ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT


Đặng Thị Ngọc Hạnh

CHẾ ĐỘ PHÁP LÝ VỀ NGÂN SÁCH
CẤP XÃ
VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÊN ĐỊA
BÀN
TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
CHUYÊN NGÀNH: LUẬT KINH TẾ
MÃ SÔ Ú
: 50515

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LUẬT
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA
HỌC:

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TIẾN SĨ LÊ THỊ THU THỦY
KHOA LUẬT


HUẾ - 2002


ĐẶNG THỊ NGỌC HẠNH

CHẾ ĐỘ PHÁP LÝ VỀ NGÂN SÁCH CẤP XÃ
VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÊN ĐỊA BÀN

Khoa Luật - Đại học Quốc Gia Hà Nội

LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ sự kính trọng và lòng biết ơn tới Cô giáo, Tiến sĩ Luật
học Lê thị Thu Thủy về những ý kiến đóng góp và giúp đỡ quý báu của Cô
giáo trong suốt thời gian tôi thực hiện và hoàn thành bản Luận văn tốt nghiệp
này.
Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn tới các Thầy, Cô giáo đã tham gia vào
giảng dạy cho lớp Cao học Luật khoá 1999 - 2002; tới bạn bè và các anh chị
em đồng nghiệp đã quan tâm và tạo điều kiện cho tôi có được nguồn tài liệu
tham khảo vô cùng phong phú để hoàn thành bản Luận văn tốt nghiệp này.
Nhân đây, Tôi cũng xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn vô hạn tới Bố,
Mẹ và các anh, chị, em trong gia đình đã tạo điều kiện cho tôi cả về vật chất
và tinh thần trong suốt thời gian theo học lớp Cao học Luật này.


Sự nhiệt tình và những đóng góp của Bố, Mẹ và các Thầy, Cô giáo và
các anh, chị, em đồng nghiệp la nguồn động viên vô cùng to lớn cho tôi trong
học tập và công tác sau khi tốt nghiệp.
Học viên Cao học Luật khoá 1999 - 2002
Đặng thị Ngọc Hạnh
Trường Cán bộ Nguyễn Chí Thanh
Tỉnh Thừa Thiên Huế

BẢNG KÝ HIỆU VIẾT TẮT
--------  --------

BLĐTBXH

: Bộ Lao động - Thương binh - Xã hội.


: Ngân sách trung ương

NXB

: Nhà xuất bản

TTg

: Thủ tướng Chính phủ

UBND

: Ủy ban nhân dân

UBTVQH

: Ủy ban thường vụ Quốc hội.
--------  --------


PHẦN MỞ ĐẦU
1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Ngày 02/9/1945 nước Việt Nam dân chủ cộng hòa nay là nước Cộng hòa xã
hội chủ nghĩa Việt Nam được thành lập. Lịch sử dân tộc Việt Nam từ đây mở sang
trang sử mới, từ địa vị nô lệ, bị trị, nhân dân ta trở thành chủ nhân của đất nước.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Hồ Chủ Tịch, nhân dân ta phải tự tay mình xây dựng
chính quyền dân chủ nhân dân ở một nước nguyên là thuộc địa. Vì vậy, muốn thực
hiện được sự nghiệp dựng nước và giữ nước vẻ vang đo,ï chúng ta phải giải quyết
tốt một vấn đề có tính quyết định và bức thiết là vấn đề tài chính, mà cốt lõi là vấn

chương trình trọng điểm , thực hiện có kết quả chương trình giúp đỡ các xã đặc
biệt khó khăn.(1)

Để đạt được những yêu cầu trên cần có một
qui chế pháp lý hoàn thiện về ngân sách cấp xã,
từ vấn đề hình thành, phân cấp quản lý, tổ chức
và hoạt động thực thi qui trình ngân sách đến
quản lý quỹ Ngân sách Nhà nước.Việc hoàn
thiện pháp luật về ngân sách cấp xã là điều cần
(1)

Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX, NXB Chính trị quốc gia, 2001,trang 102 - 103.


thiết nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của
cộng đồng dân cư ở cấp xã, đảm bảo cho ngân
sách cấp xã đủ mạnh để thực hiện chức năng,
nhiệm vụ của chính quyền cấp xã, phát triển
kinh tế cấp cơ sở trong sự nghiệp “công nghiệp
hoá, hiện đại hoá” đất nước hiện nay.
Khẳng định vị trí quan trọng của ngân sách
cấp xã trong hệ thống ngân sách Nhà nước thống
nhất không làm giảm đi tính tập trung của ngân
sách trung ương mà còn phát huy tính dân chủ
của chính quyền cấp xã trong quản lý nhà nước,
đảm bảo là một cấp ngân sách thực sự độc lập và
đủ mạnh để định hướng và điều chỉnh mọi hoạt
động của cấp xã đi đúng hướng, góp phần thực
hiện mục tiêu kinh tê ú- xã hội cuả Đảng và Nhà
nước.

