MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY
HỌC Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC

1.1.
1.2.
1.3.
1.4.
Chương 2:

2.1.
2.2.
Chương 3:

3.1.
3.2.

3

NỘI TRÚ TRUNG HỌC CƠ SỞ
Các khái niệm cơ bản
Mục tiêu, đặc điểm quản lý hoạt động dạy ở các trường
phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ sở
Nội dung quản lý hoạt động dạy học ở các trường Phổ
thông dân tộc nội trú trung học cơ sở
Nhân tố tác động đến quản lý hoạt động dạy học ở các

13
12

63
82

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

88

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

90

PHỤ LỤC

94


MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
Sức mạnh trí tuệ có thể giúp cá nhân con người trở nên tự tin hơn, độc lập
hơn và có khả năng giải quyết được những vấn đề đầy thách thức mà cuộc sống
luôn đặt ra. Không có quốc gia tiên tiến nào trên thế giới, để đạt tới những thành
tựu kinh tế xã hội như ngày nay, mà không có sự đầu tư vào giáo dục. ở nước ta
tầm quan trọng của giáo dục đối với sự phát triển kinh tế xã hội đã được Đảng và
Nhà nước xác định rất rõ. Đảng ta đặt con người ở vị trí trung tâm, con người vừa
là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển.
Trước yêu cầu của sự nghiệp đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và
đào tạo của nước ta hiện nay, đòi hỏi các nhà trường phải đổi mới toàn diện
GD, ĐT trong đó quan tâm đến phát triển đội ngũ giáo viên là một vấn đề
then chốt; Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI khẳng định: “Đổi

quản lý mục tiêu, nội dung chương trình dạy học, việc quản lý xây dựng và thực
hiện kế hoạch, quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên, quản lý hoạt động học
của học sinh và quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá và quản lý các điều kiện bảo
đảm cơ sở vật chất cho hoạt động giảng dạy của giáo viên và học tập của học
sinh ở các trường PTDTNT THCS tỉnh Hòa Bình vẫn còn những hạn chế, bất
cập, chất lượng giảng dạy của đội ngũ giáo viên chưa tương xứng với tiềm năng
của họ, chưa phát huy hết khả năng và năng lực sư phạm của đội ngũ các thầy
giáo, cô giáo của các trường PTDTNT THCS. Là hiệu phó nhà trường phụ trách
chuyên môn đang công tác ở trường PTDTNT THCS tỉnh Hòa Bình, bản thân
rất mong muốn góp phần nhỏ bé của mình vào nâng cao chất lượng giảng dạy và
quản lý hiệu quả hoạt động dạy học ở các trường PTDTNT THCS tỉnh Hòa
Bình. Xuất phát từ lý do trên, tôi chọn đề tài: “Quản lý hoạt động dạy học ở các
trường PTDTNT THCS tỉnh Hòa Bình” làm luận văn tốt nghiệp cao học.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Dạy học, quản lý HĐDH là vấn đề luôn thu hút sự quan tâm, nghiên
cứu của các nhà khoa học, nhà quản lý, nhà giáo trong nước và nước ngoài ở
nhiều góc độ khác nhau.
Ở một số nước trên thế giới, các nhà nghiên cứu giáo dục Liên Xô
trước đây thì khẳng định: Kết quả toàn bộ hoạt động quản lý của Nhà trường
phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý HĐDH của đội ngũ
3


giáo viên. P.V. Zimin, M.I.Konđakôp, N.I.Saxerđôtôp đi sâu nghiên cứu
lãnh đạo công tác giảng dạy, giáo dục trong Nhà trường và xem đây là khâu
then chốt trong hoạt động quản lý của hiệu trưởng. Quản lý HĐDH và quản
lý hoạt động học tập của người học là lĩnh vực được đặc biệt coi trọng. Ở
Vương quốc Anh và Australia (Ô-xtrây-li-a), người ta coi quản lý hoạt động
học tập là một “Hệ thống” trong đó có quản lý chất lượng; ở Hoa Kỳ, có một
bước ngoặt trong nhận thức về quản lý trong những năm 90 là quản lý học

Đình Hoan, Phạm Viết Vượng, Đặng Thành Hưng). Ngoài những tài liệu dưới
dạng sách, báo như đã nêu còn có thể kể đến rất nhiều luận văn thạc sỹ của
các tác giả sau: Nguyễn Văn Bê, Nguyễn Thị Hoa, Hoàng Văn Huân, Đỗ Thị
Kim Anh, Đỗ Văn Tải, Trầm Hữu Minh, Nguyễn Văn Thanh, Lê Sĩ Hải,
Nguyễn Đức Lợi, Nguyễn Đăng Khoa, Lê Minh Trí… Các tác giả này đều
chủ yếu tập trung nghiên cứu về biện pháp quản lý hoạt động dạy và học của
hiệu trưởng nhưng lại có sự khác nhau về cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu, về
phạm vi nghiên cứu và về địa bàn nghiên cứu. Như vậy, vấn đề quản lý giáo
dục, quản lý giảng dạy ở nhà trường từ lâu đã được các nhà nghiên cứu trong
và ngoài nước quan tâm. Xã hội càng phát triển thì vấn đề này càng được
quan tâm nhiều hơn, đặc biệt là của các nhà nghiên cứu giáo dục, ý kiến của
các nhà nghiên cứu có thể khác nhau nhưng điểm chung mà ta thấy trong các
công trình nghiên cứu của họ là: Khẳng định vai trò quan trọng của công tác
quản lý trong việc đảm bảo hoạt động và chất lượng giảng dạy, học tập ở các
cấp học, bậc học.
Tác giả Kim Văn Thanh với luận văn thạc sĩ: “Giải pháp quản lý chất
lượng dạy học ở Trường Sĩ quan Pháo binh” (2010), tiếp cận dưới góc độ khoa
học quản lý giáo dục, tác giả đã luận giải làm rõ các vấn đề lý luận, thực tiễn
quản lý chất lượng dạy học, đề xuất các giải pháp quản lý chất lượng dạy học,
trong đó đề cặp khá rõ nét quản lý hoạt động dạy của giáo viên với tư cách vừa
là chủ thể vừa là đối tượng quản lý, muốn nâng cao chất lượng giáo dục và đào
tạo phải nâng cao chất lượng HĐGD của đội ngũ giáo viên. Luận văn thạc sĩ:
“Biện pháp nâng cao chất lượng bài giảng chính trị ở các đơn vị tàu hải quân
hiện nay” (2011) của tác giả Nguyễn Duy Tư, tiếp cận dưới góc độ khoa học

5


giáo dục, tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn của vấn đề nghiên cứu, trong
đó nhấn mạnh: “Chất lượng bài giảng phụ thuộc lớn vào chất lượng hoạt động

Các tác giả đi sâu nghiên cứu ở các góc độ khác nhau của hoạt động
dạy học chỉ ra những yêu cầu và biện pháp quản lý hiệu quả hoạt động giảng
dạy của giáo viên nói chung và giáo viên ở các trường trung học cơ sở nói
riêng. Quản lý lao động sư phạm của đội ngũ giáo viên có vai trò rất quan
trọng trong các nội dung quản lý ở các trường đây chính là quản lý nhân sự,
nguồn lực giáo dục trong nhà trường nếu quản lý và phát huy tốt lực lượng
này sẽ góp phần quan trọng nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường.
Tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng: “Bất cứ hoàn cảnh nào dù khó khăn đến
đâu, ngành giáo dục cũng tìm mọi biện pháp mở trường, lớp (dài hạn, ngắn hạn,
cấp tốc, tập trung, phân tán, nhóm nhỏ…) để đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ” [2].
Tác giả Trần Quang Quý trong cuốn cẩm nang nâng cao năng lực và
phát triển đội ngũ giáo viên đã đề cập rất nhiều đến nghề thầy, người thầy,
năng lực sư phạm và con đường nâng cao năng lực sư phạm.
Các công trình nghiên cứu của các tác giả đã tập trung luận giải các vấn
đề, nội dung cơ bản như: Vai trò của quản lý, quản lý giáo dục; khái niệm về
quản lý, quản lý trường học; bản chất, chức năng, nguyên tắc và phương pháp
quản lý giáo dục; thông tin trong quản lý, công cụ quản lý giáo dục; hệ thống
giáo dục quốc dân; quản lý nhà nước về giáo dục; quản lý nhà trường; quản lý
tài chính, quản lý cơ sở vật chất kỹ thuật trong giáo dục và trường học; quản
lý chất lượng giáo dục; xây dựng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo
dục; xây dựng văn hóa trong quản lý giáo dục; đổi mới quản lý giáo dục; các
mô hình quản lý giáo dục; phân cấp trong quản lý giáo dục; thực trạng trong
công tác quản lý nhà nước về giáo dục; một số kinh nghiệm quốc tế về quản
lý giáo dục; quản lý giáo dục trong xu thế hội nhập và toàn cầu hóa.
Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động giảng dạy trên thế giới
và Việt Nam có ý nghĩa rất quan trọng giúp tác giả có cái nhìn tổng thể cần
được tiếp thu về quản lý hoạt động giảng dạy, chất lượng giảng dạy và quản
lý nâng cao chất lượng giảng dạy của đội ngũ giáo viên ở các nhà trường hiện
nay trong đó có các trường PTDTNT THCS trên địa bàn tỉnh Hòa Bình



8


Thời gian nghiên cứu khảo sát từ năm 2010 đến nay.
5. Giả thuyết khoa học
Chất lượng quản lý hoạt động dạy học ở các trường PTDTNT THCS
tỉnh Hòa Bình phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Vì vậy nếu chủ thể quản lý đưa ra
các biện pháp quản lý như: Nâng cao năng lực nhận thức cho các chủ thể
quản lý; Kế hoạch hóa quản lý hoạt động dạy học của giáo viên; Quản lý việc
thực hiện mục tiêu chương trình, nội dung và đổi mới phương pháp dạy học;
Quản lý bồi dưỡng và tự bồi dưỡng năng lực sự phạm cho giáo viên; Quản lý
tốt việc sử dụng cơ sở vật chất, trang thiết bị vào dạy học; Chỉ đạo đổi mới
công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy và học thì chất lượng dạy học, hiệu
quả quản lý hoạt động dạy học ở các trường PTDTNT THCS tỉnh Hòa Bình
sẽ không ngừng được nâng cao.
6. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
* Phương pháp luận
Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở quan điểm chủ nghĩa Mác-Lênin,
Tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam về
giáo dục và đào tạo và quản lý giáo dục và đào tạo. Đồng thời, đề tài dựa vào
quan điểm hệ thống - cấu trúc; lôgíc - lịch sử, quan điểm thực tiễn làm cơ sở
xem xét và phân tích những vấn đề liên quan đến nhiệm vụ nghiên cứu đề tài.
* Phương pháp nghiên cứu
- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận bao gồm:
Sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu; phương pháp phân
loại tài liệu, nhằm xây dựng cơ sở lý luận về công tác quản lý hoạt động dạy
học ở các trường PTDTNT THCS tỉnh Hòa Bình.
- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn bao gồm:
Phương pháp điều tra bằng phiếu trưng cầu ý kiến và xử lý số liệu.

1.1. Các khái niệm cơ bản
1.1.1. Hoạt động dạy học
* Dạy học
Nhiều nhà khoa học đã tiếp cận khái niệm dạy học từ cơ sở của lý luận
của quá trình sư phạm tổng thể. Mặt khác, xét quan hệ giữa các thành tố cấu
trúc của hoạt động, một số tác giả đã luận giải về nội hàm của khái niệm dạy
học từ những góc độ khoa học khác nhau như: giáo dục học, tâm lý học, ngôn
ngữ học, điều khiển học…. dưới đây:
Theo Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt: "Quá trình dạy học là một quá trình
sư phạm bộ phận, một phương tiện để trau dồi học vấn, phát triển giáo dục
và giáo dục phẩm chất, nhân cách thông qua sự tác động qua lại giữa người
dạy và người học nhằm truyền thụ và lĩnh hội một cách có hệ thống những tri
thức khoa học, những kỹ năng, kỹ xảo, nhận thức và thực hành" [14].
Theo Đỗ Ngọc Đạt: “Dạy học là quá trình cộng tác giữa thầy và trò
nhằm điều khiển – truyền đạt và tự điều khiển – lĩnh hội trí thức nhân loại
nhằm thực hiện mục đích giáo dục” [11].
Như vậy, dạy học là khái niệm chỉ quá trình hoạt động chung của người
dạy và người học.
Dạy học là sự tổ chức điều khiển tối ưu quá trình học sinh lĩnh hội tri
thức hình thành và phát triển nhân cách học sinh. Vai trò chủ đạo của hoạt
động dạy với nghĩa là tổ chức và điều khiển sự học tập của học sinh giúp SV
nắm kiến thức, hình thành kỹ năng, thái độ. Dạy có chức năng kép là truyền
đạt và điều khiển.
Học là quá trình tự giác tích cực, tự lực chiếm lĩnh khái niệm khoa học
của người học, biến nó từ kho tàng văn hóa xã hội của nhân loại thành kiến

11


thức riêng của mình, người học sẽ hình thành cho mình một thái độ mới trong


Theo GS.TSKH Lâm Quang Thiệp thì hoạt động học giúp cho người
học tự mình chiếm lĩnh những kiến thức, kỹ năng và hình thành hoặc biến đổi
tình cảm, thái độ.
Là hoạt động đặc thù của con người được điều khiển bởi mục đích tự
giác là lĩnh hội những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, những hình thức hành vi và
những hoạt động nhất định.
Sự tiếp thu tri thức, kỹ xảo trong hoạt động học là sự tiếp thu có tính tự
giác cao. Hoạt động học là những hoạt động hướng vào làm thay đổi nhận
thức của bản thân, không chỉ hướng mình vào việc tiếp thu tri thức của nhân
loại mà còn phải biết cách tiếp nhận các phương pháp để lĩnh hội tri thức một
cách hiệu quả và thành công nhất.
Hoạt động học của người học bao gồm: Chủ động học tập, tiếp thu kiến
thức mới, phối hợp hoạt động với giáo viên trên lớp. Ngoài kiến thức trên lớp
người học cần đọc thêm tài liệu, nghiên cứu chiều sâu để làm rõ các ý các
phương pháp đã được học trên lớp.
Hoạt động học có 2 chức năng thống nhất với nhau: Lĩnh hội thông tin
và tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh khái niệm một cách tự giác, tích cực và
tự lực. Quá trình học là quá trình người học biến kinh nghiệm xã hội lịch sử
loài người thành kiến thức, kinh nghiệm của bản thân, từ đó mà hình thành và
phát triển nhân cách.
Hai hoạt động dạy và học có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, nó tồn tại
song song và phát triển trong cùng một quá trình thống nhất, chúng bổ sung
cho nhau, kết quả hoạt động học của học sinh không thể tách rời kết quả hoạt
động dạy của thầy và kết quả hoạt động dạy của thầy không thể tách rời kết
quả học tập của học sinh.
Hoạt động dạy học là hoạt động trung tâm của nhà trường, đóng vai trò
chủ đạo trong quá trình dạy học, người lãnh đạo tổ chức và điều khiển quá
trình sư phạm tổng thể là đội ngũ giáo viên. Vì vậy, quản lý tốt hoạt động dạy


trình độ phương pháp, hình thức tổ chức dạy và học của nhà trường.

14


Hoạt động dạy học ở các trường PTDTNT THCS với nhiệm vụ và mục
tiêu là: Thực hiện nội dung chương trình, nhiệm vụ giáo dục và đào tạo theo
qui định của Bộ Giáo dục và đào tạo. Hoạt động chính của nhà trường là
truyền thụ kiến thức và hình thành nhân cách cho học sinh được thực hiện
bằng nhiều con đường, trong đó con đường quan trọng nhất là tổ chức giảng
dạy và chỉ đạo giảng dạy. Thông qua hoạt động giảng dạy, nhằm cung cấp
cho học sinh hệ thống kiến thức khoa học, bồi dưỡng phương pháp tư duy
sáng tạo, kỹ năng và thái độ, nhằm nâng cao trình độ học vấn, hình thành thế
giới quan và nhân sinh quan ở bậc học trung học cơ sở. Mục đích xuyên suốt
là làm cho học sinh trở thành người tự chủ, năng động, sáng tạo. Như vậy,
Hoạt động dạy học là một trong những con đường cơ bản nhất để đạt tới mục
đích giáo dục tổng thể. Hoạt động dạy học được thực hiện thông qua các
thành tố cấu trúc sau:
Mục tiêu dạy học: Trang bị cho người học những tri thức, kỹ xảo, kỹ
năng, bồi dưỡng và phát triển nhân cách người học đáp ứng yêu cầu của nhà
trường và xã hội.
Nội dung dạy học: Những kiến thức cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện
đại thể hiện ở nội dung chương trình và kế hoạch giảng dạy.
Phương pháp dạy học: Việc sử dụng phương pháp giảng dạy phù hợp
sẽ làm tăng hiệu quả hoạt động giảng dạy.
Phương tiện dạy học: Cơ sở vật chất, đồ dùng dạy học, nguồn tài chính
phục vụ dạy học.
Hình thức tổ chức dạy học: Hình thức tổ chức giảng dạy phong phú,
phù hợp sẽ tăng hiệu quả của hoạt động giảng dạy.
Người dạy: Đội ngũ giáo viên và các lực lượng sư phạm của nhà

thể thiếu nhau, thầy giữ vai trò chỉ đạo, tổ chức điều khiển hoạt động của học
sinh. Học sinh giữ vai trò tự giác, tích cực, chủ động, tự tổ chức, tự điều khiển
hoạt động học của bản thân.

16


Hiệu trưởng thảo luận, bàn bạc với giáo viên về dạy - học, Hiệu trưởng
cần xây dựng lòng tin trong giáo viên; phát triển những nhóm chuyên môn
trong nhà trường; thúc đẩy sự hợp tác giữa các đồng nghiệp; hỗ trợ huấn
luyện giáo viên về dạy - học; thường xuyên quan sát, dự giờ; thực hiện việc
trao quyền cho giáo viên; duy trì tính rõ ràng, minh bạch trong nhà trường.
Thúc đẩy phát triển chuyên môn của giáo viên bằng việc tổ chức nghiên cứu
quá trình dạy - học; sẵn sàng hỗ trợ để thực hiện những kỹ năng mới, chấp
nhận rủi ro để đổi mới và sáng tạo; cung cấp những chương trình phát triển
đội ngũ giáo viên hiệu quả; áp dụng nguyên tắc phát triển và tiến bộ; tuyên
dương, hỗ trợ, tạo điều kiện cho hoạt động của giáo viên bằng cách cung cấp
nguồn lực và thời gian chấp nhận phản hồi và đề xuất. Thúc đẩy sự phản ánh
của giáo viên: Phát triển kỹ năng phản ánh của giáo viên nhằm xây dựng kiến
thức chuyên môn và phát triển sự hiểu biết chính trị - xã hội; làm gương và
phát triển những kỹ năng nghiên cứu nhận xét của giáo viên; mang tính định
hướng yêu cầu; sử dụng dữ liệu để đo lường, đánh giá, và phê bình việc dạy học; mở rộng quyền tự chủ cho giáo viên. Để trở thành nhà quản lý dạy - học
thành công, Hiệu trưởng cần: 1, Bàn luận một cách cởi mở và thường xuyên
với giáo viên về vấn đề dạy - học; 2, Cung cấp các nguồn lực, thời gian và sự
liên kết đồng nghiệp cho giáo viên; 3, Trao quyền hợp pháp cho giáo viên; 4,
Hiểu và nắm bắt được những thách thức thay đổi; 5, Lãnh đạo dẫn dắt và thực
hiện các hoạt động quản lý cụ thể.
Quản lý là hoạt động có ý thức của nhà quản lý nhằm đạt tới mục tiêu
hiệu quả quản lý. Các cán bộ quản lý, các lực lượng sư phạm, bằng hành động
của mình biến mục tiêu đó thành hiện thực.

trọng tâm của nhà trường. Mọi hoạt động khác của nhà trường đều hướng vào
tiêu điểm này. Vì vậy, quản lý nhà trường thực chất là quản lý quá trình sư
phạm của thầy, hoạt động học tập của trò, diễn ra trong quá trình dạy học ở
nhà trường PTDTNT THCS.
Quản lý hoạt động giảng dạy ở các trường PTDTNT THCS hướng vào
thực hiện nhiệm vụ trọng tâm của của nhà trường. Do đó quản lý hoạt động
dạy học ở các trường PTDTNT THCS thực chất là những tác động của chủ

18


thể quản lý vào quá trình dạy học (được tiến hành bởi tập thể giáo viên) nhằm
góp phần hình thành và phát triển toàn diện năng lực chuyên môn và nhân
cách cho học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường.
Theo đó quản lý hoạt động dạy học ở các trường PTDTNT THCS bao
gồm các đặc trưng đó là:
Một là, chủ thể quản lý là Hiệu trưởng và các phó Hiệu trưởng phụ
trách chuyên môn, tổ trưởng tổ chuyên môn với nhiệm vụ trọng tâm là tổ
chức thực hiện mục tiêu, chương trình đào tạo, kế hoạch giảng dạy, học tập và
các hoạt động dạy học theo chương trình, kế hoạch giảng dạy của nhà trường
và của cấp trên.
Hai là, chủ thể quản lý hoạt động dạy học phải có những phẩm chất và
năng lực đó là: Trình độ học vấn, tri thức và kỹ năng nghiệp vụ quản lý,
gương mẫu về phẩm chất đạo đức, luôn là tấm gương và là chỗ dựa tin cậy
cho đồng nghiệp, là người thầy có uy tín với học sinh; trung thực, lời nói và
hành động nhất quán, nói đi đôi với làm.
Ba là, theo sự phân cấp về nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm, thực hiện
tổ chức biên soạn chương trình môn học, tài liệu giảng dạy do Hiệu trưởng
giao. Tổ chức nghiên cứu cải tiến phương pháp giảng dạy, học tập; đề xuất
xây dựng kế hoạch bổ sung cập nhật nội dung chương trình mới.

tinh thần phong phú. Những tri thức cơ bản cần cung cấp cho học sinh phải là
những tri thức hiện đại, phản ánh được những thành tựu mới nhất của khoa
học công nghệ, văn hóa phù hợp với chân lý khách quan, phù hợp với xu thế
phát triển của thời đại. Những tri thức hiện đại đó phải phù hợp với thực tiễn
Việt Nam cũng như phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, đặc điểm hoạt động nhận
thức của học sinh mà vẫn đảm bảo được tính hệ thống, tính lôgíc khoa học và
mối liên hệ chặt chẽ giữa các môn học. Trong quá trình tổ chức điều khiển
học sinh lĩnh hội những tri thức đó, người giáo viên hình thành cho học sinh
hệ thống kỹ năng, kỹ xảo nhất định, đặc biệt những kỹ năng, kỹ xảo có liên
quan tới hoạt động học tập, tự học và tập dượt nghiên cứu khoa học ở mức độ
thấp, nhằm giúp cho các em không những chỉ nắm vững tri thức mà còn biết
vận dụng linh hoạt, sáng tạo trong các tình huống khác nhau.

20


Thứ hai, thông qua hoạt động dạy học nhằm tổ chức, điều khiển học
sinh hình thành phát triển năng lực và những phẩm chất trí tuệ, đặc biệt là
năng lực tư duy độc lập, sáng tạo.
Sự phát triển trí tuệ nói chung có nét đặc trưng bởi sự tích lũy vốn tri
thức và các thao tác trí tuệ thành thạo, vững chắc của con người. Đó là quá
trình chuyển biến về chất trong quá trình nhận thức của người học. Năng lực
hoạt động trí tuệ được thể hiện ở năng lực vận dụng các thao tác trí tuệ, đặc
biệt là các thao tác tư duy. Quá trình chiếm lĩnh tri thức diễn ra thống nhất
giữa một bên là nội dung những tri thức với tư cách là “Cái được phản ánh”
và một bên là các thao tác trí tuệ với tư cách là “Phương thức phản ánh”. Như
vậy, hệ thống tri thức được học sinh lĩnh hội thông qua các thao tác trí tuệ của
họ và ngược lại, chính các thao tác trí tuệ cũng được hình thành và phát triển
trong quá trình chiếm lĩnh tri thức rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo. Trong quá trình
dạy học, với vai trò tổ chức, điều khiển của thầy, học sinh không ngừng phát

pháp và hình thức tổ chức dạy học.
Mục tiêu quản lý hoạt động dạy học ở các trường PTDTNT THCS là
một chỉnh thể thống nhất, nếu thiếu việc trang bị tri thức, kỹ năng, kỹ xảo
tương ứng, thiếu phương pháp nhận thức thì không thể tạo điều kiện cho sự
phát triển trí tuệ và thiếu cơ sở cho sự hình thành thế giới quan khoa học. Phát
triển trí tuệ vừa là kết quả, vừa là điều kiện của việc nắm vững tri thức, kỹ
năng, kỹ xảo và là cơ sở để hình thành thế giới quan khoa học và những phẩm
chất đạo đức. Phải có trình độ phát triển nhận thức nhất định mới giúp học
sinh có cách nhìn, có thái độ và hành động đúng.
Để thực hiện tốt mục tiêu quản lý của hoạt động dạy học ở trường
PTDTNT THCS, đòi hỏi phải nâng cao chất lượng công tác quản lý hoạt động
giảng dạy của giáo viên với những điều kiện đó là; Gắn hoạt động dạy học với
việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện; Tạo môi trường và điều kiện
thuận lợi cho đội ngũ cán bộ, giáo viên thực hiện đổi mới phương pháp dạy
học. Trong đó, quan trọng nhất là tạo động lực và kích thích tinh thần lao
động sáng tạo của đội ngũ giáo viên. Kết hợp phát huy cao độ tính chủ động
sáng tạo của mỗi thành viên trong tập thể với sự quản lý thống nhất của đội
ngũ cán bộ quản lý nhà trường. Đảm bảo chất lượng dạy học một cách bền

22


vững. Xây dựng cơ chế và có chính sách phù hợp để phát huy tối đa nội lực đi
đôi với sự tranh thủ tiềm lực của các lực lượng giáo dục ngoài nhà trường.
1.2.2. Đặc điểm quản lý hoạt động dạy học ở các trường Phổ thông
dân tộc nội trú Trung học cơ sở
Do đó việc quản lý hoạt động dạy học vừa phải phù hợp với quản lý
giáo dục nói chung, vừa phải mang tính đặc thù trong quản lý hoạt động giảng
dạy của giáo viên. Xuất phát từ nhiệm vụ trên, quản lý hoạt động dạy học ở
các trường PTDTNT THCS có những đặc điểm đó là:

theo các hướng: Tiếp tục học ở trung học phổ thông; hoặc tiếp tục học ở trung
học chuyên nghiệp và tiếp tục học ở trường dạy nghề hoặc vào đời, trực tiếp
lao động trong các lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế xã hội. Vì vậy, quản lý
hoạt động dạy học ở trường PTDTNT THCS phải chú ý tính toàn diện và
hướng nghiệp trong thực hiện chương trình. Quá trình giảng dạy phải trang bị
cho học sinh trình độ văn hóa tương đối hoàn chỉnh, có năng lực lao động phổ
thông, có ý thức chọn lựa nghề nghiệp, sẵn sàng đi vào học nghề và tham gia
sản xuất, tham gia công tác trong xã hội, hoặc tiếp tục học lên cao bằng nhiều
con đường khác nhau.
1.3. Nội dung quản lý hoạt động dạy học ở các trường phổ thông
dân tộc nội trú trung học cơ sở
Nội dung quản lý hoạt động dạy học cũng có những nội dung thống
nhất chung trong cả nước. Có thể chỉ ra các nội dung quản lý hoạt động dạy
học ở trường PTDTNT THCS bao gồm:
* Quản lý mục tiêu, chương trình dạy học
Theo điều 27 Luật giáo dục năm 2005 sửa đổi, bổ sung 2009 qui định:
“ Giáo dục trường trung học cơ sở nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển
những kết quả giáo dục tiểu học, có học vấn phổ thông ở trình độ cơ sở, có
hiểu biết ban đầu về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học trung học phổ
thông, trung cấp, học nghề hoặc là đi vào cuộc sống lao động”.
Về nguyên tắc, chương trình dạy học ở trường PTDTNT THCS là
chương trình thống nhất toàn quốc do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Vì

24


vậy, trách nhiệm rất quan trọng của các chủ thể quản lý (Hiệu trưởng các phó
Hiệu trưởng, các tổ chuyên môn của nhà trường) thực hiện chức năng quản lý
làm cho giáo viên của nhà trường nắm vững, phân phối chương trình của các
môn học phù hợp, không được làm tùy tiện thay đổi, thêm bớt hoặc làm sai