Trường THCS Lê Q Đơn

Tổ trức Hoạt động nhóm trong tiết dạy – học

MỞ ĐẦU
Nói đến phương pháp dạy học hiện nay, điều phải quan tâm trước tiên
đó là kích thích được tính tích cực, chủ động của HS (học sinh). Để làm được
điều đó, việc tổ chức hoạt động nhóm cho HS là một vấn đề không thể thiếu
nếu không muốn nói là rất cần thiết. Nói như thế không có nghóa là bất cứ tiết
dạy nào chúng ta cũng phải tổ chức cho HS hoạt động nhóm. Tuy nhiên, phải
thừa nhận rằng khi tham gia hoạt động nhóm thì bản thân mỗi HS luôn chủ
động tư duy. Vấn đề ở chổ là phải tổ chức như thế nào cho phù hợp với đặc
điểm, tình hình lớp mà chúng ta đang trực tiếp giảng dạy.
Bản thân tôi, lần đầu tiên khi áp dụng việc đổi mới phương pháp dạy
học, tôi không khỏi lúng túng, nhất là khâu tổ chức hoạt động nhóm cho HS
và do đó đã nhiều lần tôi thất bại. Do ®Ỉc thï bé m«n (Tin häc), bµn ghÕ vµ sè lỵng m¸y tÝnh kh«ng ®đ vµ phï hỵp víi häc sinh (häc lý thut vµ thùc hµnh)
Vâng! Tôi muốn nói đến bàn ®Ĩ m¸y tÝnh, chính loại bàn này đã làm cho tôi
biết bao khó khăn mỗi khi tổ chức hoạt động nhóm cho HS.
Từ đó, tôi bắt đầu suy nghÜ, tìm tòi, nghiên cứu xây dựng cho kì được
cách thức tổ chức hoạt động nhóm cho HS häc t¹i phßng m¸y. Tôi bắt đầu
bằng nhiều hình thức chia nhóm: hai nhóm, bốn nhóm, sáu nhóm… Nghóa là tôi
chỉ quan tâm đến số lượng HS/1 nhóm. Dần dần đổi thành nhóm hai (mỗi
nhóm có hai HS/1 m¸y tÝnh), … Tôi đã chuyển sang quan tâm đến số lượng HS
trong nhóm. Bây giờ tôi thấy mình đã khắc phục được rất nhiều những rút mắc
mà trước đây tôi vấp phải. Đó cũng là lí do vì sao tôi tâm đắc vấn đề này.

1


Trường THCS Lê Q Đơn


- Có phong cách nhanh nhẹn, làm việc có khoa học hơn.
2 - Nhược điểm:
Bên cạnh những ưu điểm trên, việc tổ chức hoạt động nhóm còn có
những nhược điểm sau đây:
- Mất nhiều thời gian do một số phòng học không đảm bảo “lí tưởng”
về bàn, ghế hoặc do bố trí bàn, ghế không phù hợp; số lượng HS đông…

3


Trường THCS Lê Q Đơn

Tổ trức Hoạt động nhóm trong tiết dạy – học

- Khó quản lí, gây ồn ào, mất tập trung ở một số HS hoặc xảy ra một
vài tình huống khác.
- Mức học giữa các thành viên không đều, một nhóm có thể có một
hoặc hai HS hoạt động. Do đó có thể tăng thêm tính thụ động, tự ti ở một số
HS yếu, kém.
- Mức độ công việc không đồng đều. Chẳng hạn: bài tập của nhóm này
có nhiều phần hơn hoặc khó hơn so với nhóm khác.

B/ Néi dung:
I- NHỮNG SAI LẦM THƯỜNG MẮC PHẢI KHI TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM.

- Phân phối số lượng thành viên nhóm và số lượng công việc không phù
hợp. Chẳng hạn, với mức độ bài tập đơn giản, cần có nhanh kết quả để vào
tình huống có vấn đề mà GV (giáo viên) huy động nhóm sáu hoặc nhóm tám
thì mất quá nhiều thời gian. Trong khi đó chúng ta chỉ cần nhóm hai là đủ.
- Không hướng dẫn cách thức tổ chức hoạt động nhóm hoặc hướng dẫn

chia hoặc không chia nhóm. Cũng vậy, ta có thể chia theo nhóm hai, nhóm
bốn,…

1- Nhóm hai:
* Đặc điểm:
Hình thức chia nhóm này có thời gian hoạt động tương đối ngắn (không
quá 1 phút), thường dành cho những công việc (trả lời câu hỏi, giải bài tập,

