Một số giải pháp có hiệu quả trong công tác quản lí và giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm ở
Trƣờng THPT

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP CÓ HIỆU QUẢ
TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÍ VÀ GIÁO
DỤC HỌC SINH LỚP CHỦ NHIỆM
Ở TRƢỜNG THPT
A. MỞ ĐẦU:
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
1. Thực trạng của vấn đề đòi hỏi phải có giải pháp mới:
Trong hệ thống tổ chức của các trường phổ thông, đơn vị cơ bản được thành lập để tổ
chức giảng dạy và giáo dục học sinh là lớp học. Để quản lí lớp học, nhà trường phân công
một trong những giáo viên đang giảng dạy làm công tác chủ nhiệm lớp. Giáo viên chủ
nhiệm (GVCN) được Hiệu trưởng lựa chọn từ những giáo viên có kinh nghiệm giáo dục,
có uy tín với học sinh, được Hội đồng giáo dục nhà trường nhất trí phân công chủ nhiệm
lớp học để thực hiện mục tiêu giáo dục. Như vậy khi nói đến GVCN là đề cập đến vị trí,
vai trò, chức năng của người làm công tác chủ nhiệm lớp, còn nói đến công tác chủ nhiệm
lớp là đề cập đến những nhiệm vụ, nội dung công việc mà người GVCN phải làm, cần làm
và nên làm.
Đối với giáo dục phổ thông, người giáo viên chủ nhiệm lớp có vai trò quan trọng trong
việc giáo dục học sinh. Ngoài việc trực tiếp giảng dạy ở lớp chủ nhiệm, GVCN trước hết
phải là nhà giáo dục, là người tổ chức các hoạt động giáo dục, quan tâm tới từng học sinh,
chăm lo đến việc rèn luyện đạo đức, hành vi, những biến động về tư tưởng, nhu cầu,
nguyện vọng của các em. Giáo viên chủ nhiệm lớp bằng chính nhân cách của mình, là tấm
gương tác động tích cực đến việc hình thành các phẩm chất đạo đức, nhân cách của học
sinh. Mặt khác, GVCN còn là cầu nối giữa tập thể học sinh với các tổ chức xã hội trong và
ngoài nhà trường, là người tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục,... Có thể nói vai trò xã
hội của người giáo viên chủ nhiệm trở nên lớn hơn nhiều so với chức năng của giáo viên
giảng dạy bộ môn.

Ý nghĩa và tác dụng của đề tài này là góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác chủ
nhiệm và tạo nên sự hưng phấn, thoải mái của học sinh trong quá trình học tập, rèn luyện
đạo đức, tác phong cũng như rèn luyện kỹ năng sống ở trường THPT.
3. Phạm vi nghiên cứu của đề tài:
Đề tài này đã tập trung vào một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả trong
công tác quản lí và giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm ở trường THPT Nguyễn Du.
II.PHƢƠNG PHÁP TIẾN HÀNH:
1. Cơ sở lí luận và thực tiễn:
Trong những năm gần đây, sự phát triển kinh tế - xã hội đã mang lại không ít những
thuận lợi cho công tác chủ nhiệm trong nhà trường. Sự quan tâm đầu tư của Đảng, nhà
nước cùng với sự hỗ trợ tích cực từ phía xã hội. Cơ sở vật chất, trang thiết bị giáo dục của
nhà trường ngày một khang trang, đầy đủ, đảm bảo cho việc dạy và học. Mô hình ít con,
kinh tế ngày càng được cải thiện đã tạo thuận lợi cho các em được quan tâm và chăm sóc
tốt hơn. Bên cạnh đó, sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, đặc biệt là công
nghệ thông tin đã hỗ trợ cho giáo viên và phụ huynh trong việc liên lạc, trao đổi, nắm bắt
nhanh những thông tin cần thiết trong phối hợp giáo dục; đồng thời hỗ trợ tích cực cho
hoạt động dạy của giáo viên trong những giờ lên lớp, trong những hoạt động tập thể khiến
GV: Nguyễn Văn Phong

