ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------------------------------------

NGUYỄN DUY HIỆP

HÀNH VI LỆCH CHUẨN TRONG HỌC TẬP CỦA SINH
VIÊN HIỆN NAY
(Nghiên cứu trường hợp tại Trường Đại học KHXH&NV và Trường Đại
học KHTN Hà Nội)

LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC
Chuyên ngành: Xã hội học

Hà Nội – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------------------------------------------

NGUYỄN DUY HIỆP

HÀNH VI LỆCH CHUẨN TRONG HỌC TẬP CỦA SINH
VIÊN HIỆN NAY
(Nghiên cứu trường hợp tại Trường Đại học KHXH&NV và Trường Đại
học KHTN Hà Nội)
Chuyên ngành Xã hội học
Mã số: 60 31 03 01

LUẬN VĂN THẠC SỸ XÃ HỘI HỌC

giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày tháng năm 2016
Ngƣời thực hiện

Học viên Nguyễn Duy Hiệp


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

ĐHKHXH&NV: Đại học khoa học xã hội và nhân văn
ĐHKHTN: Đại học khoa học tự nhiên


MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU ................................................................................................... 1
1. LÝ DO CHọN Đề TÀI...................................................................................... 1
2. TổNG QUAN VấN Đề NGHIÊN CứU ........................................................... 3
2.1. Những yếu tố tác động đến hành vi lệch chuẩn hiện nay .......................... 3
2.2. Hành vi lệch chuẩn và một số biểu hiện hành vi lệch chuẩn hiện nay ........ 7
3. Ý NGHĨA LÝ LUậN VÀ Ý NGHĨA THựC TIễN ....................................... 11
3.1.Ý nghĩa lý luận .......................................................................................... 11
3.2. Ý nghĩa thực tiễn ...................................................................................... 12
4. MụC ĐÍCH NGHIÊN CứU VÀ NHIệM Vụ NGHIÊN CứU ..................... 12
4.1. Mục đích nghiên cứu ............................................................................... 12
4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu .............................................................................. 12
5. ĐốI TƢợNG, KHÁCH THể, PHạM VI NGHIÊN CứU ............................. 12
5.1. Đối tượng nghiên cứu.............................................................................. 12
5.2. Khách thể nghiên cứu ............................................................................. 12
5.3. Phạm vi nghiên cứu ................................................................................. 13

VIÊN HIệN NAY ................................................................................................ 32
2.1. Nhận thức của sinh viên về hành vi lệch chuẩn trong học tập hiện nay
.......................................................................................................................... 33
2.2. Mức độ hiểu biết của sinh viên về một số nội quy, quy định trong học
tập của nhà trƣờng hiện nay ......................................................................... 49
2.3. Thái độ của sinh viên về một số hành vi lệch chuẩn trong học tậphiện
nay ................................................................................................................... 53
2.4. Biểu hiện hành vi lệch chuẩn của sinh viên trong trƣơng học hiện nay
.......................................................................................................................... 59
CHƢƠNG 3: MỘT SỐ YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HÀNH VI LỆCH
CHUẨN TRONG HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY ........................ 72
3. MộT Số YếU Tố TÁC ĐộNG ĐếN HÀNH VI LệCH CHUẩN CủA SINH
VIÊN TRONG HọC TậP HIệN NAY ............................................................... 72
3.1. Yếu tố giới tính ........................................................................................ 73
3.2. Yếu tố về trƣờng học .............................................................................. 76
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .................................................................... 81
1. KếT LUậN ....................................................................................................... 81


2. KHUYếN NGHị .............................................................................................. 83
2.1. Đối với nhà trƣờng .................................................................................. 83
2.2. Về phía bản thân sinh viên ..................................................................... 83
2.3. Đối với ngành giáo dục ........................................................................... 84
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................. 85


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1:Ý kiến của sinh viên về hành vi quay cóp, gian lận trong thi cử hiện nay
.............................................................................................................................. 34
Bảng 2.2 :Ý kiến của sinh viên hai trường về hành vi “chạy điểm, mua điểm”

