SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG NINH
TRƯỜNG THPT BA CHẼ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Năm học 2013 - 2014

Tên đề tài:

SỬ DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN ĐỂ GÂY HỨNG THÚ HỌC
TẬP PHẦN ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN 10

- Người thực hiện: Nông Thị Tư
- Chức vụ

: Giáo viên

- Đơn vị công tác : Trường THPT Ba Chẽ - Quảng Ninh

Ba Chẽ, tháng 5 năm 2014

1


MỤC LỤC
NỘI DUNG
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Đối tượng nghiên cứu
4. Giới hạn nghiên cứu
5. Phương pháp nghiên cứu

xây dựng và hoàn thiện con người thông qua hoạt động giáo dục và tự giáo dục.
Đảng, Nhà nước và nhân dân đã tin tưởng và giao trọng trách cao quý cho
ngành giáo dục: “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài” đáp
2


ứng yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước trong thời kỳ hội
nhập hiện nay để đáp ứng lòng mong muốn của Bác xây dựng đất nước Việt
Nam đoàng hoàng hơn, to đẹp hơn sánh vai với các cường quốc năm châu.
Những năm gần đây, Nghị quyết của Trung ương Đảng và các văn kiện
của nhà nước, của Bộ giáo dục & Đào tạo đều nhấn mạnh sự cần thiết phải đổi
mới phương pháp dạy học. Trọng tâm của đổi mới phương pháp dạy học là thay
đổi lối dạy truyền thụ một chiều (chủ yếu là bắt người học ghi nhớ kiến thức)
sang lối dạy tích cực có sự hướng dẫn giúp đỡ của người dạy nhằm phát huy tính
tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học,
tinh thần hợp tác, có niềm vui và hứng thú trong học tập.
Chuyển từ hình thức đồng loạt cả lớp sang tổ chức dạy học theo các hình
thức tương tác: Học cá nhân, học theo nhóm. Bồi dưỡng năng lực độc lập suy
nghĩ vận dụng sáng tạo kiến thức đã học tránh thiên về ghi nhớ máy móc, không
nắm được bản chất vấn đề. Hiện nay, tích hợp là một trong những quan điểm
giáo dục đang được quan tâm. Thực hiện tích hợp trong dạy học sẽ mang lại rất
nhiều lợi ích cho việc góp phần hình thành, phát triển năng lực hành động, năng
lực giải quyết vấn đề cho học sinh.
Ở bậc THPT trong những năm học qua, việc dạy học tích hợp được thực
hiện ở nhiều môn học như sinh học, Địa lí, hóa học, giáo dục công dân… Trong
đó môn Địa lí là một môn học gắn liền với các yếu tố tự nhiên, dân cư, kinh tế
xã hội toàn cầu, các nước và vùng lãnh thổ, vì vậy, trong dạy học môn địa lí có
nhiều cơ hội để tích hợp giáo dục với nhiều nội dung như tích hợp giáo dục ý
thức bảo vệ môi trường, tích hợp giáo dục kĩ năng sống, tích hợp tiết kiệm năng
lượng, tích hợp giáo dục dân số...

học sinh được học trong mỗi bộ môn.
Đề xuất một số biện pháp cơ bản nhằm đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả
của việc sư dụng kiến thức liên môn trong việc giảng dạy Địa lí 10.
Khi giảng dạy tích hợp giáo dục dân số, năng lượng, mội trường và kĩ
năng sống vào bộ môn Địa lí giúp học sinh hiểu và nắm vững nội dung học tập
hơn.
Học sinh hiểu được mối quan hệ qua lại giữa các nhân tố đến chất lượng
cuộc sống từ đó đưa ra những quyết định hợp lý hơn.

