BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

TRƢỜNG ĐẠI HỌC THỂ DỤC THỂ THAO THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH



PHAN NGỌC HUY

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP PHÁT TRIỂN SỨC MẠNH
CHO VẬN ĐỘNG VIÊN BÓNG CHUYỀN NAM
ĐỘI SANEST KHÁNH HOÀ

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

TP.HỒ CHÍ MINH – NĂM 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

TRƢỜNG ĐẠI HỌC THỂ DỤC THỂ THAO THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH



PHAN NGỌC HUY

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP PHÁT TRIỂN SỨC MẠNH
CHO VẬN ĐỘNG VIÊN BÓNG CHUYỀN NAM

1.1. Khái niệm chung về bài tập, hệ th ng và hệ th ng bài tập. ........................... 6
1.1.1. Bài tập: ................................................................................................ 6
1.1.2 Hệ th ng: .............................................................................................. 6
1.1.3 Hệ th ng bài tập ................................................................................... 7
1.2. Cơ sở khoa học về t chất sức mạnh. ............................................................. 7
1.2.1. Khái niệm v cấu trúc t chất sức mạnh. ............................................ 7
1.2.2. Phân loại sức mạnh. ............................................................................ 8
1.3. Quy luật cơ bản trong huấn luyện sức mạnh................................................ 14
1.4. Tính chu kỳ trong huấn luyện sức mạnh. ..................................................... 19
1.4.1. Giai đoạn thích nghi giải phẫu. ........................................................ 20
1.4.2. Giai đoạn nở cơ. ................................................................................ 21
1.4.3. Giai đoạn sức mạnh t i đa................................................................. 22
1.4.4. Giai đoạn chuyển đổi sang sức mạnh bộc phát. ................................ 24
1.4.5. Giai đoạn chuyển đổi sang sức mạnh bền......................................... 25
1.4.6. Giai đoạn duy trì công suất bền. ....................................................... 27
1.4.7. Giai đoạn chuyển tiếp. ...................................................................... 28
1.5. Sức mạnh đ i với th nh tích môn bóng chuyền. .......................................... 29
1.6. Các phương pháp huấn luyện sức mạnh trong môn bóng chuyền. .............. 32
1.6.1. Bài tập căng cơ ép dẻo. ..................................................................... 37
1.6.2. Phương pháp với dụng cụ nhẹ........................................................... 39
1.6.3. Phương pháp khắc phục-nhượng bộ. ................................................ 41


1.6.4. Phương pháp với tạ. .......................................................................... 42
1.6.5. Phương pháp Maxex. ........................................................................ 47
1.6.6. Bài tập chuyển đổi............................................................................. 51
1.7. Một s lưu ý trong tập luyện sức mạnh. ........................................................ 52
1.7.1. Khởi động. ......................................................................................... 52
1.7.2. Thả lỏng. ........................................................................................... 52
1.7.3. Sức mạnh phần trọng tâm cơ thể-lưng bụng. .................................... 52

bóng chuyền nam đội Sanest Khánh Hòa. .................................................. 72
3.1.2. Đánh giá thực trạng sức mạnh của nhóm thực nghiệm và nhóm so
sánh.............................................................................................................. 78
3.1.3 Bàn luận về đánh giá thực trạng sức mạnh VĐV bóng chuyền nam đội
Sanest Khánh Hòa. ....................................................................................... 82
3.2. Xây dựng v ứng dụng hệ th ng b i tập phát triển sức mạnh cho VĐV bóng chuyền
nam đội Sanest Khánh Hòa trong 1 năm tập luyện (12/2013-12/2014)....................... 86
3.2.1. Lựa chọn hệ th ng bài tập phát triển sức mạnh cho vận động viên
bóng chuyền nam đội Sanest Khánh Hòa. .................................................. 86
3.2.2 Xây dựng v ứng dụng hệ th ng b i tập phát triển sức mạnh cho VĐV
bóng chuyền nam đội sanest Khánh Hòa. ................................................... 94
3.2.3 Bàn luận về Xây dựng v ứng dụng hệ th ng b i tập phát triển sức
mạnh cho VĐV bóng chuyền nam đội Sanest Khánh Hòa trong 1 năm tập
luyện (12.2013-12.2014). ........................................................................... 112
3.3. Đánh giá hiệu quả của hệ th ng bài tập phát triển sức mạnh cho VĐV bóng
chuyền nam đội Sanest Khánh Hòa. ................................................................. 115
3.3.1. Hiệu quả của hệ th ng bài tập phát triển sức mạnh cho VĐV Bóng
chuyền nam Sanest Khánh Hòa sau chu kỳ 1. .......................................... 115
3.3.2 Hiệu quả của hệ th ng bài tập phát triển sức mạnh cho VĐV Bóng
chuyền nam Sanest Khánh Hòa sau chu kỳ 2. .......................................... 124


3.3.3. Bàn luận đánh giá hiệu quả của hệ th ng bài tập phát triển sức mạnh
cho VĐV bóng chuyền nam đội Sanest Khánh Hòa. ................................ 132
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ........................................................................ 141
KẾT LUẬN ............................................................................................... 141
KIẾN NGHỊ .............................................................................................. 142
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


Kỹ thuật chuyên môn

LVĐ

Lượng vận động

Max

Giá trị lớn nhất

Min

Giá trị nhỏ nhất

NXB

Nhà xuất bản

QĐ4

Đội bóng chuyền nam Quân đo n 4

SANEST
SM

Đội bóng chuyền nam SANEST Khánh Hòa
Sức mạnh

SMB


NỘI DUNG BẢNG

TRANG

Bảng 1.1

Lượng vận động của sức mạnh t i đa.

9

Bảng 1.2

Lượng vận động của sức mạnh t c độ.

10

Bảng 1.3
Bảng 1.4
Bảng 1.5
Bảng 1.6
Bảng 1.7
Bảng 1.8
Bảng 1.9
Bảng 1.10
Bảng 1.11

Lượng vận động của sức mạnh bền theo đánh giá
của Becali, A. (2009)
Chu kỳ hóa chương trình tập sức mạnh trong thời
gian dài


bóng rổ.
Những nghiên cứu v cơ sở lý luận để tăng sức
Bảng 1.13

mạnh thân trên trong môn bóng chuyền, bóng ném
và bóng chày.

33


Bảng 1.14

Các bài tập với bóng đặc để phát triển sức mạnh

Sau 39

Bảng 1.15

Các bài tập với dây thun để phát triển sức mạnh.

40

Bảng 1.16

Lượng vận động bật nhảy bằng phương pháp
nhượng bộ - khắc phục.

Sau 41


78
Sau 78
84
92

Kết hợp các bài tập và phương pháp để phát triển
Bảng 3.7

sức mạnh ở Giải Vô địch Qu c gia (02/12/2013

Sau 95

đến ngày 02/8/2014)
Bảng 3.8

Kết hợp các bài tập và phương pháp để phát triển
sức mạnh ở Đại hội TDTT Toàn qu c

Sau 95

Lượng vận động các bài tập căng cơ - ép dẻo ở
Bảng 3.9

Giải Vô địch Qu c gia (02/12/2013 đến ngày

99

02/8/2014)
Lượng vận động các bài tập căng cơ - ép dẻo ở
Bảng 3.10

Lượng vận động các bài tập khắc phục-nhượng bộ
Bảng 3.14

ở Giải Vô địch Qu c gia (02/12/2013 đến ngày

107

02/8/2014)
Lượng vận động các bài tập khắc phục nhượng bộ
Bảng 3.15

ở Giải Đại hội TDTT Toàn qu c (04/8/2014 đến

107

ngày 27/12/2014)
Lượng vận động các bài tập khắc phục nhượng bộ
Bảng 3.16

ở Giải Đại hội TDTT Toàn qu c (04/8/2014 đến

108

ngày 27/12/2014)
Lượng vận động các bài tập maxex chuyên môn ở
Bảng 3.17

Giải vô địch Qu c gia (02/12/2013 đến ngày Sau 108
02/8/2014)
Lượng vận động các bài tập maxex chuyên môn ở


27/12/2014).
Lượng vận động các bài tập dụng cụ nhẹ ở Giải
Bảng 3.22

Đại hội TDTT Toàn qu c (04/8/2014 đến ngày

112

27/12/2014).
Bảng 3.23
Bảng 3.24
Bảng 3.25
Bảng 3.26
Bảng 3.27
Bảng 3.28
Bảng 3.29
Bảng 3.30
Bảng 3.31

Kết quả so sánh về sức mạnh lần 1 và lần 2 ở
nhóm thực nghiệm.
Kết quả so sánh về sức mạnh bền trong bật nhảy
50 lần ở lần 1.
Kết quả so sánh về sức mạnh bền trong 50 lần bật
nhảy ở lần 2.
Kết quả đánh giá sức mạnh bền trong bật nhảy 50 lần.
Kết quả so sánh về sức mạnh lần 3 và lần 4 ở
nhóm thực nghiệm.
Kết quả so sánh về sức mạnh bền trong bật nhảy ở

139


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1

NỘI DUNG BIỂU ĐỒ

TRANG

Tỷ lệ thành phần đ i tượng phỏng vấn.

76

Tỷ lệ % của các phương pháp để phát triển sức
Biểu đồ 3.2

mạnh trong các giai đoạn sức mạnh ở giải vô địch

Sau 95

Qu c gia (02/12/2013 đến ngày 02/8/2014)
Tỷ lệ % của các phương pháp để phát triển sức
Biểu đồ 3.3

mạnh trong các giai đoạn sức mạnh ở Đại hội
TDTT

Toàn


bóng chuyền nam đội Sanest Khánh Hòa lần 3 và

131

lần 4.
Biểu đồ 3.7

Sức mạnh bền bật nhảy 50 lần của nhóm thực
nghiệm ở lần 3 và lần 4.

132


DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

HÌNH
Hình 1.1

TÊN HÌNH
Phân loại sức mạnh.

TRANG
9

Phân loại sức mạnh bền theo Harre trích dẫn bởi
Hình 1.2

Manso, G. và cộng sự (1996); García, J.,



Hình 1.10

Hình 1.11

Bài tập bằng phương pháp Maxex 1 của Bompa.
T (2000) .
Bài tập bằng phương pháp Maxex 2 của Bompa.
T (2000).
Bài tập bằng phương pháp Maxex 3 của Bompa.
T (2000).
Bài tập bằng phương pháp Maxex 4 của Bompa.
T (2000).
Bài tập bằng phương pháp Maxex 5 của Bompa.
T (2000).

47

47

47

48

48

Phương pháp Maxex của Bosco Bosco, C.,
Hình 1.12

Mognoni, P., & Luhtanen, P. (1983) [46] trích


Bài tập để tăng sức bật trong động tác đập bóng
Hình 1.17

của Cisar và Corbelli, 1989; Cometti, 1998;

49

Gozanlez, 2002 trích dẫn bởi Valadés. D. (2005)
Hình 1.18

Hình 1.19

Bài tập để tăng sức mạnh bằng phương pháp
Maxex của Valadés. D. (2005).
Bài tập để tăng sức mạnh bằng phương pháp
Maxex của Lương Cao Đại (2011).

50

51


1
ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong những năm gần đây thể thao của nước nhà ngày càng phát triển
nhanh, đó l nhờ được sự quan tâm giúp đỡ đầu tư của Đảng v nh nước, đồng
thời nhờ sự cổ vũ, ủng hộ của quần chúng nhân dân cùng các nhà tài trợ. Vai trò
của thể thao ng y c ng được nâng cao và có một vị trí quan trọng trong đời s ng
xã hội. Tất cả các hoạt động của thể thao Việt Nam phát triển mạnh, hòa nhập

chuyền do thời gian không hạn chế nhất định m nó được thực hiện trong
khoảng từ 3 đến 5 hiệp đấu. Theo s liệu th ng kê của li n đo n bóng chuyền
thế giới FIVB một trận đấu có thể kéo dài khoảng 60 phút cho cả 3 hiệp, nhưng
cũng có thể kéo d i l n đến tr n 120 phút đ i với một trận đấu căng thẳng cân
sức, cân tài. Do vậy yếu t thể lực đóng vai trò cực kỳ quan trọng cho mỗi trận
đấu đặc biệt là t chất sức mạnh, trong đó sức mạnh t c độ, sức mạnh bền là chủ
yếu trong các hoạt động bật nhảy tại chỗ và bật nhảy có đ tạo nên sức mạnh đặc
thù riêng cho môn bóng chuyền.
Hòa mình trong công cuộc cách mạng công nghiệp hoá và hiện đại hoá
đất nước ngành thể dục thể thao được đầu tư nhiều mặt về cơ sở vật chất, hầu
hết các tỉnh th nh đều có nh thi đấu v có đội đại biểu. Công tác tuyển chọn và
huấn luyện VĐV sẽ được chú trọng nhưng phần lớn các huấn luyện vi n thường
sử dụng kinh nghiệm của bản thân mình vào công tác huấn luyện. Ở các trung
tâm lớn từng bước đ áp dụng khoa học kỹ thuật vào huấn luyện. Đồng thời mời
các chuy n gia nước ngoài sang huấn luyện và c vấn cho các đội tuyển cũng
như đưa các đội đi tập huấn nước ngoài.
Sự nghiệp giáo dục đ o tạo l sự nghiệp vinh quang trong b i cảnh ng nh
thể dục thể thao tăng cường đổi mới v hội nhập để đáp ứng với những xu thế
với những y u cầu mới, hơn lúc n o hết, sự nghiệp giáo dục - đ o tạo của ng nh
c ng phải được coi trọng v nh trường sẽ tiếp tục có những bước đột phá mới
trong công tác đ o tạo-huấn luyện, tạo đ cho sự phát triển ổn định vững chắc
xứng đáng với vị trí, trách nhiệm v sự tin y u của to n ng nh thể dục thể


3
thao.Trong thời gian qua nền thể thao Việt nam đ đạt được nhiều th nh tích
cao, b n cạnh đó phong tr o thể thao quần chúng cũng phát triển rất mạnh. Đặc
biệt l môn Bóng chuyền l môn thể thao phổ biến phù hợp với mọi tầng lớp
nhân dân v sinh vi n VĐV.
Trong thi đấu bóng chuyền sức mạnh giúp cho VĐV đạt được một cường

trong đội hình có chủ công s 1 Việt Nam Ngô Văn Kiều, qua trao đổi của ban
huấn luyện với các nh chuy n môn thì các mặt kỹ-chiến thuật của đội được thi
đấu ổn định nhưng vấn đề thể lực đặc biệt l sức mạnh bật nhảy trong đập bóng
v chắn bóng ở những pha bóng giằng co thiếu hiệu quả dẫn đến kết quả không
đạt được mục đích đề ra. Mặt khác kế hoạch tập luyện sức mạnh của đội bóng
chuyền nam Sanest Khánh Hòa trước đây chỉ tập sức mạnh theo phương pháp
với tạ, với trọng lượng tạ nhẹ (gánh tạ 60-70 kg, nằm đẩy tạ 30-40 kg) trong su t
thời kỳ chuẩn bị chung và chuẩn bị chuyên môn. Tuy nhi n để phát triển sức
mạnh một cách t t nhất thì cần kết hợp nhiều phương pháp phát triển sức mạnh
vào kế hoạch huấn luyện và hiện nay được biết đến nhiều nhất là huấn luyện sức
mạnh theo chu kỳ của Bompa. T (1999) [44], Lâm Quang Th nh, Bùi Trọng
Toại (2002) [21], Lương Cao Đại (2011) [7]… với nhiệm vụ trọng tâm là xây
dựng được những bài tập hợp lí nhất, phù hợp nhất để phát triển sức mạnh cho
vận động viên, chứ không phải “hệ th ng bài tập” nhằm giải quyết theo lý thuyết
điều khiển học và khoa học quản lý.
Qua thời gian học tập, l m việc, nghi n cứu v huấn luyện tuyển trẻ tôi
mong mu n được tiếp tục nghi n cứu sâu hơn sức mạnh chuy n môn của bóng
chuyền nam cấp cao. Vì vậy chúng tôi nghi n cứu đề t i:
“XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP PHÁT TRIỂN SỨC MẠNH CHO
VẬN ĐỘNG VIÊN BÓNG CHUYỀN NAM ĐỘI SANEST KHÁNH HÒA”
Mục đích nghiên cứu.
Xây dựng hệ th ng b i tập sức mạnh cho VĐV bóng chuyền nam một
cách khoa học v hệ th ng, nhằm nâng cao sức mạnh cho VĐV, thông qua đó
góp phần nâng cao th nh tích thi đấu của VĐV bóng chuyền nam đội Sanest


5
Khánh Hòa ng y c ng t t hơn.
Mục tiêu nghiên cứu.
Mục ti u 1: Đánh giá thực trạng sức mạnh VĐV bóng chuyền nam đội

quy luật giáo dục thể chất v HLTT. Người ta sử dụng chúng để giải quyết các
nhiệm vụ của giáo dục thể chất v HLTT đáp ứng những yêu cầu phát triển thể
chất và tinh thần của con người, đồng thời nâng cao thành tích thể thao.
Các bài tập TDTT lại là những hoạt động vận động nhằm tác động đến
chính bản thân con người và hoàn toàn bị chi ph i bởi những quy luật phát triển
thể chất và tinh thần cũng như những mục tiêu và nguyên tắc giáo dục thể chất.
Nội dung hoàn toàn khsc so với lao động chân tay v được sử dụng một cách có
ý thức, chủ yếu nhằm hoàn thiện thể chất, con người, để chuẩn bị cho lao động
v đời s ng.
1.1.2 Hệ thống:
Theo từ điển Từ và ngữ Hán Việt…tập hợp những bộ phận có liên hệ chặt
chẽ với nhau; thứ tự sắp xếp có quy củ; sự liên tục.


7

1.1.3 Hệ thống bài tập
Nguyễn Trọng B n (2011) [3] Tập hợp các bài tập có quan hệ chặt chẽ
với nhau tác động qua lại nhau một cách có quy luật để tạo thành một chỉnh thể,
từ đó xuất hiện những thuộc tính mới gọi là tính trồi, đảm bảo thực hiện những
chức năng nhất định. (từng bài tập riêng lẻ không có hoặc có nhưng chưa đáng
kể)
Như vậy hệ th ng bài tập phát triển SM được hiểu theo nghĩa rộng; có nghĩa
là không chỉ giới hạn trong từng bài tập cụ thể, mà còn thể hiện ở cách thức sắp xếp
và sử dụng các bài tập theo trình tự có chủ đích.
1.2. Cơ sở khoa học về tố chất sức mạnh.
1.2.1. Khái niệm và cấu trúc tố chất sức mạnh.
“T chất sức mạnh” l năng lực khắc phục lực cản khi làm việc của cơ
bắp và toàn bộ cơ thể hoặc một bộ phận cơ thể. Khi cơ bắp làm việc, lực cản của
nó bao gồm 2 mặt là lực cản bên trong và lực cản bên ngoài. Lực cản bên trong

Becali, A. (2009) [54] giải thích rằng, "còn tùy thuộc vào độ lớn của khối lượng
và tốc độ mà nó di chuyển có thể nói về sức mạnh tối đa hoặc sức mạnh tốc độ".
Theo đánh giá của Becali, A. (2009) [54] đ nghi n cứu v đưa v o áp dụng
cho các VĐV bóng chuyền Cuba theo kh i lượng vận động sau đây:
Bảng 1.1: Lƣợng vận động của sức mạnh tối đa.
Kh i lượng

90% và nhiều hơn

Lần lập lại

1-3

Thời gian thực hiện

Nhanh

Thời gian hồi phục

2-3 phút

Cường độ

TB- chậm

1.2.2.2. Sức mạnh tốc độ.
Đó l khả năng của bộ máy thần kinh cơ di chuyển trong một khoảng thời


10

1.2.2.3. Sức mạnh bộc phát.
Đây l loại sức mạnh để chiến thắng một lực m không có giới hạn, ở t c
độ cao nhất, nó rất phổ biến ở các môn thể thao không chu kỳ, như: Nhảy cao,
đập bóng trong bóng chuyền, các môn ném đẩy… Loại sức mạnh n y áp dụng
với t c độ nhanh trong di chuyển v ném đẩy, không có nghi ngờ gì nữa đó l
một trong những loại sức mạnh phức tạp nhất để huấn luyện nó kết hợp giữa hai
t chất sức mạnh t i đa v sức nhanh. Sức mạnh bộc phát có li n quan trực tiếp
đến t c độ l nguy n nhân sản sinh ra sức mạnh v sức mạnh bộc phát, điều đó
đ được các nh nghi n cứu chứng minh.
Tous, J. (2010) [119] cho rằng trong việc huấn luyện sức mạnh bộc phát
cho phép đạt được kết quả t t hơn trong các test kiểm tra thể lực v có m i