BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

HÀ THỊ THÚY HẰNG

QUẢN LÝ DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI CỦA TỔ
TRƯỞNG CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN ĐIỆN
BIÊN – TỈNH ĐIỆN BIÊN TRƯỚC YÊU CẦU CỦA ĐỔI MỚI GIÁO
DỤC

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

HÀ THỊ THÚY HẰNG

QUẢN LÝ DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI CỦA TỔ
TRƯỞNG CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN ĐIỆN
BIÊN – TỈNH ĐIỆN BIÊN TRƯỚC YÊU CẦU CỦA ĐỔI MỚI GIÁO
DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
( Chương trình đào tạo theo định hướng ứng dụng)
Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC


Ban giám hiệu, Cán bộ quản lí, giáo viên, học sinh và phụ huynh học sinh các
trường THPT trên địa bàn huyện Điện Biên – tỉnh Điện Biên đã tích cực ủng hộ,
cộng tác nhiệt tình giúp đỡ tác giả trong qúa trình điều tra, khảo sát, thu thập các
dữ liệu liên quan đến đề tài.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song luận văn khó tránh khỏi những thiếu
sót. Tác giả kính mong nhận được ý kiến góp ý, chỉ bảo của các thầy, cô giáo,
các nhà khoa học, bạn bè đồng nghiệp và những người quan tâm để luận văn
được hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, ngày 10 tháng 06 năm 2017
Tác giả luận văn
Hà Thị Thúy Hằng


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................... 1
2. Mục tiêu nghiên cứu .............................................................................................. 3
3. Nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................................................ 3
4. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................... 4
5. Phương pháp nghiên cứu…………………………………………………… …4
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC CỦA TỔ
TRƯỞNG CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG THPT ....................................... 6
1.1. Sơ lược lịch sử vấn đề nghiên cứu .................................................................. 6
1.2. Quản lý dạy học của tổ trưởng chuyên môn các trường THPT .................. 9
1.2.1. Khái niệm dạy học .......................................................................................... 9
1.2.2. Quản lý dạy học ........................................................................................... .11
1.2.3. Quản lý dạy học của tổ trưởng chuyên môn các trường THPT...................13
1.2.3.1 TTCM và vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của TTCM trong trường
THPT……………………………………………………………………………...13

2.2.2.3. Quản lý việc tự học và tự bồi dưỡng của giáo viên trong tổ chuyên môn . 78
2.3. Đánh giá chung về thực trạng quản lý dạy học các môn KHXH của tổ
trưởng chuyên môn các trường THPT – huyện Điện Biên. .............................. 81
2.3.1. Mặt mạnh....................................................................................................... 81
2.3.2. Hạn chế .......................................................................................................... 81
Tiểu kết chương 2 .................................................................................................. 84
CHƯƠNG 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC CÁC MÔN KHXH CỦA TỔ
TRƯỞNG CHUYÊN MÔN CÁC TRƯỜNG THPT - HUYỆN ĐIỆN BIÊNTỈNH ĐIỆN BIÊN ................................................................................................. 85
3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp. ...................................................................... 85
3.1.1. Đảm bảo tính đồng bộ, toàn diện của các biện pháp .................................... 85
3.1.2. Đảm bảo tính thực tiễn .................................................................................. 85
3.1.3. Đảm bảo tính khả thi, tính hiệu quả của các biện pháp ................................ 86
3.1.4. Đảm bảo tính kế thừa .................................................................................... 87
3.1.5. Đảm bảo tính linh hoạt mềm dẻo .................................................................. 87
3.2. Một số biện pháp quản lý dạy học các môn KHXH của TTCM ở các
trường THPT huyện Điện Biên............................................................................ 88
3.2.1. Biện pháp 1: Nâng cao ý thức, trách nhiệm cho GV về việc nâng cao chất
lượng dạy học các môn KHXH ............................................................................... 88
3.2.1.1.Mục đích của biện pháp ............................................................................. 88
3.2.1.2.Nội dung và cách thực hiện biện pháp ........................................................ 88
3.2.2. Biện pháp 2: Tăng cường kiểm tra giám sát chặt chẽ việc thực hiện quy chế
chuyên môn của GV trong tổ chuyên môn ............................................................. 89
3.2.2.1.Mục đích của biện pháp ............................................................................ 90
3.2.2.2.Nội dung và cách thực hiện biện pháp ........................................................ 90
3.2.3. Biện pháp 3: Thường xuyên dự giờ để kiểm soát, đánh giá chất lượng dạy học
của GV trong tổ ....................................................................................................... 91
3.2.3.1.Mục đích của biện pháp ............................................................................. 91
3.2.3.2.Nội dung và cách thực hiện biện pháp ........................................................ 92



