HIỆU QUẢ CỦA VIỆC TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN KHI
DẠY VĂN BẢN CA HUẾ TRÊN SÔNG HƯƠNG
(HÀ ÁNH MINH)
NGỮ VĂN LỚP 7
1. Phần mở đầu
1.1 . Lý do chọn đề tài
Tích hợp kiến thức liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng
trong dạy học. Đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhất là đối với
môn Ngữ Văn. Vận dụng nguyên tắc này không chỉ phát huy tính tích cực học tập,
tạo được hứng thú, niềm say mê cho học sinh mà còn giúp các em có khả năng
tổng hợp kiến thức, kĩ năng ở nhiều môn học để giải quyết các nhiệm vụ học tập
và hình thành năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn .
Trong những năm gần đây, tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học đã và
đang được coi là tâm điểm của giáo dục Việt Nam nói chung và của giáo dục Lệ
Thủy nói riêng. Nguyên tắc này được thực hiện ở tất cả các cấp học, ngành học,
môn học trong đó có môn Ngữ Văn - một môn học quan trọng trong nhà trường
phổ thông.
Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy, trong quá trình thực hiện chương trình
môn Ngữ văn lớp 7, tôi đã áp dụng việc tích hợp kiến thức liên môn vào trong bài
dạy của mình. Và tôi nhận thấy tính ưu việt của việc dạy học tích hợp các kiến
thức liên môn hơn hẳn so với việc dạy học đơn môn trước đây. Điều đó thể hiện
rõ qua thái độ, niềm say mê, kết quả tiếp nhận của học sinh trong từng bài học.
Mỗi bài học Ngữ Văn trở nên sinh động, hấp dẫn hơn, giáo viên đã khơi dậy được
hứng thú học tập của các em học sinh. Học Ngữ Văn, các em biết đến kiến thức
nhiều môn học khác như môn Địa lí, Lịch Sử, Giáo dục công dân, Âm nhạc...
Trong các tiết dạy của mình, tôi tâm đắc nhất khi dạy văn bản Ca Huế trên sông
Hương của tác giả Hà Ánh Minh. Đây là một văn bản hay, nội dung ghi chép lại
một trong những nét đẹp của văn hoá truyền thống ở cố đô Huế là ca Huế. Bài văn
vừa giới thiệu về nguồn gốc những làn điệu dân ca Huế, vừa tả cảnh nghe ca Huế
trên dòng sông Hương trong một đêm trăng thơ mộng. Thông qua sự phong phú,
đa dạng của các làn điệu dân ca, tác giả ca ngợi vẻ đẹp tinh thần đằm thắm thiết

khi được nghiên cứu, tìm tòi những kiến thức mới, được trình bày những hiểu biết
của mình, được làm chủ trong giờ học, được tổng hợp các kiến thức liên quan.
Đối với bản thân người dạy, việc dạy học tích hợp kiến thức liên môn là một
phương pháp mới, đòi hỏi giáo viên phải am hiểu thực tế, am hiểu kiến thức của
nhiều môn học liên quan đến bài dạy. Chính vì thế, giáo viên phải nghiên cứu, tìm
tòi các kiến thức liên quan trong quá trình soạn bài. Điều đó sẽ giúp cho giáo viên
linh hoạt hơn, làm giàu thêm cho kho tích lũy chuyên môn của mình.
2. Phần nội dung
2.1. Thực trạng của vấn đề
Giáo viên rất tích cực trong việc đổi mới phương pháp, vận dụng quan điểm
dạy học tích hợp kiến thức liên môn vào trong bài dạy của mình để nâng cao hơn
2