Biểu 2.2: Mức độ hiểu biết của sinh viên về một số nội quy, quy định của nhà
trường hiện nay .................................................................................................... 50
Biểu 2.3: Thái độ của sinh viên về một số hành vi tiêu cực trong học tập .......... 54
Biểu 2.4: Ý kiến của sinh viên về một số biểu hiện hành vi tiêu cực trong học tập
.............................................................................................................................. 60
Biểu 2.5: Ý kiến của sinh viên về một số hành vi tiêu cực trong học tập hiện nay
.............................................................................................................................. 66


PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
Hành vi sai lệch chuẩn mực là một hiện tượng đa dạng và phức tạp. Nó
tồn tại ở mọi nơi, trong tất cả các giai đoạn phát triển của xã hội loài người. Đặc
biệt, ở giai đoạn diễn ra những biến đổi xã hội sâu sắc thì hành vi sai lệch chuẩn
mực xã hội lại càng phát triển. Nó phong phú hơn về biểu hiện, phức tạp hơn về
nguyên nhân, gây ra những tổn thất nặng nề hơn cho xã hội, khó khăn hơn về
phương thức khắc phục. Trên thực tế, hiện tượng sai lệch trong sinh viên Việt
Nam có những diễn biến phức tạp và tác động sâu rộng đến sự phát triển chung
của xã hội. Sai lệch xã hội không chỉ được biểu hiện qua các hành vi lệch chuẩn,
hành vi vi phạm pháp luật mà còn nằm sâu trong quan điểm, định hướng, nhận
thức của sinh viên về các giá trị, chuẩn mực xã hội.
Hiện tượng sinh viên có hành vi lệch chuẩn đang ngày càng gia tăng và đã
trở thành mối quan tâm của toàn xã hội. Ngoài những hành vi vi phạm một số
chuẩn mực đạo đức thông thường như nói dối, vứt rác bừa bãi không đúng nơi
quy định, không giữ gìn bảo vệ của công, đi học muộn, ăn quà trong lớp…, con
số các em sinh viên có hành vi ăn chơi lêu lổng, đùa đòi nghiện nghập, hút sách,
cơ bạc, trộm cắp, mua bán tang trữ ma túy,.. đang làm chúng ta phải lo lắng. Tình
trạng giết người, bạo lực trong nhà trường cũng đã xuất hiện, tuy là hiện tượng cá
biệt nhưng tính chất rất trầm trọng vì nó đã chà đạp lên truyền thống “tôn sư

nào là hiệu quả thì không phải thầy cô giáo, nhà quản lý giáo dục nào cũng hiểu
rõ. Trong bài nghiên cứu này sẽ phần nào làm rõ khái niệm, biểu hiện, các yếu tố
tác động cũng như đề xuất một số biện phòng ngừa và can thiệp đối với hành vi
lệch chuẩn của học sinh, sinh viên trong trường học hiện nay.
Hành vi lệch chuẩn của sinh viên và các nguyên nhân dẫn đến hành vi
lệch chuẩn được nhiều ngành khoa học nghiên cứu như triết học, xã hội học, giáo
dục học, đạo đức học, tâm lý học… Phần lớn các nghiên cứu này đã chú ý đến
những ảnh hưởng tiêu cực từ môi trường văn hóa- xã hội, nhóm bạn bè, nhà
trường, gia đình… Tuy nhiên, khi tìm hiểu nguyên nhân của hành vi lệch chuẩn
trong học tập, các tác giả mới chỉ tập trung phân tích những hiện tượng vi phạm

2


cụ thể, sự dụng phương pháp thống kê các vụ vi phạm để đánh giá thực trạng vị
phạm chuẩn mực đạo đức học tập trong sinh viên.
Do vậy, đề tài nghiên cứu: “Hành vi lệch chuẩn trong học tập của sinh
viên hiện nay” có ý nghĩa cấp bách cả về mặt chính sách, nghiên cứu khoa học
và công tác thực tiễn phát triển sinh viên nói riêng và đất nước nói chung. Ý
nghĩa thực tiễn và lý luận của đề tài là hết sức quan trọng. Cụ thể, nghiên cứu sẽ
cung cấp bức tranh toàn thể về thực trạng hành vi lệch chuẩn trong học tập của
sinh viên hiện nay, những yếu tố tác động đến thực trạng này. Nghiên cứu được
xây dựng dựa trên cách tiếp cận liên ngành trong khoa học xã hội sẽ cho phép lý
giải những nguyên nhân đa dạng, phức tạp của hiện tượng này cũng như mối liên
hệ giữa chúng.

