VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN HỒNG NHUNG

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH TRỢ GIÚP PHÁP LÝ
CHO NGƢỜI NGHÈO TỪ THỰC TIỄN
QUẬN THANH XUÂN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành: Chính sách công
Mã số: 60 34 04 02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI, 2017


Công trình đƣợc hoàn thành tại
Học viện Khoa học Xã hội
Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS.TS Võ Khánh Vinh

Phản biện 1: GS.TS Lê Ngọc Hùng

Phản biện 2: TS. Trần Thị Minh Thi

Luận văn đƣợc bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn, họp tại Học viện
Khoa học Xã hội – Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam.
Vào hồi: 14 giờ 00 ngày 24 tháng 5 năm 2017.


vực trợ giúp, câu lạc bộ trợ giúp, hợp tác về trợ giúp và các kết quả đạt
được sau 10 năm cùng các khó khăn và định hướng phát triển TGPL,...

1


Kỷ yếu Hội thảo “Trợ giúp pháp lý cho người yếu thế” do
Viện nghiên cứu chính sách pháp luật và phát triển phối hợp với Đại
sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam tổ chức với các bài tham luận tập trung
vào phân tích thực trạng hoạt động TGPL tại Việt Nam, các vấn đề
quan trọng, những tồn tại khó khăn trong hoạt động TGPL, đặc biệt
là TGPL cho người yếu thế,...
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu kể trên đã nghiên cứu
chính sách TGPL nói chung và chính sách TGPL cho người nghèo
nói riêng, làm rõ được nhiều nội dung như: khái niệm TGPL, người
nghèo; v.v. Có thể khẳng định dù đã có nhiều công trình nghiên cứu
đi sâu phân tích chính sách TGPL cho người nghèo nói chung và các
địa phương nói riêng nhưng cho đến nay chưa có một nghiên cứu
khoa học nào nghiên cứu về thực hiện chính sách TGPL cho người
nghèo từ thực tiễn quận Thanh Xuân, Hà Nội. Vì vậy, đề tài không
trùng với các công trình đã công bố, đã biết.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Làm rõ vấn đề lý luận và thực tiễn về chính sách TGPL cho
người nghèo; qua khảo sát, đánh giá thực trạng thực hiện chính sách
TGPL ở quận Thanh Xuân, luận văn đề xuất các giải pháp nhằm tăng
cường thực hiện chính sách TGPL cho người nghèo trên địa bàn quận
Thanh Xuân, Hà Nội.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Thứ nhất, làm rõ những khái niệm cơ bản liên quan đến thực hiện

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
6.1. Ý nghĩa về lý luận
Đề tài góp phần làm rõ thêm những vấn đề lý luận về chính sách
TGPL, thực hiện chính sách TGPL cho người nghèo đô thị và nhu cầu
TGPL của người nghèo đô thị ở nước ta trong giai đoạn hiện nay.
6.2. Ý nghĩa về thực tiễn
Các giải pháp của đề tài trực tiếp góp phần nâng cao hiệu lực
và hiệu quả thực hiện chính sách TGPL cho người nghèo từ thực tiễn
quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội. Bên cạnh đó, kết quả nghiên
cứu của đề tài có giá trị tham khảo đối với các địa phương có điều
3


kiện tương đồng như quận Thanh Xuân trong thực hiện chính sách
TGPL cho người nghèo. Ngoài ra, luận văn có thể được sử dụng làm
tài liệu tham khảo để nghiên cứu, giảng dạy,v.v.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo,
nội dung chính của luận văn được kết cấu thành 3 chương:
Chương 1. Những vấn đề lý luận về thực hiện chính sách trợ
giúp pháp lý cho người nghèo
Chương 2. Thực trạng thực hiện chính sách trợ giúp pháp lý
cho người nghèo trên địa bàn quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội
Chương 3.Quan điểm và giải pháp tăng cường thực hiện trợ
giúp pháp lý cho người nghèo từ thực tiễn quận Thanh Xuân, thành
phố Hà Nội

