 GIÁO ÁN NGỮ VĂN KHỐI 9 
-------------------------------------------------------------------
Tuần 5 Ngày soạn: 13/9/2008
Tiết 21 Ngày dạy: 16/9/2008
Bài 4 & 5
SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỪ VỰNG
I. Mục tiêu cần đạt:
1. Kiến thức: Giúp học sinh nắm được:
- Từ vựng của một ngôn ngữ không ngừng phát triển.
- Sự phát triển của từ vựng được diễn ra trước hết theo cách phát triển nghĩa của từ
trên cơ sở một nghĩa gốc
2. Kĩ năng: Rèn kĩ năng mở rộng vốn từ theo các cách phát triển từ vựng.
3. Thái độ: Ý thức vận dụng rộng rãi các vốn từ.
II. Chuẩn bị:
- GV: Sưu tầm từ nhiều nghĩa đưa vào văn cảnh.
- HS: Đọc, tìm hiểu nội dung bài
III. Tiến trình lên lớp:
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung ghi
1. Ổn định: Kiểm tra sĩ số lớp
2. Kiểm tra bài cũ:
- Thế nào là cách dẫn trực tiếp và cách
dẫn gián tiếp?
3. Bài mới:
Giới thiệu: Hầu hết từ ngữ khi mới hình
thành chỉ có một nghĩa. Qua quá trình
phát triển, từ ngữ có thêm nghĩa mới.
Khi nghĩa mới hình thành mà nghĩa cũ
không bị mất đi thì kết cấu nghĩa của từ
ngữ trở nên phong phú hơn, phức tạp
hơn và xuất hiện cái gọi là từ nhiều
nghĩa. Nhờ đó từ ngữ có khả năng biểu

+ Ngày nay: “Kinh tế” → Chỉ toàn bộ
hoạt động của con người trong LĐSX,
trao đổi, phân phối & sử dụng của cải.
- Rút ra nhận xét và trình bày:
Nghĩa của từ không phải bất biến. Nó
có thể thay đổi theo thời gian. Có
những nghĩa cũ bị mất đi & có những
nghĩa mới được hình thành.
- HS đọc
- Trao đổi, trả lời:
Xuân (1): Chỉ mùa chuyển tiếp đông
I. Sự biến đổi &
phát triển của từ
ngữ.
1/ Ví dụ:
“Bủa tay ôm chặt
bồ kinh tế”.
(Cảm tác ... PBC)
-----------------------------------------------------------------------

Trường THCS Phú Mỹ  1  GV: .................

 GIÁO ÁN NGỮ VĂN KHỐI 9 
-------------------------------------------------------------------
trường hợp (1) ? Trường hợp (2) ?
Hỏi: Cho biết nghĩa nào là nghĩa gốc,
nghĩa nào là nghĩa chuyển?
Hỏi: Từ “xuân” (2) được chuyển theo
phương thức nào ?
Hỏi: Giải nghĩa của từ “tay”(1) ? “tay”

+ Tay (2): Người chuyên hoạt động hay
giỏi về một môn, một nghề nào đó →
nghĩa chuyển (theo phương thức hoán
dụ).
+ Trên cơ sở nghĩa gốc, đóng vai trò
quan trọng để từ vựng có thể phát triển
nhiều nghĩa.
- Đọc ghi nhớ
HS thảo luận.
X.định nghĩa của từ “chân”:
a. Bộ phận của cơ thể người. ( nghĩa
gốc)
b. vị trí trong đội tuyển (nghĩa chuyển,
hoán dụ)
c. vị trí tiếp xúc với đất của cái kiềng
(nghĩa chuyển, ẩn dụ)
d. vị trí tiếp xúc với đất của mây
(nghĩa chuyển, ẩn dụ)
- Trà: Búp hoặc lá cây chè đã sao, đã
chế biến để pha nước uống → nghĩa
gốc.
- Trà Atisô, trà hà thủ ô, ... → nghĩa
chuyển chỉ chung sản phẩm từ thực vật
được chế biến thành dạng khô dùng để
pha nước uống.
- Đồng hồ: Dụng cụ đo giờ, phút 1
cách chính xác
- Đồng hồ điện, đồng hồ nước,
xăng ... : Từ “đồng hồ” được dùng với
nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ,

cùng xuất hiện của bệnh.
Nghĩa chuyển: Tập hợp nhiều hiện
tượng, sự kiện biểu hiện 1 tình trạng ,
một vấn đề XH cùng xuất hiện ở nhiều
nơi.
VD: Lạm phát, thất nghiệp là 1 hội
chứng của tình trạng suy thoái kinh tế.
b/ Ngân hàng:
Nghĩa gốc: Là tổ chức KT hoạt động
trong lĩnh vực kinh doanh & quản lý
các nghiệp vụ tiền tệ, tín dụng.
VD: Ngân hàng ngoại thương.
Nghĩa chuyển: Là kho lưu giữ những
thành phần của cơ thể để sử dụng khi
cần.
VD: Ngân hàng máu.
Tập hợp các dữ liệu liên quan tới một
lĩnh vực được tổ chức để tiện tra cứu,
sử dụng.
VD: ngân hàng đề thi.
- Đọc to ghi nhớ Tr 56
 Rút kinh nghiệm: …………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………..
============
Tuần 5 Ngày soạn: 13/9/2008
Tiết 22 Ngày dạy: 16/9/2008
CHUYỆN CŨ TRONG PHỦ CHÚA TRỊNH
(Trích “Vũ trung tùy bút” - Phạm Đình Hổ)
II. Mục tiêu cần đạt:
1. Kiến thức: Giúp học sinh nắm được:

