Luận văn: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế giới
(1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn

MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trong những năm gần đây,Việt Nam đang có bƣớc chuyển mình mạnh
mẽ về kinh tế, hƣớng tới mục tiêu đến năm 2020 đất nƣớc ta cơ bản trở thành
nƣớc công nghiệp. Để thực hiện đƣợc nhiệm vụ trên, “con người”sẽ là yếu tố
quyết định. Nhận thức đƣợc điều này, Đảng và Nhà nƣớc ta rất chú trọng và
phát triển giáo dục – đào tạo. Trong Điều 27.1 Luật giáo dục 2011 (sửa đổi bổ
sung) chỉ ra “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn
diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển
năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con
người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân;
chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham
gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [6]. Thực hiện mục tiêu trên, các bộ môn ở
trƣờng phổ thông đã và đang áp dụng những PPDH tích cực để nâng cao chất
lƣợng, trong đó có môn Lịch sử. Với lợi thế trong việc rèn luyện phẩm chất
đạo đức cho HS, các nhà giáo dục LS đã dày công nghiên cứu để đƣa ra
những phƣơng pháp dạy học mới, tiến bộ góp phần thực hiện mục tiêu của
Đảng và Nhà nƣớc.
Một trong những biện pháp nâng cao chất lƣợng DHLS là việc đa dạng
hóa nguồn kiến thức HS tiếp nhận. Bên cạnh những kiến thức cơ bản trong
SGK, HS có quyền và phải đƣợc tiếp cận với nhiều nguồn tƣ liệu bên ngoài
nhƣ tranh ảnh lịch sử, bản đồ, lƣợc đồ, bài viết, phim tƣ liệu. Nguồn tƣ liệu
tham khảo sẽ giúp giờ học LS trở nên sinh động, HS cảm thấy hứng thú, yêu
thích bộ môn và góp phần phát triển toàn diện năng lực của các em.
Trong thời đại bùng nổ của CNTT, mọi thông tin, nguồn kiến thức có thể
dễ dàng tìm kiếm trên mạng Internet. Internet là kho thông tin khổng lồ và
phong phú, là nguồn tƣ liệu vô tận cho GV và HS khai thác để phục vụ cho


chiến tranh và CTTG thứ hai. Một giai đoạn quan trọng cần phải giáo dục cho


Luận văn: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế giới
(1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn

HS nhận thức đúng về những sự kiện đã diễn ra, góp phần làm rõ thêm LSTG
và LS dân tộc.
Xuất phát từ cơ sở và thực tế nêu trên, chúng tôi chọn vấn đề “Khai
thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế giới (1917 –
1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn” làm đề tài luận
văn thạc sĩ, chuyên ngành Lí luận và Phƣơng pháp dạy học lịch sử, mã số
60.14.01.11.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Khai thác và sử dụng tƣ liệu tham khảo nói chung, tƣ liệu trên Internet
trong dạy học lịch sử nói riêng có vai trò quan trọng đối GV và HS, nên đã
đƣợc các nhà giáo dục nói chung và các nhà giáo dục lịch sử nói riêng trên thế
giới và trong nƣớc quan tâm. Chúng tôi xin khái quát LS nghiên cứu vấn đề
liên quan đến đề tài thành hai nhóm chính:
2.1. Tài liệu về sử dụng tư liệu trong dạy học nói chung, trong môn
lịch sử nói riêng
2.1.1.Trên thế giới
Ở Liên Xô (cũ), việc sử dụng tƣ liệu trong DH rất đƣợc coi trọng. Trong
công trình “Giáo dục học”, tập 2 của T.A.Ilinna, “Những cơ sở của lý luận
dạy học hiện đại”, tập 2 của B.P.Exipôp đã khẳng định trong DHLS cần phải
tổ chức sử dụng báo, tạp chí, những truyền đơn cách mạng, các sổ tra cứu
thông kê, những tác phẩm của các nhà sáng lập ra chủ nghĩa Mac – Lênin...
N.G.Đairi, trong cuốn “Chuẩn bị giờ học Lịch sử như thế nào?” đã
đƣa ra sơ đồ Đairi, trong đó phân tích rất kĩ cách sử dụng sách giáo khoa
và các loại tƣ liệu tham khảo khác. Theo Đairi, tƣ liệu tham khảo làm cho

kiện, nếu HS đƣợc tiếp cận với nhiều nguồn tƣ liệu, sử dụng nhiều giác quan
để nhận thức sẽ giúp HS khắc sâu kiến thức.
Những công trình nghiên cứu của các nhà giáo dục học trƣớc đây đã đề
cập đến vai trò của đồ dùng trực quan, tƣ liệu tham khảo nhằm phát huy tính
tích cực cho HS trong học tập nói chung, học tập LS nói riêng.
2.1.2. Trong nước
Ở Việt Nam, việc nghiên cứu phƣơng pháp sử dụng tƣ liệu và tài liệu
trong dạy học đƣợc các nhà giáo dục học và giáo dục lịch sử chú ý. Trong


Luận văn: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế giới
(1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn

cuốn “Giáo dục học” Tập 1, Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt đã nói rõ tầm
quan trọng của phƣơng pháp sử dụng tƣ liệu tham khảo. Theo các tác giả, nếu
sử dụng đúng tƣ liệu tham khảo sẽ có tác dụng mở rộng, đào sâu vốn hiểu biết
một cách có hệ thống và sinh động...
Đối với bộ môn Lịch sử, việc nghiên cứu phƣơng pháp sử dụng tƣ liệu
tham khảo trong dạy học, lần đầu tiên đƣợc đặt ra trong quyển “Phương pháp
dạy học Lịch sử” (NXB Giáo dục, 1966) của nhóm tác giả Trần Văn Trị,
Phan Ngọc Liên, Hoàng Trọng Hạnh, Nguyễn Cao Lũy, Nguyễn Tiến Cƣờng.
Tiếp đó, cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử” tập I, xuất bản 1976 do
Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị (chủ biên), đặc biệt là cuốn “Phương pháp dạy
học lịch sử” (xuất bản 1992), tái bản có sửa chữa và bổ sung nhiều lần trong
các năm 1988, 1999, 2000, 2001 tiếp tục đề cập đến vị trí, vai trò và phƣơng
pháp sử dụng tƣ liệu DH, bao gồm các tƣ liệu LS và tƣ liệu văn học
Năm 2002, cuốn “Phương pháp dạy – học lịch sử” tập 1, tập 2 do Phan
Ngọc Liên (chủ biên) đã phân ra rõ các loại tƣ liệu tham khảo có thể sử dụng
trong dạy học lịch sử nhƣ tƣ liệu lịch sử, tƣ liệu văn kiện Đảng, Nhà nƣớc, các
tác phẩm của Hồ Chí Minh, tƣ liệu văn học... đồng thời nêu vai trò và

chƣơng) của một nhóm giáo sƣ ngƣời Mĩ tập trung trình bày những tác động
tích cực của công nghệ máy tính đối với cách dạy của GV và PP học tập của
HS. Theo David H.Jonassen, nếu GV có PP sử dụng phƣơng tiện đa truyền
thông trong quá trình DH sẽ kích thích một cách tích cực các giác quan của
HS, giúp ngời học phát huy tốt năng lực, sở thích, năng khiếu riêng để tự
khám phá và kiến tạo tri thức,…[ 33; tr. 9]
Về vai trò của Internet, LORI A.PERINE – Phó Giám đốc Phòng Chính
sách Khoa học và Công Nghệ Nhà Trắng (Hoa Kỳ) đã viết “Mạng Internet là
một nền móng đang mở rộng chưa từng thấy cho nghiên cứu toàn cầu”. Ông
khẳng định tính “Toàn cầu hóa” thông qua Internet, đó là sự cộng tác của
nhiều ngƣời khác nhau trên các châu lục thông qua sử dụng Internet [60; tr. 8]
SOMKIAT TANGKITVANICH DEUNDEN NIKOMBORIRAK – Viện
nghiên cứu phát triển Thái Lan (TDRI) cho rằng “Mạng Internet là một công
cụ tăng cường vốn xã hội”. Ông khẳng định vốn xã hội ở các trƣờng học sẽ
có hiệu quả hơn khi mạng Internet đƣợc sử dụng một cách hiệu quả. [60; tr. 8]


Luận văn: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế giới
(1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn

Trong cuốn “The training of trainers program” của các nhà giáo dục
Australia đã chỉ ra 7 nguyên tắc dạy – học đối với GV và HS, trong đó có sử dụng
thiết bị DH hiện đại. Tác phẩm đề cập, nếu ngƣời học vừa đƣợc nghe, vừa đƣợc
nhìn thông qua hình ảnh, kết hợp với các hoạt động khác (tức là huy động cùng
nhiều giác quan một lúc) thì kết quả lĩnh hội kiến thức của HS đạt 90% [33; tr. 10]
2.2.2.Trong nước
Những tài liệu trong nƣớc cũng đã đề cập đến vai trò và phƣơng pháp sử
dụng tƣ liệu trên Internet trong DHLS.
Trƣớc tiên phải kể đến bộ giáo trình “Phương pháp DHLS”, tập 1 và 2
của Phan Ngọc Liên (chủ biên), Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi [48], [49];

Tác giả Nguyễn Mạnh Hƣởng trong các bài viết nhƣ: “Các biện pháp
nâng cao hiệu quả bài học lịch sử ở trường THPT với sự hỗ trợ của CNTT”
[29]; “Hướng dẫn HS khai thác hiệu quả các đoạn phim tài liệu trong DHLS
ở trường THPT” [31]; “Sử dụng CNTT và truyền thông vào DHLS ở trường
THPT”[28] đều nhấn mạnh đến vai trò của CNTT nói chung, sử dụng tƣ liệu
lịch sử trong DHLS nói riêng và đƣa ra những yêu cầu và định hƣớng PP ứng
dụng CNTT vào DHLS ở trƣờng phổ thông.
Luận án Tiến sĩ Giáo dục học của tác giả Nguyễn Mạnh Hƣởng với đề tài
“Nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử trường THPT với sự hỗ trợ của
công nghệ thông tin (Qua thực nghiệm sư phạm ở một số tỉnh/ thành phố Đồng
bằng Bắc Bộ)” (2011) [33] đã đề cập đến việc khai thác nội dung LS (bài viết,
phim ảnh, phim tài liệu...) trên mạng Internet có liên quan đến kiến thức cơ bản
trong SGK, dùng làm tƣ liệu tham khảo để dạy – học LS ở trƣờng phổ thông.
Luận án Tiến sĩ Giáo dục học “Sử dụng phần mềm Microsoft Powerpoint
trong DH bài nghiên cứu kiến thức mới phần LSTG lớp 10 – chương trình
chuẩn” của Đoàn Văn Hƣng 2009[26] đã nghiên cứu lí luận và thực tiễn việc sử
dụng phần mềm powerpoint trong dạy học bài nghiên cứu kiến thức mới ở
trƣờng THPT. Tác giả đã đề xuất các biện pháp sử dụng phần mềm trong DHLS.
Trong luận văn Thạc sĩ Giáo dục học của tác giả Đoàn thị Kiều Oanh với
đề tài “Sử dụng tài liệu khai thác trên mạng Internet để dạy học lịch sử ở
trường THPT (Qua ví dụ một số vấn đề lịch sử thế giới cận đại ở lớp 10


Luận văn: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế giới
(1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn

THPT) [60] cũng đã đề cập đến vấn đề sử dụng Internet trong dạy học lịch sử
và các biện pháp sử dụng để nâng cao chất lƣợng dạy – học lịch sử ở trƣờng
phô thông.
Luận văn Thạc sĩ Giáo dục học của tác giả Nguyễn Thị Thơ“Hình thành

trên Internet đối với GV trong DHLS phần LSTG (1917 – 1945), lớp 11chƣơng trình chuẩn.
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Luận văn không đi sâu về mặt kĩ thuật mà trên cơ sở nghiên cứu về lí
luận liên quan đến đề tài, chúng tôi tập trung đề xuất, định hƣớng GV và HS
các phƣơng pháp khai thác, sử dụng tƣ liệu trên Internet trong DHLS, tập
trung vào giờ học nội khóa .
Tác giả chọn phần LS thế giới (1917-1945), lớp 11 THPT – chƣơng trình
chuẩn để vận dụng các phƣơng pháp do mình đề xuất, đƣợc cụ thể hóa thông qua
TNSP bài 12“Nước Đức giữa hai cuộc chiến tranh thế giới (1918 – 1939)”
4. Mục đích, nhiệm vụ của đề tài
4.1. Mục đích nghiên cứu
- Trên cơ sở tìm hiểu lí luận và thực tiễn, đề tài tiếp tục khẳng định vai
trò của việc khai thác và sử dụng tƣ liệu trên Internet trong DHLS ở trƣờng
THPT. Đồng thời, chúng tôi đề xuất các loại tƣ liệu có thể khai thác, nội
dung, biện pháp sƣ phạm sử dụng tƣ liệu đã khai thác trên mạng Internet để
phục vụ dạy học phần Lịch sử thế giới từ (1917 – 1945), lớp 11 THPT –
chƣơng trình chuẩn.
4.2.Nhiệm vụ của luận văn
Để thực hiện mục đích trên, luận văn sẽ lần lƣợt giải quyết các nhiệm vụ sau:
- Tìm hiểu lí luận DHLS nói chung, phƣơng pháp khai thác và sử dụng
tƣ liệu trên mạng Internet trong DHLS nói riêng, từ đó đƣa ra những yêu cầu
và phƣơng pháp sử dụng cụ thể.
- Khảo sát điều tra thực tế: dự giờ, thăm dò ý kiến của GV và HS, theo
dõi tình hình DHLS nói chung và việc sử dụng tƣ liệu khai thác trên Internet
nói riêng qua phiếu điều tra, hệ thống câu hỏi.


Luận văn: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế giới
(1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn


Luận văn: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế giới
(1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn

giả tìm hiểu, nghiên cứu chƣơng trình SGK LS lớp 11 THPT – chƣơng trình
chuẩn để xác định vị trí kiến thức trọng tâm, kiến thức tham khảo... Trên cơ
sở đó đề xuất các hình thức, biện pháp khai thác tƣ liệu trên Internet trong
DHLS TG (1917 – 1945) để nâng cao hiệu quả bài học.
- Thực nghiệm sƣ phạm, tác giả chọn bài 12: Nước Đức giữa hai cuộc
chiến tranh thế giới (1918 – 1939) theo các biện pháp đã đề xuất nhằm khẳng
định tính khả thi của đề tài và rút ra kết luận, kiến nghị.
- Vẽ biểu đồ đánh giá kết quả thực nghiệm sƣ phạm, làm căn cứ để rút ra
nhận xét.
6. Ý nghĩa của đề tài
6.1. Ý nghĩa lí luận
Đề tài góp phần nâng cao nhận thức của chúng tôi về lí luận DH nói
chung và DH bộ môn LS nói riêng, đặc biệt là vai trò, ý nghĩa của việc khai
thác và sử dụng tƣ liệu trên Internet trong DHLS ở trƣờng THPT.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Thực hiện đề tài này không chỉ giúp cho bản thân tác giả luận văn sử
dụng thành thạo phƣơng pháp khai thác cũng nhƣ sử dụng tƣ liệu trên Internet
trong DHLS ở trƣờng THPT, mà những kết quả nghiên cứu còn đƣợc vận
dụng vào thực tiễn DHLS ở trƣờng THPT, góp phần nâng cao chất lƣợng
DH. Ngoài ra đây cũng là tài liệu tham khảo cần thiết cho sinh viên, học viên
cao học, GV... và những ngƣời quan tâm.
7. Đóng góp của luận văn
- Tiếp tục khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc khai thác và sử dụng tƣ
liệu trên mạng Internet trong dạy học lịch sử.
- Xác định đƣợc nội dung các tƣ liệu khai thác trên Internet có thể và cần
sử dụng khi dạy học phần Lịch sử thế giới(1917 – 1945), lớp 11 – chƣơng
trình chuẩn.


Trong đề tài có các khái niệm quan trọng cần phải làm rõ gồmkhai thác
và sử dụng, tƣ liệu và tài liệu, tƣ liệu lịch sử và tài liệu lịch sử, khai thác và sử
dụng tƣ liệu trên Internet trong DHLS.
* Khai thác và sử dụng
Theo từ điển tiếng Việt, “Khai thác” là “Tiến hành hoạt động để thu lấy
những nguồn lợi có sẵn trong thiên nhiên”. Hoặc có thể hiểu theo nghĩa thứ
hai là “Phát hiện và sử dụng những cái có ích ẩn giấu hoặc chưa được sử
dụng”[72; tr. 490]
Sử dụng là “Đem dùng vào mục đích nào đó”[72; tr. 876]
Trong giáo dục, GV có thể khai thác những nguồn tri thức có trong
Internet, sử dụng nguồn tri thức này góp phần làm phong phú đa dạng kiến
thức của HS tiếp thu đƣợc qua SGK và tài liệu tham khảo.
* Tư liệu và tài liệu
Khái niệm tƣ liệu. Theo từ điển tiếng Việt Tư liệu là những thứ vật chất
con người sử dụng trong một lĩnh vực hoạt động nhận thức nào đó (đất đai là
tư liệu quan trọng nhất trong sản xuất nông nghiệp... ), tƣ liệu còn là tài liệu
sử dụng cho việc nghiên cứu (thu thập tư liệu, xử lí tư liệu... )[72; tr. 1071].
Cũng theo Từ điển tiếng Việt, tài liệu là “văn bản giúp cho việc tìm hiểu
một vấn đề gì” nhƣ tài liệu học tập, tài liệu tham khảo; tài liệu cũng có thể
hiểu nhƣ tƣ liệu [72; tr. 884].
Từ các khái niệm nêu trên chúng ta có thể phân biệt hai khái niệm tƣ liệu
và tài liệu. Tƣ liệu bao hàm nghĩa rộng hơn tài liệu, tƣ liệu có thể là vật thể,
thành văn, tài liệu đƣợc ghi lại dƣới dạng văn bản.
* Tư liệu lịch sử và tài liệu lịch sử
Trong cuốn“Phương pháp luận sử học” đã đƣa ra định nghĩa: “Tư liệu
lịch sử là những di tích của quá khứ, xuất hiện như sản phẩm của quan hệ xã
hội nhất định, mang trong mình nó những dấu vết của quan hệ ấy, phản ánh
trực tiếp và trừu tượng một mặt hoạt động nào đấy của con người”[50; tr. 206]


phục vụ cho những nhiệm vụ khác nhau nhƣ tài liệu giáo dục, tài liệu phục vụ
nghiên cứu lịch sử...


Luận văn: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế giới
(1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn

* Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong DHLS
Là việc tìm kiếm các nguồn thông tin trên mạng Internet nhƣ các văn
bản, hình ảnh, âm thanh...phục vụ cho việc DHLS, góp phần nâng cao chất
lƣợng DH. Tất nhiên, việc khai thác và sử dụng này phải đảm bảo những yêu
cầu cơ bản về tính tƣ tƣởng, mục đích, nội dung và phƣơng pháp sử dụng, dựa
trên quan điểm DHLS.
1.1.2. Đặc điểm tâm lí học sinh trong DHLS ở trường THPT
Quá trình nhận thức của học sinh trong học tập nói riêng, trong nhận
thức của loài ngƣời nói chung đều đi từ cảm giác đến tri giác, từ những hình
ảnh đơn giản đến khái quát. Qui luật nhận thức của con ngƣời đã đƣợc phản
ánh trong công thức nổi tiếng của Lê-nin “Từ trực quan sinh động đến tư duy
trừu tượng và tư duy trừu tượng đến thực tiễn, đó là con đường biện chứng
của nhận thức lí tính, nhận thức hiện thực khách quan”[48; tr. 270]
Tuy nhiên quá trình nhận thức của HS có những đặc điểm khác với quá
trình nhận thức của loài ngƣời. Nếu nhƣ quá trình nhận thức của loài ngƣời
diễn ra theo con đƣờng “mò mẫm” “thử sai” tức là khám phá cái chƣa biết, đi
vào thế giới khách quan một cách độc lập, phát hiện và chứng minh những cái
mà loài ngƣời chƣa biết đến trong tự nhiên xã hội và tƣ duy để tìm ra chân lí
mới, qui luật mới, bổ sung vào kho tàng tri thức của nhân loại thì nhận thức của
HS qua môn LS không nhƣ vậy. Đó không phải là việc tìm ra cái mới, cái chƣa
biết mà các em phải tái tạo những tri thức lịch sử đã đƣợc thừa nhận, những tri
thức khoa học, tạo cơ sở cho các em khôi phục lại bức tranh quá khứ.
Đặc điểm tâm lí của HS THPT (ở lứa tuổi từ 16 – 18) thể chất và cấu tạo

DHLS, nếu GV thƣờng xuyên khai thác tƣ liệu trên Internet góp phần phát
triển tƣ duy tích cực học tập lĩnh hội kiến thức HS trong học tập LS. Nguồn tƣ
liệu đa dạng phong phú đa dạng trên Internet giúp HS khắc sâu kiến thức lĩnh
hội đƣợc trong SGK, đồng thời giúp các em nhớ lâu kiến thức.
1.1.3. Đặc trưng của kiến thức lịch sử và con đường hình thành kiến
thức cho học sinh trong DHLS ở trường THPT
Học tập lịch sử là học những sự kiện, hiện tƣợng đã qua không tái diễn
trở lại. Vì vậy, học sinh không thể trực quan sinh động sự kiện, hiện tƣợng


Luận văn: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế giới
(1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn

trong quá khứ mà chỉ có thể “nhận thức đƣợc một cách gián tiếp thông qua
các tài liệu đƣợc lƣu lại”. GV cũng không thể tiến hành thí nghiệm hay dựng
lại quá khứ cho HS quan sát. Do đó, giờ học lịch sử mà thiếu những tài liệu,
tranh ảnh, bản đồ... liên quan đến bài học thì vô cùng tẻ nhạt, học sinh không
hứng thú học tập và kiến thức nắm đƣợc không sâu sắc, vững chắc. Chính vì
vậy, những tài liệu cụ thể, chính xác, chính là những “hình ảnh” sinh động để
khôi phục lại bức tranh quá khứ, đúng nhƣ nó tồn tại.
Tuy nhiên, việc học tập lịch sử không chỉ dừng lại ở mức độ ghi nhớ, tái
tạo lịch sử mà phải hình thành các khái niệm, rút ra quy luật, cũng nhƣ bài học
lịch sử. Phan Ngọc Liên đã khẳng định: “Học lịch sử cũng như các môn khác
cần có trí nhớ, song nhớ không phải là mục đích của học lịch sử mà chủ yếu là
phải hiểu, phải phát huy tính tích cực, tư duy, sáng tạo, thông mình” [45; tr 7]
Do đó, mục đích của việc học lịch sử là học sinh không chỉ dừng ở ghi
nhớ sự kiện mà điều quan trọng là trên cơ sở nắm vững chƣơng trình, sách
giáo khoa, hiểu bản chất sự kiện, quá trình lịch sử, rút ra bài học kinh nghiệm
quá khƣ và hiện tại. Công việc này hoàn toàn khác với việc DH ở các môn
khoa học tự nhiên là GV hƣớng dẫn HS tìm hiểu, nghiên cứu “cái hiện có” và

sử. Trên cơ sở đó, học sinh sẽ nắm đƣợc nội hàm của các khái niệm lịch sử và
nắm đƣợc cốt lõi của vấn đề.
3. Nhƣng việc học tập lịch sử không chỉ dừng lại ở đấy mặc dù các khái
niệm là nhận thức lý tính – vẫn là giai đoạn nhận thức. Trong giai đoạn tiếp
theo học sinh học cách vận dụng tri thức đã học để tạo ra trong tƣ duy những
mối liên hệ mới giữa tri thức cũ và những điểm mới chƣa biết, sau đó là sử
dụng kiến thức về quá khứ, hiểu hiện tại để hành động trong thực tiễn, phù
hợp với yêu cầu, trình độ của học sinh.
Qua đó có thể hệ thống con đƣờng hình thành kiến thức LS cho HS ở
trƣờng THPT.


Luận văn: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế giới
(1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn

Hình 1.1. Sơ đồ về con đƣờng hình thành kiến thức LS cho HS ở trƣờng
THPT [30; tr41-44]
Tóm lại, nhận thức lịch sử cũng giống quá trình nhận thức nói chung:
“Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực
tiễn là con đường biện chứng của nhận thức chân lý, nhận thức hiện thực
khách quan” (Lênin). [48;tr. 270] Điểm khác của nhận thức lịch sử là xuất
phát từ sự kiện, từ việc tri giác sử liệu để tạo biểu tƣợng, nắm đƣợc các khái
niệm lịch sử, rút ra quy luật, nêu bài học kinh nghiệm quá khứ cho nhận thức
hoạt động thực tiễn ở hiện tại. Do đó, trọng dạy học lịch sử bên cạnh việc phải
tái hiện bức tranh quá khứ đúng nhƣ nó tồn tại qua nhiều nguồn tài liệu thì
điều quan trọng là phải phát huy tính tích cực, chủ động, độc lập của học sinh.
Từ đặc điểm nhận thức của học sinh trong học tập lịch sử nêu trên,
chúng tôi thấy rằng sử dụng tƣ liệu trên mạng Internet trong dạy học lịch sử
vừa phù hợp với đặc điểm nhận thức của lứa tuổi học sinh THPT – lứa tuổi
hiếu động, ƣa khám phá và thích tự khẳng định mình, vừa phù hợp với đặc

đƣợc tiếp cận với nhiều nguồn tƣ liệu phong phú bên cạnh SGK, sách giáo
viên và các sách tham khảo. GV sẽ tự nâng cao đƣợc trình độ chuyên môn,
rèn luyện PP giảng dạy mới tạo sự hấp dẫn lôi cuốn HS vào bài giảng, giúp
tránh đƣợc tình trạng “dạy chay – học chay” đang làm cho chất lƣợng bộ môn
xuống thấp.
Việc đƣợc thƣờng xuyên tiếp cận với Internet giúp GV nâng cao trình
độ, kĩ thuật sử dụng CNTT. Kĩ năng khai thác tƣ liệu trên Internet, thiết kế bài


