BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM

---------------------------

TRẦN ĐÌNH KHUYẾN

NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG
ĐẾN CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM
TẠI CÁC CÔNG TY ĐIỆN LỰC TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành : KẾ TOÁN
Mã số ngành: 60340301

TP. HỒ CHÍ MINH, tháng 08 năm 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM

---------------------------

TRẦN ĐÌNH KHUYẾN

NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG
ĐẾN CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM
TẠI CÁC CÔNG TY ĐIỆN LỰC TRÊN ĐIA BÀN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ


TS. Trần Văn Tùng

Phản biện 1

3

PGS.TS.Vương Đức Hoàng Quân

Phản biện 2

4

PGS.TS. Lê Quốc Hội

5

TS.Hà Văn Dũng

Ủy viên
Ủy viên, Thư ký

Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận sau khi Luận văn đã được
sửa chữa (nếu có).
Chủ tịch Hội đồng đánh giá LV


i

LỜI CAM ĐOAN



iii

TÓM TẮT
Trong sự phát triển của nền kinh tế, không thể không nhắc đến vai trò của
ngành điện lực. Đây là nhân tố thúc đẩy sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh, thu
hút đầu tư, đảm bảo an sinh xã hội.Nhiều năm qua, ngành Điện đã đạt được nhiều
thành tựu nổi bật. Từ một hệ thống điện nghèo nàn, lạc hậu lại bị chiến tranh tàn
phá ác liệt, đến nay, hệ thống nguồn và lưới điện quốc gia đã đứng thứ 3 khu vực
Đông Nam Á, thứ 31 thế giới.
Đối với một đất nước đang trong giai đoạn sản xuất nông nghiệp lạc hậu để
trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại như Đảng ta đã chỉ ra thì ngoài
các yếu tố phát triển như công nghệ, tri thức, con người, chính sách của chính phủ
…thì đi kèm và luôn song hành với tiến trình công nghiệp hóa đất nước đó là ngành
điện lực quốc gia. Thành Chí Minh luôn là nơi đầu tàu phát triển của đất nước về
công nghiệp, dịch vụ, giáo dục thì ngành điện giữ một vai trò hết sức quan trọng
trong việc phát triển kinh tế xã hội của Thành phố. Với phương châm “điện đi trước
một bước”, ngành Điện đã góp phần chuyển dịch cơ cấu ngành nghề, phục hồi và
tăng trưởng kinh tế, đảm bảo quốc phòng an ninh.
Kinh doanh điện lực là một ngành đặc thù và gắn liền với nhiều ngành sản
xuất khác trong nền kinh tế.Giá thành điện ảnh hưởng đến giá thành của các sản
phẩm công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ và đời sống của người dân. Tuy nhiên,
cũng như các loại hình doanh ngiệp khác để hoạt động kinh doanh có hiệu quả góp
phần vào sự phát triển kinh tế xã hội thì công tác quản trị doanh nghiệp, quản trị chi
phí cần phải được quan tâm đúng mức. Một trong những công cụ cung cấp thông tin
quản lý khá hữu hiệu mà hiện nay hầu hết các doanh nghiệp chưa quan tâm đầu tư
phát triển đúng mức đó là công tác KTTN, hoặc có đầu tư nhưng chưa nghiên cứu
sâu để phát triển KTTN trở nên hiệu quả hơn nữa trong việc ra quyết định quản
lý.Vì vậy, việc nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến công tác KTTN là một yêu

hơn.


v

ABSTRACT
The electricity industry plays an essential role in economic development. It is
the factor that stimulates production, improves competitiveness, attracts investment,
and ensures social safety. In the past years, electricity industry has had a lot of
outstanding achievements, especially it has transformed a poor and outdated
electricity system heavily damaged by wars into a system of electric sources and
networks which ranks 3rd in Southest Asia and 31st in the world.
For a country which is in the period of out-of-date agricultural production to
become a modernized industrial one as suggested by our Party, industrialization
must always be accompanied by the national electricity industry besides other such
factors as technology, knowledge, human, government policies.
In Hochiminh City which leads the development of industry, education, and
services, the electricity industry serves as a key factor in the socio-economic
development. With the motto “Electricity moves one step ahead”, the electricity
industry has contributed to restructuring industries and careers, recovering and
developing economy, ensuring defense and security.
Electricity business is a specific sector that is attached to many other
manufacturing industries. Electricity price affects that of industrial and agricultural
products, services and people’s life. However, like many other businesses, for
business operations to be effective and contribute to socio-economic development,
corporate management, cost management have to receive proper care. One of the
useful tools to provide management information that is currently not properly
invested in or studied to improve efficiency in managerial decision-making by the
majority of businesses is Responsibilty Accounting. Therefore, the research on
factors affecting Responsibilty Accounting is not only an urgent but also a decisive

adjustment and development of factors affecting Responsibility Accounting in a
positive way to make it better in the time to come.


