ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

-

HOÀNG ĐÌNH TRUNG

CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CẤP XÃ
TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ
NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN Ở NAM ĐỊNH
- THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

Chuyên ngành: Triết học
Mã số:

60 22 80

Người hướng dẫn khoa học: PGS, TS. ĐOÀN QUANG THỌ

HÀ NỘI - 2009

1


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu
của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS,
TS. Đoàn Quang Thọ.

2.1. Khái quát về tình hình nông nghiệp, nông thôn và thực trạng chất lượng
đội ngũ cán bộ cấp xã ở tỉnh Nam Định ................................................... 29
2.1.1. Khái quát tình hình nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Nam Định ................ 29
2.1.2. Thực trạng chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã ở tỉnh Nam Định hiện nay
và những nguyên nhân .............................................................................. 33
2.2. Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Nam Định
và những vấn đề đặt ra đối với chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã ........... 55
2.2.1. Khái quát về chủ trương công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp
nông thôn ở tỉnh Nam Định ...................................................................... 55
2.2.2. Những vấn đề đặt ra đối với chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã trước yêu
cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn ở tỉnh Nam
Định ........................................................................................................... 61
Chương 3. Các quan điểm và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng
đội ngũ cán bộ cấp xã đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại
hoá nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Nam Định ..................................... 73
3.1. Các quan điểm cơ bản nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã
đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn 73

3


3.1.1. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã phải theo quan điểm chỉ đạo
của Đảng Cộng sản Việt Nam, đặc biệt gắn liền với đổi mới hệ thống
chính trị ..................................................................................................... 73
3.1.2. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã phải bảo đảm vừa nâng cao
phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng, vừa nâng cao trình độ chuyên
môn ............................................................................................................ 75
3.1.3. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã phải xuất phát từ yêu cầu
của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ..................... 76
3.2. Các giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã

dụng đó. Cán bộ xã còn là những người trực tiếp lắng nghe ý kiến, nguyện
vọng của nhân dân địa phương về những vướng mắc trong quá trình thực hiện
để đề xuất lên các cơ quan nhà nước cấp trên thực hiện việc điều chỉnh cho
phù hợp với thực tiễn. Như vậy, đội ngũ cán bộ cấp xã là lực lượng có ý nghĩa
rất lớn đối với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông
thôn ở nước ta, kết quả của quá trình này như thế nào phụ thuộc nhiều vào
chất lượng của đội ngũ cán bộ cấp xã.
Trong thời gian qua, cùng với đội ngũ cán bộ cấp xã của cả nước, đội
ngũ cán bộ cấp xã của tỉnh Nam Định đã có những bước phát triển mạnh cả
về số lượng và chất lượng, đáp ứng được yêu cầu của việc thực hiện nhiệm vụ
lãnh đạo, chỉ đạo và quản lý sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội trong nông
nghiệp, nông thôn và thực hiện các nội dung của quá trình công nghiệp hoá,
hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn của tỉnh, làm thay đổi một cách cơ bản
diện mạo đời sống kinh tế - xã hội trong nông nghiệp, nông thôn của tỉnh, góp
phần quan trọng vào những thắng lợi, kết quả phát triển kinh tế - xã hội của
tỉnh Nam Định những năm qua. Chúng ta tiến hành quá trình công nghiệp
hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn trong điều kiện kinh tế thị trường,
trong điều kiện phát triển mạnh mẽ về khoa học - công nghệ và xu thế hội
nhập kinh tế quốc tế, khu vực ngày càng sâu, rộng, đã làm cho quá trình công

5


nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn có những nội dung mới. Để
bảo đảm vai trò, vị trí của đội ngũ cán bộ xã trong việc thực hiện những nội
dung của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn, đội ngũ cán
bộ xã cần có những sự phát triển mới, nâng cao chất lượng lên trình độ cao
hơn. Do vậy, việc nhận thức và tìm ra nguyên nhân của những hạn chế, vướng
mắc về chất lượng của độ ngũ cán bộ cấp xã của tỉnh là một nhiệm vụ cấp
thiết bảo đảm cho sự thành công của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá

vấn đề về chất lượng nguồn nhân lực và chất lượng cán bộ cấp xã của tỉnh
trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn được
các cá nhân và tập thể thực hiện:
- Đề tài “Thực trạng bộ máy lãnh đạo của Đảng, Nhà nước cấp xã và
những giải pháp góp phần nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, hiệu lực quản
lý của chính quyền cơ sở thuộc tỉnh Nam Định” do đồng chí Trần Ngọc
Quảng - Thường vụ tỉnh uỷ, Chủ nhiệm Uỷ ban kiểm tra làm chủ nhiệm đề
tài, năm 2000.
- Đề tài “Thực trạng bộ máy chính quyền cấp xã ở tỉnh Nam Định và
những giải pháp để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước ở cơ sở” do
Thạc sĩ Nguyễn Văn Chính - Trường Chính trị Trường Chinh làm chủ nhiệm
đề tài, năm 2001.
- Đề tài “Thực trạng, giải pháp nâng cao hiệu quả công tác đào tạo, sử
dụng cán bộ cấp xã trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông
nghiệp, nông thôn ở tỉnh Nam Định” do đồng chí Trần Đình Cang - Giám đốc
Trường Chính trị Trường Chinh làm chủ nhiệm đề tài, năm 2004.
- Bên cạnh đó còn nhiều bài viết và chuyên đề về chính quyền cấp xã
và cán bộ cấp xã trong phát triển kinh tế - xã hội của địa phương do các cán
bộ của các sở, ban ngành thuộc Uỷ ban nhân tỉnh Nam Định.
Mặc dù có nhiều đề tài, bài viết nghiên cứu về vấn đề cán bộ cấp xã và
chính quyền cấp xã, song các đề tài nói trên tập trung chủ yếu vào chất lượng
hoạt động của chính quyền cấp xã và cán bộ xã, chất lượng quản lý Nhà nước,
năng lực lãnh đạo của tổ chức cơ sở Đảng đối với sự phát triển kinh tế - xã

7


hội nói chung, về chất lượng, thực trạng sử dụng cán bộ xã sau khi được đào
tạo. Chưa có đề nào tập trung nghiên cứu về chất lượng của cán bộ xã đáp
ứng yêu cầu của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hóa nông nghiệp, nông

* Cơ sở lý luận: luận văn dựa trên cơ sở chủ nghĩa Mác-Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp
luật của Nhà nước về vấn đề cán bộ. Luận văn cũng kế thừa các công trình
nghiên cứu có liên quan đã được công bố.
* Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật
biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; phương pháp khái quát hoá, trừu
tượng hoá: phương pháp lịch sử và lôgic; phương pháp điều tra xã hội học;
phương pháp tiếp cận hệ thống.
6. Đóng góp mới của luận văn
- Luận văn góp phần làm rõ vai trò và yêu cầu về chất lượng của đội
ngũ cán bộ cấp xã trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp,
nông thôn.
- Luận văn cùng góp phần phân tích rõ thực trạng về chất lượng đội ngũ
cán bộ cấp xã ở nông nghiệp, nông thôn hiện nay và những vấn đề đặt ra về
chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã ở Nam Định.
- Luận văn đề xuất các quan điểm và giải pháp có tính khả thi nhằm
nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá,
hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Nam Định.
7. Kết cầu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo,
luận văn gồm bao gồm 3 chương, 6 tiết:
Chương 1. Cán bộ cấp xã và yêu cầu về chất lượng đội ngũ cán bộ cấp
xã trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn.
Chương 2. Thực trạng chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã ở tỉnh Nam
Định và những vấn đề đặt ra.
Chương 3. Các quan điểm và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất
lượng đội ngũ cán bộ cấp xã đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá
nông ở tỉnh Nam Định.