5


Trường THCS Lê Q Đơn

Tổ trức Hoạt động nhóm trong tiết dạy – học

làm thí nghiệm…) đơn giản, nhằm củng cố những kiến thức cơ bản hoặc đưa
HS vào tình huống có vấn đề.
* Cách tổ chức:
Cho hai HS cùng bàn hợp thành một nhóm, GV giao cho tất cả các
nhóm cùng giải quyết một công việc. Yêu cầu HS thảo luận nhanh. Sau đó
yêu cầu một vài nhóm báo cáo kết quả hoạt động. Từ đó đi đến nêu vấn đề
nếu là dạng câu hỏi, bài tập nhằm nêu vấn đề, hoặc chốt lại vấn đề nếu là
dạng câu hỏi, bài tập củng cố.
* Tình huống xảy ra và cách xử lí:
Hình thức chia nhóm này có thể xảy ra các tình huống sau:
- Có một vài HS ngồi lẻ bàn (ngồi một mình). GV không nên cho những
HS ngồi lẻ bàn hợp lại thành nhóm hai vì như thế sẽ làm mất thời gian của
các em. Ta có thể cho những HS ngồi lẻ này cùng với hai HS ngồi phía sau
hợp lại thành một nhóm (nhóm ba). Nếu có HS ngồi lẻ ở bàn sau cùng của
dãy bàn thì cho hai HS ngồi trên cùng với HS ngồi lẻ này hợp thành một

- Biểu quyết.
- Thống nhất kết quả hoạt động.
- Giải tán nhóm.
GV cần hướng dẫn thêm ngoài việc thảo luận, nhóm trưởng có nhiệm
vụ quyết đònh kết quả hoạt động của nhóm và thư kí có nhiệm vụ ghi lại đầy
đủ kết quả của hoạt động. GV nên chia việc cho các nhóm với mức độ như
nhau, có thể dùng phiếu học tập (phiếu ghi sẵn nội dung công việc). Trường
7


Trường THCS Lê Q Đơn

Tổ trức Hoạt động nhóm trong tiết dạy – học

hợp có công việc khó cần giải quyết thì GV nên hướng dẫn cách xử lí trước
khi giao việc. Sau khi hoạt động nhóm xong, nếu là lớp có “lí tưởng” về số
lượng HS (số HS ít, khoảng từ 25 – 30 HS), GV yêu cầu tất cả các nhóm báo
cáo kết quả hoạt động bằng cách dán phiếu học tập lên bảng. Trường hợp nếu
lớp có số lượng HS lớn thì với mỗi một công việc GV nên chọn ngẩu nhiên
một hoặc hai nhóm báo cáo kết quả rồi yêu cầu HS ở các nhóm nhận xét kết
quả lẫn nhau. Sau đó GV nhận xét đánh giá kết quả hoạt động của các nhóm.
Cuối cùng đưa ra đáp án đúng bằng cách treo bảng phụ (đã chuẩn bò sẵn) lên
bảng.
* Các tình huống xảy ra và cách xử lí:
Hình thức chia nhóm này có thể xảy ra các tình huống sau:
- Có một số HS lẻ nhóm:
+ Nếu lẻ một HS thì cho HS này cùng với nhóm lân cận hợp thành
nhóm năm.
+ Nếu lẻ hai HS thì có thể cho hai HS này hợp thành nhóm hai như
trường hợp nhóm hai (đã nói ở trên) hoặc tách hai HS này mỗi HS cùng với

lớp thì sau khi hướng dẫn công việc của các nhóm, GV có thể cho ba bàn cùng
dãy hợp thành một nhóm. Với bốn dãy bàn, ta có bốn nhóm. Số HS còn lại (số
thừa ra ở mỗi dãy) hợp thành một nhóm. Hoặc GV có thể ghép hai dãy bàn lại
với nhau, ta được hai dãy đôi, mỗi dãy chia làm ba nhóm (hai bàn đôi trên
cùng với hai bàn đôi phía dưới hợp thành một nhóm).

