UBND HUYỆN GIA LÂM
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

––––––––––––––––––

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“ Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi học tốt
môn khám phá khoa học ở trường mầm non”

Tác giả: Nguyễn Thị Bạch Tuyết
Lĩnh vực: Giáo Dục Mẫu Giáo
Cấp học: Mầm non

Năm học : 2016-2017
1


PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ.
Giáo dục mầm non là ngành học mở đầu cho hệ thống giáo dục quốc dân,
chiếm vị trí quan trọng, trong giáo dục mầm non có nhiệm vụ xây dựng những cơ
sở ban đầu, đặt nền móng cho việc hình thành nhân cách con người. Trẻ em là hạnh
của của mọi người, là tương lai của mọi gia đình, của toàn xã hội và của cả nhân
loại.
Đây là thời điểm mấu chốt và quan trọng nhất, thời điểm này tất cả mọi việc
đều bắt đầu. Bắt đầu ăn, bắt đầu nói, bắt đầu nghe, nhìn và vận động bằng đôi tay
và đôi chân của mình....Tất cả những cử chỉ đó đều làm nên những thói quen, kể cả
thói xấu. Chính vì vậy chúng ta đã bước sang thế kỷ 21, thế kỷ của nền văn minh trí
tuệ, của nền khoa học hiện đại. Muốn được như vậy, ngay từ tuổi ấu thơ trẻ mầm
non, đặc biệt là trẻ 5-6 tuổi đang ở những bước phát triển mạnh về nhận thức, tư
duy, về ngôn ngữ, về tình cảm....Những thế giới khách quan xung quanh thật bao
la, rộng lớn, có biết bao điều mới lạ, hấp dẫn, và còn có bao lạ lẫm khó hiểu, trẻ tò

chương trình giáo dục mầm non cải cách, giáo viên chủ yếu sử dụng phương pháp
trực quan dùng lời để dạy trẻ môn Môi trường xung quanh, thì trong chương trình
giáo dục mầm non mới lại yêu cầu giáo viên phải tăng cường sử dụng các phương
pháp thí nghiệm, thực nghiệm để giúp trẻ được trải nghiệm, được khám phá khi
tham gia các hoạt động khám phá khoa học.
Hiểu được bộ môn khám phá khoa học đối với trẻ và cũng là để làm tốt yêu
cầu của chương trình giáo dục mầm non nên tôi đã chọn đề tài “ Một số biện pháp
giúp trẻ 5-6 tuổi học tốt môn khám phá khoa học ở trường mầm non”

3


PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH TRƯỜNG LỚP:
1. Thuận lợi.
- Được sự quan tâm của phòng giáo dục huyện, các giáo viên trường tôi luôn
được thăm quan và kiến tập các trường bạn, được học tập, tập huấn tại phòng giáo
dục một cách thường xuyên.
- Nhà trường đã đầu tư đầy đủ các trang thiết bị nhằm nâng cao chất lượng
dạy và học như: Kính lúp, nam châm, đồ dùng đựng nước, cát, các vật thí nghiệm
vật chìm, nổi, bình thuỷ tinh, khuôn cát…..
- Nhìn chung đội ngũ giáo viên trẻ, nhiệt tình, yêu ngành, yêu nghề, ham học
hỏi và luôn tìm tòi sáng tạo, khám phá cái mới để nâng cao trình độ chuyên môn.
Bản thân tôi là một giáo viên đã có nhiều năm kinh nghiệm giảng dạy khối mẫu
giáo lớn nên tôi luôn luôn tìm tòi, học hỏi các bạn đồng nghiệp tìm ra những cái
mới lạ để truyền thu đến trẻ một cách tốt nhất.
- Trẻ mẫu giáo lớn mạnh dạn, tự tin, ham học hỏi và thích khám phá những
điều mới lạ.
2. Khó khăn.
- Nhận thức của trẻ không đồng đều, có trẻ mạnh dạn, có trẻ quá nhút nhát

lẻ có thể phù hợp với một số trẻ, trong khi những trẻ khác lại thích thú với hoạt
động nhóm.
- Dựa vào đặc điểm cá nhân của trẻ trong lớp mà lựa chọn thí nghiệm, phân
nhóm chơi cho phù hợp. Những trẻ yếu kém, chậm chạp nên chọn những thí
nghiệm đơn giản, sau đó nâng dần độ khó để tạo cho trẻ sự tự tin từ những thành
công đã đạt được.
- Lựa chọn những hoạt động phù hợp với nơi sinh sống.

5


-Hãy cho phép trẻ tham gia vào việc lựa chọn các hoat động. Khi trẻ chọn
được một việc gì đó mình muốn làm, trẻ sẽ học chăm hơn và có nhiều thời gian bổ
ích cho việc đó.
b. Xây dựng kế hoạch.
Với mong muốn trẻ sẽ được mở rộng và trau dồi các kỹ năng quan sát, so
sánh, phân loại, dự đoán...... và được nâng cao hiếu biết của mình về thế giới tự
nhiên. Do vậy ngay từ đầu năm tôi đã lập kế hoạch theo từng tháng, từng chủ đề.

THÁNG

CHỦ ĐIỂM

TÊN THÍ NGHIỆM
- Vật chìm , vật nổi.

Tháng 9

Trường mầm non


Thực vật (tết)

- Nhuộm màu hoa.
- Cây cần gì để lớn lên và phát triển
- Làm sách về quá trình phát triển của

Tháng 3

Động vật

ếch.
- Động vật ngụy trang.
- Côn trùng.
6


- Một số trò chơi với nước.
Tháng 4

hiện - Các lớp chất lỏng.
- Gió.
tượng thiên nhi ên
Nước

và

các

Tháng 4 +


- Bàn chơi nước có chai trong suốt, dụng cụ chứa nước, các vật chìm và nổi
trong nước.
- Chậu chơi với cát và nước.
7


- Đường, muối, màu nước.
Trẻ nhỏ học chủ yếu qua chơi, qua tự thăm dò, khám phá. Giáo viên nên bố
trí, bày biện phòng nhóm sao cho kích thích trẻ hoạt động và dành phần lớn thời
gian cho trẻ tự học qua hoạt động chơi.
Ví dụ:
+ Cạnh bể cá có treo tranh ảnh về cá hoặc sách về cá để trẻ nhận dạng các
loại cá.
+ Lọ đựng các loại họt hạt lộn xộn để trẻ phân loại các hạt.
+ Chậu gieo hạt đậu ở gần của sổ để trẻ theo dõi sự nảy mầm và lớn lên của
cây
Môi trường hoạt động không nhất thiết phải là môi trường ở một nơi nào đó
nhất định mà có thể là môi trường hoạt động mọi lúc, mọi nơi, cho trẻ khám phá và
nhận ra những nét đặc trưng của vật sống, đồ vật và những hiện tượng quan sát
bằng cách sử dụng tất cả các giác quan một cách thích hợp.
- Để tổ chức tốt trò chơi, tôi đã làm tốt công tác chuẩn bị như chuẩn bị đồ
đùng đồ chơi an toàn, phù hợ, bố trí thời gian chơi và không gian chơi hợp lý
- Đối với trò chơi được sử dụng trong hoạt động chung, cần chuẩn bị đủ đồ
chơi để tạo cơ hộ cho tất cả trẻ đều được chơi, còn khi sử dụng thí nghiệm trong
giờ hoạt động góc, hoạt động chiều cần chuẩn bị các loại đồ chơi đa dạng nhưng
không quá nhiều để trẻ khó lựa chọn. Để đồ chơi trong trạng thái mở để kích thích
trẻ tự lấy, tự chơi, bố trí không gian phù hợp để kích thích trẻ chơi trong nhóm nhỏ.
b. Gây hứng thú cho trẻ thích khám phá khoa học.
- Để cho trẻ yêu thích môn khám phá khoa học tôi đã sử dụng công nghệ
thông tin để ghi lại sự vật, sự việc diễn ra xung quanh cuộc sống hàng ngày của trẻ

Đây là tiết khám phá tương đối rộng đối với trẻ mầm non nhưng nhờ có
những hình ảnh, video sống động mà trẻ tiếp thu bài rất nhanh, hào hứng tham gia
tiết học. Trẻ mong muốn được như chú Phạm Tuân và các nhà du hành vũ trụ bay
vào không gian để khám phá hành tinh.