4



nâng cao ý thức pháp luật và ứng xử pháp luật của công dân trong
5


quan hệ đời sống hàng ngày...; cần nghiên cứu lập hệ thống dịch vụ
tư vấn pháp luật không lấy tiền để hướng dẫn nhân dân sống và làm
việc theo pháp luật”; Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành
Trung ương Đảng khoá VIII khẳng định cần “tổ chức hình thức tư
vấn pháp luật cho các cơ quan, tổ chức và nhân dân, tạo điều kiện
cho người nghèo được hưởng dịch vụ tư vấn pháp luật miễn phí…”.
1.1.3.Vai trò của chính sách trợ giúp pháp lý
- Là công cụ để nhà nước thực hiện nghĩa vụ đối với công dân
của mình.
- Đảm bảo công bằng xã hội, quyền dân chủ của công dân.
- Góp phần nâng cao trình độ dân trí pháp lý cho người dân.
1.2. Đặc điểm, vai trò và nội dung thực hiện chính sách trợ
giúp pháp lý
1.2.1. Đặc điểm của thực hiện chính sách trợ giúp pháp lý
- Đối tượng được TGPL là người yếu thế trong xã hội bao
gồm: người nghèo; người có công với cách mạng; người già cô đơn;
người tàn tật và trẻ em không nơi nương tựa; người dân tộc thiểu số
thường trú ở vùng có điều kiện KT - XH đặc biệt khó khăn, nạn nhân
theo quy định của pháp luật phòng, chống mua bán người.
- Nhà nước giữ vai trò nòng cốt trong việc thực hiện chính
sách TGPL.
- Chính sách TGPL là hoàn toàn miễn phí cho đối tượng được
hưởng.
1.2.2. Vai trò của thực hiện chính sách trợ giúp pháp lý
trong việc giảm nghèo đô thị
Một là, thực hiện TGPL cho người nghèo giúp rút ngắn

- Tham gia tố tụng;
- Đại diện ngoài tố tụng;
- Các hình thức trợ giúp pháp lý khác.
Về QLNN về thực hiện chính sách TGPL: Xây dựng, ban hành,
hướng dẫn và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về
TGPL; xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển TGPL; Ban hành và
tổ chức thực hiện các quy định về chuyên môn, nghiệp vụ, tiêu
chuẩn, chế độ, chính sách, quy tắc nghề nghiệp TGPL;...

7


1.3. Quy trình thực hiện các hoạt động trợ giúp pháp lý cho
ngƣời nghèo
1.3.1. Quy trình cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho
người nghèo theo các hình thức trợ giúp pháp lý cho người nghèo
Hoạt động cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người nghèo
theo các hình thức TGPL được quy định tại Luật Trợ giúp pháp lý
năm 2006 và Nghị định số 07/2007/NĐ-CP ngày 12/01/2007, Nghị
định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật
Trợ giúp pháp lý như sau:
* Về tư vấn pháp luật
- Tư vấn pháp luật được thực hiện bằng miệng hoặc bằng văn
bản; tư vấn trực tiếp, bằng thư tín, điện tín hoặc thông qua phương
tiện thông tin khác; thông qua TGPL lưu động, sinh hoạt chuyên đề
pháp luật,…
- Đối với vụ việc phức tạp, cần có thời gian nghiên cứu, xác
minh hoặc vụ việc thiếu những giấy tờ, tài liệu có liên quan thì người
thực hiện TGPL phải viết phiếu hẹn hoặc yêu cầu bổ sung các giấy
tờ, tài liệu còn thiếu.