-2-

Năm học: 2014 - 2015


Một số giải pháp có hiệu quả trong công tác quản lí và giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm ở
Trƣờng THPT

học sinh thấy hứng thú hơn. Sự phối kết hợp giữa các tổ chức đoàn thể trong và ngoài nhà
trường ngày càng trở nên chặt chẽ.
Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi kể trên, công tác chủ nhiệm lớp còn gặp không ít

hiện tượng bỏ giờ, trốn tiết, vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức ngày càng nhiều. Đó là
khó khăn về mặt khách quan gây cản trở cho những người làm công tác chủ nhiệm lớp.
Tuy nhiên, cũng phải nhìn nhận những thiếu sót về phía đội ngũ giáo viên chủ nhiệm.
Một bộ phận giáo viên chủ nhiệm chưa thật nhiệt tình, một phần do công việc giảng dạy
chiếm nhiều thời gian, hiệu quả công tác chủ nhiệm ít nhiều bị ảnh hưởng. Một thiếu sót
GV: Nguyễn Văn Phong

-3-

Năm học: 2014 - 2015


Một số giải pháp có hiệu quả trong công tác quản lí và giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm ở
Trƣờng THPT

khác là nhiều giáo viên chủ nhiệm tiến hành công việc khá cảm tính, chưa có phương pháp
chủ nhiệm sáng tạo thích hợp. Có người quá nghiêm khắc, có người quá dễ dãi. Người
nghiêm khắc gò ép học sinh theo khuôn khổ một cách máy móc. Và như thế, về mặt tâm lí
thì cả giáo viên và học sinh đều như bị áp lực. Người dễ dãi thì lại buông lỏng công tác
quản lí, thiếu quan tâm sâu sát. Thực tế, nhiều khi giữa thầy cô chủ nhiệm và học sinh
không phải bao giờ cũng tìm được tiếng nói chung.
Để khắc phục những khó khăn trên trong công tác chủ nhiệm không phải là điều dễ
dàng và đơn giản. Tuy nhiên, tôi xin được đưa ra một số giải pháp để các đồng nghiệp
cùng chia sẻ.
2. Các giải pháp tiến hành, thời gian tạo ra giải pháp
2.1. Các giải pháp tiến hành:
Để thực hiện tốt công tác tổ chức lớp, ngoài việc thực hiện đầy đủ, có chất lượng cao
chức năng, nhiệm vụ của công tác chủ nhiệm, giáo viên chủ nhiệm còn phải có “Nghệ
thuật giáo dục”, nhất là trong cách ứng xử với học sinh.
Xuất phát từ nhu cầu bức thiết như đã trình bày ở phần lí do chọn đề tài. Bên cạnh đó

phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản,
góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Tùy theo từng đối tượng học sinh, từng tuần học, từng tháng học, từng năm học cụ thể
mà GVCN sử dung phương pháp phù hợp để công tác quản lí, giáo dục học sinh lớp chủ
nhiệm có hiệu quả và tiết sinh hoạt chủ nhiệm hấp dẫn, tạo sự hưng phấn, kích thích các
em hứng thú trong tiết sinh hoạt lớp, tạo nên tiết sinh hoạt lớp có chất lượng đồng thời
nâng cao hiệu quả giáo dục.
II. MÔ TẢ GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI:
1.Thuyết minh tính mới:
1.1. Nội dung các giải pháp:
a. Thông thường khi nhận chủ nhiệm một lớp nào đó, giáo viên chủ nhiệm phải xây
dựng kế hoạch chủ nhiệm lớp ngay từ đầu năm học:
Giáo viên chủ nhiệm có nội dung công tác phong phú, đa dạng, phức tạp, toàn diện liên
quan đến tất cả các mặt hoạt động của học sinh trong lớp. Vì vậy muốn đạt kết quả cao cần
phải có kế hoạch đúng đắn và phù hợp.
Trên cơ sở nắm được mục tiêu, nhiệm vụ của nhà trường trong năm học, đặc điểm tình
hình lớp, địa phương, cơ sở vật chất của nhà trường, GVCN tiến hành xây dựng kế hoạch
giáo dục. Trong kế hoạch giáo dục phải xác định rõ ràng mục đích, chỉ tiêu phấn đấu và
các biện pháp chính. Đặc biệt chú trọng chiến lược phối hợp giữa các lực lượng giáo dục
để đạt được mục đích đề ra, cần có phương hướng phát triển lớp, sự thực hiện tuần tự hợp
lí nhằm đi đến mục đích. Kế hoạch phải phát huy được mặt mạnh, khắc phục được hạn chế
của lớp. Biện pháp thực hiện cần thể hiện tính phong phú, đa dạng. Tuy nhiên các biện
pháp đề ra trong kế hoạch chỉ là “phần cứng”. Trong quá trình thực hiện cần phải vận
dụng, điều chỉnh một cách linh hoạt các biện pháp giáo dục sao cho phù hợp với tình hình
thực tế của lớp của trường để công việc đạt hiệu quả cao.
b. Tìm hiểu và nắm vững đối tượng giáo dục:
Nhà giáo dục Nga K.D Usinski từng nói: “Muốn giáo dục con người về mọi mặt thì
phải hiểu con người về mọi mặt”. Để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp cũng như công tác
quản lí và giáo dục học sinh, giáo viên chủ nhiệm phải nắm vững tâm - sinh lí, nhu cầu,
nguyện vọng, ước mong, khả năng trình độ của học sinh, nắm vững hoàn cảnh sống, những

ở từng vùng dân cư. Kết quả thử nghiệm sẽ giúp giáo viên chủ nhiệm lớp có thể nắm bắt
được thêm những thông tin mới, bổ sung cho những nhận định của mình về học sinh.
c. Giáo dục học sinh tính tự giác, thực hiện nội quy của trường của lớp:
Công việc này ban đầu khá vất vả, GVCN có thể phải thường xuyên đến lớp vào đầu
buổi học, giữa các tiết và cuối buổi học.
Để rèn cho học sinh tính tổ chức kỷ luật, phải giúp các em nhận thức đúng vấn đề,
trên cơ sở đó các em sẽ thực hiện một cách tự giác.
Ví dụ: Giờ tập trung đầu tuần của khối lớp học buổi chiều là vào tiết 5 - tiết cuối cùng
trong ngày. Học sinh ra tập trung chào thường mang theo cặp để sau buổi chào cờ có thể ra
về được ngay. Việc này tuy có tiện nhưng ảnh hưởng đến tác phong của các em. Ngoài ra
những công việc nhà trường triển khai trong giờ chào cờ, do tác động của ngoại cảnh, học
sinh ngồi nghe chắc chắn không lĩnh hội được hết mọi vấn đề. Do đó tôi đã quy định học
sinh phải để cặp tại lớp, sau giờ chào cờ học sinh trở lại lớp lấy cặp và nghe thầy giáo quán
triệt lại những công việc nhà trường vừa triển khai. Trong thực tế các lớp do tôi chủ nhiệm
thực hiện rất tự giác qui định này.
Có những việc tưởng chừng như rất nhỏ nhưng hiệu quả lại lớn. Chẳng hạn: thống nhất
sử dụng một loại giấy kiểm tra (học sinh nộp tiền và lớp đặt mua) cũng tạo cho các em tác
phong học tập tốt.
GV: Nguyễn Văn Phong

-6-

Năm học: 2014 - 2015


Một số giải pháp có hiệu quả trong công tác quản lí và giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm ở
Trƣờng THPT

d. Khi lớp đã có nền nếp rồi, để duy trì được cần phải phát huy khả năng tự quản của
học sinh:

thầy cô tin tưởng, phát huy tính dân chủ và tự quản các em rất phấn khởi và tất nhiên phải
rút kinh nghiệm, khen chê kịp thời (trong một năm học, ban cán sự ít nhất được động viên,
khen thưởng hai lần vào dịp sơ kết học kỳ I và tổng kết năm học).