9


- Ngoài cách gây hứng thú cho trẻ bằng những hình ảnh đẹp, những đoạn
video tôi còn gây hứng thú cho trẻ bằng những bài hát, bài đồng dao, ca dao hoặc
những bài thơ do tôi tự sáng tác và sưu tầm trên cơ sở đó giới thiệu tên thí nghiệm
hoặc kích thích trẻ lựa chọn trò chơi mà trẻ thích.
Ví dụ.
+ Cho trẻ khám phá về các loại đất tôi cho trẻ đọc bài thơ. “ Đất và gạch”
Đất vào lò tôi luyện

Là gạch hồng chắc khỏe

Lửa hun nóng đêm ngày

Xây lên cửa lên nhà

Đất sẵn sàng chịu đựng

Muốn trở thành có ích

Nằm mơ một ngày mai

Gian khổ phải vượt qua.


trường xung quanh.
- Giáo viên nên cho trẻ khám phá, quan sát, xem xét, phỏng đoán các sự vật
và hiện tượng xung quanh bằng cách sử dụng tất cả các giác quan một cách thích
hợp và qua các hoạt động chơi.
- Dành thời gian cho trẻ tự khám phá, trải nghiệm và chia sẻ, bày tỏ ý kiến
của mình.
Nên chú ý lắng nghe những câu hỏi của trẻ, tôn trọng ý kiến của trẻ. Nếu trẻ
có thể nghĩ ra được câu trả lời độc đáo của riêng nó, giáo viên không nên giải đáp
luôn mà nên hỏi trẻ “ Tại sao cháu nghĩ như thế” ? để tập cho trẻ biết lập luận, biết
suy nghĩ sâu về vấn đề đó, kích thích khả năng sáng tạo của trẻ. Nếu trẻ đặt câu hỏi
hoặc câu trả lời chưa phù hợp, giáo viên cần khích lệ trẻ, giúp trẻ tự tin hơn.
- Khích lệ trẻ suy nghĩ về những gì chúng đang nhìn thấy, đang làm và phát
triển những suy nghĩ, ý tưởng của mình và quan tâm đến môi trường xung quanh.
- Cho phép trẻ được hoạt động và làm những công việc phục vụ cho bản thân
trẻ vì những công việc đó có thể sẽ là những bài học và trải nghiệm tốt cho trẻ về
khoa học.

11


Giáo viên mầm non có thể dạy khoa học cho trẻ nhỏ thành công nếu sử dụng
cách tiếp cận quá trình, khuyến khích trẻ hành động với các đối tượng.
Đối với trẻ ở lứa tuổi mầm non, giáo viên có vai trò quan trọng kích thích mong
muốn tìm hiểu về thế giới xung quanh và mong muốn lĩnh hội kiến thức của trẻ.
Trẻ lứa tuổi này không những có nhu cầu học mà còn có khả năng học. Giáo viên
không chỉ giúp trẻ mở rộng kinh nghiệm để phát triển nhận thức mà còn cần giúp
trẻ nhận biết được việc học là một quá trình thú vị, tạo cơ hội cho trẻ khám phá
không gian, các đối tượng và chia sẻ với trẻ những hài lòng, vui thích khám phá
nhằm kích thích trẻ tính tò mò, thích tìm hiểu khám phá thế giới xung quanh
4. Biện pháp 4. Ứng dụng các thí nghiệm khám phá khoa học vào các hoạt

