I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Thực hiện mục tiêu: “Tiếp tục đổi mới toàn diện về Giáo dục và Đào tạo,
nâng cao hiệu quả về chất lượng Giáo dục và Đào tạo gắn chặt với mục tiêu
phát triển kinh tế xã hội ở địa phương”, yêu cầu đặt ra hiện nay là dạy học
chương trình địa phương phải gắn liền với mục tiêu trên. Nhiệm vụ của các thầy,
cô giáo dạy văn là phải giúp được các em học sinh biết yêu quê hương mình,
biết tự hào về truyền thống kiên cường, bất khuất cần cù thông minh, hiếu học,
sáng tạo của quê hương, từ đó có ý thức tìm hiểu, giữ gìn, bảo vệ các giá trị văn
hóa của quê hương, sống có trách nhiệm với quê hương.
Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học chương trình địa phương là con
đường để học sinh trang bị cho mình những kiến thức về địa phương một cách
phong phú và đa dạng. Các em sẽ hiểu được truyền thống văn hóa của quê
hương ( những giá trị vật chất và tinh thần do con người địa phương sáng tạo ra
trong quá trình lịch sử) luôn được các nhà văn, nhà thơ của quê hương chưng cất
và thể hiện một cách đầy đủ sâu sắc trong các sáng tác văn học.
Theo các tài liệu hướng dẫn giảng dạy thì chương trình địa phương hiện nay
mới chú trọng tới việc tích hợp kiến thức ở ba phân môn Văn học địa phương –
Tiếng Việt địa phương và Tập làm văn địa phương chứ chưa đặt ra vấn đề
nghiên cứu dạy học chương trình địa phương tích hợp với các lĩnh vực kiến thức
của các môn học khác. Vì vậy để có giải pháp nâng cao chất lượng dạy học
chương trình Ngữ văn địa phương một cách toàn diện, đồng bộ nhằm đáp ứng
yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Trên cơ sở khảo sát nội dung chương trình,
sách giáo khoa địa phương Thanh Hóa và thực trạng dạy học, nhằm khắc phục
những khó khăn, lúng túng mà giáo viên và học sinh đang phải đối mặt trong
dạy học tích hợp liên môn phần chương trình địa phương, tôi mạnh dạn đưa ra
vấn đề: “ Tích hợp liên môn trong dạy học chương trình địa phương bài “ Dô
tả dô tà” của Mạnh Lê”. Với đối tượng là học sinh lớp 9 của trường THCS Nga
Thành, Nga Sơn, Thanh Hoá nhằm giúp các em có cái nhìn tổng quan về các
vấn đề nghiên cứu có liên quan tới việc giải quyết tình huống trong thực tiễn và
những kiến thức liên môn thông qua nội dung của bài học, cách tổ chức lớp học,
cách xây dựng chủ đề liên môn với hệ thống tri thức về văn hóa, lịch sử, địa lí,

dục công dân, Âm nhạc… với nhau, làm cho nội dung dạy và học có ý nghĩa
hơn, thực tế hơn và học sinh có thể hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức vận
dụng vào thực tiễn. Căn cứ vào các tài liệu hướng dẫn giảng dạy chương trình
địa phương của Sở Giáo dục & Đào tạo Thanh Hóa, trên cơ sở đề tài nghiên cứu
xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng dạy học chương trình Ngữ
văn địa phương trong các trường THCS trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa của trường
Đại học Hồng Đức, căn cứ vào mục tiêu của bài học từ đó có thể vận dụng tích
hợp liên môn Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân, Âm nhạc và rèn luyện kĩ năng

2


sống… cho học sinh thông qua các phương pháp nghiên cứu lí luận, phương
pháp nghiên cứu thực tiễn ( khảo sát, điều tra, đánh giá, so sánh, đối chiếu,
thống kê, phân loại, thực nghiệm sư phạm…. ) để áp dụng vào việc tổ chức hoạt
động dạy học bài thơ “ Dô tả dô tà ” của nhà thơ Mạnh Lê trong chương trình
Ngữ văn địa phương lớp 9 theo hướng tích hợp liên môn đạt được hiệu quả cao
hơn.
2.Thực trạng của vấn đề.
2.1. Thực trạng chung
Dạy học theo chủ đề liên môn còn mới đối với nhiều nhà trường và với giáo
viên, trong khi đó chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết về các nội dung liên quan
đến dạy học tích hợp liên môn nên đa phần giáo viên mò mẫm, chưa thống nhất
với nhau về nội dung và phương pháp tổ chức.
Tình trạng thiếu sách giáo khoa, thiếu sách hướng dẫn giảng dạy và tài liệu
tham khảo làm ảnh hưởng lớn đến chất lượng dạy học chương trình Ngữ văn địa
phương trong các trường THCS. Học sinh vốn ít hứng thú học môn văn, nay vì
không có sách, việc học chay, dạy chay khiến các em càng dễ lãng quên. Điều
nguy hại hơn nữa là tình trạng thiếu sách, thiếu tài liệu học tập sẽ tạo nên tính
thụ động, ỷ lại ở học sinh trong việc học tập, tiếp thu, lĩnh hội kiến thức, không