từ trước đến nay trong lĩnh vực Ngân sách Nhà
nước, là cơ sở pháp lý quan trọng, xác lập chuẩn
mực quản lý ngân sách nhà nước nói chung và
ngân sách cấp xã nói riêng.Từ đây, công tác quản
lý ngân sách cấp xã đã có những chuyển biến tích
cực. Nguồn thu thường xuyên tại cấp xã ngày
càng tăng, cơ cấu thu, chi ngày càng hợp lý, cân
đối giữa thu và chi bước đầu có tích luỹ nội bộ,
vốn huy động trong dân và tài trợ khác cũng
ngày càng lớn, nhiều công trình kết cấu hạ tầìng
với qui mô khá lớn được thực hiện bằng nguồn
vốn ngân sách cấp xã.
Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng pháp luật ngân sách cấp xã đang tồn tại những
bất cập và đang bộc lộ những yếu kém, hạn chế nhất định như : Các địa phương
chưa chủ động trong các nguồn thu; tỉ trọng thu cân đối bổ sung từ ngân sách cấp


trên còn quá lớn so với thu cố định và thu điều tiết; có những nguồn thu bị bỏ sót, bị
thả nổi, có tư tưởng ”dễ thu, khó bỏ” và tư tưởng ỷ lại vào cấp trên. Một số xã còn
vi phạm kỷ luật tài chính, tự ý đặt ra những khoản thu ngoài phạm vi được giao,
những khoản thu mang tính ”lệ làng”. Nhiều khoản chi còn tuỳ tiện, không đúng
nguyên tắc, chế độ, chi không đúng mục đích, không đúng dự toán đã được phê
duyệt. Công tác lập dự toán còn bị xem nhẹ, chưa phản ánh hết nội dung thu, chi
trong một năm ngân sách nên gây khó khăn trong quá trình chấp hành và quyết toán
ngân sách v.v... Bên cạnh đo,ï tổ chức và hoạt động của bộ máy quản lý còn lỏng
lẻo, nhất là Ban tài chính cấp xã chưa phát huy hết vai trò được giao.
Thực tế đó đòi hỏi việc nghiên cứu và tìm hiểu những qui định của pháp luật
hiện hành về xây dựng, quản lý và điều hành ngân sách cấp xã là điều hết sức thiết
thực và cấp bách trong giai đoạn hiện nay. Qua những bài học kinh nghiệm trong
thực tiễn, cần đúc rút thành những bài học lý luận để góp phần hoàn thiện pháp luật

Về vấn đề ngân sách cấp xã đã có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến,
nhưng hầu hết các công trình đó chỉ phân tích, nghiên cứu ngân sách cấp xã dưới
góc độ hẹp, chưa có một đánh giá chuyên sâu, đồng bộ và toàn diện về những vấn
đề pháp lý cho riêng ngân sách cấp xã.
3. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU VÀ NHIỆM VỤ CỦA LUẬN VĂN
Mục đích của việc nghiên cứu là phân tích các qui định pháp luật về ngân sách
cấp xã một cách đầy đủ và chi tiết, trên cơ sở đó tìm ra những hạn chế của pháp luật
hiện hành và đề xuất các giải pháp góp phần bổ sung, hoàn thiện pháp luật về ngân
sách cấp xã.
Với mục đích nêu trên, nhiệm vụ của Luận văn tập trung vào những vấn đề sau:
- Phân tích các qui phạm pháp luật điều chỉnh tổ chức và hoạt động ngân sách cấp
xa.î
- Tìm hiểu thực tiễn áp dụng các qui định của pháp luật về ngân sách cấp xã
- Rút ra những hạn chế trong quá trình triển khai thực hiện pháp luật về NSNN ở
cấp xã, góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận và đề xuất một vài kiến nghị bổ sung cho việc
xây dựng và hoàn thiện pháp luật về NSNN nói chung và ngân sách cấp xã nói riêng
4. PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN VĂN
Với mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đã nêu, Luận văn sẽ tập trung phạm vi
nghiên cứu những đối tượng sau đây:


TÀI LIỆU THAM KHẢO
I. Các văn bản pháp luật
[1].

Luật Ngân sách nhà nước ngày 20/ 3/ 1996.

[2].

Luật sửa đổi bổ sung Luật Ngân sách nhà nước ngày 20/ 5/1998.

[9].

