Một số phương pháp phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí của
học sinh khối lớp 3 – 4 - 5
---------------------------------------------- 1 --------------------------------------------MỤC LỤC
PHẦN THỨ NHẤT

ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Nước ta, trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, ta có hơn 50
năm để xây dựng và hoàn chỉnh giáo dục, song xuất phát từ thực tiễn phát triển
và hội nhập của đất nước ta trong thời kì công nghiệp hóa hiện đại hóa thì hệ
thống giáo dục này đang trở nên lạc hậu, vì vậy trước những khuyết điểm yếu
kém của giáo dục, trước thực trạng của giáo dục nước ta thì công cuộc đổi mới
giáo dục đang trở thành một nhu cầu cấp thiết và đóng vai trò hết sức quan
trọng. Trải qua một thời gian thi hành luật sửa đổi, đến nay luật giáo dục của ta
đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền giáo dục nước nhà, đem lại những
thành tích cho giáo dục, góp phần đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho sự
nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tuy nhiên trước thực tiễn luôn
vận động của giáo dục Việt Nam, nhiều vấn đề mới nảy sinh, những gì phù hợp
với hôm nay chưa chắc đã phù hợp với ngày mai. Vậy nên chúng ta luôn cần cập
nhật thông tin, đổi mới phương pháp dạy và học ở trường sao cho phù hợp với
thực tế xã hội. Trong những đổi mới về nội dung chương trình sách giáo khoa
thì đổi mới phương pháp dạy học có vị trí đặc biệt quan trọng vì hoạt động dạy
học là hoạt động chủ yếu của nhà trường. Và đổi mới phương pháp dạy học
cũng xuất phát từ nhu cầu của công việc đổi mới sâu sắc nền kinh tế xã hội đang
diễn ra trên đất nước ta ngày nay. Kinh nghiệm của nhiều nước trên thế giới chỉ
ra rằng: Cuộc cách mạng về phương pháp giáo dục sẽ đem lại bộ mặt mới, sức
sống mới cho giáo dục. Đối với bậc Tiểu học, bậc học nền tảng, vai trò của
1


Một số phương pháp phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí của

học sinh khối lớp 3 – 4 - 5
---------------------------------------------- 3 --------------------------------------------II. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Đối với môn mĩ thuật ở chương trình tiểu học có các phân môn cần sử
dụng đến màu sắc như: Vẽ tranh đề tài, vẽ theo mẫu, vẽ trang trí. Phân môn
Thường thức mĩ thuật và Tập nặn tạo dáng mặc dù không sử dụng màu trực tiếp,
nhưng qua 2 phân môn này, học sinh cũng gián tiếp cảm thụ được màu sắc ở các
tác phẩm nghệ thuật hay sự kết hợp của đất nặn.
- Qua phân môn vẽ trang trí của hoc sinh tiểu học, đặc biệt là học sinh
trường Tiểu học Xuân La. Việc tìm hiểu về màu sắc, giúp các con cảm thụ và sử
dụng màu sắc có nhiều yếu tố để khai thác như trong trang trí ứng dụng (lọ hoa,
trang trí lều trại, trang trí đầu báo tường, trang trí chậu cảnh...). Đối với đề tài
này, nhằm áp dụng cho thực tiễn học sinh trường Tiểu học Xuân La , tôi chỉ
chọn tìm hiểu màu sắc trong việc ứng dụng màu của các con vào phạm vi trang
trí các hình cơ bản như: Trang trí hình vuông, hình tròn, hình chữ nhật... và một
số bài trang trí ứng dụng ở các khối lớp 3, 4, 5.
- Các tiết học vẽ trang trí ở các lớp 3, 4, 5 của học sinh trường Tiểu học
Xuân La.
- Học sinh các lớp 3, 4, 5 trường Tiểu học Xuân La (Năm học 2011 –
2012)
III. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để tìm hiểu thành công đề tài với kết quả áp dụng được hiệu quả thì
phương pháp nghiên cứu góp một phần chủ yếu quan trọng. Đồng thời cần có sự
kết hợp hài hòa giữa các phương pháp sau:
- Đọc tài liệu.
- Phương pháp khảo sát.
3