* Mục đích: - Trau dồi óc quan sát, khả năng phán đoán.
- Kích thích tính tìm tòi, ham hiểu biết.
* Chuẩn bị: - 2 quả trứng sống, 2 cốc thủy tinh, Nước ngọt, nước muối.
* Cách tiến hành. - Cô hỏi trẻ các đồ dùng cô đã chuẩn bị, trẻ đoán xem cô sẽ làm
gì với những đồ dùng này
- Trẻ đánh dấu thứ tự 2 cốc nước ( Cốc 1 và 2), sau đó thả cả 2 quả trứng vào 2 cốc
nước ngọt, trẻ nhận xét khi thả trứng vào thì trứng sẽ nổi lên trên mặt nước. Cô mời
trẻ cho muối vào cốc nước thứ nhất, khuấy đều, sau đó thả quả trứng vào. Quả
trứng sẽ từ từ nổi lên trên mặt nước.
- Cô cho trẻ quan sát và rút ra kết luận: Quả trứng trong cốc nước muối sẽ nổi lên
trên mặt nước vì trứng nặng hơn nước muối, nhưng quả trứng sẽ chìm trong nước
ngọt vì nó nặng hơn nước ngọt.

13


4.2. Thí nghiệm 2. Làm nổi một vật chìm.
* Mục đích yêu cầu.- Rèn luyện sự quan sát chú ý, tư duy thông qua thí nghiệm “
Làm nổi một vật chìm”
- Kích thích tính tò mò, ham hiểu biết của trẻ.
- Có ý thức giữ gìn đồ dùng đồ chơi.
* Chuẩn bị:
- Một vài đồ chìm trong nước như: thìa
ilốc, thìa nhôm, gạch đồ chơi, lon
côca, chai nước, cốc thủy tinh....
- Một chậu nước.
- Băng dính, đất nặn, túi bóng....

* Cách tiến hành.
- Cô cho trẻ xem viên bánh trôi nước khi sống, thả xuống nước. Viên bánh trôi sẽ

- Hỏi trẻ gắn cây nến lên đĩa bằng cách
nào? Cô gắn cho từng nhóm để trẻ quan sát.
- Sau khi gắn xong đặt 1 đĩa nến ở ngoài, 1 đĩa còn lại được đậy bởi 1 cái cốc thủy
tinh nhỏ. Cô hỏi trẻ: Hiện tượng gì xảy ra? Cây nào cháy lâu hơn?
- Cô tiếp tục đốt một cây nến nữa và úp lên bởi 1 cốc thủy tinh lớn. Cô hỏi trẻ:
Hiện tượng gì xảy ra? Cho trẻ dự đoán xem cây nến nào cháy lâu nhất trong 3 cây
nến?
- Cho trẻ quan sát cho đến khi 2 cây nến ở trong cốc tắt dần
=> Cây nến với nhiều không khí xung quanh có thể tiếp tục cháy sau khi 2 cây nến
ở trong cốc đã tắt. Cây nến trong cốc lớn có nhiều không khí hơn nên sẽ cháy lâu
hơn cây nến trong cốc nhỏ.

16


4.4: Thí nghiệm 4: Có thể trồng cây bằng gì?
* Mục đích.
- Giúp trẻ hiểu được ngoài cách trồng cây bằng hạt, người ta có thể trồng cây bằng
cành, bằng lá hoặc bằng củ.
* Chuẩn bị.
- 4 chậu đất để trồng cây.
- Một số dây khoai lang hoặc cành hoa
trạng nguyên.

- Một số lá bỏng.
- Một số cành hoặc lá cây khác mà không
thể trồng bằng cành hoặc bằng lá.
* Cách tiến hành.
- Cô cho trẻ chơi trò chơi “ Gieo hạt, nảy
mầm”

- Mỗi chất lỏng cô dùng một miếng
nhựa màu tương ứng với màu chất
lỏng: Miếng nhựa đỏ, vàng, trắng.
-

Cho

trẻ chọn chất lỏng thứ 1 đổ vào ly trước và chọn
miếng nhựa có màu tương ứng gắn lên bảng.
- Cô cho trẻ chọn chất lỏng thứ 2 và đổ vào ly. Trẻ tự
đoán nó sẽ đứng ở chỗ nào trong cái ly. Chọn thẻ
nhựa có màu tương ứng gắn tiếp lên bảng. Cô cho trẻ
quan sát lớp chất lỏng thứ 2 nó đứng ở vị trí nào trong
cái ly có đúng như dự đoán của trẻ không.
- Làm tương tự với chất lỏng thứ 3.

