ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------

BÙI VĂN ĐỀ

ỨNG PHÓ VỚI NGẬP LỤT CỦA NGƢỜI DÂN HÀ NỘI
(Nghiên cứu trƣờng hợp xã Tân Triều huyện Thanh Trì và
phƣờng Tân Mai quận Hoàng Mai, Hà Nội)
Chuyên ngành: Xã hội học
Mã số: 60 31 03 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC

Hà Nội – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------

BÙI VĂN ĐỀ

ỨNG PHÓ VỚI NGẬP LỤT CỦA NGƢỜI DÂN HÀ NỘI
(Nghiên cứu trƣờng hợp xã Tân Triều huyện Thanh Trì và
phƣờng Tân Mai quận Hoàng Mai, Hà Nội)
Chuyên ngành: Xã hội học
Mã số: 60 31 03 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC


1.1. Khái niệm công cụ ........................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Khái niệm ứng phó ............................. Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Khái niệm ngập lụt ............................. Error! Bookmark not defined.
1.1.3. Khái niệm biến đổi khí hậu ................ Error! Bookmark not defined.
1.2. Các lý thuyết sử dụng trong nghiên cứu .......... Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Lý thuyết xã hội rủi ro ....................... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Lý thuyết vốn xã hội .......................... Error! Bookmark not defined.
1.3. Tổng quan địa bàn nghiên cứu ......................... Error! Bookmark not defined.

1.3.1. Xã Tân Triều huyện Thanh Trì thành phố Hà NộiError! Bookmark not defined

1.3.2. Phường Tân Mai quận Hoàng Mai thành phố Hà NộiError! Bookmark not defi
Chƣơng 2. THỰC TRẠNG VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NGẬP LỤT ĐẾN ĐỜI
SỐNG NGƢỜI DÂN. ................................................ Error! Bookmark not defined.
2.1. Thực trạng ngập lụt tại phường Tân Mai, quận Hoàng Mai và xã Tân Triều,
huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội ...................... Error! Bookmark not defined.

2.2. Tác động của ngập lụt đến sinh hoạt hàng ngày của người người dânError! Bookmark n
2.3. Tác động của ngập lụt đến việc làm và thu nhậpError! Bookmark not defined.
2.4. Tác động của ngập lụt đến sức khỏe ................ Error! Bookmark not defined.


Chƣơng 3. HOẠT ĐỘNG ỨNG PHÓ CỦA NGƢỜI DÂN VỚI NGẬP LỤT.Error! Bookm
3.1. Hoạt động ứng phó của người dân trước khi ngập lụtError! Bookmark not defined.

3.1.1. Hoạt động ứng phó độc lập của từng hộ gia đìnhError! Bookmark not defined
3.1.2. Hoạt động ứng phó dựa trên sự phối hợp của hộ gia đình với cộng
đồng và chính quyền địa phương.................. Error! Bookmark not defined.
3.2. Hoạt động ứng phó trong khi ngập lụt ............. Error! Bookmark not defined.
3.2.1. Hoạt động ứng phó độc lập của từng hộ gia đìnhError! Bookmark not defined

Biểu đồ 7: Những hoạt động người dân thực hiện trước khi ngập lụt xảy raError! Bookmark n

Biểu đồ 8: Mức độ hiệu quả của hoạt động ứng phó trước khi ngập lụt xảy ra.Error! Bookmark
Biểu đồ 9: Biến động việc làm trong thời gian ngập lụtError! Bookmark not defined.
Biểu đồ 10: Hoạt động nâng sân và nền nhà của hai khu vựcError! Bookmark not defined.

Biểu đồ 11: Những hoạt động ứng phó khắc phục hậu quả sau khi lũ lụt xảy ra.Error! Bookma

Biểu đồ 12: mức độ quan trọng của các hoạt động ứng phó sau ngập lụtError! Bookmark not d

Biểu đồ 13: Mức độ hiệu quả của các hoạt động ứng phó sau ngập lụtError! Bookmark not de