nữa chất lượng bài học. Bước đầu đã đạt được những thành công nhất định. Tuy
nhiên, việc dạy tích hợp kiến thức liên môn trong văn bản Ca Huế trên sông
Hương gặp phải những khó khăn nhất định như sau:
* Về phía học sinh:
- Một số học sinh cảm thụ văn học còn yếu, chưa nắm chắc về kiến thức môn Ngữ
Văn nên rất khó để nắm được các mối liên hệ hữu cơ về kiến thức các môn học
liên quan như : Lịch sử, Địa lý, Âm nhạc, Giáo dục công dân...
- Một số em chưa có ý thức tìm tòi, nghiên cứu các thông tin, kiến thức từ bộ môn
khác liên quan đến bài học nên trong tiết học còn thụ động, không sáng tạo, linh
hoạt.
- Đa số các em chưa được đến Huế, chưa được nghe về ca Huế nên kiến thức từ
thực tế của các em còn hạn chế.
* Về phía giáo viên:
- Phương pháp tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học vẫn còn khá mới mẻ,
nên giáo viên vẫn còn bỡ ngỡ, chưa thực sự chủ động trước phương pháp mới.
- Giáo viên phải tìm hiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn học liên

bằng phẳng, tuy trong đó có xen kẽ một số đồi, núi thấp như núi Ngự Bình, Vọng
Cảnh... Huế là trung tâm du lịch nổi tiếng của Việt Nam với nhiều danh lam thắng
cảnh đẹp: cố đô Huế, sông Hương, núi Ngự, nhiều di tích lịch sử có giá trị: Kinh
thành Huế, Hoàng Thành (Đại Nội), lăng Tự Đức, lăng Minh Mạng...
b. Khí hậu xứ Huế
Thành phố Huế có sự ngoại lệ về khí hậu so với vùng Bắc Bộ và Nam Bộ,
vì nơi đây khí hậu khắc nghiệt và có sự khác nhau giữa các miền và khu vực trong
toàn tỉnh. Vùng duyên hải và đồng bằng có hai mùa rõ rệt: mùa khô từ tháng 3
đến tháng 8, trời nóng và oi bức, có lúc lên tới 39,9 °C. Từ tháng 8 đến tháng 1 là
mùa mưa và hay xảy ra bão lụt, nhiệt độ trung bình 19,7 °C, cũng có khi hạ xuống
còn 8,8 °C, trời lạnh. Vào mùa này có những đợt mưa suốt ngày, kéo dài cả tuần
lễ. Vùng núi mưa nhiều, khí hậu mát mẻ, nhiệt độ dao động từ 9 °C đến 29 °C.
Như vậy, ở Huế có địa hình đa dạng: có núi, sông, biển cho nên các ngành
nghề ở Huế rất đa dạng. Vì thế mà số lượng các bài hò trong lúc lao động cũng
nhiều thêm. Thời tiết ở đây cũng rất đặc biệt, chia thành hai mùa rõ rệt: mùa mưa
và mùa khô. Vào mùa mưa, những cơn mưa kéo dài đến hai, ba ngày. Cả thành
phố Huế như được choàng lên một lớp áo cổ kính bàng bạc trong màn mưa.
Không gian đất trời ui ui buồn bã khiến cho lòng người man mác, bâng khuâng.
Tâm hồn người Huế cũng rất đa dạng, lúc vui, lúc buồn, lúc hạnh phúc, lúc đau
khổ. Vì thế, lời ca cũng sẽ mang theo những cảm xúc của con người Huế.
2.2.2. Tích hợp với môn Lịch sử
Huế đã trải qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử. Ca Huế không chỉ phản
ánh dòng chảy lịch sử, di sản này còn là quá trình tinh chế vốn văn hóa dân gian
có nguồn gốc từ cội nguồn dân tộc Việt hỗn dung với văn hóa bản địa tạo nên một
âm sắc Huế, rất riêng.

