VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HUỲNH THỊ KIM HUỆ

THỦ TỤC GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN
KINH DOANH THƢƠNG MẠI TỪ THỰC TIỄN
THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, năm 2017


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HUỲNH THỊ KIM HUỆ

THỦ TỤC GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN
KINH DOANH THƢƠNG MẠI TỪ THỰC TIỄN
THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

Chuyên ngành: Luật kinh tế
Mã số: 60.38.01.07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:

ÁP DỤNG TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG ................................................. 30
2.1. Thực trạng quy định pháp luật về thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh,
thương mại....................................................................................................... 30
2.2. Thực tiễn áp dụng pháp luật về thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh
thương mại tại thành phố Đà Nẵng ................................................................. 43
CHƢƠNG 3. PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN THỦ
TỤC GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN KINH DOANH, THƢƠNG MẠI TỪ
THỰC TIỄN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG ..................................................... 58
3.1. Nhu cầu hoàn thiện thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh, thương mại
từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng ...................................................................... 58


3.2. Phương hướng hoàn thiện thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh,
thương mại từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng ................................................... 60
3.3. Các giải pháp hoàn thiện thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh, thương
mại từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng ............................................................... 62
KẾT LUẬN .................................................................................................... 71
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BLTTDS

: Bộ luật tố tụng dân sự

HĐXX

: Hội đồng xét xử



Thống kê số vụ án tranh chấp về KDTM đã giải quyết
từ năm 2012-2016
Thống kê số vụ án tranh chấp về KDTM đã giải quyết
của ngành Tòa án nước ta từ năm 2012-2016

Trang

45

46


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Số hiệu

Tên biểu đồ

biểu đồ

Trang

Biểu đồ số liệu thụ lý giải quyết sơ thẩm các vụ án
Biểu đồ 2.1. tranh chấp KDTM của ngành Tòa án thành phố Đà

45

Nẵng qua các năm
Biểu đồ số liệu thụ lý giải quyết sơ thẩm các vụ án
Biểu đồ 2.2. tranh chấp KDTM của ngành Tòa án nước ta qua

rườm rà hay thời gian giải quyết kéo dài, việc bảo mật thông tin không được
1


đảm bảo, các quy định của pháp luật chưa phù hợp, dẫn đến việc áp dụng
không đạt được tính thuyết phục; hướng dẫn của ngành không thống nhất,
quan điểm giải quyết không thống nhất giữa các cấp giải quyết, điều đó làm
cho hoạt động xét xử của Toà án gặp nhiều khó khăn vướng mắc. Mặc dù Bộ
luật Tố tụng dân sự năm 2015 đã được ban hành nhưng các quy định của pháp
luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp KDTM của Tòa án vẫn chưa được
khắc phục. Hơn nữa, trong Nhà nước pháp quyền cũng đòi hỏi hoạt động xét
xử của Toà án phải đảm bảo công minh, nhanh chóng, chính xác và kịp thời
tránh tình trạng tồn đọng án, giải quyết án kéo dài, dễ gây phiền hà, mệt mỏi
cho các bên đương sự.
Trước những yêu cầu của thực tiễn, việc tiếp tục nghiên cứu các quy
định của pháp luật về thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết các vụ án
KDTM nhằm góp phần làm sáng tỏ thêm về lý luận cũng như thực tiễn, tìm ra
những hạn chế, vướng mắc trong quy định pháp luật và thực tiễn thi hành, từ
đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả công
tác giải quyết các vụ án kinh tế theo tinh thần cải cách tư pháp là hết sức cần
thiết và rất được quan tâm trong khoa học pháp lý ở Việt Nam hiện nay. Bên
cạnh đó, sự gia tăng không ngừng của các tranh chấp trong lĩnh vực KDTM
ngày càng đa dạng và phức tạp, đòi hỏi sự không ngừng nghiên cứu và làm
mới các yêu cầu luật pháp cũng như chuyên môn trong lĩnh vực giải quyết
tranh chấp loại này để giải quyết ổn thỏa, đảm bảo quyền lợi cho các bên là
việc làm không phải đơn giản. Do vậy, tác giả đã chọn đề tài “Thủ tục giải
quyết các vụ án kinh doanh thương mại từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng” làm
luận văn thạc sĩ Luật học của mình.
2. Tình hình nghiên cứu của đề tài
Liên quan đến đề tài thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại

không trùng lặp với các công trình đã công bố, cả ý nghĩa cả về lý luận và
thực tiễn.