vii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... i
LỜI CÁM ƠN ............................................................................................................. ii
TÓM TẮT ................................................................................................................. iii
ABSTRACT ................................................................................................................v
MỤC LỤC ................................................................................................................ vii
DANH MỤC CÁC TỪ VIỆT TẮT .......................................................................... xi
DANH MUC BẢNG BIỂU ..................................................................................... xii
PHẦN MỞ ĐẦU .........................................................................................................1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU.............................................................6
1.1 Các nghiên cứu trước: .......................................................................................6
1.1.1 Nghiên cứu công bố ở nước ngoài ..............................................................6
1.1.2 Nghiên cứu trong nước ................................................................................6
1.1.3 Nhận xét về các nghiên cứu trước ...............................................................8
1.1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức công tác KTTN của doanh nghiệp .....8
1.1.5 Nội dung và phương pháp nghiên cứu ........................................................9
1.1.5.1 Nội dung nghiên cứu .............................................................................9
1.1.5.2 Phương pháp nghiên cứu ......................................................................9
1.1.6 Phạm vi nghiên cứu: ..................................................................................10
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1..........................................................................................10
CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT ..........................................................................11
2.1 Một số khái niệm về kế toán trách nhiệm .......................................................11
2.2


2.3.3.2 Báo cáo trách nhiệm của các trung tâm doanh thu .............................25
2.3.3.3 Báo cáo trách nhiệm của các trung tâm lợi nhuận ..............................25
2.3.3.4 Báo cáo trách nhiệm của các trung tâm đầu tư ...................................26
2.4 Kinh nghiệm về việc tổ chức hệ thống KTTN của một số DN trên thế giới. .27
2.4.1Phân quyền, chuyển giá và quản trị theo mục tiêu trong hệ thống KTTN
của Tập đoàn Abbott, Hoa Kỳ ............................................................................27
2.4.2 Sáng kiến ROI và vấn đề phân quyền của Tập đoàn Dupont ....................29
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2..........................................................................................31
CHƯƠNG 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...........................32
3.1 Tổng quan về phương pháp nghiên cứu ..........................................................32
3.1.1 Tổ chức hệ thống KTTN tại Tổng công ty điện lực TP.Hồ Chí Minh và
các công ty điện lực trên địa bàn TP.HCM ........................................................32
3.1.1.1 Tổ chức KTTN tại Tổng công ty Điện lực TP.HCM ..........................32
3.1.1.2 Tổ chức các trung tâm trách nhiệm tại các công ty điện lực ..............34
3.1.1.2.1Các trung tâm chi phí. ...................................................................34
3.1.1.2.2 Các trung tâm doanh thu ...............................................................34
3.1.1.2.3 Các trung tâm lợi nhuận ...............................................................34
3.1.1.2.4 Các trung tâm đầu tư. ...................................................................34
3.2 Phương pháp nghiên cứu .................................................................................35
3.2.1 Quá trình nghiên cứu .................................................................................35
3.2.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác KTTN trong các công ty điện lực
trên địa bàn TP.HCM .........................................................................................36
3.2.2.1 Phân công trách nhiệm trong công tác quản lý: ..................................37
3.2.2.2 Công tác đo lường hiệu quả công việc theo qui định của KTTN:.....38
3.2.2.3 Công tác khen thưởng: ......................................................................38
3.2.2.4 Môi trường pháp lý: ............................................................................39


ix
3.2.2.5 Các yếu tố đặc điểm của doanh nghiệp: ............................................39



x
4.7 Phân tích nhân tố khám phá EFA ....................................................................61
4.8

Phân tích hồi quy .........................................................................................66

KẾT LUẬN CHƯƠNG 4..........................................................................................73
CHƯƠNG 5: KIẾN NGHỊ & KẾT LUẬN ...............................................................74
5.1 Giải pháp vận dụng KTTN trong các công ty điện lực trên địa bàn TP.HCM.
...............................................................................................................................74
5.1.1 Sự phân cấp quản lý ..................................................................................75
5.1.2Công tác khen thưởng ................................................................................79
5.1.3 Công tác đo lường hiệu quả công việc ......................................................80
5.1.4Các yếu tố về đặc điểm doanh nghiệp (nội qui, qui định nội bộ, văn hóa
doanh nghiệp…). ................................................................................................85
5.1.5 Tổ chức công tác kế toán phù hợp với việc thu thập thông tin để lập hệ
thống KTTN .......................................................................................................86
5.1.7Tổ chức hệ thống tài khoản kế toán theo mã trách nhiệm quản trị ............86
5.1.8 Các tổ chức đào tạo cung cấp nguồn nhân lực ..........................................91
5.1.9 Đối với doanh nghiệp ................................................................................92
5.2 KẾ LUẬN ........................................................................................................95
TÀI LIỆU THAM KHẢO .........................................................................................97


