1

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
-----------------------------------------

NGUYỄN VIỆT CƯỜNG

NGHIÊN CỨU, ĐỀ XUẤT MỘT SỐ NGUYÊN TẮC
VÀ GIẢI PHÁP ĐỒNG QUẢN LÝ KHU RỪNG DI
TÍCH LỊCH SỬ - CẢNH QUAN MÔI TRƯỜNG
MƯỜNG PHĂNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

Thái nguyên - 2015


2

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
------------------------------------

NGUYỄN VIỆT CƯỜNG

NGHIÊN CỨU, ĐỀ XUẤT MỘT SỐ NGUYÊN TẮC
VÀ GIẢI PHÁP ĐỒNG QUẢN LÝ KHU RỪNG
DI TÍCH LỊCH SỬ - CẢNH QUAN MÔI TRƯỜNG
MƯỜNG PHĂNG

Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên theo chương trình đào tạo Cao học chuyên
ngành Phát triển nông thôn Khoá 22 (niên khóa 2014-2016).
Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn, tác giả đã nhận được sự
quan tâm, ủng hộ, giúp đỡ của Ban giám hiệu nhà trường, Phòng Đào tạo, Khoa Kinh
tế phát triển nông thôn, các thầy giáo, cô giáo Trường Đại học Nông Lâm Thái
Nguyên; các thầy, cô giáo tham gia giảng dạy lớp Cao học Phát triển nông thôn Khoá
22; các đồng chí, đồng nghiệp nơi tác giả công tác; chính quyền địa phương và các cơ
quan, đơn vị trong khu vực nghiên cứu và bạn bè và gia đình của tác giả.
Nhân dịp này, tác giả xin chân thành cảm ơn về sự giúp đỡ quý báu đó. Đặc biệt
là tác giả xin có lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất tới thầy giáo PGS.TS. Lê Sĩ
Trung - người hướng dẫn khoa học, đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình chỉ bảo, giúp đỡ,
truyền đạt những kiến thức quý báu và dành những tình cảm tốt đẹp cho tác giả trong
suốt thời gian học tập cũng như trong thời gian thực hiện luận văn.
Cuối cùng tác giả xin chân thành cảm ơn các đồng nghiệp, bạn bè và người thân
trong gia đình đã luôn bên cạnh giúp đỡ, động viên tác giả trong suốt thời gian học tập
và hoàn thành luận văn.
Xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, tháng 12 năm 2016
Tác giả luận văn

Nguyễn Việt Cường


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ............................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ..................................................................................................................ii
MỤC LỤC .......................................................................................................................ii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ................................................................................ vi


2.1.1. Đối tượng nghiên cứu............................................................................ 15
2.1.2. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................... 15
2.2. Nội dung nghiên cứu .............................................................................................. 15
2.3. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................................ 16

2.3.1. Cách tiếp cận và phương hường giải quyết vấn đề ............................. 16
2.3.2. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể .................................................... 16
2.3.2.1. Phương pháp kế thừa số liệu thứ cấp ................................................ 16
2.3.2.2. Phương pháp thu nhập số liệu sơ cấp ................................................ 17
2.3.3. Xử lý số liệu ........................................................................................... 19
Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ........................................... 21
3.1. Đánh giá hiện trạng tài nguyên rừng tại Khu RDTLS & CQMT Mường Phăng.......... 21

3.1.1. Diện tích và mục đích sử dụng các loại đất .......................................... 21
3.1.2. Hiện trạng chất lượng đất trên địa bàn 2 xã Mường Phăng và Pá Khoang .. 22
3.1.3. Hiện trạng tài nguyên rừng tại khu vực 02 xã Pá Khoang và Mường Phăng. 22
3.1.4. Thành phần loài động - thực vật tại khu rừng DTLS & CQMTMP...... 24
3.1.5. Hiện trạng giao đất giao rừng và quản lý sử dụng khu rừng DTLS &
CQMTMP ........................................................................................................ 25
3.1.6. Hiện trạng khoán bảo vệ khu rừng DTLS & CQMTMP ....................... 26
3.1.7. Kết quả về tài chính việc khoán QLBVR ............................................... 28
3.2. Thực trạng công tác quản lý bảo vệ rừng ............................................................... 29

3.2.1. Giá trị về mặt lịch sử, cảnh quan .......................................................... 29
3.2.2. Thực trạng quản lý khu rừng Di tích lịch sử và cảnh quan môi trường
Mường Phăng .................................................................................................. 30
3.2.3. Thuận lợi, khó khăn, cơ hội, thách thức trong công tác quản lý bảo vệ
rừng tại khu rừng Di tích Lịch sử và cảnh quan môi trường Mường Phăng . 36


PHỤ LỤC ...................................................................... Error! Bookmark not defined.


vi

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BQL

Ban quản lý

BVR

Bảo vệ rừng

BV&PTR

Bảo vệ và phát triển rừng

BTTN

Bảo tồn thiên nhiên

BQLRMP

Ban quản lý rừng Mường Phăng

DVMTR

Dịch vụ môi trường rừng



Tài nguyên thiên nhiên

TNR

Tài nguyên rừng

UBND

Ủy ban nhân dân


vii

DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1: Khái quát mục tiêu, nội dung, phương pháp theo khung Logic ................... 20
Bảng 3.1: Hiện trạng và mục đích sử dụng các loại đất năm 2015 của khu vực nghiên
cứu ................................................................................................................................. 21
Bảng 3.2: Tổng hợp diện tích và chất lượng các loại đất trên địa bàn nghiên cứu ....... 22
Bảng 3.3: Diện tích, trạng thái rừng tại khu RDTLS & CQMT Mường Phăng ............ 23
Bảng 3.4: Kết quả tổng hợp các loài bị đe dọa .............................................................. 25
Bảng 3.5: Diện tích đất lâm nghiệp và rừng khu DTLS & CQMTMP theo chủ quản lý.... 26
Bảng 3.6: Diện tích và chủ thể trong khoán QLBVR khu rừng DTLS & CQMTMP
năm 2015 ....................................................................................................................... 27
Bảng 3.7: Tổng hợp tiền Chi trả DVMTR năm 2015.................................................... 28
Bảng 3.8: Kết quả công tác QLBVR và phát triển lâm nghiệp ..................................... 33
Bảng 3.9: Tổng hợp công tác phát triển rừng năm 2015 ............................................... 35
Bảng 3.10: Diện tích bình quân các loại đất của các HGĐ điều tra phân theo các bản .... 40
Bảng 3.11: Diện tích bình quân các loại đất của các HGĐ điều tra phân theo loại hộ ..... 40
Bảng 3.12: Thu nhập của các nhóm hộ gia đình điều tra khảo sát ................................ 41

Cơ cấu tổ chức đồng quản lý khu rừng DTLS & CQMTMP .................. 59


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Việt Nam được đánh giá là một trong 10 quốc gia có các hệ sinh thái rừng
mang tính đa dạng sinh học quan trọng nhất thế giới. Tuy nhiên, từ những năm 1980,
nguồn tài nguyên rừng và đa dạng sinh học Việt Nam được đánh giá là ngày một suy
giảm nghiêm trọng (BTNMT, 2014). Tỷ lệ che phủ rừng đã giảm đáng kể từ 43% vào
năm 1943 xuống còn 27,8% vào những năm 1990. Ngành lâm nghiệp khi đó, cùng
chính sách khai thác tài nguyên rừng cho phát triển kinh tế, đã đóng vai trò không nhỏ
trong sự mất mát này. Để giải quyết tồn tại, Quốc hội Việt Nam, thông qua Luật Bảo
vệ và Phát triển rừng năm 1991 và Luật Đất đai 1993, đã phải thay đổi cách tiếp cận
“rừng sản xuất và khai thác” sang “bảo tồn thiên nhiên”. Theo đó, để bảo vệ nguồn tài
nguyên rừng và ĐDSH còn lại, hệ thống các khu RĐD đã từng bước được thiết lập,
với định nghĩa là những khu vực “… sử dụng chủ yếu để bảo tồn thiên nhiên, mẫu
chuẩn hệ sinh thái rừng của quốc gia, nguồn gen thực vật, động vật rừng; nghiên cứu
khoa học; bảo vệ di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh; phục vụ nghỉ ngơi,
du lịch”[28]. Diện tích các khu rừng này tăng lên nhanh chóng theo các năm, từ
985.280 ha, được chia thành 93 khu vào đầu những năm 1990, lên 2,2 triệu ha với 164
khu năm 2013 và dự kiến sẽ tiếp tục tăng lên 2,4 triệu ha với 174 khu năm 2020 [16].
Mặc dù diện tích rừng của nước ta trong những năm qua đã tăng nên, nhưng so
với năm 1945 tài nguyên rừng và đa dạng sinh học vẫn bị suy giảm cả về số lượng và
chất lượng, dẫn tới tình trạng hạn hán, lũ lụt xảy ra thường xuyên, gây thiệt hại cho
hoạt động sản xuất nông, lâm nghiệp cũng như đời sống của người dân. Một trong
những nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là do công tác quản lý rừng còn nhiều hạn
chế, chưa hiệu quả. Tài nguyên rừng ở nước ta trước đây do Nhà nước quản lý và
quyết định mọi phương án quản lý và sử dụng. Một phần diện tích rừng được giao cho

