VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ ANH TUẤN

THỰC HIỆN CHÍNH XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA TỪ
THỰC TIỄN HUYỆN CẨM THỦY, TỈNH THANH HÓA
Chuyên ngành: Chính sách công
Mã số: 60.34.04.02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SỸ CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI, 2017


Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Châm

Phản biện 1: GS.TS Lê Hồng Lý
Phản biện 2: PGS.TS Từ Thị Loan

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc
sĩ họp tại: Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam 9 giờ 00 ngày 21
tháng 5 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học Xã hội
Việt Nam


MỞ ĐẦU

nghiêm túc. Thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước,
chính sách xây dựng gia đình văn hóa ở Cẩm Thủy đã được thực hiện
trong suốt một thời gian dài. Bên cạnh những kết quả đã đạt được,
cũng còn nhiều vấn đề bất cập. Trong quá trình thực hiện chính sách
xây dựng gia đình văn hóa cần được tiếp tục nghiên cứu, đánh giá để
có những định hướng giải pháp kịp thời nhằm tổ chức, thực hiện
chính sách xây dựng gia đình văn hóa trên địa bàn huyện Cẩm Thủy.
Xuất phát từ tầm quan trọng và sự cần thiết của vấn đề đã nêu trên,
việc thực hiện chính sách xây dựng gia đình văn hóa ở Cẩm Thủy
hiện nay vừa có ý nghĩa lý luận, vừa là vấn đề thực tiễn cấp thiết.
Chính vì vậy tôi đã chọn đề tài: "Thực hiện chính sách xây dựng gia
đình văn hóa từ thực tiễn huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa" làm
luận văn tốt nghiệp chương trình đào tạo thạc sĩ, chuyên ngành chính
sách công.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Hiện nay, việc xây dựng gia đình văn hóa đã và đang thu hút
sự quan tâm nghiên cứu của khá nhiều các nhà khoa học, có thể kể
đến một số công trình như:
Trong bài “Một số giải pháp nâng cao chất lượng xây dựng
đời sống văn hóa cơ sở“, tác giả Nguyễn Văn Đại đã bàn về các giải
pháp nâng cao chất lượng phong trào văn hóa cơ sở, trong đó, ông
nhấn mạnh đến phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn
hóa và việc đẩy mạnh thực hiện mục tiêu chương trình nông thôn
mới ở cơ sở.
Tác giả Trần Hữu Tòng - Trương Thìn (chủ biên), (1997) với
công trình “Xây dựng gia đình văn hóa trong sự nghiệp đổi mới”,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội đã giới thiệu những quan điểm chỉ

2



triển khai thực hiện chính sách xây dựng gia đình văn hóa ở địa
phương trong thời gian tới.
Để thực hiện được mục đích trên, luận văn đặt ra các nhiệm
vụ như sau:
- Hệ thống hóa các tài liệu lý thuyết về chính sách xây dựng
gia đình văn hóa ở Việt Nam.
- Đánh giá thực trạng việc thực hiện chính sách xây dựng gia
đình văn hóa ở Việt Nam nói chung và ở huyện Cẩm Thuỷ, tỉnh
Thanh Hoá nói riêng.
- Đánh giá thành công và hạn chế của việc thực hiện chính
sách xây dựng gia đình văn hoá tại huyện Cẩm Thuỷ, tỉnh Thanh
Hoá.
- Đề xuất những giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả
thực hiện chính sách xây dựng gia đình văn hoá tại huyện Cẩm Thuỷ,
tỉnh Thanh Hoá.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Việc thực hiện chính sách xây dựng gia đình văn hóa tại
huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa, trong đó bao gồm cả việc nghiên
cứu thực hiện các chính sách chung của nhà nước, việc ban hành và
thực hiện các chính sách cụ thể của địa phương, kết quả tác động của
chính sách và những vấn đề đặt ra từ đó.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu về tình hình thực hiện chính
sách xây dựng gia đình văn hóa ở huyện Cẩm Thủy và có đánh giá,
so sánh kết quả thực hiện với một số địa phương có điều kiện kinh tế