2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
Tổng quan những công trình nghiên cứu của các nhà tâm lý học, xã hội
học… ở trong và ngoài nước về hành vi lệch chuẩn, chúng tôi nhận thấy các tác
giả này đã quan tâm đến những vấn đề liên quan đến hành vi lệch chuẩn. Đó là

đình, nhà trường cần chú ý đến sự biến đổi hệ chuẩn mức văn hóa, đạo đức xã
hội của thanh niên, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam bước vào nền kinh tế thị
trường. Nghiên cứu chủ đề này, học giả [Đặng Cảnh Khanh 2006, 2008] cho rằng
khoảng cách giữa tư duy về đổi mới, sáng tạo đến những sai lệch là rất nhỏ trong
văn hóa thanh niên. Nguyên nhân dẫn đến sự sai lệch trong văn hóa thanh niên
bao gồm: khía cạnh quan hệ của văn hóa thanh niên với văn hóa chung và xã hội;
bản thân sự chuyển hóa nội tại trong văn hóa thanh niên. Sự lệch lạc của văn hóa
thanh niên phản ánh sự lệch lạc của xã hội không thể tự điều chỉnh các mối quan
hệ xã hội vận hành theo đúng chuẩn mực. Văn hóa thanh niên vừa là sản phẩm
của những điều kiện kinh tế - xã hội, vừa là sản phẩm của chính nền văn hóa của
xã hội đó. Do đó, sự lệch lạc văn hóa của thanh niên cũng xuất phát từ chính nền
tảng văn hóa chung của xã hội. Sự sai lệch chuẩn mực nói chung và những sai
lệch chuẩn mực của thanh niên nói riêng xuất phát từ những căn bệnh xã hội của
cơ chế thị trường; các hành vi sai lệch trên các lĩnh vực kinh tế-xã hội có quan hệ
với các cấp độ của sự sai lệch (cá nhân, nhóm, thiết chế xã hội). Sự sai lệch
chuẩn mực trong thanh thiếu niên xuất hiện nhiều hơn so với các nhóm xã hội

4


khác và nó xuất phát từ những đặc điểm về mặt tâm, sinh lý chưa ổn định của
nhóm đối tượng này.Bên cạnh đó tác giả còn đưa ra lược đồ cơ cấu các hành vi
sai lệch xã hội và việc nghiên cứu và phân tích lược đồ khái quát về những hành
vi sai lệch xã hội trên đây cho phép chúng ta đi sâu vào các lĩnh vực cụ thể của
sai lệch xã hội mà không lạc mất phương hướng. Tác giả cũng đề xuất các giải
pháp về mặt chính sách nhằm ngăn chặn những hành vi sai lệch về chuẩn mực và
giá trị xã hội trong thanh thiếu niên như: hệ thống chính sách hướng vào cơ sở
kinh tế - xã hội; xây dựng các chuẩn mực xã hội, định hướng giá trị xã hội lành
mạnh; tấn công các sai lệch xã hội, xây dựng hệ thống tổ chức điều hành, quản lý
có hiệu lực.