nhiệm trước pháp luật về việc cử người thực hiện đại diện ngoài tố
tụng, bảo đảm tiêu chuẩn theo quy định của pháp luật về TGPL.
- Trong trường hợp phải thay đổi người thực hiện TGPL,
Trung tâm hoặc Chi nhánh có trách nhiệm cử người đủ tiêu chuẩn để
tiếp tục thực hiện vụ việc TGPL.
Ngoài ra còn có các hình thức TGPL khác như: Trong trường
hợp người được TGPL không thể tự mình thực hiện được các công việc
có liên quan đến thủ tục hành chính trong quá trình thực hiện các quyền
và nghĩa vụ cơ bản của công dân thì Trung tâm, Chi nhánh cử Trợ giúp
viên pháp lý hoặc luật sư là cộng tác viên giúp đỡ họ thực hiện.
1.3.2. Quy trình thành lập, củng cố và tổ chức sinh hoạt câu
lạc bộ trợ giúp pháp lý cho người nghèo
- Câu lạc bộ Trợ giúp pháp lý chịu sự QLNN của Ủy ban
nhân dân cấp xã.
- Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định thành lập và
phê duyệt Điều lệ của Câu lạc bộ Trợ giúp pháp lý trên cơ sở Điều

9


lệ mẫu về Câu lạc bộ Trợ giúp pháp lý do Bộ trưởng Bộ Tư pháp
ban hành.
1.3.3. Hoạt động tuyên truyền, phổ biến các chế độ chính
sách quy định pháp luật đến người nghèo
Để nâng cao trình độ hiểu biết pháp luật cho nhân dân, Cục
Trợ giúp pháp lý và các Trung tâm Trợ giúp pháp lý đã in nhiều loại
tờ gấp pháp luật, cẩm nang pháp luật về các lĩnh vực: hình sự, tố tụng
hình sự, khiếu nại, tố cáo; xử phạt vi phạm hành chính; tố tụng hành
chính; hôn nhân và gia đình; hộ tịch; công chứng; giám định; hợp
đồng dân sự; thừa kế; chính sách đối với người có công... để phát

lạc bộ Trợ giúp pháp lý.
1.4. Các yếu tố tác động đến thực hiện chính sách trợ giúp
pháp lý cho ngƣời nghèo
1.4.1. Yếu tố năng lực của chủ thể trợ giúp pháp lý
Thứ nhất, về chất lượng nguồn nhân lực thực hiện chính sách
TGPL cho người nghèo.
Thứ hai, về nguồn kinh phí thực hiện.
Thứ ba, cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất phục vụ hoạt động
TGPL.
Thứ tư, yếu tố thuộc về đặc trưng của người nghèo đô thị.
1.4.2. Yếu tố nội dung pháp luật
Nội dung pháp luật không chỉ là yếu tố tác động chính sách
TGPL cho người nghèo mà còn tác động đến toàn bộ các chính sách
khác. Luật là cơ sở pháp lý quan trọng và cao nhất cho toàn bộ hoạt
động TGPL. Pháp luật giúp giới hạn phạm vi hoạt động TGPL; là
điều kiện ràng buộc đối với toàn bộ quá trình thực hiện mục tiêu của
chính sách TGPL.
Chất lượng của pháp luật ảnh hưởng đến nhiều yếu tố khác
như: hiệu quả thực hiện chính sách, động lực của những người tổ
chức thực hiện chính sách TGPL. Nếu chất lượng của pháp luật tốt
thì sẽ tác động tốt đến những yếu tố trên và ngược lại.

11


Kết luận Chƣơng 1
Ở Chương 1, tác giả đã đi sâu phân tích các khái niệm cơ bản
về chính sách TGPL cho người nghèo như: khái niệm chính sách,
TGPL, chính sách TGPL cho người nghèo,... qua đó, tác giả khái
quát đặc điểm cũng như nội dung, vai trò của chính sách TGPL cho

Tại thời điểm tháng 4/2016, toàn quận Thanh Xuân có: 162 hộ
nghèo với 479 nhân khẩu chiếm tỷ lệ 0,25% dân số; 79 hộ cận nghèo
với 265 nhân khẩu chiếm tỷ lệ 0,12% dân số; phường có tỷ lệ hộ
nghèo cao nhất là phường Nhân Chính 30/10.980 hộ chiếm tỷ lệ
0,27%. Ngoài ra còn có 26 hộ có mức sống trung bình.
Đối tượng người nghèo trên địa bàn quận rất đa dạng như:
người già yếu không có khả năng tự phục vụ; người mắc bệnh hiểm
nghèo không có khả năng lao động; người khuyết tật nặng, đặc biệt
nặng; người cô đơn; trẻ em đang đi học sống trong gia đình bố, mẹ
mắc bệnh hiểm nghèo không có khả năng lao động,…
2.2. Thực trạng tổ chức thực hiện chính sách trợ giúp pháp
lý cho ngƣời nghèo tại quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội
2.2.1. Về chủ thể thực hiện chính sách trợ giúp pháp lý cho
người nghèo trên địa bàn quận Thanh Xuân
* Trung tâm trợ giúp pháp lý Nhà nước thành phố Hà Nội
Trung tâm có 04 phòng nghiệp vụ và 11 chi nhánh đặt tại địa
bàn các quận, huyện và thị xã trên toàn thành phố. Cơ cấu tổ chức, bộ
máy của Trung tâm có:
- Ban Giám đốc: 01 Giám đốc và 04 Phó Giám đốc
- 03 Trưởng phòng, 03 Phó phòng nghiệp vụ; 11 Trưởng Chi nhánh
- 31 Trợ giúp viên pháp lý.
- Tổng số cán bộ, viên chức và người lao động hiện có là 84
cán bộ, viên chức, người lao động.
- Ngoài ra, để đảm bảo yêu cầu thực hiện nhiệm vụ Trung tâm
đã ký hợp đồng cộng tác với 357 Cộng tác viên trên toàn địa bàn
thành phố, trong đó 228 người là luật sư, 129 người là cán bộ cơ quan
cấp thành phố, cơ quan cấp huyện, cấp xã và một số cán bộ trong các
hội, đoàn thể khác.

13

Hiện nay trên địa bàn quận chưa có câu lạc bộ Trợ giúp pháp
lý nào. Trợ giúp pháp lý mới chỉ dừng lại ở việc Hội Phụ nữ phối hợp

14


với cán bộ Phòng Tư pháp xuống các phường trao đổi các vấn đề về
pháp luật cho người nghèo.
Đây là một bất cập lớn trong việc thực hiện chính sách TGPL
cho người nghèo trên địa bàn quận. Thực tế từ nhiều địa phương khác
cho thấy, mô hình câu lạc bộ Trợ giúp pháp lý đã giúp người dân
hiểu cặn kẽ về pháp luật hơn, họ có thể hỏi sâu, hỏi kỹ hơn các cán
bộ TVPL. Hình thức này còn giúp người dân tiết kiệm được thời gian
cũng như chi phí đi lại thay vì việc phải đến Trung tâm Trợ giúp
pháp lý Nhà nước hay Phòng Tư pháp,…
* Hoạt động tuyên truyền, phổ biến các chế độ chính sách,
quy định pháp luật đến người nghèo
Trung tâm tiếp tục phối hợp với các cơ quan truyền thông,
tuyên truyền về hoạt động TGPL; thực hiện chuyên mục: TGPL với
các đối tượng chính sách trên địa bàn thành phố Hà Nội đăng tải trên
báo Pháp luật & Xã hội, báo Kinh tế - Đô thị hàng tuần, thực hiện
truyền thông qua việc biên soạn, in ấn và phát hành tờ gấp pháp luật
cho người dân.
Phòng Tư pháp phối hợp với Phòng Lao động - Thương binh
và Xã hội tổ chức các buổi truyền thông cấp quận và cấp phường trên
phương tiện thông tin đại chúng về giảm nghèo; phát tờ rơi và ấn
phẩm thông tin, tuyên truyền về Chương trình được phát hành;…
Ngoài ra, Phòng Tư pháp đã tham mưu cho UBND quận ban
hành Kế hoạch phổ biến giáo dục pháp luật năm 2015 trên địa bàn
quận và hướng dẫn các phường xây dựng kế hoạch triển khai thực

31/12/2015 Trung tâm đã ký hợp đồng và cấp thẻ cộng tác viên
cho 357 người; Trong đó có: 228 người là luật sư và 129 người có
trình độ và kiến thức pháp luật khác.
Trong năm 2016, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước Hà
Nội đã tổ chức 06 hội nghị tập huấn: Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi,
bổ sung năm 2014 và một số văn bản hướng dẫn thi hành; Nghị
định 80/2015/NĐ-CP ngày 17/9/2015 và một số văn bản hướng
dẫn thực hiện nội dung Nghị định của Chính phủ;... Tổ chức 09
buổi sinh hoạt chuyên đề pháp luật đối với các Trợ giúp viên pháp
lý, chuyên viên theo chuyên đề “Các tội phạm xâm phạm tính

16


mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người”; chuyên đề
“Pháp luật về bình đẳng giới,…
* Phòng Tư pháp, UBND quận Thanh Xuân, thành phố
Hà Nội
Năm 2015, Phòng Tư pháp quận Thanh Xuân đã tổ chức 10
buổi tập huấn cho cán bộ phường, tổ trưởng tổ dân phố,… với các
nội dung: kỹ năng xử phạt vi phạm hành chính thực hiện Nghị
quyết số 07 và 08 của HĐND Thành phố; Luật Hôn nhân và gia
đình năm 2014;...
Năm 2016, cán bộ Phòng Tư pháp đã tham gia tập huấn
nghiệp vụ công tác Tư pháp – Hộ tịch theo kế hoạch năm 2016 do
Sở Tư pháp Hà Nội tổ chức tại Trung tâm bồi dưỡng chính trị
quận cho cán bộ, công chức phòng Tư pháp, cán bộ Tư pháp – Hộ
tịch và cán bộ 1 cửa của UBND 11 phường; tham gia buổi tập
huấn, hướng dẫn sử dụng phần mềm quản lý và đánh giá về kiểm
soát thủ tục hành chính do Sở Tư pháp tổ chức tại Hội trường

tới các tầng lớp nhân dân;….
Năm 2016, Phòng Tư pháp phối hợp với UBMTTQ quận,
HĐND quận tổ chức 02 hội nghị phổ biến về Luật Bầu cử Quốc Hội
và HĐND các cấp cho 530 người tham dự; tham mưu với Hội đồng
phối hợp, phổ biến giáo dục pháp luật quận in 60.000 tờ gấp tuyên
truyền một số nội dung cơ bản Luật Bầu cử Quốc Hội và HĐND các
cấp phát tới tổ chức, công dân trên địa bàn quận.
* Kết quả kiểm tra, giám sát hoạt động trợ giúp pháp lý cho
người nghèo
Về đánh giá chất lượng vụ việc tham gia tố tụng và đại diện
ngoài tố tụng, Trung tâm đã tiếp nhận, đánh giá chất lượng đối với
127 vụ việc TGPL trong lĩnh vực tham gia tố tụng và đại diện ngoài
tố tụng hoàn thành. Qua kiểm tra, đánh giá 100% vụ việc đều đạt chất
lượng và chất lượng tốt.
Về công tác của Hội đồng phối hợp liên ngành, Trung tâm
phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng: Cơ quan điều tra, Viện
kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân các cấp đẩy mạnh công tác
TGPL trong hoạt động tố tụng cho các đối tượng được hưởng TGPL.

18


2.4. Đánh giá kết quả thực hiện chính sách trợ giúp pháp lý
cho ngƣời nghèo tại quận Thanh Xuân và nguyên nhân
2.4.1. Những thành tựu chính
Thứ nhất, các kết quả thực hiện chính sách TGPL cho người
nghèo trên địa bàn quận Thanh Xuân đã phần nào khẳng định quyết
tâm của Đảng và Nhà nước ta trong bảo đảm quyền được TGPL của
công dân, bảo vệ các quyền con người,...
Thứ hai, người nghèo tại quận đã được bảo vệ quyền và lợi ích

- Chưa có quy định cụ thể về trách nhiệm và quyền hạn của
UBND quận/huyện về TGPL.
- Kinh phí thực hiện chính sách TGPL cho người nghèo còn eo
hẹp và chưa phân bổ hợp lý.
* Nguyên nhân chủ quan
- Nhận thức của người thực hiện TGPL, chính quyền địa
phương và người dân còn hạn chế.
- Năng lực, trình độ của người thực hiện TGPL và cán bộ Tư
pháp quận, phường còn chưa đáp ứng được yêu cầu.
- Việc huy động, khuyến khích các tổ chức CT–XH, các doanh
nghiệp và toàn thể người dân tham gia TGPL cho người nghèo còn
chưa được chú trọng.
- Việc phối hợp thực hiện giữa các bên liên quan còn yếu kém.
- Công tác quản lý chất lượng vụ việc TGPL chưa hiệu quả.
Kết luận Chƣơng 2
Ở Chương 2, tác giả đã đi sâu phân tích tình hình thực hiện
chính sách TGPL cho người nghèo trên địa bàn quận Thanh Xuân
bước đầu đã nâng cao được ý thức chấp hành pháp luật, hiểu biết
pháp luật cho người nghèo. Tuy nhiên, các hoạt động TGPL trên địa
bàn quận vẫn còn một số hạn chế: nguồn nhân lực thực hiện chính
sách còn yếu kém; công tác tuyên truyền chưa chuyên sâu; sự tham
gia của các tổ chức CT – XH, các tổ chức đoàn thể, tổ chức nghề
nghiệp hầu như ít, v.v. Từ những ưu điểm, hạn chế trên, tác giả chỉ ra
nguyên nhân để làm căn cứ đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu
quả công tác thực hiện chính sách này.

20


CHƢƠNG 3. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG

21


- Xây dựng chính sách TGPL đặc thù cho người nghèo ở khu
vực đô thị.
- Cần có quy định cụ thể về trách nhiệm của các cơ quan trong
công tác phối hợp thực hiện TGPL.
- Tăng cường QLNN trong thực hiện chính sách TGPL cho
người nghèo.
- Đề cao tính dân chủ trong quá trình thực hiện chính sách.
- Xây dựng các chính sách nhằm huy động nguồn lực tài chính
từ xã hội, các tổ chức, doanh nghiệp và người dân.
3.2.2. Nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn cho đội ngũ
nhân lực thực hiện chính sách trợ giúp pháp lý cho người nghèo
- Đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ.
- Xây dựng đội ngũ trợ giúp viên pháp lý, luật sư, cộng tác
viên có trình độ chuyên môn cao.
- Kiện toàn tổ chức, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động
của bộ máy quản lý.
- Đẩy mạnh công tác cải cách hành chính trong lĩnh vực Tư
pháp nói chung và TGPL nói riêng.
- Tiến tới xây dựng và phát triển văn hóa TGPL cho người nghèo.
3.2.3. Tăng cường sự phối hợp giữa các nguồn lực để thực
hiện chính sách pháp lý cho người nghèo
- Tăng cường sự phối hợp giữa ngành Tư pháp với các ngành,
cơ quan có liên quan như Tòa án, Viện kiểm sát, Công an, v.v.
- Tăng cường mối quan hệ giữa ngành Tư pháp với các tổ chức
CT - XH và tổ chức xã hội - nghề nghiệp.
- Tăng cường sự phối hợp giữa Trung tâm Trợ giúp pháp lý với
các cơ quan chính quyền và tổ chức xã hội ở địa phương.