Một số phương pháp phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí của
học sinh khối lớp 3 – 4 - 5

sinh học có hiệu quả cao hơn các môn học khác.
Nghề dạy học là một trong những nghề khó, bởi sản phẩm của nó là con
người. Con người vốn có diễn biến tâm lí phức tạp. Mĩ thuật là một trong những
môn nghệ thuật. Nếu dạy học khó, thì dạy nghệ thuật càng khó hơn, cần phải
mang tính nghệ thuật cao hơn. Song khó không có nghĩa là không dạy được vì
học Mĩ thuật đem lại niềm vui cho mọi người, làm cho mọi người nhìn ra cái
đẹp, thấy cái đẹp có ở trong mình và xung quanh trở nên gần gũi và đáng yêu.
Đồng thời Mĩ thuật giúp mọi người tự tạo ra cái đẹp theo ý mình và thưởng
5


Một số phương pháp phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí của
học sinh khối lớp 3 – 4 - 5
---------------------------------------------- 6 --------------------------------------------ngoạn nó ngay trong sinh hoạt thường ngày của mình, làm cho cuộc sống thêm
hài hoà, hạnh phúc.
Thế giới tự nhiên muôn màu, muôn sắc. Yếu tố màu sắc tác động vào con
người gây ra những giác cảm, xúc cảm như: vui buồn, yêu ghét, say mê… Màu
sắc là một bộ phận quan trọng của hội họa, là yếu tố góp phần tạo nên bức tranh
đẹp, hấp dẫn và mang tính nghệ thuật. Màu sắc được coi là một thứ ngôn ngữ
quan trọng của hội họa truyền tải tâm tư tình cảm và tính cách của người vẽ. Do
đó màu sắc đóng góp lớn vào sự thành công của bài vẽ. Màu sắc không thể và
không bao giờ tách khỏi môi trường sống của con người. Màu sắc không chỉ là
tiếng nói riêng của một tâm hồn mà còn là tiếng nói của cả dân tộc mang tính
phong tục. Màu sắc là ngôn ngữ của tác phẩm là bầu tâm sự, cảm xúc của người
nghệ sĩ, người vẽ gửi gắm trong tác phẩm của mình.
Con người luôn yêu cái đẹp, luôn muốn làm đẹp cho cuộc sống. Từ trong
gia đình đến ngoài xã hội, ở đâu cũng có sự sắp xếp, tô điểm của con người
nhằm làm cho mọi vật thêm đẹp, cuộc sống thêm vui tươi.
Trong nhu cầu cao về thẩm mĩ đó, màu sắc đóng vai trò quan trọng với
chức năng thu hút và điều tiết cái gọi là “cảm thụ thẩm mĩ” ở mỗi con người.

a. Dùng màu tự

34 HS Trường tiểu học Xuân La,

Đều dùng màu nguyên

do để vẽ
b. Dùng một

Tây Hồ, Hà Nội
10 HS lớp 3A1 Trường tiểu học

chất chưa có hòa sắc.
Đều dùng màu sặc sỡ,

màu để vẽ

Xuân La, Tây Hồ, Hà Nội

chưa phân biệt đậm nhạt.

c. Dùng hai

10 HS lớp 4A3 Trường tiểu học

Đều dùng màu nổi bật đa

màu để vẽ

Xuân La, Tây Hồ, Hà Nội

Một số phương pháp phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí của
học sinh khối lớp 3 – 4 - 5
---------------------------------------------- 9 --------------------------------------------Đối với giáo viên:
- Trong những năm gần đây, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và
của ngành. Đội ngũ giáo viên giảng dạy bộ môn Mĩ thuật được đào tạo chuẩn
hóa hơn về chuyên môn nghiệp vụ, đáp ứng được yêu cầu tốt trong giảng dạy Mĩ
thuật.
- Ban giám hiệu luôn quan tâm tạo điều kiện tốt hơn để giáo viên hoàn
thành tốt nhiệm vụ giảng dạy của mình.
- Cơ sở vật chất được trang bị tương đối đầy đủ phục vụ tốt cho môn học.
Đối với học sinh:
Từ thực tế giảng dạy môn Mĩ thuật tôi thấy : Các con rất yêu thích Mĩ
thuật, vì thông qua đó các con được tiếp xúc làm quen với một số tác phẩm hội
hoạ nổi tiếng của thiếu nhi không những ở trong nước mà cả của quốc tế. Các
con được vẽ tranh, vẽ những gì mình mơ ước, mình yêu thích, tập trung trang trí
góc học tập của mình, ...
- Đa số các con nhà gần các điểm trường nên thuận lợi cho việc tới
trường.
- Gia đình cũng thường xuyên quan tâm đến việc học hành của con em
mình.
- Đa số các con yêu thích môn học năng khiếu. Các con học tập với tinh
thần hăng say, cảm nhận được cái hay, cái đẹp được thể hiện từ nội dung và hình
thức mỗi khi các con vẽ một bức tranh hay một bài tập thực hành.
b) Khó khăn.
Đối với giáo viên:
Bên cạnh những thuận lợi trên đối với việc giảng dạy môn Mĩ thuật
cũng còn gặp không ít những khó khăn như:
9



Một số phương pháp phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí của
học sinh khối lớp 3 – 4 - 5
---------------------------------------------- 11 --------------------------------------------nguyên tắc cơ bản trong vẽ trang trí.
a. Màu sắc và cách sử dụng màu sắc.
- Ánh sáng chiếu dọi làm cho mọi vật có màu sắc. Ngược lại, trong
bóng tối thì mọi vật đều không có màu.
- Màu sắc làm cho mọi vật thêm đẹp, cuộc sống thêm vui tươi và trở
nên có ý nghĩa hơn. Chúng ta thử hình dung thế giới này không có màu sắc thì
cuộc sống sẽ vô vị và tẻ nhạt biết chừng nào?
- Màu sắc quanh ta rất phong phú và đa dạng. Quan sát thiên nhiên ta
thấy màu sắc thay đổi và biến ảo khôn cùng của biển trời, mây nước, núi non....,
sắc thái muôn màu muôn vẽ của cỏ cây, hoa, lá, chim, thú..., và mọi vật đều
được điểm tô những màu sắc lôi cuốn, hấp dẫn.
- Màu sắc trong thiên nhiên khi qua một lăng kính thuỷ tinh, chúng ta
thấy một hiện tượng gọi là quang phổ. Đó là sự phân tích màu sắc có trong ánh
sáng thành 7 màu riêng biệt: Đỏ- Cam- Vàng- Lục- Lam- Chàm- Tím. Trong 7
màu này, có 3 màu gốc (màu nguyên chất) và 4 màu do các màu nguyên chất
pha trộn thành.
- Các nguyên tắc cơ bản khi sử dụng màu:
+ Ba màu gốc là: Đỏ

Vàng

Lam

* Màu gốc còn được gọi là màu cơ bản, màu nguyên chất vì không
thể dùng các màu khác để pha trộn ra màu gốc mà chỉ có thể dùng màu gốc để
pha trộn ra các màu khác.
+ Màu nhị hợp: Cam:
Lục:

+

=

+

=
12


Một số phương pháp phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí của
học sinh khối lớp 3 – 4 - 5
---------------------------------------------- 13 --------------------------------------------+ Màu nóng:

* Màu nóng: Là những màu gây cảm giác ấm, nóng:

+ Màu lạnh:

* Màu lạnh: Là những màu gây cảm giác mát, lạnh:

13


Một số phương pháp phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí của
học sinh khối lớp 3 – 4 - 5
---------------------------------------------- 14 --------------------------------------------- Màu sắc khi để riêng lẻ thì chưa bộc lộ hết giá trị của nó, chỉ khi phối hợp
chúng mới nhau màu sắc mới đem lại hiệu quả rõ ràng: Hoặc tươi sáng, hoặc êm
dịu, trầm ấm hay loè loẹt, xám xỉn.

14

b. Một số nguyên tắc cơ bản trong vẽ trang trí.
- Nguyên tắc tương phản: Là cách sử dụng các yếu tố có tính chất đối lập
nhau nhằm lấy cái này để tôn cái kia lên.
- Nguyên tắc cân đối trong trang trí: Đó là sự sắp xếp hài hoà, hợp lí giữa
các mảng trong tổng thể. Không có mảng to quá phá vỡ khung hình định dạng
ban đầu hay mảng nhỏ quá làm cho bố cục lỏng lẻo, vụn vặt.
2. Biện pháp 2: Sự cảm thụ màu sắc trong phân môn vẽ trang trí của học
sinh tiểu học phát triển qua từng khối lớp.

a. Đối với học sinh khối 3:
16


Một số phương pháp phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí của
học sinh khối lớp 3 – 4 - 5
---------------------------------------------- 17 --------------------------------------------Nội dung những bài vẽ trang trí lớp 3 nói riêng và ở tiểu học nói chung có
ý nghĩa rất lớn trong việc giáo dục tính cẩn thận, khéo léo trong công việc và
nhận thức thẩm mĩ của học sinh.
Học trang trí các con được làm quen với vẽ màu, vẽ họa tiết bằng những
đường nét đơn giản, biết cách sắp xếp những họa tiết theo các luật trang trí một
cách sáng tạo để có thể tạo ra được những sản phẩm trang trí đầu tiên của bản
thân mình. Chính những sản phẩm này là thành quả lao động có ảnh hưởng rất
lớn đến việc giáo dục thị hiếu thẩm mĩ và tình cảm thẩm mĩ của học sinh khi
đứng trước cái đẹp.
Khi các con trực tiếp vẽ bài mới là lúc các con dễ tiếp thu kiến thức và thể
hiện sự tiếp thu trên bài vẽ cụ thể. Ở đây giáo viên có thể gợi ý để các con tô
màu tùy theo ý thích và cảm xúc riêng, nhưng không phải tô màu một cách tùy
tiện. Giáo viên cần gợi ý để các con biết cách chọn màu, tô màu, phối màu một
cách hợp lý theo yêu cầu của từng bài, đó là cách tô màu đơn giản, cách tô màu
đều, gọn trong hình và làm nổi rõ nội dung chính. Ví dụ ở các bài “Vẽ tiếp họa

Chương trình khối 4 giúp học sinh biết được sự phong phú khi sử dụng
màu sắc trong một bài trang trí, từ đó cần sử dụng màu sắc phù hợp với nội dung
từng bài như màu sắc trang trí đường diềm, màu sắc trang trí hình vuông, hình
tròn, màu sắc trong “Tìm hiểu về kiểu chữ nét đều” hay trong trang trí lọ hoa,
chậu cảnh...
Ở học sinh lớp 4, chúng ta cần giúp các tìm hiểu kĩ những màu gốc (màu
cơ bản), màu nhị hợp hay các màu bổ túc .... Qua đó hướng dẫn các con hiểu rõ
sự phong phú, hài hoà của màu sắc khi sử dụng vào bài vẽ. Đồng thời giúp các
con hiểu rõ sự hài hoà của màu sắc trong trang trí nói chung và trong trang trí
ứng dụng nói riêng. Đối với đối tượng học sinh này, chúng ta cần giới thiệu và
giải thích, phân biệt giữa trang trí cơ bản và trang trí ứng dụng. Qua các bài
trang trí ứng dụng trong chương trình, các con sẽ hiểu rõ hơn về cách trang trí
18