phương đã có nhiều nỗ lực. Tuy nhiên nguồn tài nguyên thiên nhiên này đang bị xâm
hại khá nghiêm trọng. Mức độ đe dọa đối với hệ sinh thái rừng và các loài động thực vật
quý hiếm vẫn đang ở mức cao, nếu không có sự quản lý bảo vệ tốt thì hệ sinh thái rừng
nơi đây sẽ tiếp tục bị tàn phá và trong những năm tới có nguy cơ làm giảm tính đa dạng
sinh học và ảnh hưởng đến giá trị lịch sử của khu di tích.
Như vậy, vấn đề đặt ra hiện nay đối với công tác quản lý bảo vệ rừng tại Khu
rừng Di tích lịch sử và Cảnh quan môi trường Mường Phăng đó là cần phải khai thác
được sức mạnh tổng hợp của các bên liên quan trong công tác quản lý bảo vệ rừng. Để
thực hiện được vấn đề này cần phải đánh giá đúng thực trạng công tác quản lý rừng
hiện nay, tìm ra được tồn tại, khó khăn, thách thức; phân tích, đánh giá được tiềm
năng, khả năng đồng quản lý rừng của các bên liên quan để từ đó đề xuất các giải pháp
phù hợp, sát đúng với điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội, luật pháp Nhà nước hiện hành.
Xuất phát từ thực tiễn đó, đề tài: “Nghiên cứu, đề xuất một số nguyên tắc và
giải pháp đồng quản lý rừng Di tích lịch sử - Cảnh quan môi trường Mường
Phăng” được tiến hành là rất cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn.


3

2. Mục tiêu của đề tài
- Đánh giá được thực trạng tài nguyên rừng, và tiềm năng đồng quản lý của các
bên liên quan trong quản lý bảo vệ rừng tại Khu rừng Di tích lịch sử và Cảnh quan môi
trường Mường Phăng;
- Đề xuất được các nguyên tắc và giải pháp đồng quản lý Khu rừng Di tích lịch
sử và Cảnh quan môi trường Mường Phăng.
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài:
- Có được các dẫn liệu khoa học về cơ sở lý luận và thực tiễn về đồng quản lý
rừng đặc dụng, làm cơ sở đề xuất các nguyên tắc và giải pháp đồng quản lý tại khu vục
nghiên cứu.
- Là cơ sở cho các nhà quản lý địa phương đề xuất các giải pháp quản lý hiệu

giữa các cộng đồng địa phương với các tổ chức nhà nước trong việc sử dụng và quản
lý tài nguyên thiên nhiên hoặc các tài sản khác. Các bên liên quan, nhà nước hay tư
nhân, cùng nhau thông qua một hiệp thương, xác định sự đóng góp của mỗi đối tác và
kết quả là cùng nhau ký một hiệp ước phù hợp mà các đối tác đều chấp nhận được.
Qua các khái niệm của các tác giả nói trên, đồng quản lý rừng Khu bảo tồn
được hiểu như sau: Đồng quản lý rừng đặc dụng là sự tham gia của hai hay nhiều đối