viên sắp xếp lại nội dung dạy học trong chương trình hiện hành theo phân phối
chương trình hướng dẫn giảng dạy chương trình địa phương.
Điều kiện cơ sở vật chất ( thiết bị thông tin, truyền thông ) phục vụ cho việc
tích hợp nội dung bài học còn nhiều hạn chế, nhất là đối với giáo viên và học
sinh ở Nga Thành – Nga Sơn nơi có vị trí địa lí giáp gianh với tỉnh Ninh Bình
nên ít có điều kiện tiếp cận dòng sông Mã anh hùng với những điệu hò trên sông
và những kiến thức về lịch sử, về các địa danh được nhà thơ Mạnh Lê nhắc tới
trong bài thơ.
2.3. Thực trạng đối với học sinh
Hiện nay, đa số các em học sinh chưa quen với cách tiếp cận kiến thức liên
môn trong một tiết học về chương trình địa phương nên còn nhiều bỡ ngỡ, lúng
túng, khó bắt nhịp. Thiếu hụt kiến thức bộ môn nên khả năng tích hợp liên môn
còn nhiều hạn chế khi đọc hiểu bài thơ bởi đây là bài thơ đòi hỏi các em phải có
kiến thức về: Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân, Âm nhạc…. thì mới có thể tích
hợp được. Trong khi đó thì tài liệu tham khảo phần lớn các em đều không có.
Để có thể áp dụng và đạt được hiệu quả cao trong việc tích hợp kiến thức
liên môn trong việc tổ chức hoạt động dạy học bài thơ “Dô tả dô tà” của nhà
thơ Mạnh Lê trong chương trình địa phương Ngữ Văn 9, tôi đã thực hiện điều
tra, khảo sát về khả năng tích hợp liên môn của học sinh lớp 9A Trường THCS
Nga Thành trước khi tiến hành giờ dạy thực nghiệm ở lớp 9B với những nội
dung kiến thức: Văn học (tác giả, tác phẩm...); Lịch sử (lịch sử về văn hóa,

4


truyền thống yêu nước, đấu tranh của nhân dân Thanh Hóa anh hùng…); Địa lí
(vị trí địa lí, địa hình, địa danh, con người…); Giáo dục công dân ( bài học về
lòng yêu quê hương, ý thức trách nhiệm của bản thân đối với quê hương…); Âm
Nhạc (các làn điệu dân ca và điệu hò sông Mã…).
Kết quả là qua khảo sát về tỉ lệ học sinh có khả năng tích hợp các đơn vị


21,9

32

Âm nhạc

3

9,4

Sau khi tiến hành khảo sát ở lớp 9A với thực trạng trên, để có thể đạt được
hiệu quả cao trong việc áp dụng tích hợp liên môn tôi đã đưa ra một số giải pháp
và tổ chức thực hiện giờ dạy thực nghiệm tích hợp liên môn trong dạy bài thơ “
Dô tả dô tà” trong chương trình địa phương Ngữ văn 9 với đối tượng là học sinh
lớp 9B trường THCS Nga Thành.
3. Giải pháp và tổ chức thực hiện.
3.1. Giải pháp.
Với kết quả khảo sát trên, để nâng cao chất lượng dạy và học chương trình
Ngữ văn địa phương theo hướng tích hợp kiến thức liên môn trong bài thơ “Dô
tả dô tà” của tác giả Mạnh Lê, tôi đã tiến hành thực nghiệm tiết dạy tại lớp 9B
trường THCS Nga Thành với các giải pháp sau:
- Khảo sát, đánh giá, xây dựng kế hoạch thực nghiệm.
- Xác định mục tiêu, phương pháp dạy học theo hướng tích hợp liên môn.
- Xây dựng giáo án dạy học theo hướng tích hợp liên môn.
- Tổ chức, xây dựng lớp học theo không gian mở và không gian nghệ thuật trong
giờ dạy học tích hợp kiến thức liên môn.
- Tổ chức cho học sinh tìm hiểu tác phẩm thông qua các buổi học tập ngoại
khóa.
3.2. Tổ chức thực hiện.