Một số phương pháp phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí của
học sinh khối lớp 3 – 4 - 5
---------------------------------------------- 19 --------------------------------------------ứng dụng phải như thế nào, màu sắc trong các bài trang trí ứng dụng phải phù
hợp với thời gian, không gian và thích hợp với đối tượng cần trang trí. Ví dụ như
trong trang trí chậu cảnh, màu sắc trong trang trí chậu cảnh để trồng cây cảnh
cần nhẹ nhàng, hài hoà. Còn màu sắc trong trang trí chậu cảnh để trang trí trong
nhà có thể sử dụng màu phong phú phóng khoáng hơn. Hay màu sắc khi “Tìm
hiểu về kiểu chữ nét đều” cần rõ ràng, sử dụng một đến hai màu chứ không nhất
thiết phải sử dụng nhiều màu, tránh loè loẹt trong bài kẻ chữ dẫn đến chưa phù
hợp với yêu cầu bài trang trí.
Để các con khối lớp này cảm thụ được màu sắc theo nội dung cần đạt,
giáo viên phải lồng ghép các kiến thức màu sắc ở phân môn vẽ tranh đề tài vào
chương trình bài giảng. Đồng thời, sưu tầm và giới thiệu cho các con các bài vẽ
trang trí ứng dụng, những đồ vật trang trí ứng dụng thực tế đẹp mắt. Qua đó,
giúp các con biết phân tích quan hệ các màu sắc đặt cạnh nhau, quan hệ giữa các

màu nước, sáp màu...) tại lớp. Khuyến khích các con tự tìm tòi, tư duy sáng tạo
về cách pha trộn màu, cách đặt các màu cạnh nhau trong bài trang trí... nhằm tạo
cơ sở cho sự phát triển khả năng cảm thụ màu sắc của các con.
Đối tượng này yêu cầu khi cảm thụ màu sắc cần đi đôi với khả năng tư
duy về màu. Đồng thời cần biết cơ bản về việc thể hiện tình cảm, cảm xúc của
mình khi sử dụng màu.
Qua sự phân tích về việc cảm thụ màu sắc theo từng khối lớp như trên. Là
một người giáo viên giảng dạy môn mĩ thuật cấp Tiểu học nói chung và môm mĩ
thuật ở trường Tiểu học Xuân La nói riêng, tôi có kinh nghiệm của bản thân về
việc dẫn dắt các con theo đúng hướng khi cảm thụ về màu sắc để sử dụng phù
hợp trong bài vẽ trang trí như sau:
- Trước tiên, ta phải bám theo yêu cầu của những bài vẽ trang trí trong
phân phối chương trình của các khối lớp. Qua đó ta nhận thấy có sự thay đổi
theo cấp độ tăng dần về kiến thức yêu cầu học sinh cần nắm được. Đối với học
sinh khối 3, yêu cầu đơn giản chỉ cần các con hiểu được những màu cơ bản, cách
20


Một số phương pháp phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí của
học sinh khối lớp 3 – 4 - 5
---------------------------------------------- 21 --------------------------------------------pha màu, tô màu đơn giản vào tranh, hình có sẵn và nắm được sự đa dạng của
màu sắc trong cuộc sống. Lên khối 4, các con được yêu cầu cao hơn về kĩ năng
vẽ bài, làm quen với các bài trang trí ứng dụng đồng thời giúp các con hiểu sự
hài hoà của các màu sắc trong trang trí và khả năng sử dụng màu. Trong chương
trình khối 5, các con cần phải nâng cao việc sử dụng màu trong bài trang trí nói
chung và bài trang trí ứng dụng nói riêng. Yêu cầu đặt ra cho các con là phải biết
phân tích về màu sắc và ý nghĩa của màu sắc khi sử dụng chúng. Giúp các con
biết về gam màu chủ đạo và tác dụng của gam màu chủ đạo trong bài vẽ trang
trí.
- Trên cơ sở đó, ta cần chú ý hướng dẫn về kiến thức màu sắc cho các con

