ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ THU HOÀI

CÁC BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN
ĐỐI VỚI NGƢỜI CHƢA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI
(trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn địa bàn tỉnh Hải Dƣơng)
Chuyên ngành : Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số

: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Văn Luyện

HÀ NỘI - 2015



LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên
cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, ví dụ và
trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính
xác và trung thực. Những kết luận khoa học của
luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ
công trình nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Người chưa thành niên phạm tội

7

1.1.2.

Thủ tục giải quyết các vụ án là người chưa thành niên trong

10

tố tụng hình sự
1.2.

Biện pháp ngăn chặn áp dụng đối với người chưa thành niên

12

trong quá trình giải quyết vụ án hình sự
1.2.1.

Khái niệm về các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự

12

1.2.2.

Khái niệm biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành

16


Chương 2: THỰC TRẠNG

PHÁP LUẬT VÀ THỰC

25

TIỄN ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP NGĂN
CHẶN ĐỐI VỚI NGƢỜI CHƢA THÀNH
NIÊN PHẠM TỘI
2.1.

Pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về các biện pháp ngăn

25

chặn đối với người chưa thành niên phạm tội
2.1.1.

Giai đoạn từ sau Cách mạng tháng Tám đến trước khi ban

25

hành Bộ luật tố tụng hình sự 1988
2.1.2.

Giai đoạn từ sau khi ban hành Bộ luật tố tụng hình sự 1988

27

đến trước khi ban hành Bộ luật tố tụng hình sự 2003

45

2.3.4.

Tình hình áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú

47

2.3.5.

Tình hình áp dụng biện pháp bảo lĩnh

49

2.3.6.

Tình hình áp dụng biện pháp đặt tiền hoặc tài sản

52

2.4.

Nhận xét, đánh giá về việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn

53

đối với người chưa thành niên phạm tội trên địa bàn tỉnh Hải
Dương
2.4.1.


66

các biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niên
phạm tội trên địa bàn tỉnh Hải Dương
3.2.1.

Hoàn thiện pháp luật quy định biện pháp ngăn chặn liên

66

quan đến người chưa thành niên phạm tội
3.2.2.

Nâng cao chất lượng và kỹ năng áp dụng thực tiễn của đội

74

ngũ cán bộ có thẩm quyền áp dụng các biện pháp ngăn chặn
đối với người chưa thành niên phạm tội
3.2.3.

Phát huy vai trò của người bào chữa, tổ chức luật sư trong

76

bảo vệ quyền lợi của người chưa thành niên bị áp dụng các
biện pháp ngăn chặn
3.2.4.

Một số giải pháp khác

XHCN

: Xã hội chủ nghĩa


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu

Tên bảng

Trang

Số đối tượng áp dụng biện pháp bắt tại tỉnh Hải Dương

40

bảng
2.1

(2009-2013)
2.2

Số đối tượng bị áp dụng biện pháp tạm giữ trên địa bàn

43

tỉnh Hải Dương (2009- 2013)
2.3

Số đối tượng bị áp dụng biện pháp tạm giam tại tỉnh Hải

để các em phát triển toàn diện. Trong đó, đặc biệt chú ý quan tâm đến vấn đề chăm
sóc giáo dục thế hệ trẻ và phòng ngừa, ngăn chặn người chưa thành niên phạm tội.
Bên cạnh những kết quả đạt được, chúng ta thấy tồn tại một thực trạng
đáng lo ngại trong cả nước nói chung cũng như ở địa bàn tỉnh Hải Dương nói
riêng, đó là tình hình phạm tội do người chưa thành niên thực hiện với tính chất và
mức độ gây nguy hiểm cho xã hội ngày càng gia tăng. Đặc biệt là các tội phạm liên
quan đến ma túy, giết người, cướp của, hiếp dâm cùng với việc sử dụng các loại vũ
khí, hung khí nguy hiểm, tụ tập thành các băng nhóm hoạt động theo kiểu xã hội
đen, gây ra tình trạng bất ổn cho xã hội và khó khăn cho công tác điều tra, xử lý.
Trong hệ thống các biện pháp cưỡng chế tố tụng hình sự (TTHS), các biện
pháp ngăn chặn chiếm vị trí đặc biệt quan trọng, giúp hoạt động TTHS xác định tội
phạm, người phạm tội và vụ án. Việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn có ảnh
hưởng lớn đến quá trình giải quyết vụ án hình sự và hiệu quả cuộc đấu tranh phòng
chống tội phạm. Đây là vấn đề rất nhạy cảm, nó đụng chạm đến quyền và lợi ích