GV: Nguyễn Văn Phong

-7-

Năm học: 2014 - 2015


Một số giải pháp có hiệu quả trong công tác quản lí và giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm ở
Trƣờng THPT

e. Cụ thể hoá các đợt thi đua do Đoàn thanh niên phát động cũng là một biện
pháp tích cực thúc đẩy phong trào đi lên của tập thể lớp:
Phong trào thi đua học tập và các hoạt động khác trong nhà trường được Đoàn thanh
niên phát động và duy trì thường xuyên suốt năm học. Trên cơ sở đó, lớp lại đề ra các hình
thức thi đua giữa các tổ, nhóm và các cá nhân. Kết thúc mỗi đợt thi đua lại chọn ra những
tập thể (tổ, nhóm) và các cá nhân xuất sắc để biểu dương khen thưởng. Để tạo hứng thú
cho học sinh trong việc xây dựng bài học ở trên lớp, tôi gợi ý các em tính điểm thi đua cho
mỗi lượt phát biểu. Kết quả nhiều giờ học diễn ra sôi nổi và có chất lượng, giáo viên dạy
rất phấn khởi.
f. Giáo dục học sinh bằng sức mạnh tâm lí
Trong một lớp học bao giờ cũng có học sinh ngoan ngoãn, học sinh nghịch ngợm, cá
biệt. Do đó tìm hiểu nắm vững từng đối tượng học sinh sẽ giúp GVCN sử dụng vũ khí tâm
lí để giáo dục học sinh có hiệu quả.
Đối với những học sinh ngoan, có ý thức thì chỉ cần nhắc nhở chung. Nhưng đối với
những học sinh có cá tính, có hoàn cảnh khó khăn thì lại phải vừa nghiêm khắc khi xử lý
những sai phạm của các em, vừa phải tình cảm, động viên, thậm chí phải dỗ dành. Giáo

những bài cảm nhận và những trang nhật ký lớp, thầy trò, bạn bè hiểu nhiều về nhau hơn
và đương nhiên tập thể lớp ngày càng thêm gắn bó.
g. Phối hợp với các lực lượng giáo dục khác:
Phối hợp với Ban giám hiệu nhà trường: Giáo viên chủ nhiệm là cầu nối giữa Hiệu
trưởng với học sinh, truyền đạt chủ trương chính sách của ngành, nội quy của nhà trường
đến học sinh không phải bằng mệnh lệnh mà bằng sự thuyết phục cảm hoá, gương mẫu của
bản thân mình. Bên cạnh đó GVCN phát hiện kịp thời các hành vi xấu của học sinh, đề
nghị nhà trường xét kỷ luật nghiêm khắc nhằm ngăn chặn hành vi xấu khác có thể xảy ra
tiếp.
Phối hợp với giáo viên bộ môn: Biết lắng nghe những nhận xét của giáo viên bộ môn
thậm chí là những phê phán cá nhân, tập thể lớp mình sau đó chọn lọc, phân tích thông tin
để phối hợp tác động giáo dục cùng chiều, khắc phục khó khăn, vướng mắc của học sinh
trong quá trình học tập, đề đạt nguyện vọng của học sinh với giáo viên bộ môn để nâng cao
chất lượng giáo dục.
Phối hợp với ban nề nếp: thường xuyên theo dõi sổ trực của ban nề nếp để biết được
tình hình thực hiện nội qui của lớp chủ nhiệm để có biện pháp giáo dục kịp thời.
Phối hợp với cha mẹ học sinh: Giáo viên chủ nhiệm và cha mẹ học sinh phải thống
nhất được phương hướng phấn đấu của lớp đặt trong kế hoạch chung của nhà trường, đặc
biệt là thống nhất được các biện pháp quản lí, giáo dục học sinh khi đến trường cũng như ở
nhà. Đây là điều kiện đầu tiên để giáo viên chủ nhiệm có được sự ủng hộ của phụ huynh
trong công tác chủ nhiệm lớp. Đặc biệt với những học sinh vi phạm nội quy của trường,
lớp, tuỳ theo mức độ vi phạm GVCN thông báo với phụ huynh bằng văn bản (giấy thông
báo), bằng điện thoại hoặc trực tiếp gặp để thống nhất biện pháp giáo dục. Trong thực tế
biện pháp này tôi và nhiều giáo viên đã làm và có hiệu quả: học sinh tiến bộ và phụ huynh
cũng cảm thấy thoải mái mỗi khi được mời đến gặp GVCN
Nhìn chung nếu biết kết hợp các lực lượng giáo dục, chắc chắn công tác quản lí và
giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm sẽ đạt hiệu quả cao hơn.
h. Việc thực hiện nghiêm túc các giờ sinh hoạt lớp cần được coi trọng:
Tuy nhiên cách thức tổ chức các giờ sinh hoạt trên lớp cũng nên linh hoạt. Giờ sinh
hoạt lớp không nên chỉ kiểm điểm học sinh hoặc có kiểm điểm thì cũng không nên máy