GDCD
SGK
THPT
GD
NCKH
TTCM
TCM
SHCM
QLGD
CNTT

Giáo dục và đào tạo
Khoa học xã hội
Học sinh
Giáo viên
Dạy học
Giáo dục công dân
Sách giáo khoa
Trung học phổ thông
Giáo dục
Nghiên cứu khoa học
Tổ trưởng chuyên môn
Tổ chuyên môn
Sinh hoạt chuyên môn
Quản lý giáo dục
Công nghệ thông tin


1


không yêu thích môn học; do tâm thế lựa chọn nghề nghiệp của HS ( học các
môn KHXH không tìm được việc làm); do việc kiểm tra, thi và đánh giá chưa
phù hợp….Điều này đúng, nhưng chưa đủ. Theo chúng tôi, một trong những
nguyên nhân cơ bản là nằm trong khâu quản lý. Có thể nói, việc quản lý DH các
môn KHXH trong nhà trường phổ thông hiện nay đang bộc lộ những hạn chế,
bất cập và có nhiều điều chưa thực sự đổi mới. Cách quản lý vẫn mang nặng tính
pháp lệnh, hành chính, chủ yếu là giám sát việc thực hiện quy chế, quy định
giảng dạy là chính, chưa thực sự tạo ra động lực và môi trường sư phạm để GV
tự chủ, tự chịu trách nhiệm, phát huy sự sáng tạo, đổi mới trong DH.
Đó là chưa kể đến việc tùy tiện trong cắt xén chương trình, dạy dồn, dạy
đại khái cho hết môn để tập trung thời gian cho việc dạy các môn chính mà HS
lựa chọn để thi..
Theo Dự thảo CT-SGK mới, trừ môn Ngữ văn, các bộ môn Lịch sử, Địa
Lí, GDCD sẽ được tổ hợp trong môn KHXH và sẽ được dạy phân hóa sâu bằng
các chuyên đề ở cấp trung học phổ thông (THPT). Cùng với đó là tiến hành đổi
mới phương pháp DH và cách thức thi ở THPT. Điều này đặt ra những yêu cầu
mới về DH và cách quản lý mới. Đây là một bài toán cần phải giải quyết để đáp
ứng với yêu cầu đổi mới GD. …..
Có thể thấy, trong hàng loạt đề tài nghiên cứu khoa học (NCKH), các
luận án, luận văn của học viên cao học và nghiên cứu sinh đã được công bố, rất
nhiều đề tài đã đi sâu vào nghiên cứu quản lý DH, nhưng việc đi sâu vào quản lý


3

các môn KHXH ở trường THPT, nhất là những trường THPT ở những tỉnh miền
núi thì ít có đề tài thực hiện.
Trong thời gian tới, việc phân cấp quản lý về chương trình nhà trường và
phát triển chương trình nhà trường đòi hỏi sự quản lý về dạy học các môn văn
hóa nói chung, các môn KHXH nói riêng có những thuận lợi và khó khăn, nhiều

môn.
4.3. Phạm vi về địa bàn nghiên cứu:
- Đề tài thực hiện trong phạm vi các trường THPT ở huyện Điện Biên-tỉnh
Điện Biên.
5.Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài, trong quá trình nghiên cứu tôi sử dụng một số phương
pháp chính sau:
5.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:
- Nghiên cứu các văn bản, Nghị quyết của Đảng, Nhà nước và ngành GD
có liên quan đến đề tài.
- Nghiên cứu sách báo, tạp chí, đề tài khoa học, các công trình đã công bố
có liên quan đến đề tài để làm rõ cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu.


5

5.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
* Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động:
- Nghiên cứu hồ sơ quản lý của TTCM: các quy chế, quy định về quản lý
chuyên môn của ngành; Kế hoạch DH của TTCM; của GV bộ môn; biên bản
các cuộc họp của TTCM ở các trường THPT huyện Điên Biên.
- Báo cáo sơ kết, tổng kết năm học của hiệu trưởng, các tổ trưởng tổ
chuyên môn (TCM).
* Phương pháp trò chuyện - phỏng vấn:
Tiến hành phỏng vấn, trao đổi với Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng, TTCM
và GV các trường THPT ở huyện Điện Biên
* Phương pháp quan sát:
- Tìm hiểu công việc và cách thức quản lý DH của TTCM
- Tìm hiểu tinh thần và thái độ làm việc của các TTCM, GV.
- Dự một số buổi họp TCM ở các trường THPT ở huyện Điện Biên.

sách báo đã tập trung nghiên cứu vấn đề này.
Trước hết phải kể đến một số tác giả tiêu biểu như: Đặng Quốc Bảo, Trần
Kiểm, Bùi Minh Hiền…đã có nhiều công trình sách và tài liệu viết về quản lý
giáo dục nói chung, quản lý hoạt động DH nói riêng. Trong các tài liệu và các
bài giảng, các tác giả đã trình bày khá hệ thống về lý luận quản lý hoạt động DH.
Những tài liệu này đặt nền móng cho phần nghiên cứu lý luận của đề tài.


7

Trong những năm gần đây, trong các luận văn thạc sĩ về quản lý giáo dục
(QLGD), có nhiều đề tài tập trung vào nghiên cứu quản lý hoạt động DH của
hiệu trưởng, cụ thể như sau:
- “ Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng trường
dân tộc nội trú tỉnh Tuyên Quang” của Đỗ Kim Anh, Luận văn Ths QLGD,
(2006);
- “ Quản lý hoạt động dạy học các trường THPT huyện Hoàng Bồ, tỉnh
Quảng Ninh” của Lại Chiến Thắng Luận văn Ths QLGD, (2012);
- “ Quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng trường THPT huyện Sông
Lô, tỉnh Vĩnh Phúc” của Khương Thị Thủy Luận văn Ths QLGD, (2013);
Bên cạnh đó còn có các đề tài nghiên cứu về quản lý hoạt động của tổ
chuyên môn (TCM), cụ thể như sau:
- “Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng các
trường THPT huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái” của Hà Minh Tiến Luận văn Ths
QLGD, (2009);
- “Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng các
trường THCS thành phố Hải dương, tỉnh Hải Dương” của Trịnh Thu Hà
Luận văn Ths QLGD, (2013);
Cũng có những đề tài đã nghiên cứu đến quản lý hoạt động chuyên môn
của TTCM như:

được đăng tải khá nhiều trên các tạp chí GD. Nhiều bài viết của tác giả Phạm


9

Quang Huân đã viết về quản lý như: “Đổi mới quản lí nhà trường và nâng cao
năng lực sư phạm cho đội ngũ giáo viên theo ISO 9000 và TQM” (Tạp chí
KHGD số 20, năm 2007 tr9-14); “Giáo viên trung học phổ thông với vấn đề
quản lí chất lượng quá trình dạy học trên lớp” (Tạp chí KHGD số 11, 2006, tr
38-43); “Quản lí quá trình dạy học ở trường phổ thông theo tiếp cận quản lí chất
lượng tổng thể - TQM” (Tạp chí KHGD số 25, 2007, tr 12-17). Những bài viết
đã cung cấp khá nhiều thông tin bổ ích cho công tác quản lí dạy học trong nhà
trường.
1.2. Quản lý dạy học của tổ trưởng chuyên môn ở các trường THPT
1.2.1. Khái niệm dạy học
DH là một trong những hoạt động đặc trưng nhất, chủ yếu nhất và đóng
vai trò chủ đạo trong các hoạt động của nhà trường, nó diễn ra theo một quá trình
nhất định nên người ta gọi đó là quá trình DH.
- Theo quan điểm truyền thống, DH được một số tác giả quan niệm như
sau:
Tác giả Hà Thế Ngữ quan niệm “Dạy học là một chức năng xã hội, nhằm
truyền đạt và lĩnh hội những kiến thức về kinh nghiệm mà xã hội tích luỹ được,
biến kiến thức, kinh nghiệm xã hội thành phẩm chất và năng lực cá nhân:
[25,176]
Theo nhà giáo dục T.A.Ilina: “ Dạy học, với tư cách là một hoạt động đặc
biệt có mục đích của giáo viên nhằm vũ trang cho học sinh những kiến thức, kỹ
năng, kỹ xảo và phát triển những năng lực sáng tạo và nhận thức của các em, là
thành phần cấu tạo quan trọng nhất của giáo dục theo nghĩa rộng: [32,5]



học được hiểu là quá trình cộng tác giữa thày và trò nhằm điều khiển-truyền đạt
và tự điều khiển – lĩnh hội tri thức nhân loại nhằm thực hiện mục đích giáo dục”
[12,108]
1.2.2. Quản lý dạy học
a) Khái niệm: Quản lý DH là quản lý việc chấp hành các quy định (điều
lệ, quy chế, nội quy..) về DH của GV và học tập của HS, đảm bảo việc DH được
tiến hành một cách tự giác, có nề nếp, ổn định, có chất lượng và hiệu quả cao.
Quản lý DH còn là những tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể
quản lý tới các đối tượng trong quá trình DH nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ
DH.
Theo Nguyễn Phúc Châu, nếu tiếp cận DH theo mối quan hệ biện chứng
của cặp phạm trù mục đích và phương tiện thì có thể hiểu: “ Quản lý dạy học là
sự tác động có chủ đích, hợp quy luật của chủ thể quản lý dạy học đến chủ thể
dạy học ( người dạy và người học) bằng các phương pháp phát huy tác dụng của
các phương tiện quản lý dạy học như chế định GD&ĐT, bộ máy tổ chức và nhân
lực dạy học, môi trường và thông tin dạy học nhằm đạt được mục đích quản lý
dạy học”. [12,119]
Thực chất quản lý DH là việc quản lý các thành tố cấu trúc của quá trình
dạy học, tạo điều kiện để các thành tố có sự thống nhất trong quá trình DH đạt
hiệu quả.
Như vậy quản lý DH thực chất là những tác động của chủ thể quản lý vào
quá trình DH nhằm góp phần hình thành và phát triển nhân cách toàn diện của
HS theo mục tiêu đào tạo của nhà trường.


12

b) Các cấp độ của quản lý dạy học: Quản lý DH trong nhà trường có 3
cấp độ:
- Quản lý DH của hiệu trưởng (BGH)

nhà trường..
f) Đặc điểm của quản lý dạy học:
- Thứ nhất, quản lý DH mang tính chất quản lý hành chính sư phạm, đặc
điểm này thể hiện ở chỗ: Quản lý theo pháp luật, theo những nội quy, quy chế,
quyết định có tính chất bắt buộc trong DH. Đồng thời việc quản lý phải tuân thủ
các quy luật của quá trình DH, giáo dục diễn ra trong môi trường sư phạm.
- Thứ hai: Quản lý DH mang tính đặc trưng của khoa học quản lý, bởi vậy
nó phải vận dụng hiệu quả các chức năng quản lý trong việc điều khiển quá trình
DH.
- Thứ ba: Quản lý DH có tính chất xã hội hoá cao do sự chi phối trực tiếp
của các điều kiện kinh tế - xã hội và có mối quan hệ tương tác, thường xuyên với
đời sống xã hội.
1.2.3. Quản lý dạy học của Tổ trưởng chuyên môn trong trường THPT
1.2.3.1. Tổ chuyên môn và vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của tổ
trưởng chuyên môn trong trường THPT
TTCM ở trường Trung học theo quy định do Hiệu trưởng bổ nhiệm vào
đầu năm học. Nhiệm kì của TTCM theo từng năm học, hết một năm học có thể


14

bổ nhiệm lại lại hoặc bổ nhiệm mới tuỳ theo điều kiện và yêu cầu của từng
trường.
Sau khi có quyết định bổ nhiệm của Hiệu trưởng, người TTCM là người
chịu trách nhiệm cao nhất về chất lượng giảng dạy và lao động sư phạm của GV
trong phạm vi các môn học của TTM được phân công đảm trách.
TTCM về cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý là một cán bộ quản lý được
hưởng phụ cấp chức vụ theo các phân hạng loại trường và các văn bản pháp luận
hiện hành.
Vai trò của người tổ trưởng mang tính chất quyết định cơ bản cho chất

+ Quản lý, kiểm tra việc thực hiện quy chế chuyên môn của GV (thực hiện
hồ sơ chuyên môn, soạn giảng theo kế hoạch dạy học và phân phối chương trình,
chuẩn kiến thức kĩ năng, ra đề kiểm tra, thực hiện việc cho điểm theo quy định,
kế hoạch giờ dạy theo quy định, kế hoạch dự giờ của các thành viên trong tổ...)
+ Dự giờ GV trong tổ theo quy định
+ Các hoạt động khác (đánh giá, xếp loại GV, đề xuất khen thưởng, kỉ luật
GV..) Việc này đòi hỏi TTCM phải nắm rõ về tổ viên của mình về ưu điểm và
hạn chế trong công việc, thực hiện nhiệm vụ giảng dạy được phân công.
TTCM trong trường THPT, nhiệm vụ chính vẫn là DH, nhiệm vụ kiêm
nhiệm là quản lý và điều hành hoạt động của TCM. Trong giai đoạn hiện nay
nhiệm vụ quản lý của người TTCM có ý nghĩa rất quan trọng trong việc nâng
cao chất lượng giáo dục của nhà trường.


16

TTCM là người có uy tín nhất định về chuyên môn trong tổ, nhóm
chuyên môn. Có khả năng tập hợp quần chúng, điều hành các hoạt động chuyên
môn của tổ. TTCM là người luôn gương mẫu thực hiện quy chế chuyên môn.
TTCM có các quyền như sau:
+ Quyền quản lý, điều hành các hoạt động trong tổ: lập kế hoạch, phân
công nhiệm vụ, triệu tập, hội ý, họp tổ.
+Quyền quyết định các nội dung sinh hoạt tổ trên cơ sở các kế hoạch.
+ Quyền theo dõi, đôn đốc, nhắc nhở, động viên và kiểm tra thực hiện các
nhiệm vụ của các thành viên trong tổ, giúp Hiệu trưởng có cơ sở để đánh giá
giáo viên một cách chính xác.
+ Quyền được tham dự các cuộc họp, hội nghị chuyên môn có liên quan
đến chương trình của các môn của tổ khi cấp trên tổ chức.
+Quyền được ưu tiên bồi dưỡng về chuyên môn do Sở, Phòng tổ chức,
được hưởng các chế độ chính sách về vật chất và tinh thần theo các văn bản pháp

` Qui chế đánh giá, xếp loại học sinh
`Điều lệ trường THPT
`Qui định các tiêu chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục trường PT
`Tập chuẩn kiến thức, kỹ năng
- Phân phối chương trình ( chính khoá và bám sát tự chọn )
- Kế hoạch năm học của tổ