MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Dân chủ là hiện tượng lịch sử xã hội gắn liền với sự tồn tại và phát triển của
đời sống con người. Dân chủ là bản chất của chủ nghĩa xã hội và cũng là bản chất
của Nhà nước Việt Nam. Hay nói cách khác, nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì
nhân dân. Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh
giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức.
Với thắng lợi của cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí
Minh đã khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Nhà nước đó đã thực
thi một nền dân chủ rộng rãi khắp mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó
có dân chủ trong giáo dục, bởi “không có giáo dục, không có cán bộ thì cũng
không nói gì đến kinh tế văn hóa”, giáo dục là một mặt trận quan trọng. Thực
hiện dân chủ trong giáo dục nhằm thúc đẩy giáo dục phát triển. Giáo dục là
hoạt động liên quan đến vấn đề nguồn nhân lực cho sự phát triển của một quốc
gia, cho nên thiếu dân chủ trong giáo dục sẽ kìm hãm sự phát triển của nguồn
nhân lực- động lực quan trọng nhất, quyết định nhất của công cuộc xây dựng
chủ nghĩa xã hội, thiếu dân chủ trong giáo dục sẽ làm giảm chất lượng của
nguồn nhân lực, nó sẽ đi ngược lại với xu thế phát triển của thời đại - xu thế
đầu tư vào con người.
Trong giai đoạn đổi mới và phát triển của đất nước, dân chủ không chỉ
là cơ sở lý luận cho việc xác định chiến lược đào tạo con người, là chủ trương,
đường lối chỉ đạo phát triển nền giáo dục Việt Nam của Đảng ta qua các thời
kỳ cách mạng, mà còn là những bài học, những kinh nghiệm thực tiễn giáo
dục hết sức sinh động, thiết thực và hiệu quả đối với người làm công tác giáo
dục nói riêng, ngành giáo dục nói chung hiện nay. Dân chủ nhất thiết phải gắn
liền với kỷ cương, vì thế song song với việc phát huy dân chủ cần nghiêm
khắc đối với những trường hợp vi phạm hoặc mất dân chủ trong hoạt động
giáo dục bằng những chế tài nhất định. Đó là tiền đề, là cơ sở cho mọi năng




Việc triển khai các biện pháp nâng cao dân chủ trong cộng đồng giáo viên
các trường THPT trên địa bàn thành phố Móng Cái đã được quan tâm, thực hiện
tương đối đầy đủ cả về nội dung và hình thức. Tuy nhiên, quá trình triển khai còn
bộc lộ một số hạn chế, bất cập. Nếu đề xuất và thực hiện được các biện pháp phù
hợp với điều kiện thực tế của mỗi trường thì việc nâng cao dân chủ trong cộng
đồng giáo viên các trường sẽ đạt được kết quả tốt hơn từ đó phát huy được vai trò
trách nhiệm của các giáo viên, góp phần cải thiện chất lượng giáo dục.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận về: dân chủ; dân chủ trong cộng
đồng giáo viên các trường học và triển khai các biện pháp nâng cao dân chủ
trong cộng đồng giáo viên các trường THPT.
5.2. Phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện công tác dân chủ trong cộng
đồng giáo viên các trường THPT ở thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh.
5.3. Đề xuất một số biện pháp nâng cao dân chủ trong cộng đồng giáo
viên các trường THPT ở thành phố Móng Cái.
6. Giới hạn, phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu các biện pháp nâng cao dân chủ trong cộng
đồng giáo viên ở 3 trường THPT: THPT Trần Phú, THPT Lý Thường Kiệt, THPT
Chu Văn An tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh từ năm học 2014 đến nay.
Khách thể khảo sát: 120 Cán bộ quản lý và giáo viên, 100 phụ huynh học
sinh và 200 học sinh các trường THPT thành phố Móng Cái, Tỉnh Quảng Ninh.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
Phân tích, tổng hợp nghiên cứu các tài liệu về dân chủ và các biện pháp
thực hiện dân chủ ở các trường THPT. Nghiên cứu các văn bản quy phạm pháp
luật về dân chủ cơ sở và thực hiện dân chủ trong ngành giáo dục và đào tạo.
7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp quan sát: Quan sát các hoạt động của nhà trường khi triển
khai thực hiện dân chủ để có thể hiểu rõ hơn tác dụng của dân chủ trong các hoạt

