư bản đối với lao động.
1.2.2.3. Các bước thực hiện của phương pháp thuyết trình
Bước 1: Phần mở đầu

- Ưu điểm:
Một là, trong một thời gian nhất định, giảng viên chủ động trình bày bài giảng
một cách lưu loát, dễ hiểu, hợp lôgíc nhận thức của người học. Từ đó có thể chuyển
tải toàn bộ nội dung tri thức bài học tới học viên.
Hai là, cung cấp cho người học những thông tin cập nhật mới nhất mà trong
giáo trình, sách giáo khoa chưa có. Với sự bùng nổ thông tin, khoa học công nghệ
phát triển nhanh trong thời đại ngày nay, người giảng viên cần phải không ngừng trau
dồi kiến thức để cung cấp cho học viên những thông tin cập nhật, bổ sung mới.
Ba là, thuyết trình tạo nên sự giao tiếp gần gũi giữa giảng viên và học viên.
Giảng viên có thể thay đổi thủ pháp sư phạm, điều chỉnh tài liệu cho phù hợp với
trình độ nhận thức của học viên, kết hợp khích lệ, động viên học viên một cách kịp
thời. Bằng sự say mê, nhiệt tình với sự kỳ diệu của ngôn ngữ, người thầy có thể lôi
cuốn kích thích sự chú ý của học viên vào bài học. Giảng viên dễ cảm hoá được học
viên, tạo cho họ niềm tin khoa học từ những tri thức môn học, giúp họ tin vào cuộc
sống, làm chủ bản thân, làm chủ xã hội.
Bốn là, phương pháp thuyết trình vạch ra cho học viên khuôn mẫu và phương
pháp nhận thức, tổng hợp cấu trúc tài liệu học tập, giúp người học phát huy phương
pháp tự học, trau dồi khả năng sử dụng ngôn ngữ.
Năm là, phương pháp thuyết trình cũng là phương pháp phù hợp với số đông
học viên với điều kiện thiếu cơ sở vật chất (phòng học, tài liệu, phương tiện dạy học).
- Hạn chế:
Trong một thời gian ngắn, số lượng học viên nhiều, kiến thức lớn, giảng viên
không có nhiều thời gian để đối thoại trực tiếp với học viên. Do đó giảng viên thu
được ít ý kiến phản hồi từ phía học viên.
Giảng viên dễ sa lầy vào việc tham kiến thức mà không thấy được sự tiếp thu
từ học viên. Học viên gần như thụ động tiếp nhận thông tin từ phía người dạy. Tính
tích cực chủ động và sáng tạo của họ không được phát huy, làm cho tư duy của họ
trở nên nghèo nàn, thụ động, giờ học trở thành buổi độc thoại của thầy, gây tâm lý
nhàm chán cho học viên.


Dưới góc độ khác nhau, phương pháp dạy học nêu vấn đề được các nhà khoa
học trong và ngoài nước quan niệm.
Trên quan điểm giáo dục, I.Ia.Lecne cho rằng “Dạy học nêu vấn đề là phương
pháp dạy học trong đó học sinh tham gia một cách có hệ thống vào quá trình giải
quyết các vấn đề và các bài toán có vấn đề được xây dựng theo nội dung tài liệu học
trong chương trình”. [19,tr.5-6].

14


V.Ôkôn - Nhà giáo dục Ba Lan quan niệm “Dạy học nêu vấn đề là toàn bộ các
hoạt động như tổ chức tình huống có vấn đề, biểu đạt các vấn đề, chú ý giúp đỡ cho
học sinh những điều cần thiết để giải quyết vấn đề, kiểm tra cách giải quyết đó và
cuối cùng là quá trình hệ thống hóa và củng cố các kiến thức tiếp thu được”.
[27,tr.103].
PGS.TS Nguyễn Ngọc Bảo cho rằng: “Dạy học nêu vấn đề là hình thức dạy
học dựa trên những quy luật của sự lĩnh hội tri thức và cách thức hoạt động một cách
sáng tạo, bao gồm sự kết hợp các phương pháp dạy và học có những nét cơ bản của
sự tìm tòi khoa học. Nhờ vậy nó đảm bảo cho học sinh lĩnh hội vững chắc những cơ
sở khoa học, phát triển tính tích cực, tính tự lực và năng lực sáng tạo và hình thành
cơ sở thế giới quan cho họ”. [2,tr.41]
Qua đây ta có thể định nghĩa về phương pháp dạy học nêu vấn đề như sau:
Phương pháp dạy học nêu vấn đề là phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực
tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Học sinh được đặt ra trong
một tình huống có vấn đề thông qua việc giải quyết vấn đề đó giúp học sinh lĩnh hội
tri thức, kỹ năng và phương pháp nhận thức.
Dạy học nêu vấn đề có những đặc trưng cơ bản sau:
+ Giảng viên đặt ra trước học viên những bài toán nhận thức có chứa đựng
mâu thuẫn giữa cái đã biết và cái phải tìm.
+ Học viên tiếp nhận mâu thuẫn của bài toán nhận thức như là mâu thuẫn