Quyết định số 999/TC/ NĐ - CĐKT của Bộ trưởng Bộ tài chính ban hành

Chế độ kế toán hành chính - sự nghiệp ngày 02/11/1996
[10]. Quyết định 827/1998/QĐ - BTC ngày 04/ 7/1998 của Bộ trưởng Bộ tài chính
ban hành Chế độ kế toán ngân sách xã
[11]. Quyết định 141/2001/QĐ - BTC ngày 21/12/2001 của Bộ trưởng Bộ tài
chính ban hành Chế độ kế toán ngân sách và tài chính xã
[12]. Quyết định số 209/2000/QĐ-BTC ngày 25/12/2000 của Bộ trưởng Bộ Tài chính
về việc sửa đổi, bổ sung hệ thống mục lục NSNN (áp dụng cho ngân sách cấp xã).
[13]. Quyết định số 39/2001/QĐ-BTC ngày 02/5/2001 của Bộ trưởng Bộ Tài
chình về việc sửa đổi, bổ sung Chế độ kế toán ngân sách xã ban hành theo Quyết
định số 827/1998/QĐ-BTC ngày 04/7/98.
[14]. Thông tư số 103/1998/TT-BTC ngày 18/7/98 của Bộ trưởng Bộ Tài chính
hướng dẫn việc phân cấp, lập, chấp hành và quyết toán ngân sách xã.


[15]. Thông tư số 01/1999/TT - BTC ngày 04/01/1999 hướng dẫn quản lý thu chi
ngân sách xã, phường, thị trấn.
[16]. Thông tư số 118/2000/TT-BTC ngày 22/12/2000 của Bộ trưởng Bộ Tài
chính quy định về quản lý ngân sách xã và các hoạt động tài chính khác ở xã,
phường, thị trấn (sửa đổi Thông tư số 01/1999/TT - BTC ngày 04/01/1999)
[17]. Thông tư liên tịch số 38/TC-TCCP ngày 25/6/97 về nhiệm vụ quản lý tài
chính ngân sách và tổ chức bộ máy của cơ quan quản lý tài chính thuộc chính
quyền địa phương các cấp
[18]. Thông tư liên tịch số 99/1998/TTLT/TCCP-BTC-BLĐTBXH ngày
19/5/1998 hướng dẫn thi hành NĐ số 09/1998/NĐ-CP ngày 23/01/1998.
[19]. QĐ số 667/1999/QĐ-UB của Chủ tịch UBND Tỉnh Thừa Thiên Huế về tỷ lệ
phân chia các khoản thu NSNN giữa cấp Huyện và cấp xã.

[32]. Nguyễn Công Nghiệp, Về việc cải tiến quy trình cấp phát hạn mức kinh phí
ngân sách nhà nước, Tạp chí Tài chính, tháng 12/2000.
[33]. ThS. Bùi Đường Nghiêu, Về chức năng của ngân sách nhà nước trong kinh
tế thị trường, Tạp chí Tài chính, tháng 11/2001.
[34]. ThS. Nguyễn Duy Phong, 5 năm thực hiện Luật Ngân sách Nhà nước. Một
số bất cập và kiến nghị từ thực tiễn TP Hà Nội, Tạp chí Tài chính, tháng 6/2001.
[35]. TS. Nguyễn Minh Phong, Trịnh Thanh Huyền, Cải cách hệ thống tài chính
Nhật Bản những năm cuối thập kỷ 90 và bài học cho Việt Nam, NXB Tài chính
Hà Nội, 2000.
[36]. GS.TSKH. Tào Hữu Phùng, Đôi điều kiến nghị sửa đổi, bổ sung Luật Ngân
sách nhà nước, Tạp chí Tài chính, tháng 3/2002.
[37]. Nguyễn Minh Tân, Đổi mới quy trình lập, chấp hành, quyết toán ngân sách
nhà nước, Tạp chí Tài chính, tháng 5/2001.
[38]. Nguyễn Minh Tân, Mấy ý kiến về phân cấp ngân sách nhà nước hiện nay,
Tạp chí Tài chính, tháng 6/2000.
[39]. PGS-TSKH. Nguyễn Văn Thâm, TS Lê Chi Mai,TS Nguyễn Hữu Khiển,
Tài liệu bồi dưỡng về quản lý Nhà nước cho cán bộ chính quyền cấp xã vùng
nghèo đói, NXB Chính trị quốc gia, 2001.
[40]. PGS.PTS.Đặng Văn Thanh, Hệ thống kế toán ngân sách xã, NXB Tài chính, 1998.


[41]. PTS. Nguyễn Đình Tùng, GS-TS Tào Hữu Phùng, Cơ chế mới và chế độ
quản lý ngân sách xã, NXB Thống kê Hà Nội 1993.
[42]. GS. Vũ Huy Từ (chủ biên), Quản lý khu vực công, NXB KHKT, 1998.
[43]. Cải cách kinh tế, tài chính Việt Nam và Trung Quốc - Thành tựu và triển
vọng, NXB Tài chính Hà Nội, 1999.
[44]. Chính quyền địa phương Thụy Điển - Truyền thống và cải cách, NXB Chính
trị quốc gia, 1997.
[45]. Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân sách Nhà nước,
tháng 12/2001.