3


3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu các quy định của pháp luật hiện hành liên quan
trực tiếp đến vấn đề thủ tục giải quyết các vụ án KDTM tại Tòa án để đưa ra
các giải pháp nâng cao hiệu quả của pháp luật về thủ tục giải quyết các vụ án
KDTM tại tòa án nói riêng và pháp luật giải quyết tranh chấp về KDTM nói
chung nhằm đảm bảo mọi tranh chấp KDTM đều được giải quyết một cách
thuận lợi và triệt để.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, Luận văn có nhiệm vụ làm sáng
tỏ các vấn đề cơ bản sau:
- Hệ thống được cơ sở lí luận về thủ tục giải quyết các vụ án KDTM tại
Tòa án. Đây là cơ sở để hiểu rõ hơn về đặc điểm, vai trò cũng như các quy
định của pháp luật về thủ tục giải quyết các vụ án KDTM.
- Phân tích nội dung các quy định của pháp luật hiện hành về thủ tục giải
quyết các vụ án KDTM tại Toà án, vướng mắc trong quy định của pháp luật
cũng như thực tiễn thi hành pháp luật tại thành phố Đà Nẵng. Trên cơ sở đó
chỉ ra những bất cập, hạn chế, vướng mắc trong thực thi pháp luật về thủ tục
giải quyết các vụ án KDTM tại Toà án.
- Hoàn thiện pháp luật về thủ tục giải quyết các vụ án KDTM tại Toà án
nhằm hoàn thiện công cụ pháp lý trong lĩnh vực kinh doanh, tiền đề cho cải
cách tư pháp, tiến tới xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, xã hội
dân chủ, bình đẳng, văn minh.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

khái niệm tranh chấp KDTM; khái niệm thủ tục giải quyết tranh chấp KDTM,
đặc điểm, vai trò của thủ tục giải quyết các vụ án KDTM; khái niệm thủ tục
giải quyết tranh chấp KDTM tại Tòa án, đặc điểm của thủ tục giải quyết các
vụ án KDTM tại Tòa án; các yếu tố cấu thành thủ tục giải quyết các vụ án

5


KDTM; thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh, thương mại theo pháp luật
của một số nước trên thế giới.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Luận văn đã đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của
pháp luật về thủ tục giải quyết các vụ án KDTM tại Tòa án góp phần nâng cao
hiệu quả hoạt động xét xử của Tòa án tại thành phố Đà Nẵng nói riêng và cả
nước nói chung.
7. Cơ cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung
của luận văn gồm có ba chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận và lịch sử về thủ tục giải quyết các vụ
án kinh doanh thương mại
Chương 2: Thực trạng pháp luật về thủ tục giải quyết các vụ án kinh
doanh thương mại và thực tiễn áp dụng tại thành phố Đà Nẵng
Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện thủ tục giải quyết các
vụ án kinh doanh thương mại từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng

6


CHƢƠNG 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ VỀ THỦ TỤC

BLTTDS 2015 không dùng khái niệm “tranh chấp về hợp đồng kinh tế” như
Pháp lệnh giải quyết các vụ án kinh tế 1994 mà dùng khái niệm “tranh chấp
về kinh doanh, thương mại”.
Có thể nhận thấy rằng, khái niệm tranh chấp KDTM thực chất là những
mâu thuẫn phát sinh từ việc các chủ thể đăng ký kinh doanh có sự bất đồng
đến mức trái ngược nhau trong hoạt động kinh doanh, thương mại...gọi chung
là trong hoạt động KDTM.
Cách định nghĩa này mặc dù còn nhiều hạn chế song cũng đã chỉ ra
được bản chất của tranh chấp KDTM là mâu thuẫn, xung đột về những lợi ích
phát sinh khi tham gia các hoạt động KDTM. Tuy nhiên, phạm vi giữa mâu
thuẫn, xung đột và tranh chấp là khác nhau, chỉ khi nào mâu thuẫn và xung
đột lớn, đến mức không thể điều hòa thì tranh chấp mới xảy ra.
Ngoài các định nghĩa trên về tranh chấp kinh doanh thương mại thì Giáo
trình Luật Thương mại, tập 2 của trường Đại học Luật Hà Nội cũng đưa ra
quan điểm về tranh chấp thương mại: “Tranh chấp thương mại là những mâu
thuẫn (bất đồng hay xung đột) về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quá
trình thực hiện các họat động thương mại” [2]. Từ những phân tích trên, có
thể thấy hiện nay, vẫn chưa đưa ra được cách hiểu thống nhất, đặc biệt là chưa
có văn bản pháp lý nào quy định cụ thể khái niệm tranh chấp kinh doanh
thương mại mà mới chỉ dừng lại ở vấn đề quan điểm của một số tác giả trên
cơ sở tiếp cận nó thông qua luật nội dung và luật tố tụng.
Như vậy, có thể hiểu khái niệm tranh chấp KDTM là những mâu thuẫn,
bất đồng giữa các chủ thể phát sinh trong việc thực hiện các hoạt động có liên
quan đến lĩnh vực kinh doanh, đầu tư và thương mại. Và có thể định nghĩa

8


một cách ngắn gọn đối với tranh chấp KDTM như sau: “Tranh chấp KDTM
là những mâu thuẫn, bất đồng hay xung đột về quyền lợi và nghĩa vụ giữa các

hình thức, thủ tục thích hợp tiến hành các giải pháp nhằm loại bỏ những mâu
thuẫn, xung đột, bất đồng về lợi ích kinh tế nhằm bảo vệ quyền và lợi ích
chính đáng của mình. Pháp luật giải quyết tranh chấp KDTM là các quy định
điều chỉnh quy trình tiến hành giải quyết các tranh chấp KDTM, bao gồm
các quy trình từ khi có tranh chấp đến khi quá trình giải quyết tranh chấp
hoàn thiện.
Vậy nên, có thể định nghĩa khái niệm giải quyết các vụ án kinh doanh
thương mại như sau: “Giải quyết các vụ án KDTM là quá trình phân xử để
làm rõ quyền và nghĩa vụ hợp pháp của các bên, buộc bên vi phạm nghĩa vụ
phải thực hiện trách nhiệm của mình đối với bên bị vi phạm, việc giải quyết
tranh chấp KDTM được tiến hành khi có ít nhất một bên cho rằng mình có
quyền lợi hợp pháp bị bên kia xâm phạm và có yêu cầu được giải quyết. Kết
quả là các quyền và nghĩa vụ của các bên được xác định lại hoặc mâu thuẫn
hay xung đột giữa các bên được dung hòa thông qua các phán quyết của
người đứng ra giải quyết tranh chấp”.
1.2. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của thủ tục giải quyết các vụ án kinh
doanh thƣơng mại tại Tòa án
1.2.1. Khái niệm, đặc điểm của thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh
thương mại tại Tòa án
Thủ tục giải quyết các vụ án KDTM bằng Tòa án là hình thức giải quyết
các tranh chấp thuộc phạm vi hoạt động KDTM do cơ quan tài phán của nhà
nước thực hiện, mang ý chí quyền lực nhà nước, được tiến hành theo trình tự,
thủ tục nghiêm ngặt, chặt chẽ, các phán quyết của Tòa án mang tính cưỡng
chế cao, được cơ quan Nhà nước bảo đảm thi hành bằng sức mạnh cưỡng chế
của Nhà nước có hiệu lực giá trị pháp lý cao, buộc các bên phải thực hiện.
 Bản chất của thủ tục giải quyết tranh chấp KDTM bằng Tòa án:

10




Quy trình giải quyết tranh chấp KDTM chịu sự chi phối bởi các quy định
pháp luật nội dung cụ thể của từng loại tranh chấp mà không phụ thuộc vào ý
chí của các bên đương sự hay Hội đồng xét xử. Tòa án giải quyết tranh chấp
theo nguyên tắc xét xử công khai, minh bạch và chỉ tuân theo pháp luật.
Thứ tư, bản án hay quyết định có hiệu lực của Tòa án bắt buộc thi hành
đối với các bên và có thể được cưỡng chế thi hành nếu các bên không tự
nguyện thi hành. Đây là đặc điểm khác biệt với các phương thức giải quyết
tranh chấp KDTM bằng hòa giải, thương lượng hay trọng tài thương mại.
So sánh với các phương thức giải quyết tranh chấp khác như hòa giải,
thương lượng hay trọng tài thương mại thì việc thực hiện nội dung giải quyết
tranh chấp chủ yếu dựa trên sự tự nguyện, tôn trọng và tự định đoạt của các
bên chứ chưa có một cơ chế cưỡng chế thi hành. Đây chính là điềm khác biệt
so với phương thức giải quyết tranh chấp tại Tòa án. Thủ tục giải quyết tranh
chấp KDTM tại Tòa án được thực hiện theo quy định của pháp luật, do cơ
quan quyền lực Nhà nước thực hiện, mang tính pháp lý cao và có thể được
cưỡng chế thi hành nếu các bên không tự nguyện thi hành.
1.2.3. Vai trò của thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh, thương mại
Thứ nhất, thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh, thương mại là một
phương thức giải quyết các tranh chấp, mâu thuẩn, xung đột giữa các bên khi
một bên cho rằng lợi ích của mình bị xâm phạm.
Thủ tục giải quyết tranh chấp KDTM bằng Tòa án thường phát sinh khi
một trong các bên cho rằng quyền và lợi ích của mình bị xâm phạm nên khởi
kiện ra Tòa án yêu cầu tòa án giải quyết các tranh chấp và là một trong các
phương thức giải quyết tranh chấp được các bên tranh chấp lựa chọn. Qua đó,
buộc bên vi phạm nghĩa vụ buộc phải thực hiện trách nhiệm với bên bị vi
phạm, khôi phục lại tình trạng ban đầu.
Thứ hai, giúp các bên giải quyết các tranh chấp nhanh chóng, có hiệu

12

13


1.3. Nội dung thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh, thƣơng mại
Để hình thành nên thủ tục giải quyết các vụ án KDTM tại Tòa án thì cần
phải tiến hành theo trình tự, thủ tục, các bước tiến hành để giải quyết một vụ
án dựa trên các quy định của pháp luật về nội dung và hình thức thực hiện. Cụ
thể, bao gồm các bước bắt đầu từ giai đoạn khởi kiện và thụ lý vụ án kinh
doanh thương mại, giai đoạn hòa giải và chuẩn bị xét xử tại Tòa án, giai đoạn
đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm, giai đoạn kháng cáo của đương sự, kháng nghị
của VKS nếu như đương sự không đồng ý với bản án của Tòa sơ thẩm đã
tuyên hay phát hiện vi phạm thủ tục tố tụng trong quá trình giải quyết, giai
đoạn xét xử phúc thẩm và cuối cùng là giai đoạn thi hành án.
Trong quá trình giải quyết, các cơ quan Tòa án cũng như đương sự phải
chấp hành chặt chẽ các quy định từ khi phát sinh tranh chấp đến khi quá trình
giải quyết tranh chấp kết thúc:
Giai đoạn khởi kiện và thụ lý vụ án kinh doanh thương mại
Đây là giai đoạn đầu tiên để bắt đầu quy trình giải quyết mỗi tranh chấp,
một trong các bên có quyền đưa Đơn khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết
tranh chấp của họ, yêu cầu hoặc buộc bên còn lại phải thực hiện nghĩa vụ đối
với mình. Quyền khởi kiện của cá nhân, tổ chức chỉ phát sinh khi các lợi ích
của họ bị xâm phạm, khi họ thực hiện hành vi khởi kiện đến Tòa án yêu cầu
cơ quan Tòa án trực tiếp phân định đúng sai cũng như để bảo vệ các quyền lợi
của họ. Việc khởi kiện của người khởi kiện được thực hiện bởi hành vi gửi
đơn khởi kiện đến Tòa án. Đơn khởi kiện là hình thức biểu đạt yêu cầu của
người khởi kiện đến Tòa án nhằm mục đích yêu cầu Tòa án giải quyết mâu
thuẫn phát sinh trong hoạt động KDTM. Đơn khởi kiện phải thể hiện rõ nội
dung vụ việc và những yêu cầu của người khởi kiện đối với Tòa án, và là cơ
sở quan trọng để Tòa án xem xét, quyết định việc có thụ lý hay không thụ lý.
Hình thức và nội dung đơn khởi kiện được quy định chung BLTTDS.