cách đưa những kiến thức về Lịch sử, Địa lí, Âm nhạc… vào trong sáng tác của
nhà thơ Mạnh Lê. Phương pháp dạy học theo hợp đồng được thể hiện trong việc
giao các hợp đồng cho các tổ nhóm tìm hiểu trước khi đọc – hiểu bài thơ thông
qua việc tham khảo tài liệu liên quan. Bên cạnh đó bản thân cũng chú trọng tới
việc xây dựng không gian mở, không gian nghệ thuật trong giờ dạy học chương
trình địa phương theo hướng tích hợp liên môn để học sinh có thể quan sát, cảm
nhận về chân dung nhà thơ, các địa danh, di tích lịch sử, các hình thức sinh hoạt

6


văn hóa của người dân địa phương…được nhắc đến trong bài thơ thông qua hệ
thống tranh, ảnh treo trong phòng học, từ đó giúp các em có hứng thú hơn khi
tiếp cận tác phẩm.
3.2.2. Thiết kế giáo án vận dụng kiến thức liên môn.
Trên cơ sở bảo đảm được chủ đích, yêu cầu chung của giờ học Ngữ văn
chương trình địa phương tích hợp liên môn, việc thiết kế giáo án giờ học vận
dụng kiến thức liên môn phải bảo đảm nội dung và cấu trúc đặc thù nhưng
không gò ép vào một khuôn mẫu cứng nhắc mà cần tạo ra những chân trời mở
cho sự tìm tòi, sáng tạo trong các phương án tiếp nhận của học sinh. Vì vậy khi
thiết kế giáo án thực nghiệm tích hợp liên môn trong dạy bài thơ “ Dô tả dô tà”
(Mạnh Lê) cần chú trọng tới xây dựng các chủ đề tích hợp, nội dung các câu hỏi
phải thực sự liên quan tới vấn đề tích hợp các môn học có liên quan. Tuy nhiên
cũng cần tránh biến giờ dạy văn thành các giờ dạy Lịch sử, Địa lí, Giáo dục
công dân hay một giờ dạy Âm nhạc…
Giáo án thực nghiệm tích hợp liên môn tiết 42 lớp 9B trường THCS Nga
Thành:
DÔ TẢ DÔ TÀ
( Mạnh Lê )
A. Mục tiêu cần đạt.

chiếu và tranh ảnh treo trong lớp học).
- Phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề...( Đọc – hiểu văn bản theo nội
dung hướng dẫn dạy học chương trình địa phương của Sở Giáo dục & Đào tạo
Thanh Hóa)
D. Tiến trình tổ chức hoạt động dạy học.
I.Ổn định tổ chức.
II. Kiểm tra việc chuẩn bị các hợp đồng ở nhà của các nhóm học sinh theo
yêu cầu.
Nhóm 1: Những làn điệu dân ca và điệu hò trên một dòng sông (Âm nhạc).
Nhóm 2: Đất và người xứ Thanh ( kiến thức Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công
dân).
Nhóm 3: Vẻ đẹp xứ Thanh – tình cảm, trách nhiệm (Qua cảm nhận văn học để
rèn luyện kĩ năng sống )
III. Bài mới.
Hoạt động của GV và HS
Yêu cầu cần đạt
GV tổ chức cho HS đọc phần chú I. Tìm hiểu chung
thích sách Chương trình địa phương. 1. Tác giả:
Quan sát về chân dung và hình ảnh về - Mạnh Lê (1953-2008), quê xã Thiệu
quê hương nhà thơ và cho biết:
Trung huyện Thiệu Hóa tỉnh Thanh
- Giới thiệu đôi nét về nhà thơ?
Hóa.
- Quê hương đã ảnh hưởng như thế - Quê hương đã ảnh hưởng trực tiếp
nào trong sáng tác của nhà thơ?
tới những sáng tác của ông.
2. Tác phẩm

8


giả đã giới thiệu với chúng ta những xanh bờ rau má, múa đội đèn, hát như
đặc trưng gì của miền quê Thanh trống vỗ, chiều nhai rau má, tối học
Hóa?
chữ nôm.
- Qua những biểu hiện này giúp em -> Một cuộc sống yên bình, có những
hiểu gì về cuộc sống con người nơi nét sinh hoạt văn hóa, truyền thống
đây?
hiếu học.
- Truyền thống lịch sử của đất và - Người Thanh Hóa tự hào về lịch sử
người xứ Thanh được nhắc đến trong của quê hương với những trang sử hào

9


đoạn thơ là gì?