4


Hình thành cho học sinh ý thức tự giác, tự nguyện đề ra cho mình những
quyết định đúng đắn, có ý thức trách nhiệm, có thái độ và hành động hợp lý về
dân số, môi trường năng lượng… từ đó những hành vi nhằm cải thiện chất lượng
cuộc sống của bản thân mình và gia đình, rộng hơn nữa là cộng đồng, quốc gia
và thế giới.
Tránh sự trùng lặp, chồng chéo giữa các môn học. Do đó, tích hợp sẽ
giúp cho việc tiết kiệm được thời gian học tập và chống sự nhàm chán trong học
tập của học sinh, làm cho nội dung học tập sinh động, hấp dẫn hơn.
Giúp học sinh phát triển năng lực tư duy, năng lực hành động, năng lực
vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn một cách có hiệu quả trên cơ sở hiểu
được bản chất của vấn đề.
Giúp học sinh nhận thức thế giới một cách tổng thể và toàn diện hơn.
3. Đối tượng nghiên cứu:
Để thực hiện đề tài, tôi chọn 3 lớp khối 10 làm thí điểm (10A, 10C, 10D).
- Số lượng học sinh: 117
- Đặc điểm của học sinh: Các em học sinh ở các lớp trên bao gồm cả
những em nhận thức khá nhanh (lớp 10A), nhưng đa phần là học sinh ở những
lớp đại trà. Đa số các em tiếp thu kiến thức của học sinh ở lớp đại trà còn chậm,


6


Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy
học nói chung và dạy học môn Địa lí nói riêng ở trường phổ thông. Dạy học liên
môn thực chất là sự vận dụng những nội dung và phương pháp các lĩnh vực, các
môn học có liên quan để nhằm làm tăng thêm hiệu quả dạy học Địa lí. Dạy học
liên môn là cho người thấy được mối liên hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực của đời
sống xã hội, khắc phục được tính rời rạc trong kiến thức.
Dạy học tích hợp được hiểu là sự phối kết hợp các tri thức một số môn
học có những nét chính, tương đồng vào một lĩnh vực chung, thường là quanh
những chủ đề, những kiến thức nguồn, nhấn mạnh dạy cách tìm tòi sáng tạo và
cách vận dụng kiến thức vào các tình huống khác nhau.
Với quan điểm chung là giáo dục học sinh phát triển toàn diện về mọi mặt
và các hướng dẫn chương trình bộ môn Địa lí ở bậc trung học phổ thông.
Việc dạy học Địa lí nói chung cần đảm bảo các nguyên tắc giáo dục, đây
là những quy định, yêu cầu cơ bản mà người giáo viên cần phải tuân thủ để
mang lại hiệu quả cao nhất trong quá trình dạy học:
- Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học và tính vừa sức đối với học sinh.
- Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống và liên hệ thực tiễn.
- Nguyên tắc đảm bảo tính giáo dục.
- Nguyên tắc đảm bảo tính tự lực và phát triển tư duy cho học sinh.
Qua thực tiễn giảng dạy tôi thấy rằng, việc dạy học tích hợp trong môn
Địa lí đều đảm bảo các nguyên tắc trên, đặc biệt là nguyên tắc bảo đảm tính tự
lực và phát triển tư duy cho học sinh.
1.1.2. Cơ sở thực tiễn:
Trong thực tế giảng dạy, giáo viên chỉ chú trọng việc cung cấp những
kiến thức mới, những phần trọng tâm của bài học chứ chưa chú trọng lồng ghép
những kiến thức cần thiết phải tích hợp. Bởi vì những kiến thức cần tích hợp chỉ

Địa lí tự nhiên lớp 10 là phần kiến thức khó, nội dung kiến thức mang tính khoa
học tự nhiên khô khan, khó hình dung, mường tượng nên việc dạy học phần này
theo hướng tích hợp liên môn sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức hơn,
việc học tập phần kiến thức khó cũng trở nên đơn giản hơn.
2. Những giải pháp thực hiện
Làm thế nào để việc tích hợp vừa tự nhiên, không miễn cưỡng, gượng ép,
vừa bảo đảm được đặc thù của bộ môn, vừa đảm bảo tính vừa sức, vừa lồng
8


ghép được các nội dung giáo dục vào các tiết dạy cụ thể để mang hiệu quả như
mong muốn, tôi đưa ra một số giải pháp sau:
2.1. Xác định các mức độ tích hợp trong các bài học
- Trước tiên Giáo viên cần xác định nội dung cần tích hợp cụ thể là gì qua
từng bài học (xác định địa chỉ tích hợp), sau đó căn cứ vào thời lượng của bài
học đó mà xác định hình thức tích hợp sao cho phù hợp (tích hợp ở mức mức độ
toàn phần, mức độ bộ phận, hay chỉ dừng lại ở mức độ liên hệ).
2.2. Những việc cần chuẩn bị cho bài soạn theo hướng tích hợp
- Xác định được mục tiêu bài học và các nội dung cần tích hợp.
- Cần vận dụng những kiến thức kỹ năng của các môn học có liên quan để
việc giảng dạy tích hợp có hiệu quả.
- Chuẩn bị về cơ sở vật chất và thiết bị đồ dùng dạy học.
2.3. Một số hình thức tích hợp và ví dụ minh họa cho quá trình dạy học
môn Địa lí lớp 10 phần Địa lí tự nhiên.
- Vận dụng từng câu hỏi mang tính sát thực với nội dung bài học và lại có
liên hệ thực tế:
Ví dụ: Dạy bài “Bài 7: Cấu trúc Trái Đất”, “Bài 11: Khí quyển, sự phân
bố nhiệt độ không khí trên Trái Đất”, “Bài 12: Sự phân bố khí áp, một số loại
gió chính”, “Bài 16: Sóng. Thủy triều, dòng biển” (Địa lí 10); giáo viên có thể
tích hợp ở mức độ bộ phận và liên hệ dựa trên nội dung của 1 đơn vị kiến thức


Yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức mới học để giải thích.
Học sinh vẽ hình

Giải thích: Mùa hè ở nưa cầu Bắc (Tháng 5 Việt Nam)

10


Cụ thể 22/6 hàng năm, tia bức xạ mặt trời chiếu vuông góc với tiếp tuyến
bề mặt Trái Đất tại chí tuyến bắc (23 0 27’B) nên thời gian chiếu sáng ở nưa cầu
Bắc (Việt Nam) dài. Càng về phía Cực Bắc ngày càng dài, nên hiện tượng ngày
dài, đêm ngắn.
Vào ngày 22/12, Mặt trời chuyển động biểu kiến về chí tuyến Nam và
vuông góc tại bề mặt đất tại tiếp tuyến 23 0 27’N (Chí tuyến Nam) thì ở Việt
Nam hiện tượng đêm dài ngày ngắn do đó có câu “Ngày tháng Mười chưa cười
đã tối”.
Người nông dân Việt Nam trải qua bao khó khăn gian khổ, chống chọi với
thiên nhiên khắc nghiệt (thiên tai) để sản xuất Nông nghiệp. Họ đã có những
kinh nghiệm được đúc kết thể hiện tính mùa vụ khắt khe. Để nhắc nhở đã có
câu:
“Tháng Một là tháng trồng khoai
Tháng Hai trồng đậu, tháng Ba trồng cà”
Đây là câu tục ngữ ca dao, tôi chỉ sư dụng khi dạy phần “các mùa trong
năm”. Do Trái Đất là hình quả cầu, cùng một lúc thực hiện 2 chuyển động (tự
quay) và chuyển đồng xung quanh Mặt Trời. Quỹ đạo chuyền động xung quanh
mặt trời là đường Elíp, từ đó sinh ra hiện tượng các mùa trong năm.
Hay dạy bài 16 “Sóng. Thủy triều. Dòng biển” để giải thích hiện tượng
con nước triều “cường”, “kém” liên quan đến vị trí của Mặt Trăng, Mặt Trời và
Trái Đất trong không gian, liên hệ hiện tượng trăng khuyết thời kỳ triều “kém”,

mùa thu (đầu đông) ở vùng Bắc bộ. Thời gian từ tháng 9, 10 dương lịch. Mùa
này thường không có mưa, nên để chỉ tính chất của thời tiết này ông cha ta xưa
mới có câu trên.
Khi dạy bài 9 “Tác động của ngoại lực đến địa hình bề mặt Trái Đất”
giảng đến phần các dạng địa hình bờ biển, ngoài ra dại hình Phi-o ở Bắc Ấu, bải
biển đẹp nổi tiếng, với những vũng, vịnh nước sâu để xây dựng các hải cảng.

Địa hình Phi-o
Để liên hệ với dạng địa hình, cảnh quang độc đáo của Bắc Trung Bộ có
thể giới thiệu câu:
“Thương anh, em cũng muốn vô
Sợ Truông nhà Hồ, sợ phá Tam Giang”
“Truông” - địa hình đồi cỏ cằn cõi ở Bắc Trung Bộ (Hà Tĩnh) rất phổ
biến. Phá Tam Giang, Vùng nước biển ăn sâu vào lục địa thông với cưa biển hẹp
(Cưa Thuận An, cưa Tư Hiền) thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế. “Phá” được 3 con
sông đổ nước ngọt vào: Sông ô Lâu, Sông Bồ, Sông Hương, tạo một vùng nước
lợ với quần thể thủy sinh độc đáo như: Cá hanh, cá dìa, cá đối, cá liệt, tôm rằn,
đặc biệt dưới đáy thảm rong phát triển rất dày. Nguồn phân hữu cơ được người
dân khai thác bón cho hoa màu.
13


- Giáo dục tích hợp qua tranh ảnh, các đoạn phim, bảng số liệu, biểu đồ.
Đây là phương tiện trực quan tốt nhất để học sinh tiếp cận các nội dung về dân
số, môi trường, năng lượng… nhất là các tiết dạy có ứng dụng công nghệ thông
tin. Nếu sư dụng tốt ngoài việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh còn
làm cho giờ giảng hấp dẫn hơn và học sinh chủ động làm việc nhiều hơn, kết
hợp thông báo một lượng thông tin khá rộng.
3. Những khó khăn trong quá trình thực hiện:
Trong quá trình thực hiện tôi cũng gặp một số trở ngại như:

0
39
100
22
56,4
10C
39
02
5,1
37
94,8
15
38,5
10D
39
01
2,6
38
97,4
13
33,3
Với kết quả kiểm tra ở các lớp 10, tôi thấy rằng phần lớn học sinh đều trả
lời được nội dung câu hỏi, số học sinh khá giỏi chiếm tỉ lệ lớn.
14


Học sinh phát triển năng lực tư duy, năng lực hành động, năng lực vận
dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn một cách có hiệu quả trên cơ sở hiểu được
bản chất của vấn đề, nhận thức thế giới một cách tổng thể và toàn diện hơn.
Đây là kết quả đáng mừng, giúp tôi vững vàng tự tin hơn trong đầu tư thời

cọn nước, cối giã gạo nước, trạm thủy điện nhỏ, trạm pin mặt trời (năng lượng
sạch), ô nhiễm không khí và tiếng ồn giao thông…)
2. Kết luận:
Dạy học liên môn là sự vận dụng những nội dung và phương pháp các
lĩnh vực, các môn học có liên quan để nhằm tăng hiệu quả dạy học Địa lí và làm
sáng tỏ những kiến thức mà học sinh được học trong mỗi bộ môn. Việc dạy học
liên môn làm cho các em nhận thức sự phát triển của xã hội một cách liên tục,
thống nhất, mối liên hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực của đời sống xã hội, hiểu được
16


tính toàn diện của Địa lí, đặc biệt là phần Địa lí tự nhiên 10 – phần kiến thức
khó nhất và trừu tượng nhất của môn Địa lí Trung học phổ thông. Điều này khắc
phục được tính tản mạn trong kiến thức của học sinh.
Việc giảng dạy tích hợp thông qua bộ môn Địa lí là điều cần thiết đối với
nhận thức của học sinh. Tuy nhiên cách thức tổ chức giảng dạy và lồng ghép
một cách nhẹ nhàng là điều cần thiết. Tránh tình trạng tích hợp một cách miễn
cưỡng sẽ làm cho nội dung bài dạy trở nên nặng nề.
Qua đó, giáo viên và học sinh sẽ có trách nhiệm và hành vi đúng đắn hơn
đối với các vấn đề đang được xã hội quan tâm.
Trên đây là một số kinh nghiệm của bản thân trong việc áp dụng sáng
kiến kinh nghiệm “Sử dụng kiến thức liên môn để gây hứng thú học tập phần
Địa lí tự nhiên 10”. Vì thời gian ít và khả năng có hạn nên đề tài còn nhiều thiếu
sót, xin được tiếp thu nhiều ý kiến góp ý của đồng nghiệp.
Ba Chẽ, ngày 15 tháng 5 năm 2014
Người thực hiện

Nông Thị Tư

TÀI LIỆU THAM KHẢO