Phần 1.
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Biến đổi khí hậu là vấn đề đang được toàn nhân loại quan tâm. Biến đổi khí hậu đã
và đang tác động trực tiếp đến đời sống kinh tế-xã hội và môi trường toàn cầu. Trong
những năm qua, nhiều nơi trên thế giới đã phải chịu nhiều thiên tai nguy hiểm như bão
lớn, nắng nóng dữ dội, lũ lụt, hạn hán và khí hậu khắc nghiệt, gây thiệt hại lớn về tính
mạng con người và vật chất.
Việt Nam là một trong những quốc gia chịu nhiều thiên tai nhất trên thế giới, với
khoảng 70% dân số sẽ phải đối mặt với những rủi ro vì bão, mưa lớn và lũ lụt. Bờ biển
dài, địa hình rừng núi, nhiều sông suối và khí hậu nhiệt đới gây ra bão và mưa lớn khiến
Việt Nam phải chịu thiên tai và thời tiết khắc nghiệt với tần suất ngày càng gia tăng.
Nghiên cứu mới đây của Quỹ Châu Á chỉ ra rằng trong 20 năm qua Việt Nam là trong 5
nước có rủi ro thiên tai cao nhất thế giới, với mức thiệt hại ước tính chiếm 1,5% GDP
hàng năm [6]
Chính phủ Việt Nam đã nỗ lực ứng phó với thiên tai qua việc giảm thiểu rủi ro, đẩy
mạnh công tác chuẩn bị và xây dựng nhiều kịch bản khác nhau về tác động của biến đổi

quản lý đã dẫn đến tình trạng ngập nặng khi có mưa lớn kéo dài. Trước những tác động
của ngập lụt, người dân luôn phải tìm cách ứng phó để hạn chế thiệt hại, đảm bảo hoạt
động sản xuất và sinh hoạt. Vậy các hoạt động ứng phó với ngập lụt của người dân là như
thế nào? Đã thực sự đem lại hiệu quả? Các cơ quan chức năng có vai trò gì trong việc
giúp đỡ người dân ứng phó với tình hình ngập lụt đang diễn ra liên tục trên địa bàn thành
phố Hà Nội như hiện nay. Để có câu trả lời cụ thể cho những câu hỏi trên, chúng tôi thực
hiện đề tài “Ứng phó với ngập lụt của người dân Hà Nội” nhằm đem đến một cách nhìn
khái quát từ góc độ khoa học xã hội mà cụ thể là từ khoa học xã hội học.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Khi thực hiện đề tài nghiên cứu này, chúng tôi có rất nhiều thuận lợi trong việc tìm
nguồn tài liệu tham khảo, bởi liên quan đến vấn đề nghiên cứu, các học giả đi trước đã có


nhiều đề tài, công trình nghiên cứu khoa học, bài viết đề cập về việc ứng phó của người
dân trước thiên tai, đặc biệt là lũ lụt. Có thể kể đến một vài công trình tiêu biểu sau đây:
Cuốn sách chuyên khảo “Biến đổi khí hậu và tác động ở Việt Nam” của Viện khoa học
khí tượng thủy văn và môi trường, đã nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến điều
kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và đề xuất các giải pháp, chiến lược phòng tránh, giảm
nhẹ và thích nghi, phục vụ phát triển bền vững ở Việt Nam. Cuốn sách đã giới thiệu những
kiến thức cơ bản về biến đổi khí hậu, thực trạng biến đổi khí hậu toàn cầu và ở Việt Nam, từ
đó nêu ra những tác động của biến đổi khí hậu đến các ngành, lĩnh vực và các khu vực địa lý
– khí hậu trong cả nước [25, tr.9].
Nhóm tác giả Phan Văn Tân, Ngô Đức Thành có công trình nghiên cứu về“Biến đổi
khí hậu ở Việt Nam: Một số kết quả nghiên cứu, thách thức và cơ hội trong hội nhập
quốc tế”. Công trình nêu lên một số biểu hiện của biến đổi khí hậu ở Việt Nam trong các
thập kỷ qua, xu thế biến đổi trong tương lai cũng như một số bằng chứng và khả năng tác
động tiềm ẩn của nó. Việc nghiên cứu biến đổi khí hậu trong quá khứ được dựa trên các
tập số liệu quan trắc từ hệ thống mạng lưới trạm khí tượng thuỷ văn của Việt Nam; việc
đánh giá xu thế biến đổi trong tương lai được thực hiện thông qua các mô hình khí hậu
khu vực nhằm chi tiết hoá các kịch bản biến đổi khí hậu toàn cầu. Bên cạnh các yếu tố

của thiên tai ở tỉnh Quảng Nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu”. Trong nghiên cứu này
các tác giả hướng tới mục đích nghiên cứu và đánh giá mức độ và tác động của biến đổi
khí hậu (lũ lụt và hạn hán) đối với các thiên tai liên quan đến tài nguyên nước tại khu vực
tỉnh Quảng Nam để đưa ra các biện pháp ứng phó với biến đổi khí hậu vì mục tiêu phát
triển bền vững. Chính vì sử dụng các phương pháp phân tích của khoa học tự nhiên đặc
biệt là các phương pháp mô hình thủy văn, công nghệ GIS vào xây dựng bản đồ ngập lụt
ở lưu vực sông, kết hợp với phân tích lượng mưa. Từ đó đưa ra các dự báo biến đổi dòng
chảy lũ và ngập lụt để đưa ra các cảnh báo, dự báo về mức độ ngập lụt và hạn hán tới
chính quyền và người dân để họ có kế hoạch thích ứng và ứng phó [8, tr.66-74].