5

tác vào quản lý bảo vệ rừng đặc dụng, trong đó trách nhiệm, nghĩa vụ, quyền hạn và
quyền lợi của các đối tác được thống nhất thông qua thảo luận trên cơ sở khả năng,
năng lực của các bên và không trái với pháp luật hiện hành, nhằm đạt mục tiêu chung
quản lý tài nguyên rừng đặc dụng tốt hơn.
1.1.2. Tính pháp lý về quản lý rừng đặc dụng
Luật Đất đai sửa đổi năm 2013 [20], quy định tổ chức quản lý rừng đặc dụng
giao khoán ngắn hạn đất rừng đặc dụng trong khu bảo vệ nghiêm ngặt cho hộ gia đình
chưa có điều kiện di chuyển ra khỏi khu vực đó để bảo vệ, giao khoán đất đặc rừng đặc
dụng thuộc phân khu phục hồi sinh thái cho hộ gia đình cá nhân sinh sống ổn định
trong khu vực đó để bảo vệ và phát triển rừng, UBDN tỉnh có thẩm quyền giao đất cho
thuê đất vùng đệm đối với hộ gia đình, cá nhân sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên
cứu, thí nghiệm về lâm nghiệp.
Điều 50, 51 Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 [21], quy định tổ chức
quản lý rừng đặc dụng, khai thác lâm sản trong khu bảo vệ cảnh quan và phân khu
dịch vụ - hành chính của Vườn Quốc gia. Khu bảo tồn thiên nhiên được thực hiện theo
quy chế quản lý rừng, không gây thiệt hại đến mục tiêu bảo tồn và cảnh gian của khu
rừng; được khai thác các cây đổ, gãy, các loài lâm sản ngoài gỗ trừ các loài động thực
vật cấp quý hiếm cấm khai thác theo quy định của Chính phủ.
Nghị định số 23/2006/NĐ-CP [4] về việc hướng dẫn thi hành luật bảo vệ phát
triển rừng; Điều 5, 6 quy định rõ trách nhiệm quản lý Nhà nước về bảo vệ và phát triển

khu bảo tồn; phát triển bền vững vùng đệm của khu bảo tồn quy định đa dạng về
nguồn đầu tư bảo tồn và phát triển bền vững đa dạng sinh học.
Nghị định số 117/2010/NĐ-CP, ngày 24/12/2010 [9] của Chính phủ về tổ chức,
quản lý hệ thống rừng đặc dụng có nêu: Các hoạt động khai thác sử dụng tài nguyên
thiên nhiên trong rừng đặc dụng phải đảm bảo chức năng bảo tồn, duy trì và phát triển
sự đa dạng sinh học của rừng, đảm bảo môi trường sống của các loài thực vật rừng,
động vật rừng đặc hữu, quý hiếm; loài thực vật rừng, động vật rừng có giá trị cao về
khoa học, giáo dục.
Nghị định 99/2010/NĐ-CP, ngày 24/9/2010 [11] của Chính phủ về Chính sách
chi trả dịch vụ môi trường rừng.
Quyết định số 57/QĐ-TTg ngày 09 tháng 01 năm 2012 [12], nhà nước yêu cầu
“Ban quản lý RĐD, rừng phòng hộ, công ty lâm nghiệp nhà nước triển khai thực hiện
cơ chế đồng quản lý với cộng đồng dân cư địa phương trên cơ sở cùng chia sẻ trách
nhiệm quản lý bảo vệ rừng, phát triển rừng và cùng hưởng lợi ích từ rừng trên cơ sở
đóng góp của các bên”, và triển khai cơ chế đồng quản lý rừng.
Quyết định số 07/2012/QĐ-TTg ngày 08/02/2012 [13] của Thủ tướng Chính
phủ là một bước tiến mới về chính sách tăng cường công tác bảo vệ rừng, trong đó
điều 4 về chính sách đồng quản lý rừng đã đề cập đến việc thành lập hội đồng quản lý
- là đại diện hợp pháp, đảm bảo sự thỏa thuận trực tiếp và tự nguyện giữa ban, các đặc


7

điểm chủ yếu của đồng quản lý: Quyền lực, quyền hạn, lợi ích và trách nhiệm đối với
quản lý tài nguyên thiên nhiên có thể chia sẻ thông qua quá trình đàm phán để đi tới
một thỏa thuận đồng quản lý thống nhất về thể chế quản trị có nhiều bên tham gia.
Nghị định số 157/2013/NĐ-CP ngày 11/ 11/ 2013 [15] của Chính phủ quy định
xử phạt vi phạm hành chính về quản lý rừng, phát triển rừng, bảo vệ rừng và quản lý
lâm sản.
Quyết định số 1976/QĐ-TTg ngày 30/10/2014 [16] của Thủ tướng Chính phủ

