BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
-----˜&™-----

TRẦN TRUNG HUY

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG
CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
HUYỆN KINH MÔN TỈNH HẢI DƯƠNG
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Quang Uẩn

HÀ NỘI – 2014


LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn thạc sỹ quản lý giáo dục này, tôi đã được sự
giúp đỡ của nhiều tập thể và cá nhân.
Với tình cảm chân thành, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành
đến các thầy giáo, cô giáo trong Ban Giám hiệu, khoa Quản lý giáo dục,
Phòng quản lý khoa học, Thư viện trường Đại học sư phạm Hà Nội đã tận
tình giúp đỡ tôi trong học tập và làm đề tài khoa học.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS.TS Nguyễn Quang Uẩn,
người thầy đã tận tình hướng dẫn chu đáo giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn Phòng giáo GD & ĐT, Ban Giám hiệu, giáo
viên các trường Trung học cơ sở huyện Kinh Môn tỉnh Hải Dương đã tạo điều
kiện thuận lợi giúp tôi triển khai nghiên cứu đề tài có kết quả.

THCS

: Trung học cơ sở

THPT

: Trung học phổ thông

CBQL

: Cán bộ quản lý

QLGD

: Quản lý giáo dục

XHCN

: Xã hội chủ nghĩa

GD & ĐT

: Giáo dục và Đào tạo



DANH MỤC BẢNG
* Mục tiêu biện pháp:...........................................................................................................80
Xây dựng bộ máy quản lý có trình độ trình độ chuyên môn và nghiệp vụ quản lý tốt,
CBQL trong bộ máy là những người có uy tín với đội ngũ giáo vên, có tinh thần trách


1


Yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục nói chung, chất lượng giáo dục
THCS nói riêng có vai trò hết sức quan trọng. Chất lượng giáo dục phụ thuộc
vào nhiều yếu tố, trong đó đặc biệt là vai trò hoạt động chuyên môn của giáo
viên và không thể thiếu vai trò quản lý hoạt động chuyên môn các trường
THCS của hiệu trưởng. Hoạt động chuyên môn của giáo viên THCS được thể
hiện ở các hoạt động : tham gia sinh hoạt chuyên môn, tổ chức dạy và học của
giáo viên và học sinh, giáo dục học sinh, nghiên cứu khoa học và tổ chức bồi
dưỡng giáo viên. Quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng ở các
trường THCS thông qua : xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động chuyên môn,
xây dựng cơ cấu bộ máy quản lý và tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động
chuyên môn, chỉ đạo trong quản lý hoạt động chuyên môn, kiểm tra - đánh giá
và rút kinh nghiệm quản lý hoạt động chuyên môn.
Hiện nay huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương có 27 trường THCS, các
đồng chí hiệu trưởng hầu như chưa được qua lớp đào tạo dài hạn, do vậy việc
chỉ đạo hoạt động chuyên môn của nhà trường còn nhiều bất cập với tình hình
thực tế hiện nay, chưa đáp ứng được tình hình thực tế hiện nay của xã hội, đặc
biệt trong công tác quản lý hoạt động chuyên môn bởi vì các biện pháp quản
lý chuyên môn mà hiệu trưởng nhà trường đang áp dụng hầu hết là do kinh
nghiệm của bản thân, chưa phát huy hết sức mạnh nội lực của nhà trường để
đưa nhà trường phù hợp với thực tế. Thực trạng hiện nay, nhiều giáo viên
cũng như CBQL chưa xác định đầy đủ hoạt động chuyên môn của giáo viên
THCS bao gồm những hoạt động nào, hiệu trưởng quản lý hoạt động chuyên
môn thông qua đâu, cần phải thực hiện các công việc gì để quản lý hoạt động
chuyên môn có hiệu quả. Để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục như hiện nay,
trước hết giáo viên và CBQL phải hiểu rõ và đầy đủ về hoạt động chuyên
môn và quản lý hoạt động chuyên môn ở các trường THCS, hiệu trưởng cần

trưởng trường THCS

3


5.2. Khảo sát và đánh giá thực trạng hoạt động chuyên môn ở trường
THCS, thực trạng quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng ở trường
THCS, lý giải nguyên nhân của thực trạng
5.3. Đề xuất một số biện pháp hoàn thiện, tăng cường quản lý hoạt
động chuyên môn của hiệu trưởng ở trường THCS
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
6.1. Về khách thể điều tra : 9 Hiệu trưởng, 9 phó hiệu trưởng, 9 chủ tịch
công đoàn, 9 trưởng ban thanh tra nhân dân, 18 tổ trưởng chuyên môn, 96
giáo viên
6.2. Về địa bàn và thời gian : 9 trường THCS trên địa bàn huyện Kinh
Môn, tỉnh Hải Dương, năm học 2013 - 2014
7. Các phương pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận : Phân tích, hệ thống hoá,
khái quát hoá các tài liệu lý luận có liên quan đến đề tài
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn :
- Phương pháp chuyên gia
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
- Phương pháp quan sát hoạt động chuyên môn của giáo viên, hoạt
động quản lý chuyên môn của hiệu trưởng
- Phương pháp phỏng vấn cán bộ quản lý và giáo viên
- Phương pháp phân tích chân dung một số hiệu trưởng trong quản lý
hoạt động chuyên môn của giáo viên
- Phương pháp khảo nghiệm nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về
mức độ cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp sẽ đề xuất
7.3. Nhóm phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học với sự trợ

với

kinh

nghiệm

26

năm

làm

hiệu

trưởng

VAXukhomlinxki

(VA.Xukhomilinxki - Một số kinh nghiệm lãnh đạo của hiệu trưởng trường
phổ thông) đã tổng kết được những thành công cũng như thất bại của mình.
Cùng với nhiều tác giả khác ông đã đưa ra một số biện pháp quản lý của
trường Phổ Thông như sau: Việc phân công công việc hợp lý qua các thành
viên trong Ban Giám hiệu, hiệu trưởng và hiệu phó phụ trách chuyên môn.
Các tác giả nhấn mạnh đến sự phối hợp chặt chẽ, sự thống nhất quản lý
giữa hiệu trưởng và hiệu phó để đạt mục tiêu đề ra. Các tác giả đều khẳng
định vai trò lãnh đạo toàn diện của hiệu trưởng. Tuy nhiên, trong thực tế cùng
tham gia quản lý nhà trường với hiệu trưởng còn có vai trò của phó hiệu
trưởng, đặc biệt là phó hiệu trưởng phụ trách công tác hoạt động chuyên môn.
Tất nhiên công việc của hiệu trưởng, và phó hiệu trưởng đều nhằm tiến tới
mục tiêu chung của nhà trường nhưng làm thế nào để công việc của hiệu

nắm vững các khoa học có liên quan các môn trong nhà trường, vận dụng linh
hoạt lý luận dạy học, lý luận giao tiếp, tâm lý học...

7


Hiệu trưởng phải biết đề ra yêu cầu nâng cao trình độ chuyên môn của
từng giáo viên trong trường, từ đó có nội dung, hình thức tổ chức bồi dưỡng
cho phù hợp. Những biện pháp bồi dưỡng có hiệu quả được các tác giả đề cập
đến là tổ chức cho giáo viên học tập có hệ thống về triết học, kinh tế chính trị
học, với các hình thức phong phú và hấp dẫn, trao đổi thông tin, triển lãm
khoa học, giao lưu với giáo viên dạy giỏi... nhằm mục đích: Nâng cao nhận
thức của giáo viên về chủ nghĩa Mác - Lê nin, nâng cao trình độ về bộ môn
mình dạy, đồng thời cũng hoàn thiện tay nghề sư phạm của mình.
Một trong những biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng giảng
dạy mà các nhà nghiên cứu quan tâm chính là tổ chức hội thảo khoa học. Bởi
vì hội thảo khoa học là biện pháp tốt nhất để nâng cao chất lượng dạy học của
giáo viên vì “ Giáo viên càng hiểu biết nhiều thì anh ta vạch ra trước học sinh
những triển vọng của khoa học thường xuyên hơn, càng làm cho học sinh
hiểu kỹ, tính ham hiểu biết của học sinh bộc lộ ra nhiều hơn, ở các em sẽ nảy
sinh ra nhiều câu hỏi, nhiều thắc mắc hơn, những câu hỏi các em đặt ra sẽ
thông minh hơn, thú vị hơn và khó khăn hơn”. Tuy nhiên để hoạt động này
đạt hiệu quả cao, nội dung các cuộc hội thảo khoa học được chuẩn bị kỹ và có
tác dụng thiết thực đến việc dạy học, tổ chức hội thảo sinh động thu hút được
nhiều giáo viên tham gia thảo luận, trao đổi, vấn đề đưa ra thảo luận phải
mang tính thực tiễn cao, phải là vấn đề được nhiều giáo viên quan tâm và có
tác dụng thiết thực đối với việc dạy học. Qua các buổi hội thảo hiệu trưởng
hiểu thêm được các quan điểm của giáo viên về việc dạy học. Bản thân giáo
viên cũng nắm vững hơn, sâu hơn về khoa học cơ bản, về các vấn đề còn mơ
hồ và họ sẽ mở rộng hơn về tầm nhìn, tầm hiểu biết vận dụng vào trong giảng

lý giáo dục bước đầu tổ chức nghiên cứu thực trạng và hệ thống được một số
vấn đề về quản lý cũng như đề xuất một số biện pháp quản lý như đề tài :
“Một số biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý chuyên môn của hiệu trưởng
các trường trung học cơ sở các huyện ngoại thành Hải Phòng” (tác giả

9


Nguyễn Văn Tiến - 2000), “Một số biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn
nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở trường THCS huyện Sông Mã tỉnh Sơn
La” (tác giả Tô Minh Đức - 2002 ), “ Một số giải pháp bồi dưỡng nâng cao
năng lực quản lý quá trình dạy học của hiệu trưởng trường trung học cơ sở
tỉnh Quảng Ninh” (tác giả Hà Văn Cung - 2002), “ Một số biện pháp quản lý
chuyên môn của hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trường
THPT chuyên Hạ Long tỉnh Quảng Ninh” (tác giả Phạm Văn Kính - 2004), “
Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng trường THCS
huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh” (tác giả Nguyễn Thu Hà - 2008)…
Nhìn chung các đề tài đã nghiên cứu lý luận quản lý, quản lý giáo dục,
quản lý trường học đã tương đối sát được với thực trạng các biện pháp quản
lý hoạt động dạy của Hiệu trưởng và đề xuất được một số biện pháp quản lý
của hiệu trưởng. Kết quả nghiên cứu đề tài trên đã đóng góp thêm vào việc
hiểu rõ, sáng tỏ sơ sở lý luận về quản lý hoạt động chuyên môn của Hiệu
trưởng nhằm nâng cao chất lượng dạy học của giáo viên và phổ biến một số
kinh nghiệm quản lý cho cán bộ quản lý ở từng địa phương.
1.2. Hoạt động chuyên môn của giáo viên THCS
1.2.1. Khái niệm hoạt động chuyên môn của giáo viên THCS
Hoạt động chuyên môn của giáo viên THCS bao gồm các hoạt động
như : tham gia sinh hoạt chuyên môn, dạy học, giáo dục học sinh, nghiên cứu
khoa học, bồi dưỡng và tự bồi dưỡng. Qua đó hình thành và phát triển kiến
thức, kỹ năng, kỹ xảo, hay nói cách khác hình thành và phát triển học vấn và

viên và quản lý học tập của học sinh, hoạt động giáo dục học sinh, hoạt động
nghiên cứu khoa học, hoạt động bồi dưỡng và tự bồi dưỡng của giáo viên
a. Tham gia sinh hoạt chuyên môn ở trường, ở tổ chuyên môn, các
nhóm chuyên môn
Giáo viên tham gia họp hội đồng chuyên môn nhà trường, tổ chuyên
môn , nhóm chuyên môn mỗi tháng một lần. Nhằm lĩnh hội các văn bản quy

11


định, hướng dẫn thực hiện chương trình, hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn
của Bộ, của Sở , của Phòng Giáo dục và của nhà trường. Trao đổi kinh
nghiệm chuyên môn trong các buổi sinh hoạt tổ nhóm chuyên môn, đặc biệt
trong năm học 2013 - 2014 chú trọng sinh hoạt nhóm chuyên môn theo nội
dung nghiên cứu bài học. Các môn ít tiết chỉ có một giáo viên giảng dạy thì
giáo viên phải tham gia sinh hoạt chuyên môn liên trường.
b. Hoạt động dạy học
Xây dựng kế hoạch dạy học đảm bảo các yêu cầu : theo hướng tích hợp
dạy học và giáo dục; thể hiện rõ mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học;
Phù hợp với đặc thù môn học, với điều kiện môi trường dạy học; thực hiện
dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh. Kế hoạch dạy học thể
hiện qua dăng kí giảng dạy, giáo án giảng dạy của giáo viên trên lớp. Tiến
trình lên lớp mỗi bài giảng giáo viên phải tuân thủ thực hiện theo kế hoạch
dạy học đã xây dựng để đảm bảo được các yêu cầu.
Mỗi giáo viên phải đảm bảo kiến thức môn học : làm chủ kiến thức
môn học; đảm bảo nội dung dạy học chính xác, hệ thống; vận dụng kiến thức
liên môn theo yêu cầu cơ bản, hệ thống. Trước hết trình độ giáo viên tối thiểu
phải đạt chuẩn về bằng cấp, vững vàng về nghiệp vụ sư phạm; không ngừng
học tập nâng cao hiểu biết nhiều môn học có liên quan để thực hiên việc dạy
tích hợp và liên môn. Giáo viên cần nắm vững chương trình nội dung dạy học

tinh thần hợp tác với nhau với giáo viên trong học tập cũng như trong lao
động và sinh hoạt đoàn thể.
Trong kiểm tra đánh giá học sinh cần đảm bảo yêu cầu : chính xác, toàn
diện, khách quan; giúp học sinh phát triển năng lực tự kiểm tra đánh giá; giáo
viên biết sử dụng kết quả kiểm tra đánh giá để điều chỉnh hoạt động dạy học
sao cho phù hợp với đối tượng học sinh nhằm đạt hiệu quả dạy học cao hơn
nữa. Số lượng bài kiểm tra phải đảm bảo đúng quy định, bài kiểm tra đảm bảo
chẩn kiến thức kĩ năng và phù hợp với học sinh, ra đề kiểm tra cần đúng quy

13


trình kiểm duyệt của tổ chuyên môn, bài kiểm tra phải được trả cho học sinh
khi hoàn thiện điểm, cập nhật điểm đúng quy định.
Quản lí hồ sơ : giáo viên cần xây dựng đủ hồ sơ theo quy định chuyên
môn và quy định của cơ quan như : sổ tổng hợp, sổ kế hoạch cá nhân, giáo án,
sổ chủ nhiện, sinh hoạt chuyên môn, đăng kí giảng dạy,…. Trong quá trình
sử dụng phải mang tính cập nhật, phải bảo quản trong hết năm học và cuối
năm học phải nộp về bộ phận văn thư để lưu trữ theo quy định.
c. Hoạt động giáo dục học sinh
Trước hết tương tự như hoạt động dạy học, giáo viên cần phải xây dựng
kế hoạch cho hoạt động giáo dục học sinh; kế hoạch phải thể hiện rõ mục tiêu,
nội dung, phương pháp giáo dục; kế hoạch phải phù hợp với đặc điểm của
học sinh và hoàn cảnh thực tế; thể hiện sự phối hợp các lực lượng và kế hoạch
phải đảm bảo tính khả thi. Để đảm bảo yêu cầu đó thì trước khi xây dựng kế
hoạch giáo viên cần tìm hiểu mục tiêu tổng thể của giáo dục học sinh, tìm
hiểu thực tế các em học sinh về tính cách về hoàn cảnh gia đình các em.
Giáo dục học sinh không chỉ có ở giờ học chính khóa mà mọi lúc mọi
nơi và mọi hoạt động trong nhà trường, các hoạt động như hoạt động ngoài
giờ lên lớp, hoạt động ngoại khóa, hoạt động của Đoàn đội, lao động….uốn

hiện đại của các nền giáo dục tiên tiến; các phương pháp phát huy hiệu quả
của sự phối kết hợp của nhà trường, gia đình và xã hội trong giáo dục học
sinh. Ngoài ra giáo viên cần có báo cáo khoa học tham dự các hội nghị, hội
thảo khoa học.
Giáo viên cần biết ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học đã được
công bố vào dạy học và giáo dục.
e. Hoạt động bồi dưỡng và tự bồi dưỡng
Nội dung bồi dưỡng và tự bồi dưỡng : hoạt động bồi dưỡng và tự bồi
dưỡng của giáo viên được chia làm hai mảng chính đó là bồi dưỡng tư tưởng
chính trị và bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ sư phạm. Trong đó bồi dưỡng

15


tư tưởng chính trị có các nội dung như : tham gia các đợt sinh hoạt bồi dưỡng
tư tưởng chính trị, các văn bản, nghị quyết chính trị của Đảng. Còn đối với
chuyên môn nghiệp vụ có các nội dung như : tham gia các đợt bồi dưỡng về
chuyên môn nghiệp vụ của Sở và Phòng Giáo dục & Đào tạo, tham gia đổi
mới phương pháp dạy học và giáo dục của ngành, tham gia sinh hoạt chuyên
đề liên trường đối với các môn chỉ có một giáo viên , hội giảng chuyên đề, thi
giáo viên giỏi các cấp, tham dự các hội nghị khoa học, hội nghị về kinh
nghiệm sáng kiến đổi mới trong dạy học và giáo dục.
Các hình thức bồi dưỡng : hoạt động bồi dưỡng và tự bồi dưỡng của
giáo viên THCS được tổ chức theo các hình thức như bồi dưỡng thường
xuyên, bồi dưỡng theo chuyên đề và tự bồi dưỡng.
Phương pháp bồi dưỡng : kết hợp nhiều phương pháp; thuyết trình theo
chủ đề, thảo luận nhóm,thảo luận chuyên đề, dự giờ, hội giảng, tham quan thực
tế giáo dục và đọc tài liệu qua sách báo, đĩa hình… vận dụng công nghệ thông
tin vào dạy học . Tự bồi dưỡng tự học về chuyên môn, tin học, tiếng anh.
Kết quả bồi dưỡng cần đạt của giáo viên : các chuyên đề bồi dưỡng

chuyên môn cần có kế hoạch từ đầu năm học, khi lập kế hoạch căn cứ vào kế
hoạch hoạt động của nhà trường, thời gian biểu sinh hoạt chuyên môn sắp xếp
tạo điều kiện cho số thành viên trong tổ tham gia đông nhất.
Như vậy, với chức năng và nhiệm vụ trên cho thấy tổ chuyên môn là tế
bào rất quan trọng trong quá trình hoạt động giáo dục của nhà trường. Vì vậy,
hiệu trưởng quản lý tốt được tổ chuyên môn thì sẽ nâng cao được chất lượng
dạy và học trong nhà trường.
* Hoạt động của tổ chuyên môn :
Hoạt của tổ chuyên môn là hoạt động quan trọng nhất trong các nhà
trường, hoạt động này có vai trò quyết định đến chất lượng của nhà trường.
Hoạt động của tổ chuyên môn hàng năm phải bám sát nội dung, chương trình
dạy học theo quy định của Bộ GD & ĐT, Sở GD & ĐT và của nhà trường.

17


Hoạt động của tổ chuyên môn trong trường học bao gồm : tổ chức hoạt
động giảng dạy của giáo viên ở trên lớp theo phân phối chương trình của Bộ
Giáo dục; tổ chức các hoạt động bồi dưỡng năng cao năng lực cho học sinh
khá và giỏi ( ôn thi học sinh giỏi thi cấp huyện và cấp tỉnh ) và phụ đạo học
sinh yếu, kém theo quy định của Bộ, Sở và nhà trường; tổ chức các hoạt động
đổi mới phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà
trường; tổ chức và theo dõi đánh giá hoạt động tựn học tự bồi dưỡng hoặc
chia sẻ, trao đổi kinh nghiệm trong sinh hoạt chuyên môn, thường xuyên hoặc
theo dõi định kì; tổ chức các hoạt động thao giảng, thi giáo viên giỏi cấp
trường, tuyển chọn giáo viên thi cấp huyện; tổ chức đánh giá hoạt động
nghiên cứu khoa học của giáo viên như viết và áp dụng sáng kiến kinh
nghiệm hàng năm; Ngoài hoạt động tổ chuyên môn các thành viên trong tổ
chuyên môn còn tham gia các công tác khác như : Đảng, Công đoàn, Đoàn
thanh niên, công tác chủ nhiệm lớp,…

lượng học tập và rèn luyện của học sinh ; quản lý các điều kiện phục vụ, hỗ
trợ cho hoạt động chuyên môn.
Mục tiêu quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng trường
THCS : là mô hình tư duy dự kiến sẽ đạt chất lượng dạy học của nhà trường
hàng năm học thường được đề ra trong bản kế hoạch năm học của nhà trường.
Những mục tiêu cụ thể trong quản lý chuyên môn của hiệu trưởng được xác
lập trên cơ sở các thông số về chất lượng đội ngũ giáo viên, điều kiện trang
thiết bị phục vụ cho hoạt động dạy và học, khả năng đầu tư của Nhà nước, địa
phương về mọi mặt hoạt động trong trường.
Nội dung quản lý hoạt động chuyên môn ở trường THCS : khá phong
phú, đa dạng bao gồm tất cả các hoạt động của giáo viên, học sinh trong dạy
học trên lớp, ngoài lớp diễn ra hàng ngày trên cả bốn khối lớp 6, 7, 8, 9, các
hoạt động nhằm tăng cường chất lượng của các hoạt động đó, kể cả hoạt động
kiểm tra, đánh giá, khen thưởng, phê bình. Trong trường THCS, mọi hoạt

19