chính đáng của công dân được ghi nhận trong Hiến pháp. Điều 20 Hiến pháp năm
2013 quy định:
Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp
luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm, không bị tra tấn, bạo
lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm
thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm. Không ai bị bắt nếu
không có quyết định của Tòa án nhân dân, quyết định hoặc phê chuẩn của
Viện Kiểm sát nhân dân, trừ trường hợp phạm tội quả tang. Việc bắt,
giam giữ người do luật định… [48].
Quy định này của Hiến pháp nhằm bảo vệ nhân quyền, đảm bảo công dân
không bị áp dụng biện pháp ngăn chặn một cách tùy tiện.
Nghiên cứu thực tế những năm qua việc áp dụng cáp biện pháp ngăn chặn
đối với người chưa thành niên phạm tội trong cả nước nói chung cũng như địa bàn
tỉnh Hải Dương nói riêng còn những hạn chế nhất định, dẫn đến hậu quả bỏ lọt tội

chưa thành niên phạm tội trên từng địa phương cụ thể và với những đặc trưng riêng
của từng tỉnh. Cho đến nay vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu về thực tiễn áp
dụng ngăn chặn đối với người chưa thành niên phạm tội ở tỉnh Hải Dương.
Tình hình nghiên cứu trên cho thấy, vấn đề "Các biện pháp ngăn chặn đối
với người chưa thành nhiên phạm tội (trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn địa bàn
tỉnh Hải Dương)" cần tiếp tục được nghiên cứu, để có những giải pháp nhằm nâng
cao hiệu quả áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niên phạm
tội không chỉ trên địa bàn tỉnh Hải Dương, mà còn có thể tham khảo áp dụng trên
toàn quốc.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của luận văn là nghiên cứu các quy định của pháp
luật về các biện pháp ngăn chặn và thực tiễn áp dụng đối với người chưa thành


niên phạm tội trên địa bàn tỉnh Hải Dương. Qua đó, phát hiện những khó khăn,
vướng mắc, thiếu sót trong quá trình thực hiện của các cơ quan Nhà nước có thẩm
quyền, để đưa ra những giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả việc áp dụng các
biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niên phạm tội trên địa bàn tỉnh Hải
Dương.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Từ mục đích nghiên cứu nêu trên, luận văn có những nhiệm vụ chủ yếu
sau:
- Nghiên cứu làm rõ nhận thức chung về các biện pháp ngăn chặn và những
quy định trong BLTTHS về các biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành
niên phạm tội.
- Khảo sát, đánh giá việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với người
chưa thành niên phạm tội trên địa bàn tỉnh Hải Dương.
- Đánh giá những kết quả đạt được, những tồn tại, thiếu sót, khó khăn,
vướng mắc khi thực hiện các quy định của BLTTHS về các biện pháp ngăn chặn

Kết quả nghiên cứu của luận văn có ý nghĩa làm rõ hơn về phương diện lý
luận và thực tiễn áp dụng các biện pháp ngăn chặn trong TTHS Việt Nam hiện nay.
Đề tài đã phân tích, đánh giá, tổng hợp thực tiễn áp dụng vác biện pháp ngăn chặn
đối với người chưa thành niên phạm tội trên địa bàn tỉnh Hải Dương. Qua đó, tìm
ra những ưu điểm, hạn chế, thiếu sót, khó khăn, vướng mắc khi thực hiện. Đồng
thời kiến nghị một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng các biện pháp
ngăn chặn đối với người chưa thành niên phạm tội trên địa bàn tỉnh Hải Dương.
Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật
TTHS về việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niên phạm