nguyên rừng. Đồng quản lý dựa trên sự kết hợp hài hòa giữa các thành tựu của khoa
học quản lý và kinh nghiệm về quản lý tài nguyên rừng của cộng đồng địa phương.
Khoa học quản lý sử dụng các biện pháp quản lý tiên tiến rừng đặc dụng, kinh nghiệm
quản lý tài nguyên rừng của cộng đồng sẽ là cơ sở để ứng dụng khoa học quản lý cho
phù hợp với địa phương.
1.1.5. Đồng quản lý rừng đặc dụng giải quyết mâu thuẫn lợi ích giữa Quốc gia và
lợi ích các bên liên quan
Lợi ích rừng đặc dụng mang lại thương mang tính Quốc gia, Quốc tế. Hiệu quả
khó có thể đo đếm và phải mất nhiều thời gian mới phát huy hiệu quả. Trong khi đó
cộng đồng dân cư quan tâm đến rừng đặc dụng thường với mục tiêu ngắn hạn, phục vụ
nhu cầu cuộc sống trong một thời gian, thời điểm nhất định. Trên thực tế thường thì lợi
ích quốc gia và lợi ích cá nhân, giữa lợi ích lâu dài và lợi ích trước mắt thường không
hoàn toàn đồng nhất, để giải quyết hài hòa vấn đề này thì đồng quản lý rừng có tính
khả thi cao.
1.1.6. Đồng quản lý rừng đặc dụng với chiến lược xóa đói giảm nghèo
Các khu rừng đặc dụng thường được quy hoạch thành lập ở vùng sâu, vùng xa
nơi mà đời sống của người dân đang gặp khó khăn và sự phụ thuộc vào rừng của người
dân lớn hơn ở nơi khác. Nếu việc quản lý bảo vệ rừng đặc dụng chỉ được thực hiện bởi
ban quản lý rừng đặc dụng, vô hình chung đã gây khó khăn hơn cho người dân sống
gần rừng tìm kiếm cơ hội nâng cao đời sống vật chất. Trong khi đó vùng sâu, vùng xa,
vùng đặc biệt khó khăn là những vùng được Đảng và Nhà nước hết sức quan tâm, đẩy
mạnh phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống mọi mặt. Đồng quản lý rừng là
phương thức quản lý tạo cơ hội cho các bên liên quan trong đó có cộng đồng người
dân tham gia nhiều hơn trong công tác quản lý bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học,
đồng thời tạo nguồn thu nhập hợp pháp và thường xuyên; nâng cao đời sống vật chất,
tinh thần. Như vậy đồng quản lý rừng đặc dụng là những hỗ trợ của kiến thức mới, của
cơ chế tài chính trong quản lý rừng đặc dụng kết hợp với việc sử dụng kiến thức và
sáng kiến sẽ giúp cộng đồng phát triển kinh tế-xã hội, xóa đói giảm nghèo bằng con
đường tự vận động với sự hỗ trợ tích cực từ các bên liên quan.


Nam Sa ở phía Bắc Thái Lan. Đó là những vùng quan trọng đối với công tác bảo tồn
đa dạng sinh học, đồng thời cũng là những vùng có đặc điểm độc đáo về kinh tế - xã
hội, về thể chế truyền thống của cộng đồng người dân địa phương trong quản lý và sử
dụng tài nguyên {dẫn theo Poffenberger M. và McGean. B, 1993) [33]}.
Khi tiến hành nghiên cứu về lĩnh vực đồng quản lý tại vườn quốc gia Bwindi
Impenetrable và MgaHinga Gorilla Ở Uganda hai nhà nghiên cứu Winld và Mutebi