Luận văn: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế giới
(1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn

giảng điện tử. Đây cũng là tiền đề cho việc GV áp dụng các PPDH mới vào
quá trình DH bộ môn
- Đối với HS
Trong học tập lịch sử, HS không thể “trực tiếp quan sát” những sự kiện
lịch sử mà chỉ có thể “nhận thức được một cách gián tiếp thông qua các tài
liệu được lưu lại”. [30; tr41-44]Chính vì vậy, khai thác và sử dụng tƣ liệu
Internet trong DHLS giúp học sinh đƣợc tiếp cận với nhiều nguồn tƣ liệu
ngoài SGK, giúp HS khắc sâu kiến thức và có thể hệ thống và khái quát đƣợc
nội dung bài học.
Khai thác và sử dụng tƣ liệu trên Internet đóng vai trò rất quan trọng
trong việc giáo dục HS. Qua việc đƣợc GV hƣớng dẫn và giao nhiệm vụ khai
thác tƣ liệu Internet HS sẽ đƣợc rèn luyện kĩ năng sử dụngCNTT. Bên cạnh
đó, trong quá trình khai thác nguồn tƣ liệu, học sinh còn hình thành đƣợc các
kĩ năng nhƣ: đọc, chọn lọc thông tin, tổng hợp, nhận xét, đánh giá... hoặc kĩ
năng thuyết trình, thảo luận nhóm.
Nhƣ vậy, việc khai thác và sử dụng tƣ liệu Internet là một khâu rất quan
trọng góp phần nâng cao chất lƣợng dạy và học LS ở trƣờng THPT hiện nay.
Hỗ trợ đắc lực cho GV trong việc chuẩn bị tƣ liệu phục vụ cho bài giảng,

cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa nổ ra và thắng lợi, dƣới sự lãnh đạo của
Đảng Bôn-sê-vích, đứng đầu là V.I.Lê-nin. Cuộc khởi nghĩa ở Pe-tơ-rô-grát
nổ ra ngày 7/11/1917 đã mở đầu cho Cách mạng tháng Mƣời và nhanh chóng
lan rộng. Nhân dân Nga tiếp tục cuộc chiến đấu chống thù trong giặc ngoài để
bảo vệ chính quyền Xô viết. Nhân dân thế giới, đi đầu là giai cấp công nhân,
đã hƣớng về Cách mạng tháng Mƣời, ủng hộ nƣớc Nga Xô viết.
Qua tƣ liệu GV cung cấp và hƣớng dẫn HS khai thác, các em sẽ hiểu
Cách mạng tháng Mƣời mở đầu một thời đại mới trong lịch sử nhân loại. Nó
có ý nghĩa lịch sử trên toàn thế giới, quan trọng đối với sự phát triển của xã


Luận văn: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế giới
(1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn

hội loài ngƣời, đem lại nhiều bài học kinh nghiệm đối với phong trào công
nhân và có ảnh hƣởng to lớn đối với phong trào giải phóng dân tộc.

Hình 1.2.a.b.c.Một số kênh hình tạo biểu tượng cho HS khi DH về cách mạng
tháng Mười Nga 1917

Hoặc khi dạy bài 12.“Nước Đức giữa hai cuộc chiến tranh thế giới
(1918 – 1939)”, GV khai thác tƣ liệu trên Internet về nhân vật Hitler. GV
hƣớng dẫn HS tìm hiểu về tiểu sử của nhân vật, cuộc đời và hoạt động của


Luận văn: Khai thác và sử dụng tư liệu trên Internet trong dạy học lịch sử thế giới
(1917 – 1945) lớp 11 trung học phổ thông- chương trình chuẩn

nhân vật, ảnh hƣởng của nhân vật tới LSTG giai đoạn đó. HS sẽ tạo đƣợc biểu
tƣợng về nhân vật Hitler là nhân vật nổi tiếng trong LSTG, là thủ tƣớng Đức