Một số biện pháp nâng cao chất lượng công tác chủ nhiệm lớp ở trường Tiểu học

PHẦN MỞ ĐẦU
I. Lí do chọn sáng kiến kinh nghiệm
Như chúng ta đã biết mục tiêu của giáo dục Tiểu học là “Hình thành cho
học sinh những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo
đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng sống cơ bản để học sinh tiếp tục
học Trung học cơ sở”. Để đạt được mục tiêu đó, giáo viên tiểu học có một vị
trí vô cùng quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách của các
em thông qua công tác chủ nhiệm lớp.
Để nâng cao chất lượng công tác chủ nhiệm lớp, đòi hỏi người
giáo viên phải xây dựng những biện pháp cụ thể và có tính khả thi để
hoàn thành công tác chủ nhiệm. Trên thực tế, ngoài việc truyền thụ
kiến thức, giáo viên chủ nhiệm phải hoàn thành các nhiệm vụ như: ổn
định nề nếp, duy trì số lượng, bồi dưỡng năng lực, phẩm chất, tổ chức
các hoạt động ngoài giờ lên lớp… Chính vì thế đòi hỏi mỗi giáo viên
chủ nhiệm lớp phải biết đối tượng học sinh, nắm được tâm sinh lí, hiểu
hoàn cảnh học sinh… để xây dựng các biện pháp phù hợp với tình hình
thực tế của lớp.
Năm học 2016 – 2017, tôi được phân công công tác chủ nhiệm
lớp. Trên thực tế, ở trường Tiểu học nơi tôi công tác nói chung và lớp
tôi phụ trách nói riêng, một số học sinh vẫn chưa chấp hành tốt nội quy
của trường, của lớp; tỉ lệ chuyên cần chưa đảm bảo; kĩ năng sống còn
hạn chế; kĩ năng điều hành và ý thức tự quản của học sinh chưa tốt.
Bản thân tôi băn khoăn và trăn trở làm thế nào để hoàn thành công tác
chủ nhiệm lớp có được kết quả cao, giúp học sinh có nhiều kĩ năng
sống, tạo được uy tín với lớp, với phụ huynh và nhà trường. Xuất phát
từ lí do trên, tôi đã mạnh dạn viết sáng kiến kinh nghiệm:

1




Một số biện pháp nâng cao chất lượng công tác chủ nhiệm lớp ở trường Tiểu học

PHẦN NỘI DUNG
I. Cơ sở lí luận
1. Biện pháp là gì?
“Biện pháp là các phương pháp đưa ra để áp dụng cho một vấn đề.”
2. Thế nào là công tác chủ nhiệm lớp ở trường Tiểu học?
Công tác chủ nhiệm lớp là công tác của chính giáo viên chủ nhiệm lớp
đó. Ở trường Tiểu học, giáo viên chủ nhiệm thường giảng dạy hầu hết các môn
học (trừ một số môn đặc thù như: Âm nhạc, Mĩ thuật, Thể dục, Tin học, Ngoại
ngữ,...). Họ là người đại diện cho Hiệu trưởng quản lí toàn diện học sinh một
lớp học; là người đại diện quyền lợi, nguyện vọng chính đáng của tập thể học
sinh; là “cầu nối” giữa lớp với Hiệu trưởng và các thầy cô giáo, giữa nhà
trường với gia đình và các tổ chức xã hội; là người tổ chức phối hợp, liên kết
các lực lượng trong quá trình thực hiện mục tiêu giáo dục.
II. Thực trạng trước khi viết sáng kiến
1. Về phía giáo viên và học sinh
Lớp tôi tổng số có trên 30 em được phân bổ đều các thôn trong xã, trong
đó học sinh hầu như tự đi xe đạp hoặc đi bộ, ở một số thôn trên đường đến
trường đều đi qua nơi có hồ rộng và sông nên vào mùa mưa gió một số em
thường xuyên nghỉ học. Có 2/3 số em bố mẹ đi làm ăn xa, sống với ông bà, tuy
các em đi học đều nhưng việc chấp hành các nội quy của nhóm, lớp chưa
nghiêm túc, chưa có sự kèm cặp hướng dẫn của người lớn, sống buông lỏng.
Có 5 em trầm tính không hề có ý kiến tranh luận, chia sẻ với bạn bè.
Đa số học sinh chưa tự giác trong các hoạt động, Ban cán sự lớp chưa thể
hiện được vai trò nhiệm vụ của mình, các em luôn chờ đợi sự hướng dẫn trực
tiếp từ cô giáo. Trong khi hiện nay, do định biên số tiết dạy và công tác kiêm
nhiệm cũng như kế hoạch học 2 buổi/ ngày nên một số buổi giáo viên chủ