10

(1996) [37], cho thấy hợp tác quản lý được thực hiện giữa ban quản lý vườn quốc gia
và cộng đồng dân cư. Hai bên thoả thuận ký kết quy ước cho phép người dân khai thác
bền vững một số lâm sản, đồng thời có nghĩa vụ tham gia quản lý bảo vệ tài nguyên
thiên nhiên trên địa bàn của cộng đồng. Đồng quản lý chỉ có hai đối tác là Ban quản lý
và cộng đồng dân cư địa phương.
Ở Canada kể từ khi ký hiệp định Northern Quebec và James Bay năm 1975,
việc sắp xếp công tác đồng quản lý ở Canada đã tăng lên nhanh chóng. Có rất nhiều
hình thức sắp xếp công tác đồng quản lý và nhiều ban chính thức liên quan đến Tuần
lộc, các sản phẩm lâm nghiệp và phi lâm nghiệp và các loại cá được đặt tên nhưng rất
ít. Việc sắp xếp quyền đồng quản lý đối với chủ đề này là một chủ điểm giữa tỉnh
Saskatchewan, công ty quản lý lâm nghiệp Mistik và các cộng đồng người dân thuộc
Hội đồng bộ lạc Meadow{dẫn theo Lê Thu Thủy (2010) [23]}.
Ở Madagascar tác giả Schachenmann (1999) [36] đã đưa ra một ví dụ ở vườn
quốc gia Andringitra là vườn quốc gia thứ 14 của nước cộng hoà Madagascar. Theo
tác giả này vườn quốc gia là một vùng núi có mối liên hệ giữa các hệ sinh thái, sinh
cảnh, đa dạng sinh học và cảnh quan cũng như di tích văn hoá. Chính phủ có nghị định
đảm bảo các quyền của người dân như: Quyền chăn thả gia súc, khai thác tài nguyên
rừng phục hồi để sử dụng tại chỗ, cho phép giữ gìn những tập quán truyền thống khác
nhau như có thể giữ gìn các điểm thờ cúng thần rừng. Để đạt được những thoả thuận
trên, người dân phải đảm bảo tham gia bảo vệ sự ổn định của các hệ sinh thái trong

nguyên rừng và đánh giá một số thể chế, chính sách hiện có đối với công tác quản lý
rừng đặc dụng. Chưa đánh giá được đầy đủ tiềm năng về đồng quản lý và không đưa ra
được nguyên tắc và giải pháp thực hiện.
Để xây dựng kế hoạch đồng quản lý tài nguyên rừng đòi hỏi thực tiễn là cần có
tiến trình, nguyên tắc và các giải pháp thích hợp, Ngày 4/8/2003 tại thành phố Vinh tỉnh
Nghệ An đã tổ chức hội thảo để thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Xai Lai Leng do
cộng đồng quản lý được, tại hội thảo nhiều ý kiến tham luận và trao đổi của các nhà
quản lý, các chuyên gia về một số vấn đề đồng quản lý khu bảo tồn. Tuy nhiên, hội thảo
cũng chưa thống nhất được các nguyên tắc quản lý và giải quyết triệt để vấn đề [18].
Năm 2003 [17], Nguyễn Quốc Dựng đã có nghiên cứu về đồng quản lý Khu bảo
tồn thiên nhiên Sông Thanh, nghiên cứu đã có đánh giá giá trị đa dạng sinh học của
Khu bảo tồn, tiềm năng đồng quản lý của các bên liên quan, bao gồm: Chính quyền xã
Tà Bhinh, cộng đồng dân tộc Cơ Tu, Kiểm Lâm, UBND huyện; đề xuất một số nguyên
tắc và giải pháp đồng quản lý. Đồng quản lý ở đây là sự hợp tác giữa Ban quản lý
vườn, chính quyền và cộng đồng người dân. Năm 2004, Nguyễn Quốc Dựng cho rằng:
đồng quản lý khu bảo tồn thiên nhiên là quá trình tham gia và hiệp thương của nhiều
đối tác có mối quan tâm tới nguồn tài nguyên trong khu bảo tồn, nhằm đạt được một
thỏa thuận thống nhất về quản lý vừa đáp ứng mục tiêu chung là bảo tồn thiên nhiên,
vừa đáp ứng mục tiêu riêng có thể chấp nhận được phù hợp với từng đối tác.


12

Hội thảo quốc gia về lâm nghiệp cộng đồng năm 2004 tại Hà Nội được tổ chức
với nội dung về khuôn khổ và thể chế quản lý rừng cộng đồng, chính sách hưởng lợi
trong quản lý rừng cộng đồng, đánh giá tài nguyên rừng và khai thác rừng cộng đồng.
Hội thảo kết luận, quản lý rừng cộng đồng hiện đang tồn tại như một xu thế khách
quan và ngày càng có vị trí quan trọng trong hệ thống quản lý tài nguyên rừng, nhiều
diện tích đất lâm nghiệp có thể giao cho cộng đồng quản lý những diện tích rừng xa
khu dân, có địa hình phức tạp mà các tổ chức nhà nước và hộ gia đình không có khả