tội. Qua đó, nâng cao hiệu quả đấu tranh, phòng chống tội phạm, bảo vệ quyền, lợi
ích hợp pháp của công dân nhất là đối với người chưa thành niên.
Bên cạnh đó, luận văn sẽ là một tài liệu tham khảo cần thiết và bổ ích dành
cho không chỉ các nhà lập pháp, mà còn cho các nhà nghiên cứu, các cán bộ giảng
dạy pháp luật, các nghiên cứu sinh, học viện cao học và sinh viên thuộc chuyên
ngành tư pháp hình sự tại các cơ sở đào tạo luật. Kết quả nghiên cứu của luận văn
còn phục vụ cho việc trang bị những kiến thức chuyên sâu cho các cán bộ thực tiễn
đang công tác tại các Cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát, Tòa án trong quá trình áp
dụng các biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niên phạm tội được chính
xác, khách quan.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của
luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về biện pháp ngăn chặn đối với người
chưa thành niên.
Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng các biện pháp ngăn
chặn đối với người chưa thành niên phạm tội
Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả việc áp dụng các biện pháp ngăn
chặn đối với người chưa thành niên phạm tội trên địa bàn tỉnh Hải Dương.

Nội, Hà Nội.
14. Nguyễn Ngọc Chí (Chủ biên) (2001), Giáo trình Luật tố tụng hình sự Việt
Nam, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.


15. Chính phủ (1998), Nghị quyết số 09/1998/NQ-CP về tăng cường công tác
phòng chống tội phạm trong tình hình mới, Hà Nội.
16. Chính phủ (1998), Nghị quyết số 89/1998/NQ-CP ngày 7/11/1998 ban hành
quy chế tạm giữ, tạm giam, Hà Nội.
17. Đỗ Bá Cở (2000), Hoạt động của lực công an nhân dân trong phòng ngừa
người chưa thành niên phạm tội trong tình hình hiện nay, Nxb Công an nhân
dân, Hà Nội.
18. Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của
Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian
tới, Hà Nội.
19. Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của
Bộ Chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt
Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, Hà Nội.
20. Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2/6/2005 của
Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, Hà Nội.
21. Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.ư
22. Nguyễn Văn Điệp (2005), Các biện pháp ngăn chặn bắt, tạm giữ, tạm giam
trong tố tụng hình sự Việt Nam. Thực trạng, nguyên nhân và giải pháp, Luận
án tiến sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội.
23. Nguyễn Ngọc Hòa (Chủ biên) (2001), Trách nhiệm hình sự và hình phạt, Nxb
Công an nhân dân, Hà Nội.
24. Nguyễn Ngọc Hòa, Lê Thị Sơn (1999), "Thuật ngữ Luật hình sự", Trong sách:
Từ điển Giải thích thuật ngữ Luật học, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
25. Nguyễn Ngọc Hòa, Lê Thị Sơn (2006), Từ điển Pháp luật hình sự, Nxb Tư pháp,