ĐỒNG GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
Dân chủ, dân chủ ở cơ sở, Quy chế dân chủ ở cơ sở là vấn đề được nhiều nhà
khoa học, những người làm công tác lý luận chính trị quan tâm ở những góc độ,
những khía cạnh khác nhau. Hệ thống chính trị của nước ta dựa trên thiết chế
quan trọng đó là “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”. Việc
phát huy, thực hiện dân chủ phải được tiến hành một cách thực sự có hiệu quả,
không tách rời thiết chế trên với sự quyết tâm chính trị của Đảng Cộng sản Việt
Nam và hệ thống pháp luật là công cụ quan trọng nhất để đảm bảo thực thi
quyền dân chủ của nhân dân. Nhà nước cũng quan tâm chú trọng tới việc phát
huy dân chủ, bên cạnh đó các tổ chức đoàn thể có vai trò quan trọng trong việc
trong việc phát huy quyền dân chủ ở cơ sở.
Chính phủ nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ra Nghị định số
04/2015/NĐ-CP ngày 09/01/2015 về thực hiện dân chủ trong hoạt động của cơ
quan hành chính nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập. Bộ trưởng Bộ Giáo dục
và Đào tạo đã ra Quyết định số 04/2000/QĐ-BGD&ĐT ngày 01-3-2000 về việc
ban hành Quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của trường học. Mục đích
của việc thực hiện dân chủ trong nhà trường là nhằm phát huy quyền làm chủ và
huy động tiềm năng trí tuệ của hiệu trưởng, nhà giáo, người học, đội ngũ cán bộ,
viên chức trong nhà trường thực hiện nhiệm vụ phát triển giáo dục phù hợp với
đường lối, chủ trương của Đảng và luật pháp của Nhà nước.
Sau khi ban hành Quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của nhà
trường, đã có một số bài viết cũng như công trình nghiên cứu của một số tác giả
đề cập đến vấn đề này, như: Luận văn thạc sĩ Các biện pháp của Hiệu trưởng
thực hiện dân chủ hóa trong quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường
THPT tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội năm 2007 của tác giả Nguyễn Thị
Thiệp; Một số biện pháp của hiệu trưởng nhằm tăng cường việc thực hiện dân
chủ trong nội bộ trường THPT; Báo cáo kết quả nghiên cứu đề tài khoa học-


nhiệm của hiệu trưởng nhà trường trong việc triển khai, tổ chức thực hiện Quy


chế dân chủ ở cơ sở. Tổ chức công đoàn trong các trường học thực hiện tốt chức
năng của mình trong phối hợp, giám sát, đôn đốc việc thực hiện Quy chế dân
chủ ở cơ sở.
Đề tài "Thực hiện Quy chế dân chủ và xây dựng chính quyền cơ sở ở nước
ta hiện nay" do hai tác giả Nguyễn Văn Sáu và Hồ Văn Thông đồng chủ trì. Có thể
tìm hiểu khái quát về công trình nghiên cứu này qua cuốn sách cùng tên do NXB
Chính trị quốc gia ấn hành năm 2003. Đề tài khoa học độc lập cấp Nhà nước về
"Củng cố và tăng cường hệ thống chính trị ở cơ sở trong sự nghiệp đổi mới và phát
triển của nước ta hiện nay" do PGS.TS Hoàng Chí Bảo - Học viện Chính trị Quốc
gia Hồ Chí Minh làm chủ nhiệm, nghiệm thu 2002. Đề tài "Hệ thống chính trị cấp
cơ sở và dân chủ hóa đời sống xã hội nông thôn miền núi, vùng dân tộc thiểu số các
tỉnh miền núi phía Bắc nước ta" - TS. Nguyễn Quốc Phẩm chủ biên, NXB Chính trị
quốc gia, Hà Nội, 2000. Đề tài "Hệ thống chính trị cơ sở - Đặc điểm, xu hướng và
giải pháp" của TS. Vũ Hoàng Công - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà
Nội, 2002. "Quy chế thực hiện dân chủ ở cơ sở - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn"
của PGS. TS Dương Xuân Ngọc, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000. Dân chủ
với phát triển cộng đồng của PGS. TS Trần Quang Nhiếp, Nxb Công an nhân dân,
Hà Nội, 2006. Dân chủ và giáo dục của John Dewey, NXB Tri thức, Hà Nội, 2008.
Một số vấn đề lý luận, thực tiễn về dân chủ trực tiếp, dân chủ cơ sở trên thế giới và ở
Việt Nam, của GS.TSKH Đào Trí Úc - PGS.TS Trịnh Đức Thảo - TS Vũ Công Giao
- TS Trương Hồ Hải, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 2014. Các công trình nghiên
cứu kể trên đã đi sâu nghiên cứu về việc thực hiện Quy chế dân chủ gắn với tăng
cường hệ thống chính trị ở cơ sở nói chung, ở cơ sở nói riêng. Ở các công trình
này, các tác giả cũng chỉ ra phương hướng và giải pháp nhằm đảm bảo thực hiện
dân chủ cơ sở.
Như vậy, trong các công trình nghiên cứu, những bài viết đã nêu, các tác
giả cũng đã ít nhiều bàn đến việc thực hiện dân chủ ở cơ sở, đưa ra những