18


- Cho trẻ quan sát vị trí các lớp chất lỏng ở trong ly để rút ra kết luận. ( Lớp siro
nặng hơn nước nên chìm xuống dưới cùng. Lớp nước nhẹ hơn siro nhưng nặng hơn
dầu nên ở giữa. Lớp trên cùng là lớp dầu vì nhẹ hơn lớp nước và lớp siro)
- Cho trẻ chia thành 2 nhóm, mỗi
nhóm tự chọn vị trí xếp thẻ nhựa
khácvới lúc đầu. Mỗi nhóm sẽ đổ thứ
tự các lớp chất lỏng theo như đã chọn
và mang ly chất lỏng vừa đổ lên cùng
quan sát xem các lớp chất lỏng có
đứng ở đúng vị trí đó không?
- Trẻ tự rút ra kết luận: Chất lỏng dù

thứ 2, sau đó đặt 2 bông
hoa vào 2 lọ nước.

-

Cô cho trẻ quan sát sau

nhiều giờ, cuối cùng các cánh của bông hoa đặt trong lọ thứ hai sẽ chuyển sang
màu của nước trong lọ.
* Mở rộng: có thể làm những bông hoa nhiều màu bằng cách chẻ đôi cuống hoa và
ngâm mỗi nửa cuống hoa vào một lọ nước màu khác nhau.
4.7 : Thí nghiệm: Táo, lê đổi màu.
* Mục đích:
- Giúp trẻ phát hiện được sự thay đổi màu sắc của táo, lê sau khi gọt vỏ. Hình thành
cho trẻ kỹ năng tạo ra những miếng táo ngon hơn, sạch hơn và đẹp hơn.
* Chuẩn bị:
- 2 quả táo hoặc lê.
- Đĩa đựng hoa quả.
- Dao.
- 1 bát nước muối loãng đun sôi

để

nguội.
- Giấy bút để ghi lại kết quả thí
nghiệm.
* Cách tiến hành.

20


những kiến thức đã học trên lớp nên ngay từ đầu năm khi họp phụ huynh tôi đã
thông qua chương trình giáo dục, thời khóa biểu ở lớp với các chủ điểm, tôi còn
thông báo với phụ huynh về yêu cầu cần đạt của từng môn học để phụ huynh hiểu
được tầm quan trọng của việc giáo dục trẻ theo đúng độ tuổi và có hướng rèn các
cháu ở nhà để trẻ có một tâm thế tốt trước khi vào lớp 1.
- Đặc biệt với bộ môn “ Khám phá khoa học”, tôi giải thích rõ cho phụ
huynh về nội dung và sự cần thiết của môn học trong sự phát triển toàn diện của
trẻ, giải thích cho họ hiểu khoa học không chỉ là kiến thức mà còn là quá trình, hay
là con đường tìm hiểu, khám phá thế giới vật chất. Khoa học với trẻ nhỏ là quá
trình tìm hiểu, khám phá tự nhiên và là quá trình tích cực tham gia hoạt động thăm
dò, tìm hiểu thế giới tự nhiên từ đó kích thích ở trẻ tính tò mò, ham hiểu biết. Tôi
tuyên truyền tới phụ huynh về một số kinh nghiệm để có thể cùng với trẻ khám
phá. “ Trẻ nhỏ học bằng cách thực hành, thử làm những ý tưởng mới lạ và những
thử thách chưa vượt qua được. Điều này không phải chỉ diễn ra tại trường học. Các
phụ huynh có thể giúp trẻ học bằng cách cung cấp cho trẻ một những kinh nghiệm
học tập thú vị trong môi trường an toàn với nhiều sự khích lệ. Là bố mẹ, có thể tạo
hứng thú học cho trẻ bằng cách mà không ai có thể làm ngoại trừ bạn. Đam mê học
tập, tìm hiểu là chìa khóa thành công của trẻ. Nếu bạn chọn cách cùng làm việc với
trẻ, hãy nhớ rằng giúp trẻ học không có nghĩa là bạn không thể tỏ thái độ buồn cười
hay nghiêm trọng” . Ngoài ra tôi thường xuyên trao đổi với phụ huynh vào các giờ
đón trả trẻ về tình hình sức khỏe và tình hình học tập của trẻ ở lớp để cùng với phụ
huynh giúp trẻ tiến bộ hơn.
22


- Trong công tác chuẩn bị đồ dùng, nguyên vật liệu cho các hoạt động hoặc
những đóng góp để cho phong trào ở lớp thêm sôi động thì không thể không kể đến
các bậc phụ huynh. Vì vậy tôi thường xuyên vận động phụ huynh đóng góp truyện,
cây xanh tạo thành góc thư viện và vườn cây của bé, đóng góp các nguyên vật liệu
phế thải như bìa lịch, chai, lọ, vỏ hộp.....để phục vụ các chủ đề. Ví dụ tiết khám phá

hứng thú, phát triển khả năng tư duy cao. Trẻ tò mò, thích khám phá các sự vật hiện
tượng xung quanh. Trẻ biết đặt ra những câu hỏi “ Tại sao” trước những hiện tượng
tượng lạ, từ đó thu nhận được những hiểu biết, những vốn kinh nghiệm nhất định
để áp dụng trong đời sống hàng ngày. Hầu hết tất cả các trẻ đều háo hức chờ đón
những giờ thí nghiệm, tập trung cao độ để quan sát hiện tượng xảy ra, kiên nhẫn
chờ đón kết quả. Qua đó khơi gợi ở trẻ nhu cầu khám phá, trẻ bắt đầu để ý những
biến đổi của sự vật hiện tượng xung quanh, biết tự khám phá bằng nhiều giác quan
và có sự trao đổi giữa cô và bạn. Chính vì thế tôi đã hình thành cho trẻ một số kỹ
năng, thao tác thử nghiệm trong khoa học. Trẻ lớp tôi ngày càng có kỹ năng quan
sát tốt, biết suy đoán, phán đoán nhằm tìm ra một kết quả chính xác.
* Về phía phụ huynh
Sau khi được nghe giáo viên tuyên truyền về tầm quan trọng của môn khám
phá khoa học đối với trẻ mầm non, đại đa số các bậc phụ huynh đều hoan nghênh
tán thưởng và cùng kết hợp với giáo viên quan tâm dạy dỗ con em mình ngày càng
tốt hơn. Chính vì vậy,càng ngày phụ huynh càng tin tưởng vào chất lượng chăm sóc
giáo dục của nhà trường.
Qua các biện pháp trên, qua thực tế các hoạt động ở lớp năm học 2016- 2017
vừa qua trẻ lớp tôi đã đạt được kết quả như sau
24


Lớp mẫu Đầu năm ( Chưa áp Hết học kì I( Sau
giáo lớn

dụng SKKN)

Số trẻ
Sĩ

số


32

100

27

32

100

20

63

63

0

0

20

63

Qua kết quả khảo sát học sinh giữa học kỳ II so với đầu năm học, sau khi đã
áp dụng các biện pháp tổ chức trong sáng kiến kinh nghiệm, tôi thấy trẻ lớp tôi có
tiến bộ rất nhiều. Nhờ có sáng kiến mà tôi đã tạo cho trẻ được tìm tòi, khám phá về
thế giới xung quanh trẻ ở mọi lúc mọi nơi. Không chỉ khám phá trong góc khoa học
hoặc trong các hoạt động khoa học mà trẻ lớp tôi còn khám phá, áp dụng và phát