xi

DANH MỤC CÁC TỪ VIỆT TẮT
BTC


NĐ

: Nghị định

LN

: Lợi nhuận

TT

: Thông tư

ROI

: Tỷ lệ hoàn vốn đầu tư

RI

: Lợi nhuận còn lại


xii

DANH MUC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1: Báo cáo trách nhiệm của trung tâm chi phí ..............................................24
Bảng 2.2: Báo cáo trách nhiệm của trung tâm Doanh thu ........................................25
Bảng 2.3: Báo cáo trách nhiệm trung tâm lợi nhuận.................................................26
Bảng 2.4: Báo cáo trách nhiệm của trung tâm đầu tư ...............................................26
Bảng 3.1 Bảng mã hóa dữ liệu ..................................................................................43

Sơ đồ 5.1 : Các cấp quản trị, mục tiêu, trách nhiệm .................................................76
Sơ đồ 5.2 : Sơ đồ hệ thống KTTN tại Tổng công ty Điện lực TP.HCM ..................78


1

PHẦN MỞ ĐẦU
Để tồn tại và phát triển trong nền kinh tế cạnh tranh gay gắt như hiện nay,
các doanh nghiệp cần phải luôn nâng cao nội lực và khả năng cạnh tranh của chính
mình. Để đạt được điều đó các doanh nghiệp phải xây dựng cho mình một tổ chức
và phương thức quản lý linh hoạt, xác định thành quả và trách nhiệm trên từng bộ
phận, cụ thể hóa trách nhiệm đến từng bộ phận và từng cá nhân trong doanh nghiệp.
Ban quản lý cấp cao biết phối hợp chỉ đạo nhịp nhàng với các bộ phận khác nhau
trong tổ chức của mình để đạt được hiệu quả tối ưu nhất. Muốn vậy cần phải có
những công cụ quản lý hiệu quả. Kế toán quản trị có nhiều công cụ để đáp ứng các
yêu cầu quản lý hiệu quả nhất, đặc biệt KTTN là một trong những công cụ quan
trọng đáp ứng yêu cầu quản lý hữu hiệu trong việc phân tích đánh giá hiệu quả công
việc đến từng bộ phận.
Những năm gần đây, các nhà quản lý doanh nghiệp ngày càng quan tâm
nhiều hơn đến kế toán quản trị (KTQT) để nâng cao chất lượng quản lý, tăng cường
năng lực thích ứng và cạnh tranh trong nền kinh tế toàn cầu hóa, tối ưu hóa hiệu quả
sử dụng vốn hay cụ thể và gần gũi hơn là: ra những quyết định đúng đắn, kịp thời cả
về mặt chiến lược và chiến thuật trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh
nghiệp.
Trên thế giới, kế toán quản trị đã tồn tại rất lâu trong hệ thống kế toán doanh
nghiệp. Tuy nhiên, nó chỉ mới được hệ thống hoá và phát triển một cách có hệ
thống về lý luận và thực tiễn ở những thập niên gần đây, đặc biệt là ở các doanh
nghiệp có quy mô lớn, có trình độ nhất định về khoa học kỹ thuật cũng như trình độ
quản lý, điều kiện xử lý thông tin.
Ở Việt Nam, KTQT cũng đã xuất hiện, phát triển gắn liền chính sách, chế độ

báo cáo trách nhiệm chuẩn xác và để có được báo cáo trách nhiệm chuẩn xác cần có
sự phân cấp cụ thể các trung tâm trách nhiệm tách bạch trách nhiệm và quyền hạn,
hệ thống quy định của doanh nghiệp rõ ràng dễ hiểu, dễ thực hiện, các phương pháp
đo lường hiệu quả hữu hiệu và một chính sách khen thưởng phù hợp và kịp thời sẽ
góp phần ngày một nâng cao vai trò của KTTN trong doanh nghiệp.
Tổng Công ty Điện lực Thành Phố Hồ Chí Minh là một một doanh nghiệp
với ngành nghề chính là cung cấp điện năng cho toàn bộ người dân và các tổ chức
doanh nghiệp trên địa bàn thành phố thông qua 16 Công ty điện lực và một công ty
quản lý lưới điện cáo thế trải rộng trên khắp các quận huyện trong Thành phố Hồ
Chí Minh. Hoạt động của Tổng công ty nói chung và các công ty Điện lực nói riêng


3
gắn liền với sự ổn định và phát triển kinh tế xã hội của Thành phố. Một sự thành
công trong công tác quản lý hữu hiệu sẽ đóng góp rất nhiều trong sự phát triển của
ngành điện Việt nam và góp phần không nhỏ trong sự nghiệp phát triển Thành phố.
Hiện nay hoạt động kinh doanh của các Công ty Điện lực tại các khu vực cũng chưa
đồng nhất được vì có Công ty Điện lực quản lý khu vực nội thành, ngoại thành khu
vực vùng ven và khu vực nông thôn. Tại mỗi khu vực mức độ tiêu thụ sản lượng
khác nhau, mức độ yêu cầu chất lượng dịch vụ cũng khác nhau, mục đích sử dụng
điện cũng khác nhau nên đòi hỏi yêu cầu quản lý khác nhau. Mặc dù chất lượng
cung cấp dịch vụ điện năng tại Thành phố Hồ Chính Minh được đánh giá ngày càng
tốt và ổn định hơn, tuy nhiên vẫn còn những khu vực có số thời gian và số lần cúp
điện cao hơn mục tiêu đề ra, tiềm năng phát triển của Tổng Công ty và các Công ty
Điện lực còn rất nhiều cần được khai thác và phát triển hơn nữa, do đó mức độ đòi
hỏi ngày càng nâng cao chất lượng quản lý trong hoạt động sản xuất kinh doanh của
ngành điện và đây cũng là chủ đề năm 2016 của Tập đoàn Điện lực Việt Nam là “
Nâng cao chất lượng quản trị trong Tập đoàn Điện lực Quốc gia Việt Nam”
Cạnh tranh toàn cầu ngày càng diễn ra gay gắt cộng với những thay đổi
không ngừng của khoa học công nghệ, môi trường cạnh tranh dẫn đến các hệ thống

Trên cơ sở lý luận về kế toán quản trị nói chung và KTTN nói riêng luận văn
xem xét thực trạng phân tích thực trạng việc vận dụng KTTN trong công tác quản lý
tại các Công ty điện lực, bằng những phân tích định tính và định lượng luận văn sẽ
chỉ ra mức độ ảnh hưởng của các nhân tố chính ảnh hưởng đến công tác KTTN tại
các công ty điện lực trên địa bàn TP.HCM.
Mục tiêu cụ thể:
- Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến công tác KTTN.
- Đề xuất giải pháp để hoàn thiện và phát triển công tác KTTN tại các công
ty điện lực ngày càng hiệu quả hơn trong phạm vi nghiên cứu của luận văn.
- Góp phần củng cố thêm nhận thức về KTTN cho CBCNV trong các công ty
điện lực trên địa bàn TP.HCM
-Thực hiện nghiên cứu định lượng để kiểm định các nhân tố ảnh hưởng đến
công tác KTTN tại các DN nói chung và tại các Công ty Điện lực trên địa bàn TP
Hồ Chí Minh. Nội dung nghiên cứu
Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về KTTN với mục đích hiểu rõ hơn về
lịch sử hình thành và phát triển, vai trò của KTTN trong doanh nghiệp.


5
Nghiên cứu công tác tổ chức KTTN của các doanh nghiệp trên thế giới nhằm
tìm ra những cái đã được vận dụng và những cái chưa được vận dụng của các DN
VN so với thế giới.
Nghiên cứu, đánh giá thực trạng và mức độ vận dụng KTTN trong các công
ty Điện lực trên địa bàn TP.HCM
Xác định những nhân tố ảnh hưởng đến công tác KTTN tại các công ty Điện
lực trên địa bàn TP.HCM.
Đề xuất giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác KTTN tại các công ty điện
lực trên địa bàn TP.HCM.
Để đạt được mục tiêu trên, cần thiết phải giải quyết các vấn đề sau:
Vai trò của KTTN trong công tác quản trị doanh nghiệp?

