ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƢỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

--------------***--------------

VĂN THỊ HỒNG

PHÁT HUY GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG
CỦA GIA ĐÌNH NGHỆ AN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học
Mã số:

60 22 85

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS. TS. DƢƠNG XUÂN NGỌC

HÀ NỘI - 2008
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI


TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƢỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

--------------***--------------

VĂN THỊ HỒNG

PHÁT HUY GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG
CỦA GIA ĐÌNH NGHỆ AN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

1.2. Giá trị và giá trị truyền thống của gia đình ............................................... 24
1.2.1. Giá trị.............................................................................................. 24
1.2.2. Giá trị truyền thống của gia đình ................................................... 25
1.3. Yêu cầu khách quan của việc phát huy những giá trị truyền thống của
gia đình ..................................................................................................... 31
1.3.1. Tính tất yếu của việc phát huy truyền thống gia đình .................... 31
1.3.2. Vai trò của việc phát huy truyền thống gia đình ............................ 35
Chƣơng 2. Thực trạng việc phát huy giá trị truyền thống của gia đình
Nghệ An hiện nay ................................................................................................ 38
2.1. Khái quát tình hình kinh tế, văn hoá xã hội và giá trị truyền thống của
gia đình Nghệ An ..................................................................................... 38
2.1.1. Đặc điểm về kinh tế, văn hoá - xã hội Nghệ An ............................ 38
2.1.2. Đặc điểm truyền thống gia đình Nghệ An ..................................... 45
2.2. Thực trạng và những vấn đề đặt ra trong việc phát huy giá trị truyền
thống của gia đình Nghệ An..................................................................... 65
2.2.1. Thực trạng việc phát huy giá trị truyền thống của gia đình Nghệ
An hiện nay .............................................................................................. 67
2.2.2. Những tồn tại trong quá trình lưu giữ, bảo tồn và phát triển các
giá trị truyền thống gia đình ở Nghệ An hiện nay.................................... 76
Chƣơng 3. Phƣơng hƣớng và giải pháp tiếp tục phát huy giá trị truyền
thống gia đình Nghệ an hiện nay ....................................................................... 80
3.1. Phương hướng ........................................................................................... 80


3.1.1. Thứ nhất, bảo tồn, phát huy các giá trị truyền thống gia đình là
một quá trình tích cực chủ động, tự giác và là nghĩa vụ của các cá
nhân, thành viên trong gia đình ................................................................ 80
3.1.2. Thứ hai, phát huy những giá trị truyền thống của gia đình phải
là một trong những nhiệm vụ của quá trình xây dựng nên văn hoá tiên
tiến đậm đà bản sắc dân tộc...................................................................... 84

lực để phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [10, tr.103 -104].
Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi thân yêu để nuôi dưỡng, giáo dục
nhân cách con người … Từ xưa đến nay, gia đình luôn được các cá nhân, các
giai cấp, các chế độ xã hội quan tâm. Trong quá trình phát triển của lịch sử, gia
đình có sự vận động hay đổi nhất định cùng với quá trình đó là quá trình phát
triển tất yếu của mối quan hệ biện chứng của gia đình và xã hội. Trong sự phát
triển của gia đình các chức năng cơ bản và các giá trị của gia đình ngày càng
được khẳng định và phát huy.
Sự chuyển hướng cơ chế quản lý nền kinh tế nước ta từ cơ chế tập trung
bao cấp sang cơ chế thị trường đã và đang mang đến những thay đổi tích cực cho
sự phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội của đất nước và cho cả từng gia đình, từng
con người. Nhưng cùng đồng hành với quá trình đó, là những tiêu cực, những tệ
nạn xã hội, đặc biệt là sự xuống cấp về đạo đức lối sống, xem nhẹ những giá trị
truyền thống… Gia đình, một trong những nơi lưu truyền cơ bản các giá trị
truyền thống của dân tộc, nhưng hiện nay những tiêu cực, những tệ nạn của xã