9


Trường THCS Lê Q Đơn

Tổ trức Hoạt động nhóm trong tiết dạy – học

Nếu là tiết thực hành thí nghiệm thì sau khi chia nhóm, bầu nhóm
trưởng, thư kí xong, GV cho nhóm trưởng nhận dụng cụ thực hành. Cần nhắc
nhỡ HS cẩn thận khi sử dụng dụng cụ, hoá chất… nhằm hướng cho HS biết giử
gìn, bảo quản của công và an toàn lao động. Sau khi hoạt động xong, GV thu
báo cáo và yêu cầu HS chùi rữa sạch sẽ dụng cụ (nếu cần) nạp lại. GV sau
khi kiểm tra dụng cụ nên nhận xét tiết thực hành. Cần biểu dương những HS
tích cực, năng động trong công việc và phê bình những trường hợp thiếu nhiệt
tình, thờ ơ trong công việc.
- Riêng đối với tiết thực hành ngoài trời, GV cho mỗi nhóm xếp thành
một hàng (ngang), cho HS ngồi và hướng dẫn cụ thể cách thực hiện công việc.
Sau đó cho nhóm trưởng nhận dụng cụ thực hành và bắt đầu tiến hành công
việc. Trong khi HS thực hiện GV cần theo dõi, uốn nắn, sửa sai nếu HS thực
hiện chưa tốt.
Sau khi hoạt động xong, cho HS trở lại phòng học. Nếu cần có bài kiểm
tra thì cho HS thực hiện riêng lẻ, còn nếu yêu cầu HS viết báo cáo thì tiến
hành chia nhóm như đã nói ở trên.
* Tình huống xảy ra và cách xử lí:

1. Nh÷ng kÕt qu¶ ®· ®¹t ®ỵc
Qua năm học 2009 - 2010 thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học,
nhằm phát huy tính tích cực của học sinh. Tơi đã vận dụng, thực nghiệm phương
pháp tổ chức dạy học theo nhóm nhỏ đem lại hiệu quả
+ Học sinh hứng thú vì thể hiện được ý kiến bản thân, năng lực tư duy, ý
thức tự học của các em.

11


Trường THCS Lê Quý Đôn

Tổ trức Hoạt động nhóm trong tiết dạy – học

+ Học sinh củng cố, nắm vững được kiến thức có tính hệ thống trong một
giai đoạn lịch sử.
+ Giáo viên bổ sung, truyền tải toàn bộ hết kiến thức ở tiết học
+ Điều quan trọng nhất là hiệu quả của bài kiểm tra có sự thay đổi đáng kể.
* Năm học 2005-2006
Khối

S.số

7
9

222
212

Giỏi


Kém
SL
%
0
0

2. Những kinh nghiệm rút ra
Để việc dạy học theo nhóm phù hợp với thực tế nhà trường và phát huy đúng
tác dụng của nó nhằm giúp học sinh tiếp thu kiến thức tốt hơn, tham gia thực
hành xã hội tốt hơn và phát triển nhân cách đầy đủ hơn, giáo viên cần lưu ý một
số vấn đề sau :
1.Đối với tiết dạy trên lớp giáo viên nên xác định: Mục tiêu bài học,sự chuẩn
bị của thầy và trò,phương pháp truyền thụ kiến thức bài học,phương tiện phục vụ
tiết học,các hoạt động của tiết học,mục đích sinh hoạt nhóm để làm gì?
2. Cách tổ chức: Phân bố và bố trí chổ ngồi cho phù hợp ,tiện lợi khi nhóm
hoạt động.
3. Nội dung sinh hoạt nhóm:
a) Sinh hoạt nhóm nhằm mục đích khám phá, tìm tòi để đi đến kiến thức
mới.
Với hình thức hoạt động này giáo viên cần gợi ý mục tiêu kiến thức mà học
sinh cần phải tìm đến và phải đạt được, gợi ý con đường để học sinh thảo luận rút
ra kiến thức.
b) Sinh hoạt nhóm để củng cố kiến thức, giải bài tập...
Giáo viên gợi ý cho học sinh nắm được các dấu hiệu, các bản chất của đối
tượng, của vấn đề cần giải quyết.Trên cơ sở đó, qua sinh hoạt nhóm, qua thảo
12


Trường THCS Lê Quý Đôn

13


Trường THCS Lê Quý Đôn

Tổ trức Hoạt động nhóm trong tiết dạy – học

Trên đây là một số vấn đề cần quan tâm để áp dụng có hiệu quả phương
pháp tổ chức hoạt động nhóm trong một tiết dạy – học .
Tuyªn Quang, ngµy …. th¸ng …. n¨m 2010
XÕp lo¹i cña héi ®ång khoa häc

Ngêi thùc hiÖn

NguyÔn Ch©u Ninh

14