1. Họ và tên:………………………….. Sinh ngày: ……………………...
2. Có ...... anh, chị, em.

4


Một số biện pháp nâng cao chất lượng công tác chủ nhiệm lớp ở trường Tiểu học

3. Hoàn cảnh gia đình (khá giả, đủ ăn, nghèo)............................................
4. Đi đến trường bằng: (người lớn chở, đi bộ, tự đi xe đạp)........................
5. Sống với: (ông bà, bố mẹ, người thân khác)...........................................
6. Kết quả học tập năm trước: (hoàn thành, không hoàn thành).................
7. Môn học yêu thích:...................................................................................
8. Môn học cảm thấy khó:............................................................................
9. Góc học tập ở nhà: (có, không)................................................................
10. Những người bạn thân nhất trong lớp:.....................................................
11. Sở thích:...................................................................................................
12. Địa chỉ gia đình: .....................................................................................
Số điện thoại của gia đình:.......................................................................

Tìm hiểu hoàn cảnh gia đình của học sinh: hoàn cảnh kinh tế, địa vị bố
mẹ trong xã hội, nếp sống của gia đình, sự quan tâm của bố mẹ đến vấn đề giáo
dục con cái để từ đó giáo viên có thể tìm ra những nguyên nhân về hiện tượng
tâm lý của học sinh.
Tìm hiểu và nắm được đặc điểm của từng học sinh: tìm hiểu xem những
học sinh nào bị khuyết tật (cận, nói lắp, điếc…) để sắp xếp chổ ngồi cho phù
hợp, tìm hiểu trình độ nhận thức, năng lực hoạt động, mối quan hệ với tập thể,
với những người xung quanh và năng lực trí tuệ của học sinh.
Ví dụ: Trong lớp tôi chủ nhiệm năm học 2016 - 2017 có nhiều em nhận
thức rất nhanh nhưng sau đó lại quên ngay vì ghi nhớ của các em không bền.

trường, tôi luôn chủ động và giữ liên lạc với phụ huynh để nhắc nhở em đi học
chuyên cần và đúng giờ. Đặc biệt là những ngày mưa bão, tôi khuyến khích
phụ huynh cho 2 em đó tạm trú tại nhà bà con ở gần trường để thuận tiện đi
học.
Hay trong một bài chính tả nhìn tổng thể chữ viết nguệch ngoạc, trình
bày bẩn nhưng tôi vẫn chịu khó tìm ra một chữ hoặc một nét chữ đẹp trong bài
để khen như: “Em viết các con chữ rất đẹp nhưng chú ý các nét nối và cách
6


Một số biện pháp nâng cao chất lượng công tác chủ nhiệm lớp ở trường Tiểu học

trình bày em nhé” giúp em cảm thấy vui mừng và phát huy điểm tốt đó. Giáo
viên không nên chê vì điều đó sẽ làm cho em tự ti, bất mãn không biết phải làm
thế nào, không biết bắt đầu từ đâu để khắc phục. Hoặc trong tư thế ngồi viết
của các em cũng vậy. Giáo viên nên nhìn một lượt trong lớp chọn em có tư thế
ngồi đúng nhất để nêu gương. Chẳng hạn: Ngồi như em A là đúng tư thế. Như
vậy các em sẽ nhìn em đó để làm theo. Vì thế giáo viên chủ nhiệm lớp cần lưu
tâm đến mỗi một học sinh để các em thấy được điểm tốt của mình mà phát huy,
giúp các em vươn tới sự hoàn thiện bản thân.
Biết các em thích làm người lớn, tôi giao toàn bộ giờ sinh hoạt cho các
em. Dưới sự điều hành của Chủ tịch hội đồng tự quản, các em được thoải mái
trình bày những suy nghĩ, những thắc mắc của mình, đến những phút cuối thì
tôi là người giải đáp những thắc mắc đó. Đặc biệt, biết trong lớp có nhiều em
rụt rè, nhút nhát, tôi đã gợi ý cử những em đó làm cán bộ lớp để các em mạnh
dạn hơn trong giao tiếp. Chính vì thế, ngoài việc nhận thức của các em được
nâng lên thì kĩ năng giao tiếp của các em cũng dần được cải thiện.
3. Xây dựng Hội đồng tự quản có hiệu quả
Muốn tổ chức tốt công tác giáo dục học sinh, giáo viên chủ nhiệm phải
chăm lo tổ chức, xây dựng lớp thành một tập thể đoàn kết nhất trí, biết tự quản

Tổ chức bầu cử:
Bầu ban kiểm phiếu: 3 học sinh
Ban kiểm phiếu công bố thể lệ bầu cử: mỗi bạn viết tên 3 bạn trong Ban
lãnh đạo HĐTQ.
Phát phiếu bầu, kiểm phiếu, công bố kết quả: 3 học sinh đạt số phiếu cao
nhất sẽ được bốc thăm để nhận “chức vụ” của mình.
Ban lãnh đạo HĐTQ ra mắt. Lần đầu tiên các em được bỏ phiếu, được
thể hiện quyền “dân chủ” của mình, tôi thấy các em rất vui, rất hào hứng, và 3
em được bầu chọn cũng cảm thấy “oai”, thấy tự hào.
b/. Bầu các ban tự quản
Giới thiệu về các ban: Ban học tập, Ban thư viện, Ban quyền lợi HS, Ban
nền nếp vệ sinh, Ban văn nghệ - TDTT;
Cho HS đăng kí vào các ban theo sở thích, năng lực;
Bầu trưởng ban;

8


Một số biện pháp nâng cao chất lượng công tác chủ nhiệm lớp ở trường Tiểu học

Các trưởng ban ra mắt.
c/. Quy định chức năng nhiệm vụ cho từng loại cán bộ tự quản
Nhiệm vụ của Chủ tịch HĐTQ: Tổ chức theo dõi hoạt động tự quản của
lớp (dưới sự chỉ đạo, cố vấn của giáo viên chủ nhiệm) như: các tiết Sinh hoạt
tập thể hàng tuần, các cuộc hội ý cốt cán của lớp, các hoạt động giáo dục theo
quy mô lớp. Luôn luôn có trách nhiệm quản lí lớp trong mọi hoạt động của
trường, nhận xét, đánh giá kết quả thi đua các mặt của lớp hàng tháng, học kỳ
và năm học.
Nhiệm vụ của Phó Chủ tịch HĐTQ phụ trách văn nghệ, thể thao, vệ sinh:
Điều khiển và theo dõi các hoạt động văn thể của lớp thông qua các Trưởng

mặt làm được của lớp, động viên khen ngợi những việc các em đã làm tốt, đồng
thời chỉ rõ những thiếu sót và hướng dẫn các em cách khắc phục. Như vậy, với
việc hướng dẫn học sinh thành lập và xây dựng một HĐTQ nhanh nhẹn, có đủ
năng lực, khả năng tốt sẽ giúp giáo viên chủ nhiệm hoàn thành tốt hơn công tác
chủ nhiệm.
3.3. Giáo viên chủ nhiệm hướng dẫn nội dung ghi chép sổ công tác
cho từng ban và bồi dưỡng các Trưởng ban
Đối với lớp tôi chủ nhiệm, các em đã lớn, tôi muốn tạo dựng và rèn
luyện cho các em thể hiện tinh thần dân chủ và ý thức trách nhiệm đối với tập
thể, nên tôi tổ chức cho các em họp Trưởng ban, hướng dẫn cách đánh giá,
nhận xét các ban về thực hiện các nhiệm vụ. Họp các Trưởng ban và HĐTQ
sau bầu cử. Giáo viên hướng dẫn và làm mẫu.
Tập hợp HĐTQ và các Trưởng ban, nêu rõ mục đích của huấn luyện
nhằm bồi dưỡng hiểu biết cho các em về ý nghĩa và tác dụng của việc xây dựng
tập thể lớp vững mạnh, về vai trò và nhiệm vụ của cán bộ lớp, về mối quan hệ
giữa các cán bộ lớp với nhau.
Giáo viên giao nhiệm vụ cụ thể cho từng cán bộ và yêu cầu các em hãy
ghi nhớ. Cho các em thảo luận, nêu nhiệm vụ và có thể xây dựng các ý tưởng
sáng tạo. Giáo viên có thể làm mẫu cho học sinh rõ nếu các em còn băn khoăn.

10


Một số biện pháp nâng cao chất lượng công tác chủ nhiệm lớp ở trường Tiểu học

4. Xây dựng nề nếp học tập
Giáo viên phải biết năng lực học tập của mỗi học sinh để từ đó phân hóa
đối tượng trong hoạt động học tập. Dạy học hiện nay giáo viên phải nhiệt tình
tổ chức học theo nhóm, nhóm trưởng điều khiển. Mỗi nhóm trưởng là một giáo
viên nhỏ hướng dẫn giúp đỡ các bạn trong nhóm hoạt động, giúp học sinh có

sung và mở rộng thêm tri thức đã học, phát triển óc thẩm mĩ, tăng cường thể
chất, yêu quê hương, yêu đất nước.
Giáo viên tổ chức các hoạt động giáo dục kĩ năng sống dưới nhiều hình
thức hoạt động như hoạt động theo chủ điểm ở tài liệu Sống đẹp, qua các tiết
Sinh hoạt lớp, tiết Chào cờ, tiết Hoạt động giáo dục Đạo đức… nhưng các hoạt
động này phải có quan hệ mật thiết với nhau, thống nhất với nhau trong quá
trình giáo dục.
Ví dụ: Xây dựng lớp học thân thiện, học sinh tích cực. Mỗi bạn đều làm
ít nhất một việc tốt trong tuần để góp phần xây dựng lớp học thân thiện - học
sinh tích cực như tưới nước cho cây cảnh, làm một sản phẩm để trưng bày có
thể là vẽ một bức tranh, viết một bài thơ, một bài văn hay, cắt một bông hoa,
làm một con bướm, xếp một cái quạt, cái thuyền, làm đu quay…Hay tích cực
phát biểu xây dựng bài, giúp bạn giải một bài toán khó, biết nhắc nhở bạn khi
thấy bạn làm một việc xấu…
Tổ chức thi đua giữa các ban, các nhóm về thực hiện 15 phút đầu giờ, ca
múa tập thể, tập hát, để bồi dưỡng thêm những em còn rụt rè, chưa tự tin.
Hằng tháng, tôi tổ chức sinh nhật 1 lần cho những em cùng sinh nhật
trong tháng đó, các em được nhận quà từ cô giáo, từ các bạn, ngồi sum vầy và
hát những bài hát vui nhộn, ý nghĩa. Hầu hết các em rất thích, luôn mong chờ
đến giờ giao lưu đó. Em nào cũng háo hức chuẩn bị quà tặng bạn, có thể là một
bài thơ viết bằng chữ luyện rất đẹp, một bức tranh vẽ chân dung bạn,... Ở một
số tiết Giao lưu tập thể và Hoạt động tập thể, tôi thường tổ chức cho các em tự
làm quà tặng bạn. Những món quà đơn giản nhưng ý nghĩa, vừa phục vụ việc
học tập và rèn luyện của các em, đồng thời giúp các em biết đoàn kết, yêu
thương và chia sẽ với nhau.

12


Một số biện pháp nâng cao chất lượng công tác chủ nhiệm lớp ở trường Tiểu học

13


Một số biện pháp nâng cao chất lượng công tác chủ nhiệm lớp ở trường Tiểu học

ở tất cả các mặt: học tập, rèn luyện, năng lực, phẩm chất,... Trong khi đó, ở độ
tuổi vui chơi của các em, để tự ý thức được hành động và việc làm của mình rất
khó, đều mang tính chất tự phát. Vì vậy, ngoài việc áp dụng một số biện pháp
truyền thống như: gặp gỡ, thăm hỏi gia đình các em vào các dịp, tìm hiểu ở địa
phương nơi các em sinh sống thì cứ đầu năm học, tôi lưu lại tất cả số điện thoại
của cha mẹ các em và những người em sống nhờ khi bố mẹ làm ăn xa. Sau đó
áp dụng công nghệ thông tin hiện đại, tôi lập một nhóm Facebook và Zalo (Hai
phần mềm nói chuyện miễn phí nhờ internet) riêng cho học sinh lớp mình.
Hằng ngày, tôi cập nhật các hoạt động học tập, rèn luyện cũng như kết quả cụ
thể và kế hoạch hướng dẫn tự học ở nhà trên nhóm để phụ huynh tiện theo dõi,
có thể thảo luận trực tiếp trên đó. Đồng thời, họ có thể nhắc nhở, giáo dục con
em từ xa hoặc thông qua người thân. Mặt khác, những thay đổi trong quá trình
học tập và rèn luyện của các em sẽ được phụ huynh nắm bắt chủ động.
IV. HIỆU QUẢ MANG LẠI CỦA SÁNG KIẾN
Những biện pháp trên được phối hợp một cách hài hòa, linh hoạt, sáng
tạo phù hợp với từng công việc, thời điểm cụ thể trong suốt quá trình chủ
nhiệm lớp, tôi thấy lớp có sự chuyển biến đáng kể. Công tác chủ nhiệm của tôi
được phụ huynh, nhà trường và đồng nghiệp tín nhiệm. Đặc biệt là tôi được học
sinh yêu quý, gần gũi hơn; tình cảm giữa cô và trò như tình mẫu tử.
Là khối lớp có áp dụng một số hình thức Mô hình trường học mới, áp
dụng nhiều đổi mới trong phương pháp giảng dạy, song trong công tác chủ
nhiệm, tôi đã hướng dẫn, động viên các em tham gia tốt các phong trào, học tập
đạt chất lượng.
* Về số lượng:
Duy trì sĩ số: 100%, tỉ lệ chuyên cần đạt 99.9%

trên. Trong thời gian tới, tôi sẽ nghiên cứu thêm một số biện pháp phù hợp, có
tính khả thi để sáng kiến của mình đầy đủ hơn, áp dụng được đối với tất cả các
lớp, trường Tiểu học trên toàn cụm, huyện.

15


Một số biện pháp nâng cao chất lượng công tác chủ nhiệm lớp ở trường Tiểu học

VI. Ý NGHĨA CỦA SÁNG KIẾN
Yêu cầu đổi mới của giáo dục đòi hỏi giáo viên chủ nhiệm lớp có vai trò
rất quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Muốn làm tốt công tác
chủ nhiệm, người giáo viên phải không ngừng học tập, bồi dưỡng chuyên môn
nghiệp vụ nhằm đổi mới công tác giáo dục, dạy học cũng như cách tổ chức các
hoạt động, đánh giá… theo những đổi mới giáo dục để đảm bảo mục tiêu vừa
dạy chữ, vừa dạy người và có tâm với học sinh lớp chủ nhiệm, góp phần nâng
cao chất lượng giáo dục toàn diện.
Cần xây dựng nề nếp lớp học tốt để tạo được môi trường thân thiện giữa
cô và trò, giữa trò với trò tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng “Trường
học thân thiện, học sinh tích cực”.
Những biện pháp trên có ý nghĩa quan trọng. Nó giúp học sinh tự trải
nghiệm thông qua các biện pháp, tự rèn luyện, kĩ năng được tốt hơn, đặc biệt là
kĩ năng giao tiếp và kĩ năng dưới nước. Học sinh được tập làm lãnh đạo và biết
trình bày, xử lí các tình huống trong học tập cũng như trong cuộc sống. Phụ
huynh biết quan tâm chăm lo đến học sinh thông qua các hoạt động. Từ các
biện pháp trên, giáo viên có kĩ năng điều khiển lớp tốt hơn. Biết điều chỉnh các
hoạt động phù hợp với tâm lí của học sinh, biết nắm bắt tâm tư, nguyện vọng
của học sinh để điều chỉnh phù hợp với công tác chủ nhiệm nhằm mục đích
cuối cùng là nâng cao chất lượng dạy và học.


diện cho học sinh. Rất mong sự góp ý chân thành của tất cả các bạn đồng
nghiệp, Hội đồng Khoa học Nhà trường và Phòng Giáo dục & Đào tạo để sáng
kiến kinh nghiệm của tôi đạt chất lượng cao hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn !
Cẩm Xuyên, tháng 3 năm 2017

17