tiêu chuẩn đo lường hiệu quả công tác, cách thức đo lường hiệu quả công tác
KTTN, công tác khen thưởng có ảnh hưởng đến công tác KTTN.
Nghiên cứu của Indjejikian & ctg (1999) cho rằng sự phân công trách nhiệm
và công tác khen thưởng các nhà quản lý có ảnh hưởng đến công tác KTTN.
Kết quả các nghiên cứu trên cho thấy có các yếu tố như phân công trách
nhiệm, cách thức đo lường lường hiệu quả công việc và công tác khen thưởng ảnh
hưởng đến hệ thống trách nhiệm.
Theo tác giả nhận thấy kết quả nghiên cứu trên phản ánh được 3 nhóm nhân
tố ảnh hưởng chủ yếu đến công tác KTTN là chưa được toàn diện bởi chưa bao quát
được hết được vấn đề, bởi vì một hệ thống KTTN muốn hoạt động có hiệu quả cần
thiết phải xây dựng các chuẩn mực, các qui định phù hợp mục tiêu hoạt của từng
công ty, hành lang pháp lý… nói chung là những vấn đề đặc thù riêng của Công ty
gọi chung là qui định riêng của từng công ty. Từ các qui định này giúp hệ thống
KTTN có thể xây dựng tiêu chuẩn đo lường giúp cho việc đánh giá trách nhiệm
được toàn diện hơn.
1.1.2 Nghiên cứu trong nước
Tại Việt Nam, Nguyễn Thị Huyền Trâm (2007) cho rằng các yếu tố ảnh
hưởng đến công tác kế toán tại doanh nghiệp bao gồm: môi trường pháp lý, các yếu


7
tố thuộc đặc điểm của doanh nghiệp (như: người sử dụng thông tin kế toán, hệ
thống kiểm soát nội bộ, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác kế toán).
Đàm Phương Lan (2014) cho rằng sự phân công trách nhiệm được cụ thể hóa
thành các yếu tố: sự phân cấp trong quản lý, sự tách bạch về trách nhiệm giữa các
cấp trong quản lý và kiểm soát, thiết lập các trung tâm trách nhiệm.
PGS.TS Phạm Văn Đăng (2014)Cho rằng doanh nghiệp niêm yết (DNNY)
trên thị trường chứng khoán là một loại hình doanh nghiệp được hình thành, phát
triển rất phù hợp trong điều kiện nền kinh tế thị trường; đa số DNNY thường hoạt
động đa lĩnh vực, đa ngành nghề và quy mô hoạt động lớn. Các DNNY tạo ra hàng

phương pháp quan sát và nghiên cứu thông qua tài liệu thực tế tại các doanh nghiệp
và chủ yếu dựa vào suy luận định tính, chưa thực hiện các cuộc điều tra khảo sát
đặc biệt là khảo sát các đối tượng sử dụng thông tin KTTN để ra các quyết định về
nhân sự về sản xuất kinh doanh.
Từ giai đoạn 2010 trở lại đây các công trình nghiên cứu đã thực hiện khảo
sát từ các doanh nghiệp phân tích đánh giá và đưa ra nhiều giải pháp bổ ích cho
doanh nghiệp.
Ở trong nước các công trình nghiên cứu về KTTN chủ yếu tập trung vào
đánh giá thực trạng hệ thống KTTN, công tác tổ chức KTTN… đề xuất các giải
pháp hoàn thiện hệ thống KTTN tại các doanh nghiệp, chưa đi sâu vào nghiên cứu
các nhân tố ảnh hưởng đến công tác KTTN. Trên thế giới có một số công trình
nghiên cứu những nhân tố ảnh hưởng đến công tác KTTN, nhưng chưa cụ thể trong
lãnh vực nghiên cứu của đề tài.
1.1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức công tác KTTN của doanh nghiệp
Qua quá trình lược khảo các nghiên cứu trước tác giả thấy rằng có các yếu tố
chính ảnh hưởng đến công tác KTTN bao gồm các yếu tố: (1) sự phân công trách
nhiệm (bao gồm: sự phân cấp trong quản lý, sự tách bạch về trách nhiệm giữa các
cấp trong quản lý và kiểm soát, thiết lập các trung tâm trách nhiệm); (2) công tác
đo lường hiệu quả công việc theo qui định của KTTN (bao gồm: cách thức đo
lường hiệu quả công tác KTTN và tiêu chuẩn đo lường hiệu quả công tác KTTN);
(3) công tác khen thưởng; (4) môi trường pháp lý; (5) các yếu tố thuộc đặc điểm của
doanh nghiệp (như: người sử dụng thông tin kế toán, hệ thống kiểm soát nội bộ,
việc ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác kế toán) có ảnh hưởng đến công tác
KTTN. Đặc biệt tác giả muốn đi sâu vào nghiên cứu và kiểm định mức độ ảnh


9
hưởng của các nhân tố trên trong công tác KTTN của các Công ty điện lực trên địa
bàn TP.HCM.
1.1.5 Nội dung và phương pháp nghiên cứu