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu tiếng việt
1. Nguyễn Hồng Anh (2013), “Bài học kinh nghiệm qua tri thức dân gian và thực tế của
các địa phương trong phòng chống lũ” Nxb Viện Phát triển vùng Trung Bộ.
2.

Nguyễn Tuấn Anh (2011), Xã hội học môi trường, Nxb Đại Học Quốc Gia Hà Nội.

3. Nguyễn Tuấn Anh (2011), Đóng góp của khoa học xã hội – nhân văn trong phát
triển kinh tế - xã hội, Hội thảo Quốc tế.
4. Nguyễn Tuấn Anh (2011), “Vốn xã hội và mấy vấn đề đặt ra trong nghiên cứu
vốn xã hội ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Xã hội học số 3, Nxb Viện Xã hội học.
5.

David Satterthwaite (2008), “Biến đổi khí hậu và đô thị hóa: tác động và ý nghĩa đối
với quản trị đô thị” Tại hội nghị nhóm chuyên gia LHQ về phân bố dân cư, đô thị
hóa, dịch cư và phát triển, phòng dân số, ban kinh tế và phúc lợi xã hội Liên hợp
quốc, New york.


năm 2015].
14. Phan Văn Tân, Ngô Đức Thành (2013), “Biến đổi khí hậu ở Việt Nam: Một số kết
quả nghiên cứu, thách thức và cơ hội trong hội nhập quốc tế”, Nxb Đại Học Quốc
Gia Hà Nội, Các Khoa học trái đất và môi trường, tập 29, số 2.
15. Nguyễn Phú Thắng, (2014), “Đánh giá hiện trạng, nguyên nhân ngập lụt cục bộ địa
bàn thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang và đề xuất các giải pháp khắc phục”, Nxb
Đại học An Giang.
16. Ulrike, Lê Diệu Ánh, Frank Schwartze (2011), “Làm thế nào để Ứng phó với Tác động
của Biến đổi khí hậu ở đô thị” Nxb Đại học công nghệ Brandenburg Cottbus.
17. UBND xã Tân Triều (2014), “Báo cáo xây dựng nông thông mới”, số 25/BC-BCĐ
ngày 25 tháng 3 năm 2014.
18. UBND thành phố Hà Nội (2014), quyết định “Công nhận xã đạt nông thôn mới” số
2173/QĐ – UBND, ngày 22/04/2014.
19. UBND phường Tân Mai (2011), Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ năm 2011,
phương hướng nhiệm vụ trọng tâm năm 2012 – số 53/BC-UBND ngày 22 tháng 12
năm 2011.
20. UBND phường Tân Mai (2014), Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ năm 2014,
phương hướng nhiệm vụ trọng tâm năm 2015 – số 163 /BC-UBND ngày 18 tháng
12 năm 2014.
21. UBND phường Tân Mai (2011), Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ năm 2011,
phương hướng nhiệm vụ trọng tâm năm 2012 – số 53/BC-UBND ngày 22 tháng 12
năm 2011.
22. UBND phường Tân Mai (2014), Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ năm 2014,
phương hướng nhiệm vụ trọng tâm năm 2015 – số 163 /BC-UBND ngày 18 tháng


12 năm 2014
23. UBND xã Tân Triều (2009), “Báo Cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã
hội – an ninh quốc phòng năm 2009, nhiệm vụ trọng tâm 2010” BC - UBND
24. UBND Tân Triều, Thanh Trì Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế


-

sgs.vnu.edu.vn/Vietnamese/TinTucChiTiet&action=ViewNews&id=2775. [ngày 17
tháng 11 năm 2015].
32. https://thanhtri.hanoi.gov.vn/huyen_thanh_tri.html [ngày 10 tháng 11 năm 2015] .
33. http://hoangmai.hanoi.gov.vn/cgt/cgtdt/phuong_tan_mai.html; [ngày 18 tháng 12
năm 2015].
34. Hoa Mai, tổng hợp từ tài liệu của WHO và cục quản lý, Bộ Y tế.
http://www.baomoi.com/Tac-dong-va-anh-huong-cua-bien-doi-khi-hau-doi-voi-suckhoe-cong-dong-va-toan-cau/c/9911719.epi [ 26 tháng 12 năm 2015]