[Phạm Hồng Tung, 2011]. Với chức năng đa dạng và sự gia tăng ngày càng
nhanh số lượng thành viên, mạng xã hội trên internet đã có tác động làm thay đổi
nhiều thói quen cũ và hình thành những biểu hiện mới của tư duy, lối sống, văn
hóa... ở một bộ phận khá lớn trong giới trẻ [Nguyễn Thị Hậu, 2013]. Từ đó, các
nghiên cứu này cũng gợi ý cần có những phân tích sâu hơn về tác động internet
nói riêng và các phương tiện truyền thông mới nói chung đến các hành vi sai lệch
trong thanh niên hiện nay.
Bên cạnh việc chỉ ra các nhân tố tác động có tính định hướng trong quá
trình biến đổi lối sống của thanh niên Việt Nam hiện nay, các tác giả cũng đề
xuất một số giải pháp cơ bản nhằm xây dựng lối sống lành mạnh trong thanh niên
bao gồm 6 nhóm giải pháp liên quan đến đường lối chính sách cho thanh niên;
các tổ chức đoàn thể của thanh niên; gia đình và giáo dục gia đình đối với thanh
niên; giáo dục học đường đối với thanh niên; truyền thông đại chúng; và nhóm
giải pháp liên quan đến chính bản thân thanh niên.
Ngoài ra, một số nghiên cứu từ phía các học giả nước ngoài quan tâm đến
ảnh hưởng của môi trường công việc đến các hành vi lệch chuẩn của thanh niên
[Colber & Harter, 2004; Mitchell & Ambrose, 2007; Suna Yuksel, 2012]. Những
nghiên cứu này cho rằng thanh niên cũng bị “tập nhiễm” nhiều thói hư tật xấu khi
gia nhập thị trường lao động. Môi trường làm việc tại các công ty, công sở,
xưởng sản xuất,…luôn chứa đựng nhiều mẫu sai lệch xã hội và thanh niên rất rễ
bị cuốn theo bởi họ đang ở trong giai đoạn đầu của việc hình thành các giá trị về
việc làm, nghề nghiệp và các quan hệ xã hội nơi làm việc [Colber & Harter,

6


2004]. Giới nghiên cứu quốc tế gần đây chú ý nhiều đến hướng đi này.Tuy nhiên,
những nghiên cứu về mối quan hệ giữa môi trường làm việc với hiện tượng sai
lệch xã hội của thanh niên ở Việt Nam vẫn còn khá mới mẻ và chưa nhận được
sự quan tâm thích đáng.

Một biểu hiện hành vi lệch chuẩn khác có thể gây ra hậu quả nặng nề là
nạn tham nhũng. Đây là hành vi có chủ ý, có ý thức làm tổn hại đến chế độ chính
trị- xã hội và làm tê liệt sự phát triển kinh tế của đất nước. “thông thường người
ta hiểu tham nhũng là hành vi lạm dụng ảnh hưởng của vị trí quyền lực nhằm thu
vén, phục vụ cho mục đích cá nhân” [Nguyễn Bá Dương] [2]. Hành vi tham
nhũng thường gây tổn hại về kinh tế và hàng loạt các hậu quả tâm lý như giảm
lòng tin của nhân dân vào chính quyền, làm suy yếu những quy tắc trật tự,
nguyên tắc làm việc trong một số cơ quan, xí nghiệp [Trần Quốc Thành, Trần
Hữu Luyến] [20].
Khí nói đến hành vi lệch chuẩn, chúng ta không thể bỏ qua hành vi vi
phạm một số chuẩn mực đạo đức như các tệ nạn xã hội. Không phải mọi sự sai
lệch chuẩn mực đều là tệ nạn xã hội, nhưng mọi tện nạn xã hội đều là hiện tượng
sai lệc chuẩn mực xã hội. Tệ nạn xã hội là những hành vi lệch chuẩn gây tác hại
xấu hoặc dẫn đến những nguy cơ làm phá vỡ cấu trúc và làm suy sụp đời sống xã
hội như tệ nghiện hút, cơ bạc, nghiện rượu, mại dâm… Những tệ nạn này vừa
làm suy yếu nhân cách con người, vừa nêu gương xấu cho xã hội. Các loại hành
vi lệch chuẩn này có ảnh hưởng xấu đến thuần phong mỹ tục vừa là cái nôi sinh
sản ra tội phạm, gây ra những bệnh tật làm suy thoái nòi giống [Nguyễn Linh
Khiếu, Nguyễn Quang Uẩn] [10] [20].
Ngoài những biểu hiện hành vi lệch chuẩn vừa nêu trên, trong xã hội, nhất
là ở các đô thị còn tồn tại một dạng hành vi lệch chuẩn khác không kém phần
nguy hại cho xã hội. Loại hành vi lệch chuẩn này là những hành vi vi phạm luật
lệ giao thông của một số người dân. Với ý thức chấp hành luật lệ giao thông kém
coogj với thói quen tự do tùy tiện trên đường phố, thói quen không nhừng nghị
người khác cùng với thói ngông cuồng và liều lĩnh, các hiện tượng đi trái đường;
đi vào đường một chiều; chen lấn; phóng nhanh; vượt ẩu; đánh võng… vẫn