năng làm việc hợp tác, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thích nghi, kĩ năng xử lí tình huống, kĩ
năng giữ gìn bảo vệ môi trường… Những kĩ năng này không chỉ đòi hỏi cho một giai đoạn
nào đó mà nó cần thiết cho cả đời người đặc biệt là chuỗi ngày đi học. Khẩu hiệu “Mỗi
ngày đến trường là một ngày vui” xuất hiện ở các trường cũng vì lẽ đó. Kĩ năng sống được
biểu hiện đa dạng tuỳ từng người, từng sự việc và từng hoàn cảnh cụ thể. Nhưng dù trong
trường hợp nào, đối với ai thì kĩ năng sống nhất thiết phải vươn tới chân lý tốt đẹp: nhân ái,
vị tha, bản lĩnh tự tin, khiêm tốn, văn minh lịch sự, dám nghĩ dám làm, hoà đồng và tôn
trọng người khác. Thực tiễn ngày nay cho thấy đôi khi kiến thức uyên bác, học vị cao lại
không làm nên sự thành đạt của con người bằng chính kĩ năng sống của họ. Cuộc sống
ngày càng phát triển, đất nước đang hội nhập với thế giới, cơ hội có được vị trí trong xã hội
và khẳng định bản thân của người lao động đang rộng mở, nhưng số lượng người thất
nghiệp vẫn không ngừng gia tăng. Một trong những nguyên nhân quan trọng là do họ chưa
được trang bị những kĩ năng sống cơ bản của một người lao động. Chính vì vậy, kĩ năng
sống cần được mỗi người chúng ta rèn luyện ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Trong bốn trụ cột của giáo dục được Unesco nêu ra là “học để biết, học để làm việc, học để
làm người (để tồn tại), học để cùng chung sống” đã có ba nội dung hàm chứa các yêu cầu
kĩ năng sống. Điều này càng khẳng định hơn nữa tầm quan trọng và cần thiết của nhà
trường trong việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh. Đành rằng hình thành kĩ năng sống
phải qua cả trường học và trường đời nhưng trường học vẫn giữ vị trí nền móng vì hầu hết
mọi người đều được đi học và nội dung học ở trường phổ thông gồm nhiều lĩnh vực tự
nhiên, xã hội, văn hóa, thể dục thẩm mỹ,… cùng nhiều bài học về lối sống tốt đẹp của
những bậc tiền nhân mà học sinh cần học tập noi theo.
Có thể tiến hành giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp chủ nhiệm bằng các hình thức
như:

GV: Nguyễn Văn Phong

- 10 -

Năm học: 2014 - 2015