hội, sự xuống cấp về đạo đức của một bộ phận người đã len lỏi vào, trong mỗi
gia đình làm cho giá trị truyền thống của một bộ phận gia đình bị biến dạng suy
thoái.
Nghệ An, một tỉnh có diện tích rộng nhất nước, tài nguyên phong phú, đa
dạng và là miền khí hậu khắc nghiệt nhất trong cả nước. Con người nơi đây giàu
truyền thống, hiếu học, cần cù, chịu khó. Trong công cuộc đổi mới, Tỉnh Uỷ, Uỷ
Ban nhân dân tỉnh Nghệ An lãnh đạo nhân dân khắc phục những khó khăn từng
bước xây dựng phát triển kinh tế - xã hội. Đời sống các gia đình ở Nghệ An ngày
càng được nâng cao về chất lượng. Nhưng trong sự phát triển chung của Nghệ
An, ngay từ trong mỗi gia đình xứ Nghệ cũng đã xuất hiện những biểu hiện của
sự suy thoái, mai một các chuẩn giá trị truyền thống đang cản trở quá trình xây
dựng gia đình văn hóa và trong phát triển kinh tế - xã hội.
Xuất phát từ lý luận khoa học và thực tiễn về vấn đề gia đình ở Việt Nam

mẹ những thông điệp về vai trò trách nhiệm của mình trong tương lai của con
cái, đồng thời tác giả còn gửi đến những kinh nghiệm, phương pháp nuôi dạy
con cho các bậc phụ huynh. Bên cạnh những công trình có rất nhiều bài viết trên
các tạp chí khoa học, ngành khác nhau như: Ngô Ngọc Anh – Hoàng Thị Tây
Ninh với bài viết: “Giáo dục gia đình đối với việc phong ngừa hành vi sai lệch ở
trẻ vị thành niên”, Tạp chí gia đình và trẻ em số 4/2005; Lê thi Quý có bài: “gia
đình Việt Nam – nghiên cứu và đề xuất”, Tạp chí gia đình và trẻ em số 6/2005;
Lương thị Cảnh trong tạp chí gia đình và trẻ em có bài: “Văn hoá truyền thống
gia đình trước thách thức toàn cầu hoá” Tạp chí gia đình và trẻ em, số 8/05.
Đặng Cảnh Khang với bài: “Gia đình là một giá trị”, Tạp chí gia đình và trẻ em
số 9/2005; Phạm Tất Dong với bài: “Gia đình và việc học tập của con cái”, Tạp
chí gia đình và trẻ em số 9/2005…Các bài viết trên nghiên cứu và đề cập đến các
khía cạch khác nhau của gia đình; cho thấy vị trí, vai trò, chức năng của gia đình
đối với cá nhân và xã hội.


Bên cạnh những công trình khoa học những bài viết, về gia đình thì có rất
nhiều những Luân văn, luận án tiến sỹ nghiên cứu về gia đình như: Luận văn
thạc sỹ chuyên ngành CNXH của Trần Đình Tài về: “một số vấn đề về thực hiện
các chức năng gia đình hiện nay”, năm 1995; Luận văn thạc sỹ chuyên ngành
triết học của Hoàng Thị Linh về: “Vấn đề phụ nữ trong gia đình hiện nay, thực
trạng và giải pháp”, năm 1996; Luận văn thạc sỹ chuyên ngành CNDVBC và
CNDVLS của Lê Thanh Hà về: “Kế thừa phát huy những giá trị đạo đức của gia
đình truyền thống trong việc xây dựng gia đình văn hoá nước ta hiện nay”,
năm1999; Luận án tiến sỹ chuyên ngành CNXH khoa học của Nghiêm sỹ Luân:
“Vai trò của gia đình trong việc giáo dục thế hệ trẻ nước ta hiện nay”, năm 2001.
Các Luận văn, luận án đã phân tích chi tiết sâu sắc các mặt của gia đình, những
chuyển biến của gia đình Việt Nam từ truyền thống sang hiện đại và đi đến đề ra
những phương hướng xây dựng và phát triển gia đình theo các góc độ được
nghiên cứu.

Cuốn “Khoa bảng Nghệ An” của Đào Tỉnh Tam Nxb Nghệ An, năm 2000 giới
thiệu cụ thể về các gia đình, dòng họ hiếu học Xứ Nghệ - một truyền thống tiêu
biểu của con người Nghệ An. Và Hội thảo với chủ đề về: “Gia phong xứ nghệ
trong bối cảnh đất nước đổi mới”, do UỶ ban dân số gia đình và trẻ em, Sở văn
hóa thông tin, Hội văn nghệ dân gian tỉnh Nghệ An tố chức, năm 2004, các bài
viết tham gia hội thảo đã phản ánh nhiều góc cạnh khác nhau về vấn đề gia
phong gia đình Nghệ An trước và nay. Trước xu hướng biến thái của hiện tượng
đạo đức xã hội và gia đình hội thảo đã có ý nghĩa lớn đối với việc nhìn lại truyền
thống gia đình xứ nghệ đã và đang được kế thừa phát triển như thế nào trong các
gia đình hiện nay...
Các công trình, bài viết về gia đình ở nhiều góc cạnh khác nhau, đến nay
thực sự rất đa dạng, phong phú. Nhưng cũng qua nghiên cứu tham khảo tác giả


thấy chưa có công trình nào cụ thể đi sâu vào nghiên cứu về truyền thống gia
đình ở Nghệ An. Vì vậy tác giả chọn vấn đề “Phát huy giá trị truyền thống của
gia đình Nghệ An trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài nghiên cứu. Những công
trình bài viết trên là những tài liệu tham khảo cho luân văn của mình.
3. Mục đích nghiên cứu của luận văn
3.1 Mục đích nghiên cứu:
Trên cơ sở làm rõ về lý luận và thực tiễn giá trị truyền thống của gia đình
và thực trạng việc phát huy giá trị truyền thống của gia đình Nghệ An, luận văn
đề xuất một số phương hướng và giải pháp nhằm tiếp tục phát huy giá trị truyền
thống của gia đình ở Nghệ An nói riêng, gia đình Việt Nam nói chung trong thời
kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1


và xã hội”, Tạp chí Gia đình và trẻ em, (6).

8

Phạm Tất Dong (2005), “Gia đình và việc học tập của con cái”, Tạp chí
Gia đình và trẻ em, (9).

9

Đảng cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện đại hội đảng lần thứ VIII, Nxb.
Chính trị quốc gia, Hà Nội

10

Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

11

Đảng cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ X, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.


12

Đỗ Thái Đồng (1991), Gia đình truyền thống và những biến thái ở Nam Bộ
Việt Nam - Những nghiên cứu xã hội học về gia đình, Nxb. Khoa học xã hội,
Hà Nội.

13

20

Giáo trình kinh tế chính trị tỉnh Nghệ An (2006), Trường Chính trị tỉnh
Nghệ An, lưu hành nội bộ.

21

Nguyễn Thị Minh Hạnh (2003), Giá trị đạo đức truyền thống và sự hình
thành nhân cách con người Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, Luận văn thạc
sỹ chuyên ngành Triết học.

22

Ngô Thu Hà (2002), Giá trị đạo đức truyền thống trong việc xây dựng đạo
đức mới cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay, Luân văn thạc sỹ chuyên ngành
Triết học.

23

Ngô Công Hoan (1991), Tâm lý học gia đình, Nxb. Đại học Sư phạm Hà
Nội 1.


24

Hương ước Nghệ An (1998), Viện nghiên cứu văn hoá dân gian, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà nội.

25


31

C. Mác và Ph. Ăng Ghen (1995), Toàn tập, tập 12, Nxb. Chính trị quốc
gia, Hà Nội.

32

Hồ Chí Minh (1996), Toàn tập, tập 9, Chính trị quốc gia, Hà Nội.

33

Hồ Chí Minh (1984), Toàn tập, tập 4. Nxb. Sự thật, Hà Nội.

34

Dr.Phil McGraw (2005), Gia đình trên hết, Nxb. Văn hoá Thông tin.

35

Bạch Đình Noi (1995), Một số suy nghĩ về mối quan hệ vợ chồng trong gia
đình ở nước ta hiện nay, Luận văn thạc sỹ chuyên ngành CNXH khoa học.


36

Lê Thi (1995), Gia đình Việt Nam - Các trách nhiệm, các nguồn lực trong
sự đổi mới của đất nước, Nxb. Khoa học Xã hội, Hà Nội.

37



44

Huỳnh Thái Vinh (2001), Một số vấn đề đạo đức lối sống chuẩn giá trị xã
hội, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

45

Nguyễn Khắc Viện (1994), Tâm lý gia đình, Nxb. Thế giới.

46

Nguyễn Như Ý (Chủ biên, 1988), Đại từ điển tiếng Việt, Nxb. Văn hoá
Thông tin Hà Nội.