4




góp phần cung cấp thêm nguồn tài liệu, những cơ sở khoa học cho
chính quyền, các cơ quan, ban ngành, đoàn thể của huyện Cẩm
Thủy trong quá trình thực thi chính sách một cách hiệu quả góp
phần phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.
7. Cơ cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn
được chia làm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về thực hiện chính sách xây dựng gia
đình văn hóa
Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách xây dựng gia
đình văn hóa ở huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hoá.
Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính
sách xây dựng gia đình văn hóa tại huyện Cẩm Thuỷ, tỉnh Thanh
Hoá.
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH XÂY
DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA
1.1. Một số khái niệm cơ bản
1.1.1. Khái niệm về chính sách và chính sách văn hoá
1.1.1.1. Khái niệm về chính sách
Chính sách công là một loại chính sách do các chủ thể quản
lý nhà nước ban hành và được hiểu là tập hợp các quyết định chính
trị có liên quan của Nhà nước nhằm lựa chọn các mục tiêu cụ thể và
giải pháp thực hiện giải quyết các vấn đề phát triển theo mục tiêu
tổng thể đã xác định (PGS.TS Đỗ Phú Hải, (2012), Giáo trình chính
sách công, NXB Học viện Khoa học xã hội, tr.12).

6

7


1.2. Thực tiễn chính sách xây dựng gia đình văn hóa tại
Việt Nam
1.2.1. Nội dung của chính sách xây dựng gia đình văn
hóa
Từ khi xuất hiện (1960) đến nay, phong trào xây dựng gia
đình văn hoá luôn được Đảng và Nhà nước ta thường xuyên quan tâm
đôn đốc, đưa ra những quan điểm đúng đắn, phù hợp với từng thời kỳ
để góp phần vào phong trào chung của quá trình phát triển kinh tế
của đất nước. Những quan điểm, chủ trương đó được thể hiện cụ thể
trong các Nghị quyết qua các kỳ Đại hội của Đảng.
Đại hội lần thứ IX của Đảng vấn đề gia đình tiếp tục được đề
cập: “Nêu cao trách nhiệm của gia đình trong việc xây dựng và bồi
dưỡng các thành viên của mình có lối sống văn hóa làm cho gia đình
thực sự là tổ ấm của mỗi người và là tế bào lành mạnh của xã hội.
Đẩy mạnh phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”.
Tại Đại hội lần thứ X, Đảng ta đã khẳng định: “Phát huy
những giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam, thích ứng
với đòi hỏi của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Xây dựng
gia đình Việt Nam no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tổ
ấm của mỗi người, là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi trường
quan trọng hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người,
bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống tốt đẹp, tạo nguồn nhân lực
phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc”.
Đại hội lần thứ XI, Đảng đã xác định những giải pháp và
phương hướng quan trọng: “Tiếp tục đưa phong trào toàn dân đoàn
kết xây dựng đời sống văn hóa đi vào chiều sâu, thiết thực, hiệu quả;
xây dựng nếp sống văn hóa trong các gia đình, khu dân cư, đơn vị,

9


thôn văn hóa, làng văn hóa, ấp văn hóa, tổ dân phố văn hóa và tương
đương.
Ngày 29/5/2012 Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định
số 629/QĐ-TTg về việc phê duyệt chiến lược phát triển gia đình Việt
Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030.
1.2.3. Mục tiêu của chính sách xây dựng gia đình văn hóa
Tại Đại hội XI, Đảng ta nhấn mạnh: “Xây dựng gia đình no
ấm, tiến bộ, hạnh phúc thật sự là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi
trường quan trọng, trực tiếp giáo dục nếp sống và hình thành nhân
cách” Những mục tiêu mà Đảng đã xác định cho thấy được sự quan
tâm của Đảng ta đối với việc xây dựng gia đình văn hóa nhằm đạt tới
mục tiêu cuối cùng là làm cho cuộc sống của người dân trở nên tốt
đẹp hơn, tạo điều kiện cho con người phát triển một cách toàn diện
Đức – Trí – Thể - Mỹ, hướng con người tới các giá trị chân – thiện –
mỹ của xã hội.
1.2.4. Tổ chức thực hiện chính sách xây dựng gia đình
văn hóa
1.2.4.1. Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính
sách xây dựng gia đình văn hóa
1.2.4.2. Phổ biến, tuyên truyền thức hiện chính sách xây
dựng gia đình văn hóa
1.2.4.3. Phân công, phối hợp thực hiện chính sách xây
dựng gia đình văn hóa
1.2.4.4. Duy trì chính sách xây dựng gia đình văn hóa
1.2.4.5. Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chính
sách xây dựng gia đình văn hóa



11


1.2.6.3.Yếu tố nhận thức
1.2.6.4.Yếu tố kinh tế
Chương 2
THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG GIA
ĐÌNH VĂN HÓA Ở HUYỆN CẨM THỦY
2.1. Khái quát về huyện Cẩm Thủy
Cẩm Thủy là một huyện trung du miền núi nằm ở phía Tây Bắc của tỉnh Thanh Hóa, cách Thành phố Thanh Hóa 70 Km. Diện
tích 425,03 km2, phía đông giáp huyện Vĩnh Lộc; phía Bắc giáp
huyện Thạch Thành; phía tây giáp huyện Bá Thước; phía nam giáp
huyện Ngọc Lặc và Yên Định. Dân số 111.638 người, số hộ 22.154
hộ; có 3 dân tộc anh em sinh sống, trong đó: dân tộc Mường 52,4 %,
dân tộc Kinh 44,5 %, dân tộc Dao 2,9 % còn lại là các dân tộc khác.
Toàn huyện có 19 xã và 01 thị trấn, hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế –
xã hội của huyện được cải thiện, các công trình thiết yếu phục vụ sản
xuất và đời sống của nhân dân được quan tâm đầu tư xây dựng.
2.2. Tổ chức thực hiện chính sách xây dựng gia đình
văn hóa tại huyện Cẩm Thủy
2.2.1. Văn bản Kế hoạch thực hiện chính sách xây
dựng gia đình văn hóa tại huyện Cẩm Thủy
Trong thực tiễn thực hiện chính sách xây dựng gia đình
văn hóa tại huyện Cẩm Thủy, để tạo thuận lợi trong công tác chỉ
đạo, tổ chức thực hiện, Uỷ ban nhân dân huyện Cẩm Thuỷ đã ban
hành các văn bản để triển khai, thực hiện phong trào:

12


2.2.2. Phổ biến tuyên truyền về chính sách
Tuyên truyền thực hiện chính sách xây dựng gia đình văn hoá
có vai trò quan trọng trong phổ biến các chủ trương của Đảng, chính
sách, pháp luật của Nhà nước đến người dân về chính sách xây dựng
gia đình văn hoá, qua đó có sự tham gia tích cực, chủ động của cấp
uỷ, chính quyền các cấp, các ngành, các cơ quan, đơn vị và của người
dân vào quá trình thực hiện chính sách, hướng tới đạt được các mục
tiêu của chính sách.
2.2.3. Phân công thực hiện công tác xây dựng gia đình
văn hoá
Ủy ban Nhân dân huyện với chức năng, nhiệm vụ, quyền
hạn của mình đã tham mưu cho Huyện ủy tiếp tục quán triệt, triển
khai Nghị quyết TW 5 (khóa VIII) về xây dựng và phát triển nền văn
hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; Nghị quyết TW 9
(khóa XI) về xây dựng và phát triển văn hóa con người Việt Nam đáp
ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước và các văn bản chỉ đạo của
các cấp, các ngành có liên quan đến phong trào “Toàn dân đoàn kết
xây dựng đời sống văn hóa”. Ủy ban nhân dân huyện phối hợp thực
hiện với các ban ngành có liên quan, cụ thể chức năng, nhiệm vụ phối
hợp của từng đơn vị là thành viên của Ban chỉ đạo.
2.2.4. Duy trì thực hiện chính sách
Cấp uỷ, chính quyền huyện đã tăng cường sự lãnh đạo, chỉ
đạo nhiệm vụ triển khai thực hiện chính sách trên địa bàn. Đưa mục
tiêu, nhiệm vụ xây dựng gia đình văn hoá vào Nghị quyết của từng
nhiệm kỳ; Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, các địa
phương hàng năm và Kế hoạch 5 năm.

14



hộ gia đình đã phát huy những phong tục tập quán tốt đẹp của dân
tộc, kiên quyết loại bỏ dần những biểu hiện lỗi thời, lạc hậu, tổ chức
cưới xin, tang ma, lễ hội một cách lành mạnh, tiết kiệm, tránh xa hoa,
lãng phí, chống lại xu hướng kinh doanh, trục lợi, bài trừ mê tín dị
đoan.
Thứ hai, việc triển khai thực hiện chính sách xây dựng gia
đình văn hoá đã tạo điều kiện cho đồng bào các dân tộc xây dựng gia
đình ấm no, hoà thuận, tiến bộ, khoẻ mạnh, bình đẳng và hạnh phúc
Về Phòng Chống bạo lực trong gia đình: Thực hiện Chỉ thị
số 16/2008/CT-TTg về việc tổ chức triển khai thi hành Luật phòng,
chống bạo lực gia đình. Huyện Cẩm Thuỷ đã tổ chức 05 lớp tập huấn
triển khai các văn bản luật và nghiệp vụ công tác phòng chống bạo
lực gia đình cho 40 cán bộ phụ trách công tác gia đình cấp xã, thị
trấn, 430 bí thư, trưởng thôn trên địa bàn toàn huyện; thành lập được
30 câu lạc bộ và nhóm phòng chống bạo lực gia đình với hơn 1000
thành viên tham gia.
Về công tác xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế hộ gia
đình: Đến nay, trong số các gia đình văn hóa toàn huyện, có 6910 hộ
gia đình đạt danh hiệu gia đình sản xuất kinh doanh giỏi, trong đó hộ
sản xuất kinh doanh giỏi cấp tỉnh là 25 hộ, cấp huyện là 360 hộ, cấp
xã là 6535 hộ. Từ những phong trào thiết thực đó đã góp phần tích
cực vào công cuộc xóa đói giảm nghèo trên địa bàn huyện. Năm
2011 số hộ nghèo toàn huyện là 7203 hộ bằng 29,8% đến 2016 số hộ
nghèo giảm xuống còn 4390 hộ bằng 16,25% theo tiêu chí mới.

16


Thứ ba, việc thực hiện xây dựng gia đình văn hoá đã góp
phần quan trọng tạo dựng môi trường văn hoá cơ sở làm cho đời

SÁCH XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA Ở
HUYỆN CẨM THỦY, TỈNH THANH HÓA
3.1. Quan điểm, mục tiêu về xây dựng gia đình văn hóa ở
huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa
Tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (Khóa VIII) và
Kết luận Hội nghị Trung ương 10 (Khóa IX) về xây dựng và phát
triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đã bản sắc dân tộc; Nghị
quyết Hội nghị Trung ương 9 khóa XI về xây dựng và phát triển văn
hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất
nước; Chỉ thị số 49 - CT/TW ngày 21/2/2005 của Ban Bí thư Trung
ương Đảng về xây dựng gia đình trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước; Quyết định số 629/2012/QĐ-TTg ngày 29/5/2012
của Thủ tướng Chính phủ về chiến lược xây dựng gia đình Việt Nam
giai đoạn 2012-2020, tầm nhìn đến năm 2030.
3.1.1. Mục tiêu chung:
Trong Quyết định số 292/QĐ-UBND ngày 15/6/2016 của Uỷ
ban nhân dân huyện Cẩm Thuỷ về việc ban hành Kế hoạch xây dựng
gia đình huyện Cẩm Thuỷ giai đoạn 2016 – 2020 đã xác định: “Xây
dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, thực sự là tổ ấm của mỗi
người, là tế bào lành mạnh của xã hội”.
3.1.2. Mục tiêu cụ thể:
* Mục tiêu thứ nhất: Đến năm 2020, đạt 95% trở lên số hộ
gia đình được phổ biến, tuyên truyền và cam kết thực hiện tốt chủ
trương, đường lối, chính sách, pháp luật về hôn nhân và gia đình,

18


bình đẳng giới, PCBLGĐ, ngăn chặn các tệ nạn xã hội xâm nhập vào
gia đình; 95% số nam, nữ thanh niên trước khi kết hôn được trang bị

quyền và các tổ chức trong việc nâng cao nhận thức của người dân
về xây dựng gia đình văn hoá.
Hai là, nâng cao nhận thức cho người dân và cộng đồng xã
hội về giá trị của việc xây dựng gia đình văn hóa.
Thứ ba, vận dụng và đẩy mạnh hơn nữa công tác xã hội hóa
trong quá trình triển khai thực hiện công tác xây dựng gia đình văn
hóa.
3.2.2. Nhóm giải pháp về kinh tế
Cấp uỷ, chính tạo cơ chế thuận lợi để người dân phát triển
kinh tế gia đình vững chắc, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình xây
dựng gia đình văn hóa ở huyện Cẩm Thuỷ hiện nay. Muốn xây dựng
gia đình văn hóa, trước hết chúng ta cần tạo dựng một nền tảng kinh
tế thuận lợi cho sự bền vững của nó. Trước yêu cầu phát triển của
đất nước, mỗi gia đình đóng vai trò là một đơn vị kinh tế, đồng
nghĩa với việc mỗi thành viên phải dựa vào gia đình nhiều hơn.
3.2.3. Nhóm giải pháp về đường lối chính sách
Phổ biến và thực hiện có hiệu quả các chính sách của nhà
nước về phát triển kinh tế đối với các hộ gia đình như chính sách xoá
đói giảm nghèo, chính sách dân số kế hoạch hoá gia đình và chăm
sóc sức khoẻ sinh sản.
Ngoài ra, huyện Cẩm Thuỷ phải hoàn thiện hệ thống dịch vụ
chăm sóc sức khoẻ sinh sản, thực hiện kế hoạch hoá gia đình, chú

20


trọng nâng cao chất lượng của hệ thống hỗ trợ cung cấp dịch vụ chăm
sóc sức khoẻ bà mẹ, trẻ em gắn với hỗ trợ các phúc lợi gia đình, cộng
đồng.
3.2.4. Một số giải pháp khác

văn hoá cơ sở làm cho đời sống cộng đồng xã hội vững mạnh.
Bên cạnh những kết quả cụ thể, đáng phấn khởi, trong quá
trình xây dựng gia đình văn hoá cũng đã bộc lộ những hạn chế, tồn
tại như: Một số cấp uỷ Đảng, chính quyền chưa thực sự quan tâm và
ý thức được tầm quan trọng của việc xây dựng gia đình văn hoá, việc
triển khai còn mang tính hình thức; công tác tuyên truyền thực hiện
các nội dung và tiêu chí xây dựng gia đình văn hóa chưa thực sự hiệu
quả đối với đồng bào dân tộc thiểu số, vùng đặc biệt khó khăn, từ đó
chưa làm chuyển biến mạnh mẽ ý thức của người dân nơi đây; đối
với một bộ phận không nhỏ gia đình tại khu vực thị trấn, trung tâm
kinh tế của huyện do quá chú trọng chức năng kinh tế của gia đình
nên đã thờ ơ, xem nhẹ, thậm chí không đăng ký bình xét gia đình văn
hóa ...
Trước những thực trạng đó, các giải nhằm nâng cao hiệu quả
thực hiện chính sách xây dựng gia đình văn hoá được đề xuất dựa
trên cơ sở quan điểm, định hướng của Đảng, mục tiêu phát triển gia
đình văn hoá, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội huyện Cẩm Thuỷ
cũng như các kết quả, điểm yếu, các hạn chế của việc thực hiện chính
sách. Trong nhiều các giải pháp được đề xuất, nhóm giải pháp về
nâng cao nhận thức là hết sức quan trọng. Cần làm cho các cấp uỷ,
chính quyền, các tổ chức đoàn thể nhận thức rõ vai trò, trách nhiệm
trong việc thực hiện chính sách xấy dựng gia đình văn hoá; làm cho
người dân nâng cao hơn nữa nhận thức về giá trị, lợi ích của việc xây

22


dựng gia đình văn hoá sẽ mang lại sự no ấm, bình đẳng, hạnh phúc
cho mỗi gia đình, mỗi cá nhân. Bên cạnh đó giải pháp tạo lập cơ chế
thuận lợi để kinh tế gia đình phát triển bền vững tạo cơ sở thuận lợi