7, em hãy trình bày hiểu biết của em
về thể tùy bút.
GV giới thiệu về tác phẩm: Đây là
tác phẩm văn xuôi ghi lại một cách
sinh động, hấp dẫn hiện thực đen tối
của lịch sử nước ta thời đó, cung cấp
những kiến thức về VH, về phong
tục, về địa lý, về danh lam thắng
cảnh, về XH.
Lối ghi chép thoải mái, những chi
tiết chân thực được miêu tả tỉ mỉ xen
với những lời bình luận.
Gọi HS đọc kết hợp k.tra chú thích
Gọi HS đọc đoạn 1: Từ đầu.....triệu
bất tường
Hỏi: Nội dung cơ bản của đoạn
văn ?
Hỏi: Thói ăn chơi .....được miêu tả
qua những chi tiết nào ?
Hỏi: Tác giả còn kể về một số việc
làm của chúa Trịnh ntn ?
- Trả lời trước lớp
+ Hạnh phúc: xinh đẹp, đảm đang, hiếu
thảo, său sắc chân thật.
- Oan trái: chân thành giải bày, trẫm
mình để chứng minh sự trong sạch, ngay
thẳng
- Được giải oan: ân nghĩa thuỷ chung.
- HS trình bày theo SGK
+ Tác giả (1768- 1839). Là một nho sĩ sinh

II. Đọc, tìm hiểu
chú thích:
III. Tìm hiểu
v/bản:
1. Thói ăn chơi
xa xỉ, vô độ của
chúa Trịnh và
các quan lại hầu
cận trong phủ.
-----------------------------------------------------------------------

Trường THCS Phú Mỹ  4  GV: .................

 GIÁO ÁN NGỮ VĂN KHỐI 9 
-------------------------------------------------------------------
Hỏi: Những phương thức biểu đạt
được tác giả thể hiện qua đoạn văn
trên ?
Hỏi: Em có nhận xét gì về các sự
việc được kể và tả trong đoạn văn
trên ?
Hỏi: Cảm nhận của em về cảnh vật
được miêu tả trong đoạn văn trên
Hỏi: Âm thanh ở những khu vườn
trong phủ gợi lên điều gì ?
Hỏi: Trước cảnh tượng đó, tác giả
đã kín đáo bộc lộ cảm xúc của mình
ntn ?
GV: quả thực chẳng bao lâu sau khi
Trịnh Sâm mất, các phe phái PK

mộc, quái thanh” lại được bày vẽ, tô điểm
như “bến bể, đầu non”.
Âm thanh gợi lên cảm giác ghê rợn trước
một cái gì đang tan tác, đau thương.
Đến đây cảm xúc của tg’ mới bộc lộ nhất là
khi ông xem đó là “Triệu bất tường”. Cảnh
tượng như báo trước mắt sự suy vong tất
yếu của một triều đại chỉ biết ăn chơi,
hưởng lạc trên mồ hôi, xương máu của
nhân dân.
Miêu tả thủ đoạn của bọn hoạn quan, hầu
cận.
Dọa dẫm, dò xem nhà nào có chậu hoa, cây
cảnh thì biện ngay vào 2 chữ “phung thủ”.
+ Phải tự tay hủy bỏ của qúy của mình.
- Tự bộc lộ suy nghĩ:
+ Đó là điều hết sức vô lý, bất công: Bọn
hoạn quan vừa vơ vét đầy túi vừa được
tiếng là mẫn cán.
+ Sự việc xảy ra ngay tại gia đình tác: Bà
mẹ đã phải sai λ chặt 1 cây lê & 2 cây lựu
rất đẹp.
+ Nhằm tăng sức thuyết phục cho những
chi tiết miêu tả ở trên. Đồng thời làm cho
cách viết thêm sinh động. Cảm xúc của tg’
cũng được bộc lộ, gửi gắm kín đáo.
Truyện: Hiện thực cuộc sống được phản
ánh thông qua số phận con người cụ thể.
Tùy bút: Nhằm ghi chép về những con λ, sự
việc cụ thể có thực. Qua đó bộc lộ cảm xúc,

λ.
Ghi nhớ tr.59
V. Luyện tập
 Rút kinh nghiệm: …………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………..
============
Tuần 5 Ngày soạn:16/9/2008
Tiết 23 Ngày dạy: 18/9/2008

HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ
Hồi thứ mười bốn
( Tiết 1) (Ngô gia văn phái)
I/ Mục tiêu cần đạt:
1. Kiến thức: Giúp HS
- Cảm nhận được vẻ đẹp hào hùng của người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ trong chiến công đại phá
quân Thanh, sự thảm bại của bọn xâm lược và số phận của lũ vua quan phản nước hại dân .
- Hiểu sơ bộ về thể loại và đánh giá giá trị nghệ thuật của lối văn trần thuật kết hợp miêu tả chân thực.
2. Kỹ năng: Đọc, tìm hiểu, phân tích nhân vật trong tiểu thuyết chương hồi qua việc kể, miêu tả lời nói,
hành động.
3. Thái độ: Giáo dục lòng tự hào, yêu dân tộc.
II/ Chuẩn bị:
1. GV:
+ Phương pháp: Nêu vấn đề, gợi mở, vấn đáp, hoạt động nhóm.
+ ĐDDH: Bảng phụ, bảng đồ chiến dịch Tây Sơn đại phá quân Thanh (nếu có)
2. HS: Đọc, nghiên cứu nội dung bài.
II/Tiến trình lên lớp
HOẠT ĐỘNG CỦA GV HOẠT ĐỘNG CỦA HS
NỘI DUNG GHI
1. Ổn định: Kiểm tra sĩ số
2. Kiểm tra bài cũ: