ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ THU HUYỀN

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG
DẠY HÁT XOAN TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC
CƠ SỞ HUYỆN LÂM THAO - PHÚ THỌ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2015
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu ĐHTN

tnu.edu.vn/


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ THU HUYỀN

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG
DẠY HÁT XOAN TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC
CƠ SỞ HUYỆN LÂM THAO - PHÚ THỌ
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã ngành: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TSKH. NGUYỄN KẾ HÀO

Hào, thầy đã tận tâm chỉ bảo, hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình hình
thành đề tài, triển khai nghiên cứu và hoàn thiện luận văn tốt nghiệp này.
Tôi xin chân thành cảm ơn các đồng chí cán bộ, quản lý, giáo viên đang
công tác tại Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở văn hoá thể thao và du lịch tỉnh
Phú Thọ, Phòng Giáo dục và đào tạo huyện Lâm Thao, CBQL, giáo viên âm
nhạc các trường THCS trong huyện đã giúp đỡ, tạo điều kiện, đóng góp nhiều ý
kiến quý báu trong quá trình nghiên cứu thực tế để hoàn thành luận văn khoa
học này.
Mặc dù bản thân tôi đã có nhiều cố gắng, xong do điều kiện thời gian và
năng lực nên không thể tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế. Rất mong được
nhận được sự cảm thông, những ý kiến đóng góp quý báu của thầy cô giáo và
đồng nghiệp để luận văn được hoàn chỉnh hơn.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

2

tnu.edu.vn/


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ......................................................................................................ii
MỤC LỤC ..........................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ....................................................................iv
DANH MỤC CÁC BẢNG .................................................................................. v
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ ............................................................................vi
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 3

26

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

4

tnu.edu.vn/


1.4. Vai trò của hiệu trưởng nhà trường trong quản lý hoạt động dạy hát
Xoan cho HS ở trường THCS ................................................................. 28
1.4.1. Vị trí và vai trò trách nhiệm của người hiệu trưởng trường THCS
trong sự nghiệp Giáo dục và đào tạo ....................................................... 28
1.4.2. Những yêu cầu cơ bản đối với người hiệu trưởng trường THCS
trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo ........................................................ 29
1.4.3. Vai trò của hiệu trưởng nhà trường trong quản lý hoạt động dạy hát
Xoan cho HS ở trường THCS ................................................................. 30
Kết luận chương 1.............................................................................................. 32
Chương 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HÁT XOAN
TRONG CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN LÂM
THAO- TỈNH PHÚ THỌ ...............................................................................
33
2.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, văn hóa, giáo dục của
huyện Lâm Thao - tỉnh Phú Thọ ............................................................. 33
2.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ......................................................... 33
2.1.2. Truyền thống văn hoá .............................................................................. 35
2.1.3. Tình hình giáo dục ................................................................................... 38
2.2. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học âm nhạc và dạy hát Xoan trong
các các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ ........................... 42
2.2.1. Thực trạng quản lý nội dung chương trình dạy hát ................................. 43

3.2. Các biện pháp nâng cao tính hiệu hoạt động dạy hát xoan trong các
trường THCS huyện ................................................................................ 60
3.2.1. Nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về giáo dục
nghệ thuật và dạy hát Xoan ..................................................................... 60
3.2.2. Xây dựng kế hoạch dạy hát Xoan trong các trường THCS huyện .......... 63
3.2.3. Quản lý, quy hoạch, bồi dưỡng, tập huấn nâng cao năng lực cho
giáo viên dạy Hát Xoan ........................................................................... 67
3.2.4. Giám sát, đánh giá kết quả thực hiện hoạt động dạy Hát Xoan .............. 70
3.2.5. Tăng cường cơ sở vật chất, thiết bị và đồ dùng dạy hát Xoan để
nâng cao chất lượng dạy hát .................................................................... 74
3.3. Mối quan hệ của các biện pháp được đề xuất............................................. 75
3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp .......................... 75
3.4.1. Mục đích của khảo nghiệm...................................................................... 75
3.4.2. Nội dung và phương pháp khảo nghiệm ................................................. 75
3.4.3. Đối tượng khảo nghiệm ........................................................................... 76
3.4.4. Kết quả khảo nghiệm về sự cần thiết và tính khả thi của các biện
pháp đã đề xuất ........................................................................................ 76
Kết luận chương 3.............................................................................................. 78
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................................................................. 79
1. Kết luận.......................................................................................................... 79
2. Khuyến nghị................................................................................................... 80
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................... 83
PHỤ LỤC

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

7

tnu.edu.vn/


8. PPDH

Phương pháp dạy học

9. QL

Quản lý

10. TBDH

Thiết bị dạy học

11. THCS

Trung học cơ sở

12. UNESCO

Tổ chức văn hóa, khoa học, giáo dục của Liên
hợp quốc

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

4

tnu.edu.vn/


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Quy mô giáo dục huyện Lâm Thao - Phú Thọ năm học 2013-2014 ..


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 2.1. Số lượng bài hát Xoan giáo viên âm nhạc thuộc trong các
trường THCS huyện Lâm Thao .................................................. 48
Biểu đồ 2.2. Kinh nghiệm trình diễn Hát Xoan nơi đông người của giáo
viên âm nhạc trong các trường THCS......................................... 49

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

6

tnu.edu.vn/


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài

1


Hát Xoan là di sản văn hóa phi vật thể quý báu của vùng đất Tổ Phú Thọ
nói riêng và trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc Việt Nam nói chung. Hát
Xoan là loại hình dân ca nghi lễ, phong tục, còn gọi là hát cửa đình hay “Khúc
môn đình”, là hình thức nghệ thuật đa yếu tố: Ca nhạc, hát, múa phục vụ nhu
cầu tín ngưỡng của cộng đồng. Hát Xoan có bề dày lịch sử, có tổ chức nghệ
thuật chặt chẽ, không gian văn hóa rộng lớn và có sức lan tỏa mạnh mẽ khắp
cộng đồng. Với những giá trị văn hóa nổi bật toàn cầu, ngày 24/11/2011, tại
Hội nghị lần thứ 6 của Ủy ban liên chính phủ về Bảo tồn Di sản văn hóa phi vật
thể của UNESCO tổ chức tại Bali - Indonesia, Hồ sơ Hát Xoan - Phú Thọ của
Việt Nam đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Vì thế

các thế hệ, nhất là học sinh, sinh viên của các trường học trên toàn tỉnh trong
việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Hát xoan. Từng bước bảo tồn, phát huy
giá trị để Hát xoan trở thành sản phẩm du lịch văn hóa hóa tâm linh đặc
trưng, góp phần thúc đẩy phát triển Kinh tế - Văn hóa - Xã hội trên địa bàn tỉnh
Phú Thọ. Công tác đào tạo lớp nghệ nhân kế cận và truyền dạy Hát Xoan trong
cộng đồng được UBND tỉnh Phú thọ xác định là nhiệm vụ trọng tâm hàng
đầu;đồng thời góp phần tích cực vào việc thực hiện các nhiệm vụ quan trọng
mà Nghị quyết TW 5 khóa VIII của Đảng về xây dựng và phát triển nền văn
hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc đã đề ra và để tiếp tục đồng hành
với cuộc vận động xây dựng "Trường học thân thiện, học sinh tích cực" do Bộ
Giáo dục - Đào tạo và Bộ Văn hóa TT& Du lịch phối hợp phát động.
Để duy trì và phát triển Di sản văn hóa phi vật thể về Hát xoan; Đảng,
Nhà nước và Chính quyền các cấp ở địa phương cần có những chính sách ưu
tiên, đãi ngộ phù hợp để tạo điều kiện chăm sóc và động viên các nghệ nhân hát
Xoan; hỗ trợ cộng đồng, các phường Xoan; các trường học tổ chức truyền dạy,
đào tạo thế hệ trẻ để tiếp nối, duy trì và phát triển Di sản Hát xoan. Chủ động
xây dựng các chương trình giáo dục thích ứng để giảng dạy Hát xoan trong các
trường nghệ thuật và trường phổ thông. Đưa di sản Hát xoan vào trường học

3


không phải chỉ là truyền dạy đơn thuần mà còn là giáo dục, nâng cao nhận thức
về Di sản văn hóa. Xuất phát từ nhận thức như vậy, cho nên trong kế hoạch của
Tỉnh và của Ngành Giáo dục - Đào tạo Phú Thọ về việc duy trì, đào tạo, phát
triển Hát xoan đã đề ra mục đích: Nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên,
học sinh tự hào với truyền thống và Di sản Hát xoan của tỉnh Phú Thọ, từ đó
xác định trách nhiệm gìn giữ, bảo tồn Di sản và tuyên truyền sâu rộng đến cộng
đồng. Các nội dung giáo dục bảo đảm phù hợp theo chương trình giáo dục
chung của Bộ GD - ĐT; đồng thời phải phù hợp với khả năng và tâm, sinh lý

4. Giả thuyết khoa học
Công tác quản lý hoạt động dạy Hát Xoan trong các trường THCS huyện
Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ trong thời gian qua đã đạt được những kết quả nhất
định, tuy nhiên trong quản lý còn có những bất cập do các biện pháp chưa phù
hợp nên chất lượng còn hạn chế. Nếu đề xuất được những biện pháp quản lý hoạt
động dạy hát Xoan trong các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ thực
sự cần thiết và có tính khả thi.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu cơ ở lý luận về quản lý hoạt động dạy hát trong các
trường THCS.
5.2. Khảo sát thực trạng quản lý dạy hát Xoan trong các trường THCS
huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ.
5.3. Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy hát Xoang trong
các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ.
6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin lý luận để xây dựng
cơ sở lý luận của đề tài. Thuộc nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận có các
phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:
- Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu.
- Phương pháp khái quát hóa các nhận định độc lập.

5


6.2. Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi
6.3. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
6.4. Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động
6.5. Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia
7. Cấu trúc luận văn

còn là xây dựng đức, trí, thể, mỹ một cách toàn diện. Người căn dặn “người địa
phương nào trước hết phải biết hát dân ca của địa phương mình, đó là điều
thuận lợi hơn người ở địa phương khác” Như vậy việc đưa dân ca Việt Nam nói
chung hay Hát Xoan nói riêng vào trường học là một việc làm cần thiết góp
phần bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hoá nhằm giáo dục con người
một cách toàn diện, bồi dưỡng tâm hồn, nhân cách, khả năng cảm thụ âm nhạc,
tình yêu quê hương, đất nước.
Bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam có “cốt lõi” và được kết tinh trong di
sản văn hoá, gồm các giá trị bền vững, những tinh hoa của cồng đồng các dân

7


tộc Việt Nam được vun đắp nên qua lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng
nước và giữ nước. Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh
thần đoàn kết, ý thức cộng đồng, gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - Tổ quốc;
lòng nhân ái, khoan dưng, trọng nghĩa tình, đạo lý, đức tính cần cù, sáng tạo
trong lao động, tinh tế trong ứng xử, giản dị trong lối sông. Các di sản văn hoá
chỉ được phát huy tác dụng khi nó được xâm nhập vào con người, chính vì vậy
chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: Văn hoá Việt Nam là đều đáng tự hào, phải làm
sao chp văn hoá thấm dâu vào tâm lý quốc dân. Từ nhận thức di sản văn hoá là
nguồn lực đặc biệt tác động vào sự phát triển kinh tế - xã hội, trong những năm
qua đặc biệt là từ khi tiến hành công cuộc đổi mới đất nước, Đảng và Nhà nước
ta đã quan tâm đến việc bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hoá - gắn kết
với việc xây dựng môi trường sinh thái nhân văn và đời sống văn hoá công
đồng.
Trên thế giới, việc nghiên cứu đưa dân ca, âm nhạc vào giảng dạy ở các
trường phổ thông ở nhiều quốc gia đã được thực hiện theo một chiến lược, kế
hoạch thống nhất. Nhật Bản, Hàn Quốc, Inđônêxia, Nga đã triển khai thành
công việc dạy dân ca kết hợp với các trò chơi địa phương trong trường phổ

giới thiệu 1 bài.
Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Thiện
Nhân về Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ
khẩn cấp - Hát Xoan Phú Thọ, Bộ VHTTDL đã phối hợp với Ủy ban nhân dân
tỉnh Phú Thọ tổ chức hội nghị lấy ý kiến góp ý của các Bộ, ngành liên quan và
các nhà khoa hoặc về Đề án do Ủy ban nhân tỉnh Phú Thọ xây dựng đề án “Bảo
tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân
loại - Hát Xoan Phú Thọ Giai đoạn 2013-2020”.
Tiếp tục giữ gìn, lưu truyền, phổ biến, phát huy cho thế hệ mai sau
những giá trị độc đáo mang tính xã hội, nhân văn, những phong tục, tập quán
tốt đẹp về Hát Xoan gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. Nâng cao nhận
thức và lòng tự hòa trong cộng đồng, trách nhiệm của các thế hệ, nhất là của thế
hệ trẻ trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Hát Xoan. Từng bước bảo
tồn phát huy giá trị hát Xoan trở thành sản phẩm du lịch văn hóa hóa tâm linh
đặc trưng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội trên địa bàn
tỉnh Phú Thọ. Phấn đấu đến năm 2015 đưa Hát Xoan Phú Thọ ra khỏi tình
trạng cần bảo vệ khẩn cấp và trở thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của
nhân loại, đào tạo được lớp nghệ nhân kế cận tại các phường Xoan gốc kế tục
lớp nghệ nhân cao tuổi hiện nay trong việc truyền dạy cho lớp trẻ tại cộng

10


đồng. 100% người có công bảo tồn, giữ gìn và truyền dạy Hát Xoan được tôn
vinh và hưởng chế độ đãi ngộ theo quy định.
Để triển khai đề án “Truyền dạy các bài Xoan cổ trong cộng đồng giai
đoạn 2013-2020” được thuận lợi và hiệu quả, việc dạy Hát Xoan trong các
trường học được tỉnh và các địa phương rất hoan nghênh và tích cực thực hiện.
1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài
1.2.1. Dân ca và Hát Xoan

- Có những cung bậc đặc trưng.
- Trong dân ca, lời ca đóng vai trò chính, giai điệu luôn được phát sinh từ
dấu giọng ở lời ca nên phụ thuộc vào lời ca.
- Dân ca phát triển được nhờ truyền khẩu.
1.2.1.2. Hát Xoan
Hát Xoan là di sản văn hóa phi vật thể quý báu của vùng đất Tổ Phú
Thọ nói riêng và trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc Việt Nam nói chung.
Hát Xoan là loại hình dân ca nghi lễ, phong tục, còn gọi là hát cửa đình hay
“Khúc môn đình”, là hình thức nghệ thuật đa yếu tố: Ca nhạc, hát, múa p hục
vụ nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng. Hát Xoan có bề dày lịch sử, có tổ chức
nghệ thuật chặt chẽ, không gian văn hóa rộng lớn và sức lan tỏa mạnh mẽ
khắp cộng đồng.
Hát Xoan là tên gọi khác (nói chệch) của hai từ Hát Xuân hay Ca Xuân;
là lối hát dùng trong nghi lễ, phong tục, lễ hội diễn ra vào mùa xuân. Hát Xoan
là một thể loại ca nhạc lễ nghi tín ngưỡng. Trong dân gian còn gọi lối hát này là
hát Lãi Lèn, vì bắt nguồn từ câu hát đệm chính của Xoan: “Lý len… len là… lễ
là… len hỡi là len…” và cũng chính vì vậy mà ngôi miếu ở làng Phù Đức - nơi
các phường Xoan gốc đến hát đầu năm trước khi đi hát ở các cửa đình khác gọi
là miếu Lãi Lèn.
Hát Xoan cũng như các loại hình dân ca khác, là một hiện tượng văn hóa
dân gian nói chung và âm nhạc dân gian nói riêng của người Việt ở vùng đồng
bằng và trung du Bắc bộ, có nội dung tín ngưỡng với mục đích thờ thần, cầu
thần ban phát phù trợ cho dân làng tứ thời tiết lập, mưa thuận gió hòa, nhà nhà
no đủ, đông đàn dài lũ, nhân khang thịnh vượng, quốc thái dân an…

12


1.2.2. Dạy hát Xoan
Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật phản ánh hiện thực khách quan