- Quê hương Thanh Hóa được giới
thiệu trong những khổ thơ tiếp theo
với những nét đặc trưng gì?
- Em hiểu gì về quê hương Thanh Hóa
qua những lời giới thiệu trên.
- Em cảm nhận được gì về tình cảm
của tác giả dành cho quê hương mình?
GV tổ chức cho HS triển khai và
thanh lí hợp đồng 2,3
- Đất và người xứ Thanh (kiến thức
Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân)
- Vẻ đẹp xứ Thanh – tình cảm, trách
nhiệm (Qua cảm nhận văn học để rèn
luyện kĩ năng sống )

10


3.2.3. Tổ chức giờ dạy vận dụng kiến thức liên môn
Bên cạnh việc thiết kế một giáo án giảng dạy theo hướng tích hợp liên môn,
để dạy tích hợp liên môn đối với bài thơ “Dô tả dô tà” có hiệu quả cần chú ý tới
việc xây dựng không gian lớp học phù hợp với cách học của học sinh, cách dạy
của giáo viên trong quá trình tiếp cận và truyền thụ kiến thức. Trước hết cần xây
dựng mô hình lớp học theo không gian mở: mô hình này được xây dựng bằng
việc sắp đặt bàn nghế của lớp học theo hình chữ U hoặc chữ C, vị trí cách bố trí
bàn ghế giáo viên, bảng đen, máy chiếu… với cách bố trí này học sinh sẽ thuận
lợi hơn trong quá trình giải quyết các hợp đồng, thảo luận về các vấn đề tích hợp
liên môn

Hình ảnh minh họa: Mô hình lớp học hình chữ U
Với cách bố trí không gian lớp học trên sẽ có nhiều thuận lợi trong việc tích
hợp liên môn, tạo được sự thân thiện giữa người dạy và người học.
Ngoài mô hình lớp học theo không gian mở, khi dạy bài này, tôi còn chú
trọng tới việc xây dựng một không gian nghệ thuật theo hướng tích hợp liên
môn cụ thể là: khi tổ chức dạy học bài thơ “Dô tả dô tà” có thể treo các bức
tranh nói về nhà thơ và tác phẩm, hình ảnh cầu Hàm Rồng, sông Mã, hình ảnh
của các làn điệu dân ca, các di tích lịch sử, các hình ảnh về quân và dân Thanh
Hóa trong chiến tranh, Thanh Hóa trong thời kì xây dựng đổi mới…… trên các
bức tường trong lớp học kèm theo những câu thơ được nhắc tới trong bài thơ.
Như vậy các em rất dễ thuộc và dễ nhớ, có ấn tượng sâu sắc về những điều các

11


em được quan sát. Khi ấy không gian xứ Thanh trong lớp học thấm sâu vào tâm

điều kiện thuận lợi trong tích hợp liên môn.
3.2.4. Tổ chức cho học sinh tìm hiểu tác phẩm thông qua các buổi học tập
ngoại khóa.
Để việc tích hợp liên môn cho bài dạy đạt hiệu quả hơn, bản thân đã tổ chức
cho học sinh học tập trải nghiệm trong các buổi học ngoại khóa như đi thăm các
di tích lịch sử, danh thắng ở địa phương. Đồng thời phối hợp với nhà trường,
đoàn, đội tổ chức cuộc thi tìm hiểu về nhà thơ, về các nhân vật lịch sử, các địa
danh lịch sử và những nét đẹp văn hóa… của đất và người xứ Thanh được nhà
thơ nhắc đến trong bài thơ.
Cách tổ chức này nhằm mục đích gây sự hứng thú cho các em trong việc
phát hiện, tìm tòi những giá trị lịch sử, văn hóa của địa phương. Đồng thời thông
qua những hoạt động từ thực tế ở địa phương để biến những giá trị nhân văn
trừu tượng từ lời truyền dạy của thầy cô trên lớp thành những câu chuyện thực,
hình ảnh thực, cảm xúc thực sống động trong mỗi học sinh do chính các em
khám phá, thẩm thấu, thanh lọc để hoàn thiện nhân cách của mình, khơi gợi ước
mơ, thôi thúc khát vọng sống tốt đẹp để tiếp nối truyền thống quê hương.
Với cách tổ chức thực hiện trên bản thân nhận thấy những buổi học ngoại
khóa đã đem lại nhiều hiệu quả trong việc tích hợp liên môn như bổ sung cho
giáo viên và học sinh một nguồn hiểu biết phong phú về địa phương; khơi dậy
tình yêu đối với địa phương nơi các em đang sống; thấy rõ những đóng góp của
địa phương cho sự nghiệp phát triển quê hương Thanh Hóa và cho nền văn học
dân tộc…
4. Kiểm nghiệm.
Sau một thời gian nghiên cứu và tiến hành phương pháp soạn giảng tích
hợp liên môn trong dạy chương trình địa phương với bài thơ “ Dô tả dô tà” của
nhà thơ Mạnh Lê tôi thấy việc dạy học đã phát huy tính tích cực, chủ động phát
triển được năng lực của học sinh. Học sinh nâng cao được khả năng tìm tòi sáng
tạo của mình. Kết quả thực nghiệm và dạy học đối chứng cho thấy hệ thống giải

14

29

Giáo dục

27

93,1

29
Âm nhạc
22
75,9
Đối chứng với kết quả khảo sát ở lớp 9A khi chưa thực hiện đề tài thì kết
quả đạt được sau khi tiến hành thực nghiệm ở lớp 9B cao hơn về khả năng tích
hợp kiến thức liên môn Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân, Âm nhạc… của các
em học sinh. Điều đó cho thấy, đề tài thực hiện đã có tính hiệu quả cao.
Khả năng tích hợp liên môn còn được phản ánh cụ thể trong bài làm của học
sinh trong việc xây dựng một số chủ đề. Dưới đây là kết quả bài làm của các tổ
nhóm khi tham gia hợp đồng:
Hợp đồng 1: Những làn điệu dân ca và điệu hò trên một dòng sông. Với chủ
đề này các em đã tích hợp với kiến thức của bộ môn Âm nhạc để giải quyết vấn
đề đặt ra đó là những âm hưởng mượt mà của các làn điệu dân ca Thanh Hóa và
những điệu hò ngắn gọn, chắc nịch, khỏe khắn của những người dân vùng sông
Mã thong dong trôi theo dòng nước êm ả. Từ những làn điệu dân ca đến những
điệu hò trên sông thể hiện tinh thần lạc quan, yêu đời luôn gắn bó thường trực
trong đời sống sinh hoạt văn hóa , văn nghệ của con người xứ Thanh. Tất cả đều
dựa trên cơ sở gắn bó thân thiết với sinh hoạt của người dân nơi đây.
Hợp đồng 2: Đất và người xứ Thanh. Chủ đề này các em phải huy động kiến
thức của nhiều môn học như kiến thức Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân… để
giải quyết vấn đề về vị trí địa lí của một vùng đất địa linh nhân kiệt, cùng với

khẳng định vai trò của vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề trong
một tác phẩm cụ thể và trong thực tiễn cuộc sống. Vì vậy việc học văn và dạy
văn trở nên có ý nghĩa hơn, đáp ứng được mục tiêu của giáo dục trong giai đoạn
mới.

18


III. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
1. Kết luận:
Sau khi thực hiện đề tài bản thân nhận thấy: các chủ đề liên môn, tích hợp
có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn đối với học sinh, có ưu thế trong việc
tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh. Vận dụng kiến thức liên môn
cũng có khả năng rèn luyện tư duy tổng hợp, phân tích trước mọi vấn đề. Từ
việc viết một bài luận, về một bài thơ thuộc chương trình Ngữ văn địa phương
Thanh Hóa, học sinh có thêm nhiều kinh nghiệm thu thập thông tin, xử lí tình
huống, cảm thụ văn chương, liên tửơng và suy ngẫm để giải quyết những vấn đề
từ thực tiễn cuộc sống.
Dạy học theo các chủ đề liên môn không những giảm tải cho giáo viên trong
việc dạy các kiến thức liên môn trong môn học của mình mà còn có tác dụng bồi
dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng sư phạm cho bản thân nhằm đáp ứng yêu
cầu đổi mới hiện nay và nhất là trong thời gian tới. Tích hợp liên môn trong dạy
học chương trình địa phương lại là vấn đề mới mà hiện nay nhiều tài liệu hướng
dẫn giảng dạy chương trình địa phương chưa đề cập tới. Vì vậy giáo viên cần
phải bồi dưỡng để giờ dạy chương trình địa phương thật có ý nghĩa.
2. Đề xuất
Nhà trường cần tăng cường đưa chủ đề dạy học tích hợp liên môn vào các
dịp thao giảng. Đưa hoạt động tích hợp liên môn vào hoạt động bắt buộc với các
tổ bộ môn và giáo viên hằng năm. Tăng cường thêm tài liệu, phương tiện dạy
học có liên quan đến việc giảng dạy chương trình địa phương. Tạo điều kiện