8





Trẻ bỏ học rồi bỏ nhà “đi bụi” là hiện tượng đã xảy ra ở nhiều nơi, nhiều
lúc.Đa số học sinh, sinh viên đi bụi. Có nghĩa là hiện tượng đi bụi thường xẩy ra
trong độ tuổi đang phát triển tâm sinh lý, nhưng lại chưa đủ độ chin chắn trong
suy nghĩ, hành động; thiếu kinh nghiệm sống; sôi nổi, nhiệt tình nhưng nông nổi.
Cũng do những đặc điểm tâm lý này mà các em khi bỏ nhà đi thường dễ sa vào
con đường phạm pháp và phạm tội.
Ngoài việc nghỉ học không lý do rồi bỏ học, các bạn học sinh, sinh viên
còn có một số hành vi lệch chuẩn có lien quan đến việc vi phạm nội quy, quy chế
học tập như: nhìn bài bạn; giở sách vở; sử dụng phao; vứt bài; nhắc bài cho bạn
khi làm bài kiểm tra; không học bài, không làm bài đầy đủ khi đến lớp. [Nguyễn
Thị Hoa, 1999, Nguyễn Thị Kỉ, 1994, Hoàng Gia Trang 2003] [6],[12],[19].
Biểu hiện thứ hai của hành vi lệch chuẩn trong học sinh, sinh viên hiện
nay là tật nói dối [Hà Ngân Dung, 1981, Lê Ngọc Văn, 1996; Nghiêm Thị Phiến,
2000], [1][21][61]. Lời nói dối ở tuổi đang ngồi trên ghế nhà trường thường có
liên quan đến vấn đề học tập của chúng; nói dối về thời gian học ở lớp để có thời
gian đi chơi, tụ tập với bạn bè, nói dối về các khoản phải đóng góp cho nhà
trường để lấy tiền tiêu pha, dấu sổ liên lạc và ký khống thay cha mẹ khi bị điểm
kém v.v…
Biểu hiện thứ ba của hành vi lệch chuẩn là những hành vi có liên quan đến
quan hệ với những người khác như cãi, đánh, chửi lại thầy cô giáo, cha mẹ và
những người lớn khác; cãi, đánh, chửi nhau với bạn bè [Nguyễn Thị Kỉ, 1994,
Hoàng Gia Trang, 2003] [12] [19].
Ngoài những biểu hiện hành vi lệch chuẩn trên, các bạn học sinh, sinh
viên còn có các hành vi lệch chuẩn liên quan đến một số nội quy khác ở trường
học như: ăn quà trong giờ học; quấy rối làm mất trật tự ở trường, lớp (nói
chuyện, đùa nghịch, trêu chọc nhau,…) và những biểu hiện hành vi lệch chuẩn
liên quan đến một số quy định về trật tự an toàn xã hội như vứt rác không đúng
nơi quy định; hút thuốc lá; uống rượu; nói tục; chửi bậy; mang đồ cấm đến

hành vi lệch chuẩn trong học tập của sinh viên hiện nay.

11


3.2. Ý nghĩa thực tiễn
Về mặt thực tiễn, luận văn sẽ cung cấp cho các nhà quản lý, nhà khoa học
một bức tranh khái quát về hành vi lệch chuẩn trong học tập của sinh viên hiện
nay. Những dữ liệu thu thập được về hành vi lệch chuẩn cũng như các yếu tố ảnh
hưởng đến hành vi lệch chuẩn trong học tập của sinh viên hiện nay sẽ là cơ sở để
nhà quản lý có các giải pháp về mặt chính sách có hiệu quả hơn nhằm ngăn chặn,
giảm bớt hành vi lệch chuẩn trong học tập của sinh viên.

4. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu lý luận và thực tiễn về hành vi lệch chuẩn trong học tập của
sinh viên hiện nay, từ đó để xuất một số khuyến nghị nhằm phòng ngừa hành vi
sai lệch trong học tập của sinh viên.

4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hóa và làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận liên quan đến đề tài
(khái niệm hành vi, hành vi lệch chuẩn, hành vi lệch chuẩn xã hội…)
- Khảo sát thực trạng hành vi lệch chuẩn trong học tập của sinh viên hiện
nay, trên cơ sở đó phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến hành vi lệch chuẩn
trong học tập của sinh viên.

5. Đối tƣợng, khách thể, phạm vi nghiên cứu
5.1. Đối tượng nghiên cứu
Hành vi lệch chuẩn trong học tập của sinh viên trường Đại học Khoa học
xã hội và Nhân văn và Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc Gia Hà Nội.


6. Phƣơng pháp nghiên cứu
6.1. Phƣơng pháp phân tích tài liệu thứ cấp
Việc nghiên cứu tài liệu thứ cấp nhằm đưa ra một cái nhìn tổng quan về
hành vi lệch chuẩn trong học tập của sinh viên hiện nay. Quá trình tổng quan tài
liệu cho phép hình dung về các biểu hiện của sai lệch xã hội, hành vi lệch chuẩn

13


và các yếu tố tác động cũng như hình thành cách tiếp cận và phương pháp nghiên
cứu. Tài liệu tổng quan chủ yếu bao gồm: các nghiên cứu có sẵn về chủ đề này,
các văn bản chính sách, tư liệu báo chí v.v...
Nhóm nghiên cứu tiến hành phân tích và tổng hợp các tài liệu liên quan
nhằm tìm ra những nội dung của vấn đề còn chưa được giải quyết, hoặc được giải
quyết chưa thấu đáo. Trên cơ sở tổng hợp các nội dung, nhóm nghiên cứu định
hướng rõ hơn những nhiệm vụ cụ thể cần thực hiện.Phân tích lý thuyết và nhóm
các vấn đề nghiên cứu cũng được xây dựng dựa trên các tài liệu có sẵn.
Ngoài ra, phân tích số liệu cho phép tổng hợp và xác định thực trạng hành
vi lệch chuẩn trong học tập của sinh viên qua các nghiên cứu, số liệu tổng hợp ở
các ban ngành. Các cứ liệu của các báo cáo nghiên cứu có ý nghĩa như số liệu
nền làm cơ sở so sánh để tìm hiểu sự biến đổi trong hành vi sai lệch xã hội ở hiện
tại. Các cứ liệu do các ban ngành cung cấp là dữ liệu chính để mô tả thực trạng
sai lệch xã hội nói chung và hành vi lệch chuẩn trong học tập của sinh viên nói
riêng.
Nguồn thu thập dữ liệu bao gồm: Báo cáo nghiên cứu, đề tài của các cơ
quan có nghiên cứu. Dữ liệu tổng hợp của một số cơ quan liên quan.

6.2. Phƣơng pháp điều tra xã hội học (điều tra chọn mẫu)
Điều tra xã hội học (điều tra chọn mẫu): là phương pháp nghiên cứu chủ

ĐHKHXH&NV; 05 cuộc sinh viên trường ĐHKHTN
Phỏng vấn sâu giảng viên hai trường 06 cuộc: 03 giảng viên trường
ĐHKHXH&NV và 03 giảng viên trường ĐHKHTN

6.4. Phương pháp thảo luận nhóm:
Bên cạnh những cuộc phỏng vấn sâu, nhằm khái thác thêm thông tin để có
nhiều luận cứ chặt chẽ hơn, tác giả sử dụng phương pháp thảo luận nhóm. Thảo
luận nhóm được tiến hành trên địa bàn hai trường: trường Đại học Khoa học xã
hội và Nhân văn và trường Đại học Khoa học tự nhiên.

15