9


10


chức, lãnh đạo nhân dân địa phương thực hiện các nghĩa vụ đối với Nhà nước.
Nói về vai trò, vị trí của cấp xã, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đánh giá vai trò cấp
xã là cấp gần gũi nhân dân nhất, là nền tảng hành chính, Người cho rằng: cấp
xã làm được thì mọi việc đều xong.
Cấp xã là một cấp hành chính có vai trò, vị trí rất quan trọng trong hệ
thống cơ quan nhà nước 4 cấp ở nước ta, chất lượng hoạt động, hiệu lực, hiệu
quả quản lý của Nhà nước đối với sự phát triển của nền kinh tế, đối với xã hội
như thế nào phụ thuộc trước hết vào chính chất lượng, hiệu quả và hiệu lực
quản lý, điều hành của hệ thống chính trị cấp xã, nhất là của chính quyền cấp
xã. Có thể nói cấp xã là nền tảng của hệ thống chính trị ở nước ta. Từ vai trò,
vị trí quan trọng của cấp xã đặc biệt là vai trò của chính quyền cấp xã đối với
sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội và quản lý xã hội ở cơ sở, Nhà nước đã cụ
thể hoá vị trí, vai trò và nhiệm vụ của cấp xã và chính quyền cấp xã một cách
cụ thể như sau:
- Vị trí, vai trò và nhiệm vụ của Đảng uỷ cơ sở: Đảng uỷ cấp xã có vị
trí, vai trò là hạt nhân lãnh đạo toàn bộ hệ thống chính trị ở cơ sở, thực hiện
vai trò lãnh đạo toàn bộ hệ thống chính trị ở cơ sở. Đảng uỷ cấp xã có các
nhiệm vụ sau:
+ Đảng uỷ xã đề ra phương hướng, nhiệm vụ và mục tiêu về kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng ở cơ sở với ý nghĩa định hướng chung, đồng thời
Đảng uỷ xã lãnh đạo chính quyền xã xây dựng các chỉ tiêu, kế hoạch, biện
pháp tổ chức thực hiện các chủ trương đó bằng việc xây dựng và ra các nghị
quyết làm cơ sở cho chính quyền xã thực hiện các hoạt động quản lý và điều
hành trên phạm vị địa bàn xã.
+ Đảng uỷ xã lãnh đạo công tác xây dựng chính quyền cơ sở, để thực
hiện nội dung này Đảng uỷ xã thực hiện xây dựng các quan điểm, nguyên tắc
và phương hướng chỉ đạo việc kiện toàn tổ chức bộ máy chính quyền cơ sở

huy tiềm năng của địa phương, xây dựng và phát triển địa phương về kinh tế -

12


xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh, không ngừng cải thiện đời sống cho
nhân dân địa phương.
+ Nhiệm vụ giám sát, giám sát hoạt động của Thường trực Hội đồng
nhân dân và Uỷ ban nhân dân, giám sát việc thực hiện nghị quyết của Hội
đồng nhân dân, giám sát việc tuân thủ pháp luật của các cơ quan và nhân dân
địa phương; quyết định dự toán và phân bổ ngân sách địa phương theo quy
định của cơ quan nhà nước cấp trên, phê chuẩn quyết toán ngân sách của địa
phương.
+ Phối hợp với các tổ chức chính trị, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức
thành viên trong việc giám sát thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và công
khai tài chính ở địa phương.
+ Hội đồng nhân dân xã quyết định dự toán và phân bổ ngân sách địa
phương theo định mức, tiêu chuẩn, chế độ do cơ quan nhà nước có thẩm
quyền quy định, bảo đảm tiết kiệm, chống lãng phí. Phê chuẩn quyết toán
ngân sách địa phương.
- Uỷ ban nhân dân: có vị trí, vai trò là cơ quan hành chính ở địa
phương, do Hội đồng nhân dân cùng cấp bầu ra trong kỳ họp đầu tiên, là cơ
quan chấp hành của Hội đồng nhân dân, chịu trách nhiệm chấp hành hiến
pháp, pháp luật của Nhà nước, các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên và
nghị quyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp. Từ vị trí, vai trò của mình, Uỷ
ban nhân dân thực hiện những nhiệm vụ sau:
+ Tổ chức và chỉ đạo việc thi hành Hiến pháp và pháp luật, các văn bản
của các cơ quan Nhà nước cấp trên, nghị quyết của Hội đồng nhân dân cùng
cấp, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình Uỷ ban nhân dân ra các
quyết định và tổ chức thực hiện, kiểm tra việc thực hiện các văn bản đó.

