MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Lấy nhỏ thắng 1ớn, "lấy ít địch nhiều” là bài học kinh nghiệm và truyền thống quý báu
của dân tộc ta trong chống giặc giữ nước. Vấn đề đó đang có ý nghĩa đối với chúng ta
trong củng cố quốc phòng toàn dân để chống lại có hiệu quả với mọi âm mưu thủ đoạn
của CNĐQ, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN
Nghệ thuật “lấy nhỏ thắng lớn", "lấy ít địch nhiều” của NTQS Việt Nam là một trong
những nội dung cơ bản, sáng tạo, là kết quả phátt triển, kết tinh của nhiều nhân tố tạo nên
sức mạnh tổng hợp, thực chất là giải quyết mối quan hệ giữa lượng và chất để tạo nên súc
mạnh ưu thế và giành thắng lợi trong đấu tranh vũ trang và chiến tranh của một đất nước
không rộng, người không đông, kinh tế chưa phát triển chống lại kẻ thù xâm 1ược có số
quân đông, vũ khí, kỹ thuật hiện đại và tiềm lực chiến tranh lớn hơn gấp nhiều lần.
Những thắng lợi có ý nghĩa lịch sử to lớn của các cuộc chiến tranh yêu nước qua các
thời kỳ, đặc biệt là thắng lợi vĩ đại của dân tộc ta trong cuộc kháng chiến chống thực dân
Pháp, đế quốc Mỹ và công cuộc bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN ngày nay đã xác nhận
tính chân lý và hiệu quả hiển nhiên của NTQS "lấy nhỏ thắng lớn", "lấy ít địch nhiều”
Một nền NTQS dù có ưu việt đến đâu cũng không vượt ra khỏi những quy luật chung
của khoa học quân sự và cũng chỉ có ý nghĩa khi nó có khả năng tồn tại và phát triển qua
mọi thời kỳ lịch sử, đối chọi được với từng đối tượng có những đặc điểm khác nhau,
trong những điều kiện và bối cảnh không giống nhau.
Cuộc chiến đấu của nhân dân Irắc, của nhân dân Nam Tư và một số khu vực khác trên
thế giới chống chiến tranh xâm lược của các nước đế quốc ở châu Âu và Bắc Mỹ cho


thấy chính sách can thiệp, xâm lược, lật đổ của các thế lực đế quốc phản động đã trở
thành chính sách phản cách mạng toàn cầu phổ biến. Bất cứ quốc gia dân tộc nào, chế độ
xã hội nào không phù hợp với lợi ích cường quyền của đế quốc Mỹ và các tập đoàn tư
bản phản động xuyên quốc gia là có thể bị đặt vào mục tiêu của các cuộc tiến công xâm
lược bằng vũ khí công nghệ cao. Đặc biệt, Việt Nam là một trọng điểm mà kẻ địch đang
tìm mọi cách chống phá.
Chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc nếu xảy ra, trên cơ sở kế thừa NTQS truyền

Bằng; Đề tài KXB-98 “Chiến tranh trong thời đại hiện nay và việc chuẩn bị tinh thần cho
QĐ trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN", tìm hiểu tư tưởng triết học
trong truyền thống đánh giặc giữ trước của dân tộc ta" do Phó giáo sư, tiến sĩ Lê Văn
Quang chủ biên; tìm hiểu thêm về quan điểm chiến lược “lấy nhỏ thắng lớn” và tư tưởng
chỉ đạo tác chiến “lấy ít địch nhiều”, “lấy yếu đánh mạnh" của Giáo sư, tiến sĩ Đỗ Trình
(Tạp chí QPTD. số 1-1999); “Vận dụng và phát triển những bài học kinh nghiệm của
chiến thắng Điện Biên Phủ vĩ đại vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay"
của Thượng tướng - Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phạm Văn Trà (Tạp chí QPTD, số 5 1999); "Quốc phòng, an ninh trong công cuộc đổi mới đất nước" của đồng chí Lê Khả
Phiêu (Nxb QĐND, H.1997, 280tr.); những vấn đề quân sự trong chiến tranh hiện đại ,
(Học viện Chính trị quân sự - 1999); “Bàn về nghệ thuật tác chiến chiến lược trong chiến


tranh bảo vệ Tổ quốc” (Tạp chí QPTD, số 4-1999); "Sự phát triển của học thuyết quân sự
Việt Nam trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước" (Tạp chí QPTD số 3 - 1999); "Nghệ thuật
sức dùng một nửa mà công thành gấp đôi"; phép hiện chứng của nghệ thuật quân sự lấy
nhỏ thắng lớn lấy ít địch nhiều của Thiếu tướng, PGS Đinh Tích Quân và Đại tá Hồng Lữ
Quang … và rất nhiều công trình nghiên cứu của các tập thể và cá nhân có nội dung hết
sức phong phú về NTQS Việt Nam và cùng đã bàn luận trên nhiều bình diện cả về mặt
triết học NTQS "lấy nhỏ thắng lớn", "lấy ít địch nhiều”. Nhưng chưa có một công trình
nào, một tác phẩm nào, một tài liệu nào đi sâu vận dụng quy luật "lượng chất" để nghiên
cứu nghệ thuật "lấy nhỏ thắng lớn", "lấy ít địch nhiều” của NTQS Việt Nam. Nghiên cứu
mối quan hệ giữa lượng và chất trong nghệ thuật "lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch
nhiều” của NTQS Việt Nam không chỉ góp phần bổ sung, hệ thống, hoàn thiện tư tưởng
quân sự của dân tộc ta mà còn là cơ sở để vận dụng tư tưởng đó vào sự nghiệp xây dựng
và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN hiện nay.
3. Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của luận án
- Mục đích: Bước đầu phân tích có hệ thống mối quan hệ giữa lượng và chất trong nghệ
thuật "lấy nhỏ thắng lớn"., “lấy ít địch nhiều” của NTQS Việt Nam để thấy được quá
trình chuyển biến tương quan so sánh lực lượng địch - ta, nhằm tạo nên sức mạnh ưu thế
đánh thắng kẻ thù xâm lược có số quân đông, vũ khí kỹ thuật hiện đại và tiềm lực chiến

Luận án góp phần đáp ứng yêu cầu vừa nghiên cứu cơ bản vừa nghiên cứu ứng dụng
đồng thời góp phần đáp ứng yêu cầu cấp thiết "Không một phút lơi lỏng nhiệm vụ bảo vệ
Tổ quốc".
Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu khoa học và trong giảng
dạy các nội dung có liên quan.
7. Kết cấu của luận án
Luận án gồm phần mở đầu, 3 chương (6 tiết), kết luận. các công trình của tác giả đã
công bố liên quan đến đề tài luận án và danh mục tài liệu tham khảo.

CHƯƠNG I
CHẤT LƯỢNG TRONG NGHỆ THUẬT “LẤY NHỎ THẮNG LỚN“, “LẤY
“T ĐỊCH NHIỀU“ CỦA NGHỆ THUẬT QU“N SỰ VIỆT NAM
1.1. Khái niệm chất và lượng trong nghệ thuật "lấy nhỏ thắng lớn", "lấy ít địch
nhiều” của nghệ thuật quân sự Việt Nam


1.1.1. Khái niệm chất trong nghệ thuật “lấy nhỏ thắng lớn", "lấy ít địch nhiều”
của nghệ thuật quân sự Việt Nam
NTQS Việt Nam là lý luận và thực tiễn chuẩn bị và thực hành chiến tranh nhân dân
Việt Nam chủ yếu là đấu tranh vũ trang. Gồm chiến lược quân sự, nghệ thuật chiến
dịch và chiến thuật.
“Lấy nhỏ thắng lớn", "1ấy ít địch nhiều” là tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt, một trong
những đặc trưng cơ bản của NTQS Việt. Nam - một di sản quân sự vô giá của các thế
hệ NGƯỜI VIỆT NAM - Một tinh hoa quân sự truyền thống của dân tộc để cứu nước
và giữ nước - "Một trong hai nét đặc sắc lớn nhất của truyền thống quân sự Việt Nam
: Toàn dân đánh giặc và “lấy nhỏ thắng lớn”, “lấy ít địch nhiều” [17, tr.207].
Ít - nhiều, nhỏ - lớn 1à tương quan so sánh về số dân, số quân, về tiềm lực chiến
tranh, về tiềm lực quân sự trang bị vũ khí và phương tiện chiến tranh...; "lấy nhỏ
thắng lớn", “lấy ít địch nhiều” là nói về quan điểm và nghệ thuật chỉ đạo và tiến hành
đấu tranh vũ trang, tiến hành chiến tranh nói đến quy mô sử dụng lực lượng trong mọi

từ đấu tranh chính trị đến đấu tranh vũ trang, kết hợp chặt chẽ đấu tranh chính
trị và đấu tranh vũ trang. Mặt khác, khéo kết hợp khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh
cách mạng để giữ nước và cứu nước. Đó thực chất là sự phát triển của chiến tranh
toàn dân, toàn diện lên một bước rất cao. Sự kết hợp khởi nghĩa vụ trang và chiến
tranh cách mạng là quy luật bạo lực cách mạng ở nước ta, mà điển hình của sự kết
hợp và vận dụng của quy luật đó là thực tiễn lãnh đạo và chỉ đạo của Đảng ta trong
cuộc khởi nghĩa tháng Tám năm 1945, cuộc kháng chiến chống thực dân pháp và đế
quốc Mỹ xâm lược.
Quy luật giành thắng lợi của đấu tranh vũ trang trong chiến tranh nhân dân ở nước
ta còn là chiến tranh du kích phải tiến lên chiến tranh chính quy và chiến tranh du
kích kết hợp chặt chẽ với nhau. Để bám đất, giữ dân, bảo vệ cơ sở và phát triển lực
lượng ta; để tiêu hao tiêu diệt lực lượng địch. buộc chúng phải phân tán lực lượng, bị
động đối phó.... cần phải có chiến tranh du kích mạnh mẽ rộng khắp để vũ trang quần
chúng đánh địch tại chỗ. Mặt khác, muốn tiêu diệt những lực lượng quan trọng của
địch, thực hiện những mục tiêu chiến dịch, những trận đánh then chốt, giáng những
đòn quyết định, tạo ra những bước nhảy vọt về chất trong cục diện chiến tranh trên cơ
sở phát triển chiến tranh du kích, cách đánh du kích rộng khắp về mọi mặt phải xây
dựng và phát triển bộ đội chủ lực ngày càng lớn mạnh và phải đưa chiến tranh du
kích từng bước phát triển lên chiến tranh chính quy, hình thành chiến tranh nhân dân
địa phương và chiến tranh của các binh đoàn chủ lực. Kết hợp chặt chẽ chiến tranh du
kích với chiến tranh chính quy cùng các mặt đấu tranh khác của quần chúng thì sức
mạnh của chiến tranh nhân dân Việt Nam nói chung, và vai trò ngày càng quyết định


của đấu tranh vũ trang nói riêng sẽ được phát huy mạnh mẽ, luôn luôn tạo nên những
bước nhảy vọt về chất để đi đến thắng lợi hoàn toàn.
Một nội dung đặc sắc và cũng là quy luật giành thắng lợi trong điều kiện "lấy nhỏ
thắng lớn", "ấy ít địch nhiều” của chiến tranh nhân dân Việt Nam và đấu tranh vũ
trang là "'nghệ thuật giành thắng lợi từng bước tiến lên giành thắng lợi hoàn toàn" (nói
tắt là nghệ thuật thắng từng bước). Thực tiễn 1ịch sử chiến tranh giải phóng và chiến

biết đánh và biết thắng một cách có lợi nhất.


Nghệ thuật "lấy nhỏ thắng lớn", "1ấy ít địch nhiều” là nghệ thuật đánh địch bằng
mưu , thắng địch bằng thế, luôn luôn đánh địch trên thế mạnh.
Chủ tịch Hồ Chí Minh khái quát vấn đề này trong bài thơ "Học đánh cờ":
"Lạc nước, hai xe dành bỏ phí,
Gặp thời, một tốt cũng thành công" [58. tr.287]
Người lấy ví dụ: "Quả cân chỉ một kilôgam. Ở vào thế có lợi thì lực của nó tăng
lên nhiều, có sức mạnh nhấc bổng được một vật nặng hàng trăm kilôgam. Đó là thế
thắng lực" [66, tr.455].
Muốn vận dụng lực, thế, thời cho có kết quả, phải dùng mưu: phải quyết đoán, dũng
cảm, khi tiến đánh phải nhanh, không để lỡ thời cơ. Nhưng đánh nhanh không phải là
hấp tấp vội vàng mà quên cả cơ mưu, phải vừa nhanh vừa có mưu kế cao, nhất là
mưu lừa địch thì mới thắng được. Người cầm quân bao giờ cũng phải lo lắng đến lợi
hại lo đến lợi thì mới có tin tưởng làm tròn được việc lo đến hại mới thấy mưu kế
để giải trừ nguy nan .. Chủ tịch Hồ Chí Minh dạy rằng: "Hai hòn đá cùng chọi nhau thì
hai hòn cùng vỡ, hai cái trứng cùng chọi nhau thì hai cái cùng vỡ. Phải một cái cứng,
một cái mềm thì khi chọi nhau một cái mới còn. Nếu hai bên cùng dùng mưu trí. Pháp
có xe tăng đại bác, thì ta phá đường. Pháp có máy bay thì ta đào hầm, Pháp muốn
đánh chớp nhoáng thì ta kéo dài. Nhất định ta thắng" [48. tr.55-56]. Yêu cầu chung của
chiến tranh, đặc biệt là trong điều kiện địch mạnh ta yếu, địch có nhiều vũ khí trang bị
và nhìn chung hiện đại hơn ta gấp nhiều lần ông cha ta, Đảng ta, đặc biệt nhấn mạnh
nghệ thuật lừa địch, đánh địch bất ngờ. Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: "Muốn thắng quân
địch phải bày mưu kế làm sao lừa được quân địch vào cạm bẫy, nên không thể không


dùng chiến thuật giả dối được... Muốn giả trá, thì dù mình có tài năng cũng làm như
mình không có tài năng gì... Thời kỳ tiến đánh quân địch đã đến nơi nhưng làm thế
nào để cho quân địch tưởng là chưa đánh vội" [53, tr.251-252]. Nghệ thuật "lấy nhỏ


là bồi dưỡng sử dụng; phát động sức mạnh của con người, của nhân dân Việt Nam.
Những vấn đề đó luôn quan hệ biện chứng với nhau, chúng hoà quyện vào nhau, tác
động lẫn nhau cái này lấy cái kia làm điều kiện cái nọ hỗ trợ cái kia, chúng luôn
chuyển hoá, thậm chí cái này lại vừa là cái khác. Do vậy, đó cũng là những tiêu chí
để phân biệt về chất trong nghệ thuật “lấy nhỏ thắng lớn”, “lấy ít địch nhiều” của
NTQS Việt Nam.
- Nghệ thuật "lấy nhỏ thắng lớn", "lấy ít địch nhiều” của NTQS Việt Nam là nghệ
thuật đánh địch bằng mọi lực lượng, mọi quy mô, mọi cách đánh, mọi thứ vũ khí
trang bị, kể cả lấy vũ khí của địch để đánh địch, lợi dụng nơi sơ hở, hiểm yếu của
địch để đánh địch. Kết hợp tác chiến du kích với tác chiến chính quy, đánh tiêu hao
với đánh tiêu diệt. Tác chiến du kích không chỉ có vị trí chiến lược, được sử dụng
ngay từ thời kỳ đầu dựng nước và giữ nước mà còn có vai trò quan trọng trong đấu
tranh và chiến tranh cách mạng.
Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: "... Làng nào, huyện nào, tỉnh nào cũng có du kích thì nó
thành một tấm lưới sắt, một thứ “thiên la địa võng" mà địch không tài nào thoát ra
được" [63, tr.335].
Mục đích du kích chiến là đánh cho quân địch ăn không ngon ngủ không yên bị hao
mòn về tinh thần và vật chất rồi đi đến chỗ bị tiêu diệt chứ không phải là ăn to, đánh
lộn. Tác chiến tập trung có mục đích trừ diệt từng bộ phận lực lượng quan trọng quân
địch Từ tác chiến du kích phải tiếp lên tác chiến tập trung và kết hợp chặt chẽ giữa
hai hình thức đó để tiêu diệt địch. Kết hợp tiêu diệt sinh lực địch với phá huỷ phương
tiện chiến tranh của chúng. Đánh địch bằng mọi cách "tập kích", "phục kích", đánh
đồn bốt" . Đánh bằng mọi quy mô: “Từng người đánh, từng đơn vị đánh", "đánh to


đánh nhỏ, khi tập trung khi phát tán", "xuất quỷ nhập thần, thiên biến vạn hoá". Chủ
động tiến công đánh bằng lực lượng tinh nhuệ "đặc công", "biệt động" là những sáng
tạo độc đáo của tư tưởng “lấy nhỏ thắng lớn", lấy ít địch nhiều” của dân tộc ta. Nghệ thuật "lấy nhỏ thắng lớn", "lấy ít địch nhiều” của NTQS Việt Nam rất coi trọng
đánh vào lòng người, kết hợp tác chiến với địch vận.Nhà sử học Lê Quý Đôn đã