tòa công khai.

15


Trong giai đoạn này, hồ sơ sẽ được phân cho Thẩm phán thụ lý nghiên
cứu để tiến hành xét xử vụ án và Thẩm phán thụ lý có thể yêu cầu các bên
thực hiện các công việc sau: yêu cầu các bên xuất trình thêm các giấy tờ, tài
liệu cần thiết liên quan đến vụ việc; triệu tập lên Tòa án để lấy lời khai hoặc
để đối chất; triệu tập đến để hòa giải. Nếu các bên tranh chấp hòa giải được
với nhau thì Tòa án sẽ lập biên bản hòa giải thành và ra quyết định công nhận
sự thỏa thuận của các bên. Trường hợp hòa giải không thành thì Tòa án lập
biên bản hòa giải không thành và ra quyết định đưa vụ án ra xét xử. Tuy
nhiên, cũng có một số trường hợp không được hòa giải hoặc không tiến hành
hòa giải được. Khi vụ án ở trong trường hợp không thể hòa giải được thì Tòa
án quyết định đưa vụ án ra xét xử mà không cần phải hòa giải.
Thực tiễn công tác xét xử cho thấy đặc biệt là ở cấp sơ thẩm, hòa giải là
giai đoạn hết sức quan trọng, từ đây có thể cho thấy mức độ mâu thuẫn của
tranh chấp cũng như khả năng hàn gắn mâu thuẫn của các bên tranh chấp, đòi
hỏi người giải quyết phải nỗ lực, các bên phải có thiện chí tháo gỡ mâu thuẫn.
Tuy nhiên, kỹ năng hòa giải và đứng ở vị trí trung gian giải quyết vụ án của
các thẩm phán hiện nay lại không được hướng dẫn, đào tạo có bài bản cho các
thẩm phán. Việc hòa giải hiện nay hoàn toàn dựa vào kinh nghiệm của các
Thẩm phán. Xu hướng chung của các thẩm phán là hướng tới việc làm rõ
đúng sai giữa các doanh nghiệp; chưa hoặc chưa biết quan tâm đúng mức đến
vấn đề mà các đương sự hướng tới là lợi nhuận (nhiều hay ít nhưng phải có
lợi) đó là điều kiện tiên quyết để đi tới xu hướng nhân nhượng hợp tác trong
kinh doanh của các bên đương sự. Nếu việc hòa giải không thành có thể dẫn
đến căng thẳng, khi hòa giải không thành thì mâu thuẫn sẽ tăng lên bội phần
và việc thúc đẩy sự thương lượng tự thỏa thuận giữa các đương sự trong các

người đại diện hợp pháp của đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện
có quyền kháng cáo bản án sơ thẩm, quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án
dân sự, quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự của Tòa án cấp sơ thẩm

17