* Thí nghiệm 3: Cho các con quan sát các hình vuông màu đen giống
nhau đặt dày đặc lên trên một nền trắng. Ta xếp các hình vuông màu đen cách
đều nhau bằng một khoảng hở nhỏ trên nền trắng đó. Khi quan sát, ta thấy ở
giữa khoảng trắng của 4 hình vuông chụm lại với nhau như có một chấm màu
xám nổi lên (thật sự là không có chấm xám nào cả). Đó chính là cách sắp xếp
đánh lừa thị giác của con người.
Như vậy, qua các thí nghiệm kích thích đó, học sinh vô tình đã gián tiếp
quan tâm đến vấn đề "màu sắc" và phần nào đó ảnh hưởng tích cực đến việc cảm
thụ màu sắc của các con (Ví dụ: ta yêu cầu các con về nhà làm lại thí nghiệm với
tờ giấy màu khác ở thí nghiệm 1 và thí nghiệm 3).
Trong quá trình giảng dạy môn mĩ thuật, chúng ta cũng cần sưu tầm,
nghiên cứu và tìm tòi về ý nghĩa của các màu sắc để giới thiệu lồng ghép vào bài
giảng. Có như thế, các con mới dễ thể hiện cảm xúc của mình vào bài vẽ thông
qua những màu mà các con sử dụng. Sau đây là ý nghĩa của một số màu sắc
chúng ta thường hay gặp (Tư liệu sưu tầm từ Internet).

22


Một số phương pháp phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí của
học sinh khối lớp 3 – 4 - 5
---------------------------------------------- 23 --------------------------------------------* Màu đỏ: Là màu của lửa và máu, nó đi liền với sức mạnh, quyền lực và
sự quyết tâm. Màu đỏ cũng là biểu tượng của sự đe doạ, nguy hiểm và chiến
tranh.
* Màu cam: Là màu được thụ hưởng từ sự mạnh mẽ của màu đỏ và sự
hạnh phúc của màu vàng. Nó đi liền với sự vui tươi, nhẹ nhàng. Màu cam biểu
trưng cho sự cố gắng, quyến rũ, hạnh phúc và sáng tạo. Đối với mắt người, màu
cam mang lại cảm giác ấm nóng.
* Màu vàng: Là màu của ánh nắng mặt trời ấm áp, nó còn là màu của sự
thông thái, mạnh mẽ. Màu vàng làm tăng sự thích thú và khả năng hoạt động trí

chương trình cho học sinh.
Ngoài ra, để giải quyết có hiệu quả tính khả thi khi áp dụng đề tài, người
giáo viên cần sưu tầm các bài trang trí với màu sắc phong phú, đa dạng...... và sử
dụng tư liệu đó một cách có hiệu quả trong từng tiết dạy. Giúp cho học sinh có
một sự cảm thụ màu sắc trong bài trang trí cơ bản đầy đủ khi tham gia tiết học ở
lớp.
IV. HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Sau khi nghiên cứu và áp dụng các biện pháp trên, tôi nhận thấy các con
học sinh thích học Mĩ thuật hơn, các con học tập với tinh thần hăng say và cũng
thông qua việc giảng dạy rút kinh nghiệm của bản thân. Tôi nhận thấy sáng kiến
kinh nghiệm này có những ưu điểm sau :
- Về phía giáo viên vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học, lời nói
cử chỉ có phần mềm dẻo hơn, hoạt động của giáo viên trên lớp ít (chủ yếu là
giáo viên tổ chức cho học sinh hoạt động) chủ yếu là gợi trí tò mò, hứng thú cho
học sinh mà đem lại hiệu quả cao.

24


Một số phương pháp phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí của
học sinh khối lớp 3 – 4 - 5
---------------------------------------------- 25 --------------------------------------------- Về phía học sinh các con biết tự khám phá những điều mới lạ trong bài
học, theo cách nghĩ và cách hiểu của mình một cách độc lập tích cực, biết cảm
nhận được những cái hay, cái đẹp từ những bài học cụ thể mà các con được học,
được làm quen.
Cụ thể qua quá trình giảng dạy và áp dụng tính khả thi của đề tài tại
trường Tiểu học Xuân La, kết quả thu được như sau. (Năm học 2010-2011)
* Ở lớp 5A4: Khảo sát trên 24 bài vẽ trang trí của HS, có 14 bài xếp loại
A+, 10 bài loại A và 0 bài loại A-.
* Ở lớp 4A5: Khảo sát trên 20 bài vẽ trang trí của HS, có 10 bài xếp loại