4


Cũng như các loại hình nghệ thuật khác, nền âm nhạc cổ truyền Huế tồn tại

ca nhạc Huế ngày nay thường thấy sự đan xen liên kết giữa những điệu hát dân
gian và những bài hát có nguồn gốc cung đình. Trong ca nhạc Huế, yếu tố khí
nhạc đã phát triển cao để có thể trình tấu những tiết mục khí nhạc thuần túy, như
hòa tấu của dàn bộ ngũ tuyệt, Tranh, Tỳ, Nhị, Nguyệt, Tam, xen với Bầu, Sáo và
5


bộ

gõ
trống
Huế,
sanh
loan,
sanh
tiền.
Khi hình thành đến độ hoàn chỉnh, ca Huế là một hệ thống bài bản phong
phú gồm khoảng hơn 30 tác phẩm thanh nhạc và khí nhạc được viết và diễn tấu
theo hai điệu thức lớn gọi là điệu bắc và điệu nam. Bên cạnh đó còn có một hệ
thống bài bản gọi là Nam xuân mà nhiều người gọi là hệ thống các bài bản lưỡng
tính, vì nó pha trộn tính chất của hai điệu chính là điệu bắc và điệu nam.
Đi vào tính chất của từng điệu trong các bài bản ca Huế có thể thấy, điệu
bắc gồm những bào ca mang âm điệu tươi tắn, trang trọng thể hiện cái gốc của âm
nhạc từ phía Bắc theo chân các vua quan du nhập vào. Nam tiến vào đàng trong từ
thời nhà Trần rồi vua Lê chúa Trịnh cho tới các chúa Nguyễn, vua Nguyễn.
Điệu nam là những điệu có âm điệu buồn, nỉ non, ai oán, thể hiện niềm thương
nỗi nhớ của những người xa quê, nhớ về gốc gác tổ tiên ở đàng ngoài. Điệu Nam
xuân mà nhiều người gọi là hệ thống lưỡng tính là các bài bản pha trộn cả điệu
bắc và điệu nam, không vui không buồn, bâng khuâng mơ hồ.
Ngoài hai điệu chính và các bài bản nam xuân trong ca Huế còn có một sắc

thể loại âm nhạc truyền thống với những làn điệu, nhạc cụ dân tộc phong phú để
bồi dưỡng học sinh thêm yêu thích làn điệu dân ca xứ Huế và dân ca của các miền
quê Việt Nam nói chung. Đồng thời phát huy năng khiếu ca hát, cảm thụ âm nhạc
của học sinh.
2.2.4. Tích hợp môn Giáo dục công dân
Qua văn bản Ca Huế trên sông Hương, giáo viên sẽ giáo dục cho học sinh
ý thức giữ gìn, kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc ; có ý thức
bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc là ca Huế. Thông qua vẻ đẹp xứ
Huế, học sinh có tình cảm và trách nhiệm yêu thiên nhiên, sống hòa hợp với thiên
nhiên, có ý thức bảo vệ môi trường.
2.2.5. Tích hợp môn Mỹ thuật
Tích hợp với môn Mỹ thuật, học sinh hiểu và khắc sâu kiến thức về kiến
trúc lăng tẩm, hoa văn khắc in, đặc biệt là ý nghĩa của biểu tượng thuyền Rồng.
Con rồng đã từng là một biểu tượng trong tín ngưỡng sơ khai của người
Việt Nam. Dân Việt cổ có tục xăm mình, phổ biến trong số ấy là họa tiết rồng
(giao long). Theo ghi chép Hoài Nam Tử và Sơn Hải Kinh, rồng được người Việt
xưa xăm lên đùi để khi xuống nước “tránh bị giao long làm hại”. Đến đời vua
Trần Anh Tông (1293-1314) mới chấm dứt tục xăm mình. Rồng là hình tượng của
mưa thuận gió hòa, là linh vật đứng vào hàng bậc nhất trong tứ linh “long, lân,
quy, phụng”. Hình tượng rồng thời đại Hùng Vương là một linh vật thân dài có
vẩy như cá sấu được chạm trên các đồ đồng, đặc biệt là trên trống đồng.
Con rồng thời Nguyễn trở lại vẻ uy nghi vương quyền. Rồng được thể hiện
ở nhiều tư thế, ẩn mình trong đám mây, hoặc rồng hàm thọ, lưỡng long triều nhật,
lưỡng long chầu hoa cúc, lưỡng long chầu chữ thọ v.v.. Thân rồng không dài
ngoằn, uốn lượn với độ cong lớn. Đầu rồng to, sừng giống sừng hươu có nhánh
phụ cùng chĩa ngược ra sau. Mắt rồng lộ to, mũi giống mũi lân hoặc sư tử, miệng
há to để lộ hàm răng răng nanh chắc khỏe. Vây trên lưng rồng có tia, thân cuộn
hoa văn lửa hoặc mây, phân bố dài ngắn đều đặn. Râu rồng uốn sóng từ dưới mắt
7


Ca HuÕ trªn s«ng H¬ng
Hà Ánh Minh

I - MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
Hiểu vẻ đẹp của một sinh hoạt văn hóa ở cố đô Huế, vùng dân ca với
những con người rất đỗi tài hoa. Từ đó có thái độ và hành động tích cực góp phần
bảo tồn, phát triển di sản văn hóa dân tộc đặc sắc và độc đáo này.
II - TRỌNG TÂM KIẾN THỨC
8


1. Kiến thức
- Khái niệm thể loại bút kí.
- Giá trị văn hóa, nghệ thuật của ca Huế.
- Vẻ đẹp của con người xứ Huế.
2. Kĩ năng
- Đọc – hiểu văn bản nhật dụng viết về di sản văn hóa dân tộc.
- Phân tích văn bản nhật dụng (kiểu loại thuyết minh)
- Tích hợp kiến thức tập làm văn để viết bài văn thuyết minh.
- Tích hợp kiến thức liên môn: Lịch sử, Địa lý, Âm nhạc, Mỹ thuật, Giáo
dục công dân, Tin học.
III - CHUẨN BỊ:
- GV: Soạn giáo án. Chuẩn bị phần trình chiếu trên Power Point .
Nghiên cứu, tìm hiểu những thông tin về Huế xoay quanh nội dung bài học
Tích hợp kiến thức các môn học liên quan
- HS : Sưu tầm tranh ảnh về Huế. Soạn bài theo hướng dẫn trong SGK. Tìm hiểu
các kiến thức ở các bộ môn khác liên quan đến nội dung bài học.
IV - TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
1. Ổn định lớp:
2. Kiểm tra bài cũ:

Trị, phía Nam giáp với tỉnh Đà Nẵng.
+ Về cảnh sắc thiên nhiên: Huế là nơi có nhiều danh lam thắng cảnh: Sông
Hương, núi Ngự...
+ Về đặc điểm lịch sử: Huế (Phú Xuân) từng là kinh đô của nhà Nguyễn.Huế nổi
tiếng bởi các lăng tẩm và những cung điện cổ kính: Đại Nội, lăng Minh Mạng,
lăng Khải Định...
+ Về Âm nhạc: Huế là cái nôi của âm nhạc. Huế làm say đắm lòng người bởi Nhã
nhạc cung đình Huế, hò Huế, ca Huế...
Hoạt động của giáo viên - học sinh
Hoạt động 1 : Tìm hiểu chung
- Em hãy nêu xuất xứ của văn bản Ca
Huế trên sông Hương?
- HS yếu nêu
- GV hướng dẫn HS cách đọc: Giọng
chậm rãi, rõ ràng, mạch lạc, lu ý những
câu đặc biệt, những câu rút gọn.
- GV đọc mẫu. Gọi 2,3 HS đọc tiếp.
- Giải thích các từ khó
- GV giới thiệu thêm cho HS về ca Huế.
- Văn bản được viết theo thể loại gì ?
- HS trả lời
- Em hiểu gì về thể loại tùy bút?
- HS khá giỏi trình bày hiểu biết
- Văn bản sử dụng phương thức biểu đạt
nào?
- HS trả lời
- Căn cứ vào đâu để em cho rằng đây là
văn bản thuyết minh?
- HS: Vì bài văn chủ yếu giới thiệu cho
người đọc về ca Huế.

- HS trung bình liệt kê

1. Huế - Cái nôi của dân ca
- Xứ Huế nổi tiếng với các điệu hò.

- Các điệu hò:
+ Chèo cạn, bài thai....buồn bã
+ Hò giã gạo, ru em...náo nức, nồng hậu
tình người.
+ Hò lơ, xay lúa...gần gũi dân ca
+ Lí con sáo, lí hoài xuân,lí hoài nam :
- Ca Huế gắn liền với nhạc Huế. Hãy kể réo rắt, vui tươi
tên những nhạc cụ được sử dụng trong - Nhạc cụ: Đàn tranh, đàn nguyệt, đàn
dàn nhạc ?
nhị, đàn tì bà, đàn tam, đàn bầu, sáo, cặp
- HS yếu liệt kê
sanh...
- Để giới thiệu về các làn điệu dân ca
Huế và các nhạc cụ trong dàn nhạc tác -> Biện pháp nghệ thuật : Liệt kê
giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì ?
- HS suy nghĩ, tìm câu trả lời
- Em có nhớ hết tên của các làn điệu ca
Huế và các nhạc cụ không ? Điều đó có -> Các làn điệu ca Huế phong phú, đa
ý nghĩa gì?
dạng, thể hiện lòng khao khát, nỗi mong
- HS tb trình bày ý kiến
chờ hoài vọng thiết tha của tâm hồn Huế.
- Theo em, con người xứ Huế khao
khát, mong chờ hoài vọng về những
điều gì ?

* Nguồn gốc của Ca Huế
- Ca Huế được hình thành như thế nào? - Ca Huế hình thành từ dòng ca nhạc dân
- HS trả lời
gian và ca nhạc cung đình. Vì vậy, ca
- GV tích hợp kiến thức Lịch sử:
Huế vừa sôi nổi vui tươi, vừa trang trọng
- Từ cái gốc của nhã nhạc cung đình, uy nghi .
theo nhu cầu xướng ca ngâm vịnh giải
trí của giới quý tộc, các vương tôn quốc
thích quan lại dưới thời các chúa
Nguyễn và vua Nguyễn đã tổ chức các
chương trình diễn xướng, đàn ca trong
các dinh phủ. Vào khoảng thế kỷ 17, 18,
hình thức diễn xướng đàn ca này, ban
đầu chỉ với các bài bản được lấy từ tế
nhạc cung đình như: ngũ đối thượng,
ngũ đối hạ, 10 bản ngữ thập thủ liên
hòan… dần dần được sáng tác bổ sung
thêm nhiều bài bản và hình thành nên
một thể loại ca nhạc thính phòng, gọi là
ca
Huế. * Đặc sắc của cảnh ca Huế trên sông
12


- Ca Huế thường được diễn ra vào thời
gian nào ? Không gian nào ?
- HS trả lời
GV bình: Sông Hương là một con sông
đẹp và thơ mộng mà thiên nhiên ban


Hương:
- Thời gian biểu diễn: Ban đêm
- Không gian, địa điểm: Trong một chiếc
thuyền rồng, trên dòng sông Hương thơ
mộng.

- Biểu diễn: Vô cùng điêu luyện.
+ Trang phục: Nam mặc áo dài the, quần
thụng, đầu đội khăn xếp. Nữ mặc áo dài,
khăn đóng
+ Không gian yên tĩnh bỗng bừng lên
những âm thanh của dàn hòa tấu du
dương trầm bổng, réo rắt. Tiếng đàn lúc


+ Lời ca gợi lên điều gì ?
- Người lữ khách đã thưởng thức ca Huế
với tâm trạng như thế nào ?
- HS khá giỏi trả lời
- Thưởng thức:
+ Với hồn thơ lai láng, tình người
nồng hậu.
+ Trong tâm trạng chờ đợi đến rộn
lòng -> khát khao cái đẹp.
- Vậy theo em, ca Huế là một sinh hoạt
văn hoá như thế nào ?
- HS nhận xét
- GV bình: Ca Huế thanh cao, lịch sự,
nhã nhặn, sang trọng và duyên dáng.

điều gì?
mà còn nổi tiếng bởi các làn điệu dân ca
- HS nêu nội dung
và âm nhạc cung đình. Ca Huế là một
hình thức sinh hoạt văn hóa - âm nhạc
thanh lịch và tao nhã, một sản phẩm tinh
thần đáng trân trọng, cần được bảo tồn
và phát triển.
14


- Tích hợp giáo dục kĩ năng sống:
- Học xong văn bản này, tình cảm nào
với Huế được khơi dậy trong em?
IV. Luyện tập
- HS tự bộc lộ
- Hò khoan Lệ Thủy
Hoạt động 4: Luyện tập
- Địa phương em đang sống có những
làn điệu dân ca nào?
- Chúng ta cần yêu quý, giữ gìn và phát
- HS trả lời.
huy các giá trị văn hóa của dân tộc, đặc
- Đất nước ta còn có rất nhiều vùng dân biệt là những khúc dân ca.
ca nổi tiếng. Theo em, mỗi người cần
phải những suy nghĩ và hành động nào
để bảo tồn các giá trị văn hoá dân gian
của dân tộc ?
- HS suy nghĩ, trả lời
4. Củng cố - Dặn dò:

phong phú, đa dạng từ ca, hò, chèo tới điệu lí đều thể hiện sâu sắc các cung bậc
tình cảm của con người và cuộc sống lao động sản xuất; Các nhạc cụ biểu diễn ca
Huế phong phú : đàn tranh, đàn nguyệt, tì bà, nhị, đàn tam, đàn bầu, sáo, cặp
sanh... Nghe ca Huế là một thú tao nhã bởi vì cách thức nghe ca trên thuyền rồng,
trên dòng sông Hương thơ mộng giữa trời nước mênh mang đã là một cách
thưởng thức độc đáo. Mặt khác, nội dung ca Huế trang trọng, trong sáng, gợi tình
người, tình đất nước... Thông qua văn bản, học sinh thêm hiểu lịch sử thời
Nguyễn, kiến trúc lăng tẩm, vị trí địa lí xứ Huế thơ mộng với cảnh quan thiên
nhiên đẹp... thêm yêu xứ Huế, cũng là bồi dưỡng học sinh thêm yêu và tự hào về
vẻ đẹp thiên nhiên, con người và văn hóa dân ca của đất nước mình.
b. Ý nghĩa trong thực tiễn cuộc sống
- Đối với người dạy: Để thực hiện tốt việc giảng dạy kiến thức liên môn đòi hỏi
mỗi giáo viên phải nỗ lực và quan tâm nhiều hơn nữa đối với các kiến thức của
các bộ môn khác, từ đó dần hoàn thiện bản thân mình, tạo sự tin cậy cho người
học, góp phần vào thành công của quá trình giáo dục.
- Đối tượng người học: Các em học sinh sẽ biết vận dụng những kiến thức liên
môn ấy để giải quyết những tình huống thực tiễn. Từ đó rèn luyện cho mình
những kĩ năng cần thiết để hòa nhập vào cuộc sống. Tạo cho các em sự bản lĩnh,
tự tin để mạnh mẽ đón nhận thử thách trong đời.
- Đối với xã hội: Việc dạy học tích hợp các môn học sẽ giúp cho học sinh dễ vận
dụng kiến thức vào thực tiễn vì những vấn đề nảy sinh trong đời sống, sản xuất ít
khi chỉ liên quan với một lĩnh vực tri thức nào đó mà thường đòi hỏi vận dụng
tổng hợp các tri thức thuộc một số môn học khác nhau. Người học sẽ tiếp cận, đón
nhận và giải quyết các vấn đề nảy sinh ấy với hiệu quả tốt nhất.
3.2. Những kiến nghị, đề xuất
16


- Nhà trường cần tăng cường đưa chủ đề dạy học tích hợp liên môn vào các dịp
hội giảng