42. Quốc hội (2000), Luật hôn nhân và gia đình, Hà Nội.
43. Quốc hội (2003), Bộ luật tố tụng hình sự, Hà Nội.


44. Quốc hội (2004), Luật bảo vệ và chăm sóc, giáo dục trẻ em, Hà Nội.
45. Quốc hội (2005), Bộ luật dân sự, Hà Nội.
46. Quốc hội (2009), Bộ luật hình sự (sửa đổi, bổ sung), Hà Nội.
47. Quốc hội (2012), Bộ luật lao động, Hà Nội.
48. Quốc hội (2013), Hiến pháp, Hà Nội.
49. Nguyễn Sơn (2002), Các hình phạt chính trong Luật hình sự Việt Nam, Luận
án tiến sĩ luật học, Viện Nhà nước và Pháp luật, Hà Nội.
50. Hoàng Thị Sơn, Bùi Kiên Điện (1999), Những nguyên tắc cơ bản của Luật tố
tụng hình sự Việt Nam, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
51. Sắc lệnh 131/SL ngày 20/7/1946 về khám xét.
52. Tòa án nhân dân tối cao (1999-2006), Thống kê tình hình xét xử của ngành Tòa
án nhân dân từ năm 1999 đến 2006, Hà Nội.
53. Tòa án nhân dân tối cao (1999 - 2006), Báo cáo tổng kết công tác ngành Tòa
án nhân dân từ năm 1999 đến 2006, Hà Nội.
54. Tòa án nhân dân tối cao (2001), Nghị quyết số 01/2001/NQ-HĐTP ngày
4/8/2001 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng
một số quy định trong Phần chung Bộ luật hình sự 1999, Hà Nội.
55. Đào Trí Úc (Chủ biên) (1994), Những vấn đề lý luận của việc đổi mới pháp luật
hình sự trong giai đoạn hiện nay, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
56. Đào Trí Úc (Chủ biên) (1994), Tội phạm học, luật hình sự và luật tố tụng hình
sự, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
57. Đào Trí Úc (2000), Luật hình sự Việt Nam (Quyển I - Những vấn đề chung),
Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
58. Viện Khoa học pháp lý (2006), Từ điển Luật học, Nxb Tư pháp, Hà Nội.
59. Viện kiểm sát nhân dân tối cao - Tòa án nhân dân tối cao - Bộ Công an - Bộ Tư
pháp - Bộ Lao động Thương binh và Xã hội (2011), Thông tư liên tịch của số

NGUYỄN THỊ THU HOÀI

CÁC BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN
ĐỐI VỚI NGƢỜI CHƢA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI
(trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn địa bàn tỉnh Hải Dƣơng)
Chuyên ngành : Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số

: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Văn Luyện

HÀ NỘI - 2015



LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên
cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, ví dụ và
trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính
xác và trung thực. Những kết luận khoa học của
luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ
công trình nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Thu Hoài

7

1.1.2.

Thủ tục giải quyết các vụ án là người chưa thành niên trong

10

tố tụng hình sự
1.2.

Biện pháp ngăn chặn áp dụng đối với người chưa thành niên

12

trong quá trình giải quyết vụ án hình sự
1.2.1.

Khái niệm về các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự

12

1.2.2.

Khái niệm biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành

16

niên phạm tội
1.2.3.

PHÁP LUẬT VÀ THỰC

25

TIỄN ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP NGĂN
CHẶN ĐỐI VỚI NGƢỜI CHƢA THÀNH
NIÊN PHẠM TỘI
2.1.

Pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về các biện pháp ngăn

25

chặn đối với người chưa thành niên phạm tội
2.1.1.

Giai đoạn từ sau Cách mạng tháng Tám đến trước khi ban

25

hành Bộ luật tố tụng hình sự 1988
2.1.2.

Giai đoạn từ sau khi ban hành Bộ luật tố tụng hình sự 1988

27

đến trước khi ban hành Bộ luật tố tụng hình sự 2003
2.2.


2.3.4.

Tình hình áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú

47

2.3.5.

Tình hình áp dụng biện pháp bảo lĩnh

49

2.3.6.

Tình hình áp dụng biện pháp đặt tiền hoặc tài sản

52

2.4.

Nhận xét, đánh giá về việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn

53

đối với người chưa thành niên phạm tội trên địa bàn tỉnh Hải
Dương
2.4.1.

Những ưu điểm


các biện pháp ngăn chặn đối với người chưa thành niên
phạm tội trên địa bàn tỉnh Hải Dương
3.2.1.

Hoàn thiện pháp luật quy định biện pháp ngăn chặn liên

66

quan đến người chưa thành niên phạm tội
3.2.2.

Nâng cao chất lượng và kỹ năng áp dụng thực tiễn của đội

74

ngũ cán bộ có thẩm quyền áp dụng các biện pháp ngăn chặn
đối với người chưa thành niên phạm tội
3.2.3.

Phát huy vai trò của người bào chữa, tổ chức luật sư trong

76

bảo vệ quyền lợi của người chưa thành niên bị áp dụng các
biện pháp ngăn chặn
3.2.4.

Một số giải pháp khác

77