- Cộng đồng địa lý: Bao gồm các cộng đồng láng giềng, như xóm, phố,
làng xã, thành phố, vùng quốc gia, thậm chí cho tới toàn bộ hành tinh. Những
cộng đồng này được gọi là cộng đồng địa vực.


- Cộng đồng văn hóa: bao gồm các loại phe phái, tiểu văn hóa, nhóm tộc
người, các cộng đồng tôn giáo, cộng đồng đa văn hóa hay các nền văn minh đa
nguyên cho tới thậm chí là cộng đồng văn hóa toàn cầu. Loại cộng đồng này còn
có thể bao gồm cả những cộng đồng về nhu cầu hay bản sắc, như cộng đồng
người khuyết tật hay cộng đồng người cao tuổi ...
- Cộng đồng tổ chức: Bao gồm gia đình, dòng họ, các mạng lưới, cho tới
các tổ chức chính thức, kể cả kết cấu của hệ thống hoạch định chính sách, các
tập đoàn kinh tế, hiệp hội nghề nghiệp ở các qui mô nhỏ, dân tộc hay quốc tế.
- Cộng đồng tính:
+ Là dạng thể hiện mối quan hệ xã hội trong đó có những đặc trưng được
xác định như: Tình cảm, ý thức về chuẩn mực xã hội (dòng họ, dòng tộc, đẳng
cấp hay tầng lớp xã hội).
+ Đặc trưng: Quan hệ mang tính chất thân tình, thân thiện mang độ cố kết
có ý nghĩa tự nhiên và thể hiện tính cộng đồng cao. Tính cộng đồng là bền vững,
được khẳng định theo thời gian và chính thời gian là yếu tố kết dính các thành
viên trong cộng đồng.
- Cộng đồng thể:
+ Là dạng cộng đồng mà được xác định là nhóm người cụ thể, những
nhóm xã hội có liên kết với nhau theo các mối quan hệ xã hội, nghề nghiệp các
mối quan tâm … ở nhiều qui mô khác nhau.
+ Đặc trưng: Có tính cá nhân cao; có tính nhạy cảm trong quan hệ xã hội;
quan hệ xã hội theo nội qui, sự thỏa thuận giữa các thành viên về quyền lợi và
nghĩa vụ; các vị thế của các thành viên có được là do sự phấn đấu của họ.
1.2.1.3. Các đặc tính của cộng đồng
- Đoàn kết xã hội

vùng quốc gia, thậm chí cho tới toàn bộ hành tinh.
- Yếu tố kinh tế
Chủ yếu là các hoạt động nghề nghiệp hoặc các hoạt động kinh tế khác.
Nó không chỉ bảo đảm về vật chất cho sự tồn tại của cộng đồng mà nó còn có ý
nghĩa về mặt tinh thần.
- Yếu tố văn hóa


+ Tộc người: Gồm tộc người chủ thể trong một quốc gia và các tộc người
thiểu số.
+ Tôn giáo, tín ngưỡng: Là yếu tố củng cố sự liên kết cộng đồng trên cơ
sở niềm tin.
+ Hệ thống giá trị chuẩn mực: Mỗi cộng đồng xác định cho mình một giá
trị chuẩn mực riêng với tính chất là các định chế xã hội qui định các nhận thức
và hành vi.
1.2.2. Phát triển cộng đồng
1.2.2.1. Khái niệm
Phát triển cộng đồng là một phương pháp của công tác xã hội được xây
dựng trên những nguyên lý, nguyên tắc và giả định của nhiều ngành khoa học xã
hội khác như: Tâm lý xã hội, xã hội học, chính trị học, nhân chủng học…, được
áp dụng ở nhiều nước và đã phát huy vai trò trong việc giải quyết các vấn đề của
các nhóm cộng đồng nghèo, các nhóm yếu thế trong thời gian qua. Đó là phương
pháp giải quyết một số vấn đề khó khăn, đáp ứng nhu cầu của cộng đồng, hướng
tới sự phát triển không ngừng về đời sống vật chất và tinh thần của người dân
thông qua việc nâng cao năng lực, tăng cường sự tham gia, đoàn kết, phối hợp
chặt chẽ giữa người dân với nhau, giữa người dân với các tổ chức và giữa các tổ
chức với nhau trong phạm vi một cộng đồng [75].
1.2.2.2. Các nguyên tắc cơ bản của phát triển cộng đồng
Là sự tham gia và tự quyết của nhân dân; tin vào khả năng của người dân
và phát huy nội lực của chính cộng đồng. Phương pháp này luôn đánh giá cao

bó, giữa họ có sự liên kết và hợp tác với nhau để cùng thực hiện lợi ích của mình
và lợi ích chung của xã hội ở bậc THPT là cộng đồng giáo viên trường THPT.
1.2.3.1. Đặc trưng của cộng đồng giáo viên
Giáo viên không có địa bàn quần cư chung nhưng đều làm việc trong mối
quan hệ tình cảm dựa trên những chuẩn mực, giá trị chung của nghề dạy học.
Các thành viên trong cộng đồng giáo viên có sự đoàn kết giúp đỡ nhau, có tính
tập thể rất cao. Mỗi cá nhân giáo viên hằng ngày đều phải tự làm mới mình, tự
bồi bổ hiểu biết, nâng cao trình độ của mình để đủ sức khai sáng thế hệ trẻ mỗi
ngày một khác, mỗi ngày một phát triển theo đà tiến bộ của khoa học kỹ thuật.


Nghề dạy học đòi hỏi người thầy phải giàu tình cảm, phải sống được
“nhiều cuộc đời” - nghĩa là phải biết hóa thân vào thân phận từng học trò của
mình để hiểu hoàn cảnh, động cơ, mục đích hành động của trò từ đó nghĩ ra cách
dạy, cách nâng đỡ, cách tha thứ và cách thuyết phục thành công. Người thầy
giàu tình cảm luôn được trò thương, trò nhớ, gia đình học trò biết ơn.
Chính vì thế mà hành vi cá nhân chịu ảnh hưởng rất lớn từ dư luận cộng
đồng. Mỗi người hành động phải chú ý đến người khác, đến cộng đồng. Họ không
thể tùy tiện hành động theo ý muốn của mình. Trước dư luận, họ phải tuân theo
những chuẩn mực, khuôn mẫu chung của cộng đồng. Ở đây tác động của dư luận,
của tiểu môi trường xã hội mạnh hơn so với sự kiểm soát thực tế của cá nhân. Do
đó các hành động của cá nhân luôn theo ý muốn chung của cộng đồng. Dư luận xã
hội có sự chi phối mạnh mẽ tới quyết định của cá nhân [76].
1.2.3.2. Mối quan hệ của cá nhân trong cộng đồng giáo viên
Cá nhân là số ít, là một cá thể với những suy nghĩ và cuộc sống riêng. Cộng
đồng là khái niệm dung để chỉ tập thể của nhiều cá nhân cùng tham gia. Giữa cá
nhân và cộng đồng phải có mối quan hệ nhất định: trong cá nhân có cộng đồng,
trong cộng đồng có cá nhân. Cộng đồng có nhiều cá nhân cùng tham gia, trong
cộng đồng có tiếng nói cá nhân. Một cộng đồng mạnh khi có nhiều cá nhân xuất
sắc, một tổ chức ổn định thì đời sống cá nhân cũng ổn định, vững vàng…

hoạt động của các thành viên khác trong cộng đồng của mình.
1.2.3.3. Vai trò của cộng đồng giáo viên
- Đối với tập thể sư phạm và ban lãnh đạo nhà trường
Người thầy giáo chấp hành nhiệm vụ được giao của các tổ chuyên môn,
của ban giám hiệu nhà trường và các tổ chức giáo dục khác. Phải thường
xuyên phối hợp hoạt động của mình với các giáo viên bộ môn và giáo viên chủ nhiêm lớp.
- Đối với các tổ chức của học sinh
Có sự phối hợp chặt chẽ với các tổ chức của học sinh như chi đoàn
thanh niên, ban cán sự lớp... để tổ chức các hoạt động nội, ngoại khóa, tổ
chức rèn luyện, tu dưỡng và vui chơi, giải trí...có hiệu quả, tạo ra bầu không
khí dân chủ, cở mở đoàn kết, thân ái, vui tươi, lành mạnh trong việc học tập
và rèn luyện.


- Đối với cha mẹ học sinh
Người thầy giáo, đặc biệt là thầy giáo chủ nhiệm cần có mối quan hệ
chặt chẽ, thường xuyên với cha mẹ học sinh. Chúng ta rất coi trọng sự phối
hợp giáo dục giữa gia đình và nhà trường, nhưng ở các lớp trong nhà trường
trung học, trong thực tế, sự phối hợp này thường chỉ thông qua một đầu mối là
giáo viên chủ nhiệm và diễn ra vài ba lần trong một năm qua các buổi họp phụ
huynh. Vì vậy, cần tổ chức các buổi họp cha mẹ học sinh sao cho có chất
lượng và hiệu quả.
- Quan hệ với các tổ chức xã hội khác
Ở các trường phổ thong khu vực thành thị thì liên hệ giữa nhà trường và
các tổ chức xã hội thường do ban giám hiệu đảm nhiệm. Nhưng, ở khu vực nông
thôn trong quá trình giáo dục thì giáo viên, đặc biệt là các giáo viên chủ nhiệm
thường có quan hệ chặt chẽ với cộng đồng, với cha mẹ học sinh, với các tổ chức
xã hội...để phối hợp công tác giáo dục có hiệu quả.
1.2.4. Dân chủ
1.2.4.1. Khái quát chung về dân chủ

văn hoá, dân chủ phải đi đôi với dân trí, dân chủ là tinh hoa của dân trí. Dân chủ
phải đi đôi với pháp luật, dân chủ phải tuân theo các quy định của Hiến pháp,
pháp luật. Dân chủ được thể hiện trong mọi lĩnh vực cuộc sống xã hội, dân chủ
trong giáo dục và đào tạo cũng đã được quan tâm thể hiện qua “Cuộc vận động
dân chủ hoá nhà trường” [26] với hai nội dung cơ bản là dân chủ hoá quá trình
đào tạo và dân chủ hoá quản lý nhà trường. Muốn mở rộng dân chủ ra mọi mặt
của đời sống xã hội chúng ta phải thực hiện dân chủ hóa. Dân chủ hoá [26] là làm
cho trở thành có tính chất dân chủ. Nghĩa là phải làm cho các lĩnh vực hoạt động
xã hội đều được dân chủ. Hay nói khác đi, mọi lĩnh vực hoạt động đều được phát
huy tính dân chủ. Có thể hiểu dân chủ theo hai nghĩa rộng và nghĩa hẹp:
Dân chủ theo nghĩa rộng: Dân chủ được hiểu như một mục tiêu phấn đấu
của dân tộc Việt Nam đã được ghi trong Hiến pháp là “Thực hiện mục tiêu dân
giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”. Những mục tiêu này đều
có mối quan hệ gắn bó với nhau. Dân có giàu thì nước mới mạnh. Có dân chủ thì
mới có công bằng xã hội. Dân chủ thực sự thì dân mới giàu, quốc gia mới mạnh.


Dân chủ theo nghĩa hẹp: Dân chủ có thể hiểu là một cách thức và những
điều kiện kèm theo để mọi người dân tham gia bình đẳng vào các công việc
chính trị, kinh tế, xã hội với vai trò là người làm chủ xã hội.
Hình thức dân chủ có 2 loại: Dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện.
- Dân chủ trực tiếp: Là người dân được trực tiếp tham gia bàn bạc và quyết định.
Vấn đề dân chủ trực tiếp khó tổ chức một cách tập trung khái quát,nhưng lại bao quát
hết thực tiễn đời sống cũng như ý chí nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân.
- Dân chủ đại diện: Người đại diện cho ý chí nguyện vọng của nhân dân
tham gia bàn bạc và quyết định vấn đề. Dân chủ đại diện dễ tổ chức thực hiện dễ
tập trung thống nhất,nhưng lại khó bao quát hết thực tiễn đời sống cũng như ý
chí nguyện vọng của tầng lớp nhân dân. Mặc dù dân chủ trực tiếp hay dân chủ
đaị diện đều phản ánh nguyện vọng ý chí quyền lực của nhân dân.
1.2.4.2. Quan niệm về dân chủ qua các thời kỳ lịch sử

hội, họ là người tạo ra giá trị thặng dư nhiều nhất cho các chủ tư sản. Nhưng họ
lại bị áp bức bất công nhất họ bị các ông chủ bóc lột tới tận xương tuỷ. Đã có rất
nhiều cuộc đấu tranh xảy ra đòi hỏi quyền dân chủ cho người lao động trong
thời kỳ này, điển hình nhất là cuộc đấu tranh công xã Paris.
Bước sang giai đoạn quá độ lên chủ nghĩa xã hội, khi giai cấp công nhân
đã đứng lên đấu tranh lật đổ chế độ tư sản và xây dựng nhà nước dân chủ do giai
cấp công nhân lãnh đạo thì nền dân chủ tư sản đã được thay thế bằng nền dân
chủ xã hội chủ nghĩa. Người dân có quyền quyết định vận mệnh của đất nước,
họ được quyền tham gia xây dựng nhà nước thông qua phổ thông đầu phiếu lựa
chọn những con người đại diện cho giai cấp mình lãnh đạo đất nước và làm chủ
trên các mặt hoạt động kinh tế, xã hội của đất nước.
- Vấn đề dân chủ ở Việt nam
+ Dân chủ thời kỳ dựng nước và giữ nước
Từ xa xưa ông cha ta đã biết đoàn kết, biết dựa vào sức mạnh to lớn đó là
sức dân để dựng xây đất nước, hình ảnh nhân dân chung sức, chung lòng rèn rũa vũ
khí cho chú bé làng Phù đổng đứng lên đánh giặc cứu nước và bao nhiêu cuộc
trường trinh giữ nước của ông cha ta đã huy động toàn dân đứng lên bảo vệ đất
nước đã thể hiện một phần nào đó tinh thần dân chủ, đoàn kết của ông cha ta. Ông


cha ta đã nhận thức được tầm quan trọng của sức dân trong cuộc đấu tranh bảo vệ
Tổ quốc như chống giặc Nguyên, Minh. Điều đó được thể hiện qua hội nghị Diên
Hồng nhà Trần đã lấy ý kiến của dân để thống nhất ý chí đánh giặc bảo vệ đất
nước; tư tưởng “Khoan thư dân là kế sâu rễ, bền gốc để giữ yên xã tắc” của Trần
Hưng Đạo, Nguyễn Trãi đã đề cao việc “lấy dân làm gốc”, “Việc nhân nghĩa cốt ở
yên dân”... Ông cha ta đã khẳng định sức dân là sức mạnh cực kỳ to lớn.
+ Dân chủ trong thời kỳ đổi mới
Đất nước thống nhất và bước sang chặng đường mới đầy khó khăn gian khổ,
do tàn dư của cơ chế cũ để lại, đã có không ít tệ nạn quan liêu, gia trưởng trong một
bộ phận cán bộ. Tình trạng mất dân chủ xảy ra làm ảnh hưởng đến lòng tin của dân.

học sinh là con em nhân dân lao động. Dân chủ hóa giáo dục đòi hỏi phải thay
đổi mục tiêu, nội dung, phương pháp, tổ chức giáo dục cho phù hợp với năng
lực và điều kiện thực tế của đại bộ phận người học để họ có cơ hội bình đẳng
tiếp thu những giá trị văn hóa do giáo dục mang lại. 2) Biện pháp giáo dục nhằm
thay đổi phương pháp dạy học sao cho phù hợp với sở trường và năng lực tiếp
thu của người học, khiến cho mỗi người học tự mình tích cực chủ động đến với
tri thức và sáng tạo ra con đường riêng để vươn tới và chiếm lĩnh một phần tri
thức một cách nhanh nhất và chắc chắn nhất. Dân chủ hóa giáo dục đối lập với
biện pháp giáo dục quyền uy, áp đặt một cách đồng loạt mọi yêu cầu, nội dung
lên toàn thể người học, do đó dân chủ hóa giáo dục có tác dụng khơi dậy và giải
phóng tiềm năng của từng người học để họ tự trở thành chủ thể giáo dục của
chính bản thân mình.
Bàn về khái niệm dân chủ trong giáo dục, nhà giáo dục John Dewey,
trong cuốn sách Dân chủ và giáo dục - một dẫn nhập vào triết lý giáo dục đã
giải thích: “…bởi vì giáo dục là một tiến trình xã hội, và có rất nhiều loại xã hội,
cho nên tiêu chí dùng để phê phán và giải thích giáo dục hàm ý một lý tưởng xã
hội cụ thể. Hai điểm được lựa chọn ra đánh giá giá trị của một hình thái tồn tại
xã hội là: mức độ chia sẻ các mối hứng thú của tất cả các thành viên của một
nhóm; và mức độ trọn vẹn và tự do của các mối quan hệ tương giao giữa một
nhóm này với các nhóm khác. Nói cách khác, một xã hội không đáng hoan
nghênh là một xã hội đặt bên trong và bên ngoài nó những rào cản ngăn chặn sự
giao tiếp và truyền đạt kinh nghiệm một cách tự do. Một xã hội cho phép mọi


thành viên chia sẻ bình đẳng lợi ích của nó và điều chỉnh linh hoạt các thiết chế
dựa vào mối quan hệ tương giao của các hình thái tồn tại liên kết khác nhau, xã
hội ấy cho tới nay có thể được coi là dân chủ. Với tính chất như thế, một xã hội
phải có một kiểu giáo dục giúp cho các cá nhân có được một mối hứng thú
riêng tới các mối quan hệ xã hội và kiểm soát xã hội, và tạo ra những thói quen
tinh thần có thể duy trì những thay đổi xã hội mà không gây nên sự hỗn loạn”

người quản lý và nhà giáo. Người quản lý cần biết phát huy dân chủ để khai thác
được thế mạnh của tập thể, trí tuệ của quần chúng; phải tạo điều kiện cho mọi
cán bộ, nhà giáo được bàn bạc, thấu hiểu những công việc chung và cùng nhau
gánh vác. Người đã quán triệt phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân
kiểm tra” [40, tr. 8].
Dân chủ là vấn đề rất lớn bởi nó gắn liền với các yếu tố con người, chế độ
xã hội, tiến trình phát triển của lịch sử. Dân chủ phải được thực hiện từ cơ sở.
Cơ sở là nền tảng xã hội, là nơi diễn ra mọi sinh hoạt về chính trị, kinh tế, văn
hoá, xã hội quốc phòng, an ninh một cách sinh động, liên quan đến đời sống, lợi
ích của từng người dân. Cơ sở là nơi trực tiếp thực hiện mọi chủ trương chính
sách của Đảng và nhà nước, nơi quyền dân chủ của nhân dân cần được thực hiện
một cách trực tiếp và rộng rãi nhất nhằm phát huy nguồn lực mạnh mẽ có ý
nghĩa quyết định tới sự phát triển của xã hội.
Dân chủ ở cơ sở là nơi diễn ra các trạng thái dân chủ về chính trị, về kinh
tế, văn hoá, xã hội một cách trực tiếp, sinh động, liên tục đối với mọi con người,
mọi lứa tuổi. Dân chủ ở cơ sở được thực hiện thông qua các tổ chức trong hệ
thống chính trị ở cơ sở và trình độ nhận thức đúng đắn với khả năng thực hiện
của mỗi người. Thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của
nhân dân được tiến hành dưới nhiều hình thức, nhiều cấp độ, trong đó thực hiện
dân chủ ở cơ sở có ý nghĩa quan trọng cấp bách, cơ bản và lâu dài. Thực hiện
Nghị quyết Trung ương 3 - khoá VIII, Bộ chính trị đã ban hành chỉ thị số 30CT/TƯ ngày 18/2/1998 "Về xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở".
Đến nay, chúng ta đã triển khai chỉ thị này rộng rãi trong cả nước bằng việc ban
hành và thực hiện quy chế dân chủ ở ba loại hình cơ sở : xã, phường, thị trấn;
các doanh nghiệp nhà nước (nhà máy, xí nghiệp, công nông trường...); các cơ
quan hành chính nhà nước từ trung ương đến địa phương, cơ quan sự nghiệp


(trường học, bệnh viện...). Quyết định số 04/2000/QĐ-BGD&ĐT ngày
01/3/2000 của bộ trưởng BGD&ĐT ban hành Quy chế dân chủ trong hoạt động
của nhà trường là sự cụ thể hoá chỉ thị số 30-CT/TƯ của BCH TƯ Đảng về xây

trực tiếp và dân chủ đại diện theo phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm,
dân kiểm tra”.
Việc tổ chức thực hiện dân chủ ở trong nhà trường là rất cần thiết là công
cụ đắc lực cho việc xây dựng nhà trường kỷ cương nề nếp, và hỗ trợ cho hoạt
động quản lý trong nhà trường đạt hiệu quả. Hiện nay trong các trường THPT
việc tổ chức thực hiện dân chủ còn có nhiều vấn đề vướng mắc cần tháo gỡ. Vì
vậy đòi hỏi việc quản lý phải vận dụng và tổ chức thực hiện dân chủ phù hợp
với đặc điểm cấp học và điều kiện cụ thể của trường mình.
1.2.5. Dân chủ trong cộng đồng giáo viên các trường THPT
1.2.5.1. Dân chủ trong cộng đồng giáo viên trường THPT
Theo tác giả Trần Quang Nhiếp viết về dân chủ trong cuốn sách Dân chủ
với phát triển cộng đồng đã khẳng định dân chủ bao giờ cũng gắn liền với nhân
dân, với nguyện vọng và quyền lợi của nhân dân. Dân chủ trong đời sống hiện
thực là một hiện tượng phức tạp và đa diện, được biểu hiện khác nhau trong các
lĩnh vực của cuộc sống và thực sự có vô số con đường, phương thức thực hiện.
Nó hoàn toàn không chỉ được qui về lĩnh vực sinh hoạt chính trị của xã hội hay
nhà nước, mà còn được phổ biến sang các lĩnh vực khác - kinh tế, xã hội, văn
hóa, khoa học, hệ tư tưởng... Tùy vào việc dân chủ thể hiện trong các lĩnh vực
nào của đời sống xã hội và hoạt động của nhà nước, người ta nói với các loại
dân chủ tương ứng [52, tr.106]. Và giá trị dân chủ thể hiện ở chỗ tạo điều kiện
để liên tục phát triển nhân cách, phát triển ý thức xã hội, nâng cao tính tích cực
chính trị - xã hội của quần chúng, làm bộc lộ và huy động các năng lực tổ chức,
trí tuệ của mọi người. Dân chủ làm cho toàn thể giáo viên tham gia vào việc
quản lý nhà trường, vào việc giải quyết các công việc của nhà trường trong
phạm vi công việc của mình. Dân chủ trong tổ chức hoạt động giáo dục của nhà
trường góp phần trực tiếp nâng cao hiệu quả các hoạt động của nhà trường....
góp phần kiện toàn pháp luật và Hiến pháp.


Dân chủ chỉ trở thành hiện thực trên cơ sở văn hóa chính trị cởi mở, coi