gia Ba Bể tỉnh Bắc Kạn của Bế Thiện Tuân, 2013 [24], bước đầu đã chỉ ra được kinh
nghiệm đồng quản lý rừng tại nơi nghiên cứu và cũng là những gợi ý cho những
nghiên cứu tiếp theo về đồng quản lý rừng ở các địa phương khác
Ở Việt Nam nói chung và Khu rừng DTLS & CQMT Mường Phăng nói riêng,
đồng quản lý hay hợp tác quản lý là một vấn đề mới, còn đang trong giai đoạn thử
nghiệm và gặp nhiều khó khăn trong thực tiễn do tính phức tạp của các yếu tố xã hội.
Việc đưa vấn đề đồng quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng cần phải thực hiện trên các cơ
sở lý luận và thực tiễn; các bước tiến hành về quản lý phải phù hợp với điều kiện và
tình hình thực tiễn ở nước ta và đặc biệt là sự hợp tác nhiệt tình của địa phương.
Khu rừng DTLS & CQMT Mường Phăng cho đến nay chưa có một nghiên cứu
nào có tính hệ thống về quản lý rừng cộng đồng và đồng quản lý tài nguyên rừng. Vậy
cần có những nguyên tắc và giải pháp đồng quản lý như thế nào để giải quyết được các
mâu thuẫn trong quản lý tài nguyên tại Khu rừng DTLS & CQMT Mường Phăng. Đây
là những yêu cầu, đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn. Đề tài: “Nghiên cứu, đề xuất một số
nguyên tắc và giải pháp đồng quản lý rừng Di tích lịch sử - Cảnh quan môi trường
Mường Phăng” được thực hiện nhằm góp phần cung cấp thêm những thông tin về
đồng quản lý rừng. Trên cơ sở đánh giá tiềm năng đồng quản lý rừng tại Khu rừng
DTLS&CQMT Mường Phăng tỉnh Điện Biên đưa ra các nguyên tắc và biện pháp
quản lý rừng hiệu quả nhất tại địa phương.
Qua tổng quan nghiên cứu các vấn đề về đồng quản lý trong và ngoài nước
nhận thấy các nghiên cứu trước đây, phần lớn các tác giả chủ yếu tập trung nghiên
cứu đồng quản lý giữa Ban quản lý khu bảo tồn với cộng đồng dân cư sống trong và
gần rừng, chưa có nhiều chú ý đến các cơ quan, tổ chức khác có mối quan tâm hoặc có
chức năng quản lý bảo vệ rừng trên địa bàn. Qua đó đề tài nghiên cứu sẽ mở rộng thêm
hướng nghiên cứu tới các cơ quan tổ chức khác có mối quan tâm, có chức năng quản
lý bảo vệ rừng trên địa bàn và vùng lân cận.
1.3. Hướng nghiên cứu của luận văn
Các nghiên cứu trước đây, phần lớn các tác giả chủ yếu tập trung nghiên cứu
đồng quản lý giữa Ban quản lý khu bảo tồn với cộng đồng dân cư sống trong và gần
rừng, chưa có nhiều chú ý đến các cơ quan, tổ chức khác có mối quan tâm hoặc có

nghiên cứu được giới hạn cụ thể ở xã Pá Khoang, Xã Mường Phăng huyện Điện Biên
trong Khu RDTLS & CQMT Mường Phăng, tỉnh Điện Biên
Các đối tác có liên quan đến quản lý, bảo vệ, phát triển rừng Khu RDTLS &
CQMT Mường Phăng như: Ban quản lý rừng di tích lịch sử và cảnh quan môi trường
Mường Phăng (Ban quản lý rừng Mường Phăng); Hạt kiểm lâm huyện; các cơ quan, tổ
chức khoa học trong tỉnh; chính quyền địa phương, các đơn vị đóng quân trên địa bàn và
cộng đồng thôn bản tại hai xã Mường Phăng và Pá Khoang.
2.2. Nội dung nghiên cứu
(1) Đánh giá thực trạng tài nguyên rừng tại Khu RDTLS & CQMT Mường Phăng
(2) Đánh giá thực trạng quản lý rừng tại Khu RDTLS & CQMT Mường Phăng
(3) Đánh giá tiềm năng đồng quản lý tài nguyên rừng Khu RDTLS & CQMT
Mường Phăng của các bên liên quan
(4) Phân tích thể chế, chính sách, kiến thức và kinh nghiệm của người dân địa
phương trong công tác bảo tồn thiên nhiên;
(5) Đề xuất một số nguyên tắc và giải pháp thực hiện đồng quản lý Khu RDTLS
& CQMT Mường Phăng.