Các tổ chức chính trị - xã hội trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá
nông nghiệp, nông thôn là nơi tổ chức động viên, thuyết phục và tuyên truyền
các chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước về công nghiệp hoá,
hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn đến nhân dân địa phương, giải thích tác

14


dụng và ý nghĩa của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn
cho nhân dân hiểu và tự giác thực hiện.
Chúng ta có thể khẳng định rằng: cấp xã là cấp hành chính thấp nhất
trong hệ thống cơ quan nhà nước bốn cấp ở nước ta hiện nay, tuy có tổ chức
đơn giản nhất. Song thực tế cho thấy, đây là cấp xã, nhất là chính quyền cấp
xã lại là cấp gần dân nhất và trực tiếp với nhân dân nhất, là cầu nối để nối liền
giữa nhân dân địa phương với các cấp huyện và tỉnh. Cấp xã có vai trò, vị trí
quan trọng đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương và
góp phần quyết định đến sự phát triển kinh tế - xã hội chung của cả nước.
1.1.2. Cán bộ cấp xã và vai trò của cán bộ cấp xã
- Cán bộ cấp xã:
Cấp xã có vị trí và vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã
hội của từng địa phương và của cả nước, hiệu lực, hiệu quả của hoạt động
quản lý, điều hành kinh tế và xã hội của hệ thống chính trị của Nhà nước phụ
thuộc nhiều vào chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị cấp xã. Vị trí, vai
trò của cấp xã được bảo đảm thông qua hoạt động của chủ thể của cấp xã đó
là đội ngũ cán bộ cấp xã. Nhận thức được tầm quan trọng và vai trò của đội
ngũ cán bộ cấp xã nói riêng và cán bộ cơ sở nói chung trong sự nghiệp phát
triển kinh tế - xã hội. Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã rất chú
trọng tới việc xây dựng chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã cũng như xây dựng
hệ thống chính sách đối với đội ngũ cán bộ cấp xã (cấp cơ sở), trong đó từng
bước xây dựng và xác định cụ thể, rõ ràng về đối tượng cán bộ cấp xã.

thể như đoàn thanh niên, hội phụ nữ, cựu chiến binh.
+ Cán bộ được tuyển dụng, giao giữ một chức danh chuyên môn nghiệp
vụ thuộc Ủy ban nhân dân xã, được gọi là công chức xã bao gồm 07 chức
danh sau: Trưởng công an xã; Xã đội trưởng; văn phòng - thống kê; địa chính
- xây dựng; tài chính - kế toán; tư pháp - hộ tịch; văn hoá - xã hội. Những cán
bộ này được gọi chung là công chức xã.
Như vậy, đội ngũ cán bộ cấp xã là những người được giao giữ các chức
vụ theo nhiệm kỳ trong các cơ quan thuộc hệ thống chính trị cấp xã và những

16


người được tuyển dụng giao giữ các chức danh chuyên môn thuộc Uỷ ban
nhân dân xã. Đội ngũ cán bộ xã được phân chia làm hai nhóm đó là cán bộ xã
(cán bộ chuyên trách và cán bộ không chuyên trách) và công chức xã.
- Vị trí, vai trò của cán bộ cấp xã.
Đội ngũ cán bộ cấp xã được xác định là chủ thể của hệ thống chính trị
cơ sở, chất lượng, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở phụ thuộc
chủ yếu vào chất lượng hoạt động của đội ngũ cán bộ cấp xã. Chủ tịch Hồ Chí
Minh đã khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc” [14, tr.269], đồng
thời Hồ Chí Minh cùng chỉ rõ: “Mọi việc thành công hay thất bại do cán bộ
tốt hay kém” [14, tr.269]. Như vậy có thể khẳng định, đội ngũ cán bộ cấp xã
có vị trí, vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, đối với sự
nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn. Vị trí, vai trò
của đội ngũ cán bộ cấp xã được thể hiện cụ thể:
- Vai trò của đội ngũ cán bộ cấp xã đối với sự phát triển kinh tế - xã
hội ở địa phương.
+ Cán bộ cấp xã khác với các đối tượng là cán bộ, công chức nhà nước
ở các cấp huyện, cấp tỉnh, cán bộ cấp xã là một bộ phận của nhân dân ở địa
phương, đội ngũ cán bộ xã là những người sinh hoạt, lao động trực tiếp tại địa

Trong quá trình tiến hành các nội dung công nghiệp hoá, hiện đại hoá
nông nghiệp, nông thôn hiện nay, vai trò của đội ngũ cán bộ cấp xã được thể
hiện rõ hơn. Cán bộ xã có vai trò vừa là chủ thể, vừa là đối tượng của quá
trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn.
+ Vai trò chủ thể của đội ngũ cán bộ xã trong quá trình công nghiệp
hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn thể hiện ở chỗ:
. Cán bộ cấp xã là những người đầu tiên và trực tiếp tiếp cận với các
chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước về công nghiệp
hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn, họ là những người đầu tiên được
tiếp thu và nắm vững các nội dung, nhiệm vụ, bước đi và biện pháp tiến hành
công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn, từ đó thực hiện nhiệm
vụ tuyên truyền, giải thích, thuyết phục nhân dân để nhân dân hiểu được ý

18


nghĩa và lợi ích của việc tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông
nghiệp, nông thôn, giúp nhân dân biết được nội dung, việc làm cụ thể của quá
trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, tạo ra tính tự giác, tích cực của nhân dân
trong việc thực hiện các nội dung của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá
nông nghiệp, nông thôn.
. Vai trò chủ thể của đội cán bộ xã còn thể hiện, họ là lực lượng trực
tiếp động viên, tổ chức và chỉ đạo cho nhân dân ở địa phương mình tiến hành
các nhiệm vụ của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ở địa
phương, việc thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở từng địa phương như
thế nào phụ thuộc phần lớn vào vai trò của đội ngũ cán bộ xã trong việc lãnh
đạo, chỉ đạo tiến hành của đội ngũ này.
Đối với đội ngũ cán bộ là cán bộ cấp uỷ, họ những người giữ vị trí, vai
trò chủ thể trong việc xây dựng các chủ trương, phương hướng phát triển kinh
tế - xã hội của địa phương, chủ trương và phương hướng xác định đúng thì

bộ cấp xã là những người trực tiếp cùng gia đình mình tiến hành hoạt động
sản xuất kinh doanh và sinh hoạt tại địa phương, cho nên cán bộ xã trở thành
lực lượng đi tiên phong trong việc thực hiện các nội dung của công nghiệp
hoá, hiện đại hoá trong sản xuất nông nghiệp và xây dựng đời sống nông thôn
mới, từ những tấm gương đi đầu của các cán bộ xã trong việc áp dụng tiến bộ
khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới vào trong sản xuất - kinh doanh đạt hiệu
quả kinh tế cao, từ sự thành công trong quá trình chuyển đổi cây trồng, vật
nuôi và phát triển quy mô sản xuất kinh tế theo hướng sản xuất trang trại quy
mô lớn của các cán bộ xã sẽ cổ vũ và tạo ra niềm tin để nhân dân địa phương
tin tưởng và làm theo, từ đó thúc đẩy quá trình công nghiệp hoá trong nông
nghiệp, nông thôn ở địa phương phát triển. Qua quá trình khảo sát từ thực tế
cho thấy các địa phương đạt kết quả cao trong quá trình công nghiệp hoá, hiện
đại hoá nông nghiệp, nông thôn phần lớn là những xã mà ở đó đội ngũ cán bộ
xã và hộ gia đình của họ là những hộ kinh tế đi đầu trong việc tiến hành áp
dụng khoa học, kỹ thuật, công nghệ mới và sản xuất, tiến hành chuyển đổi cơ

20


cấu kinh tế hộ gia đình đạt hiệu quả cao và những gia đình có nếp sống văn
hoá tiêu biểu của địa phương.
Thực tiễn của quá trình phát triển kinh tế - xã hội và thực tiễn của quá
trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn những năm qua
đã cho thấy, cấp xã và đội ngũ cán bộ cấp xã có vị trí, vai trò rất lớn, mang
tính quyết định đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội nói chung và quá
trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn nói riêng, họ là
lực lượng lãnh đạo đã góp phần quan trọng vào kết quả đã đạt được của quá
trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn. Để tiếp tục thực
hiện vai trò của đội ngũ cán bộ cấp xã trong quá trình công nghiệp hoá, hiện
đại hoá nông nghiệp, nông thôn trong thời gian mới, cần tiếp tục nâng cao hơn

Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là yêu cầu tất
yếu, khách quan ở nước ta còn xuất phát từ kinh nghiệm thực tế phát triển của
các nước trong khu vực như Thái Lan, Inđônêxia và các nước khác trong khu
vực khác cũng như trên thế giới, những nước có điều kiện phát triển kinh tế xã hội giống với nước ta đến nay đã đạt được những kết quả lớn trong phát
triển kinh tế - xã hội do đã tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
trên cơ sở công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn một cách
phù hợp. Từ cơ sở lý luận và thực tiễn đã chứng tỏ công nghiệp hoá, hiện đại
hoá nông nghiệp, nông thôn ở nước ta trong giai đoạn hiện nay là nhiệm vụ
cấp thiết mang tính tất yếu, khách quan. Đại hội Đảng toàn quốc khóa IX và
Hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành Trung ương khoá IX đã khẳng định:
Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là quá trình
chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá lớn,
gắn với công nghệ chế biến và thị trường; thực hiện cơ khí hoá, điện khí hoá,
thuỷ lợi hoá, ứng dụng các thành tựu của khoa học, công nghệ, trước hết là
công nghệ sinh học, đưa thiết bị, kỹ thuật và công nghệ hiện đại vào các khâu
sản xuất nông nghiệp nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức
cạnh tranh của nông sản hàng hoá trên thị trường.

22


Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là quá trình
chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tăng nhanh tỷ trọng giá trị
sản phẩm và lao động các ngành công nghiệp và dịch vụ; giảm dần tỷ trọng
sản phẩm và lao động nông nghiệp; xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội,
quy hoạch phát triển nông thôn, bảo vệ môi trường sinh thái; tổ chức lại sản
xuất và xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp; xây dựng nông thôn dân chủ,
công bằng, văn minh, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và văn hoá cho
nhân dân ở nông thôn.
Như vậy, công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là quá

phát triển kinh doanh theo quan điểm của kinh tế thị trường, từ đó thúc đẩy
quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, chuyển đổi cơ cấu ngành
nghề trên cơ sở phát huy và khai thác lợi thế so sánh của từng vùng, phát triển
công nghiệp và dịch vụ nông thôn, đặc biệt là công nghiệp chế biến nông sản
nhằm thay đổi căn bản cơ cấu kinh tế nông thôn, cơ cấu lao động, quy mô và
cơ cấu thu nhập.
- Đẩy mạnh việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và khoa học quản
lý trong sản xuất kinh doanh, đẩy nhanh tiến độ thuỷ lợi hoá, cơ giới hoá, điện
khí hoá, tự động hoá, tin học hoá và ứng dụng các thành tựu hiện đại của công
nghệ sinh học, thay đổi căn bản phương thức quản lý, sản xuất, kinh doanh ở
nông nghiệp và nông thôn theo hướng lấy cơ cấu, quy mô nhu cầu thị trường
làm căn cứ quyết định cơ cấu, quy mô sản xuất và đổi mới cơ cấu sản phẩm
nhằm kết hợp tốt sản xuất và tiêu dùng.
- Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho sản xuất nông nghiệp, kể cả
nhân lực quản lý trong đó chú trọng chất lượng nguồn lao động sản xuất nông
nghiệp, nâng cao tỷ lệ lao động được đào tạo trong nông nghiệp và nông thôn.
- Từng bước hiện đại hoá kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông nghiệp
và nông thôn theo hướng ngày càng hiện đại, nâng cao trình độ văn minh của
xã hội nông thôn, từng bước hình thành nông thôn mới văn minh, hiện đại.
Để thực hiện thành công quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông
nghiệp, nông thôn ở nước ta trong giai đoạn hiện nay, đòi hỏi cùng lúc phải

24


thực hiện đồng thời bốn nội dung trên của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại
hoá; nội dung thứ nhất phản ánh quá trình tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu
kinh tế, đây là nội dung quan trọng, kết quả của quá trình này được thể hiện
cụ thể ở việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nông nghiệp, nông thôn; nội
dung thứ hai phản ánh quá trình hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn không