7ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

CHU ĐỨC TỤY

ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC
TINH DỊCH VÀ THỤ TINH NHÂN TẠO BẰNG
TINH CỌNG RẠ ĐẾN DÊ CÁI ĐỘNG DỤC TỰ NHIÊN
VÀ SỬ DỤNG LIỆU PHÁP HORMONE

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHĂN NUÔI

Thái nguyên, năm 2016


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

CHU ĐỨC TỤY

ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC
TINH DỊCH VÀ THỤ TINH NHÂN TẠO BẰNG
TINH CỌNG RẠ ĐẾN DÊ CÁI ĐỘNG DỤC TỰ NHIÊN
VÀ SỬ DỤNG LIỆU PHÁP HORMONE
Nghành: Chăn nuôi
Mã số: 60.62.01.05

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHĂN NUÔI

Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS. TS: Nguyễn Mạnh Hà
2. TS. Nguyễn Ngọc Anh

Tôi xin chân thành cảm ơn TS. Nguyễn Ngọc Anh, người đã trực
tiếp hướng dẫn tôi trong quá trình thực tập tại Trung tâm Nghiên Cứu
Dê và Thỏ Sơn Tây;
Tôi xin trân thành cảm ơn TS. Đỗ Văn Thu Phòng Sinh học tế bào
sinh sản, Viện Công nghệ Sinh học - Viện Khoa học & Công nghệ Việt
Nam, Ban giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Dê và Thỏ Sơn Tây đã hết
sức giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành đề tài;
Phòng đào tạo - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, đã quan tâm
giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn
thiện luận văn;
Sự đóng góp to lớn trong đào tạo của tập thể các thầy cô giáo, sự góp ý
chân thành và giúp đỡ nhiệt tình của các nhà khoa học, bạn bè đồng nghiệp
để tôi nâng cao được trình độ trong quá trình học tập và thực hiện đề tài;
Xin chân thành cảm ơn gia đình và bạn bè, đã tạo điều kiện giúp
đỡ tôi hoàn thành luận văn này.

Hà Nội, ngày

tháng

Học viên

Chu Đức Tụy

năm 2016


iii

MỤC LỤC


1.3.1. Đặc điểm cấu tạo cơ quan sinh dục và hoạt động sinh dục của dê
cái. ............................................................................................................ 14
1.3.2. Sự hình thành, phát triển của trứng và sự rụng trứng .................... 15
1.4. Một số phương pháp bảo tồn tinh dịch, ............................................... 16
1.4.1. Một số phương pháp bảo tồn tinh dịch .......................................... 16
1.4.2. Tốc độ đông lạnh tinh dịch ............................................................ 17
1.4.3. Giải đông tinh dịch ........................................................................ 18
1.5. Cơ sở khoa học của việc gây động dục đồng pha bằng dụng cụ đặt
âm đạo CIDR ............................................................................................... 20
1.6.Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước ........................................... 21
1.6.1. Tình hình nghiên cứu về công nghệ dông lạnh và thụ tinh nhân
tạo cho dê trên thế giới............................................................................. 21
1.6.2. Tình hình nghiên cứu đặc điểm sinh học tinh dịch, phương
pháp bảo tồn và thụ tinh nhân tạo cho dê ở Việt Nam ............................ 21
Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ....... 25

2.1. Đối tượng nghiên cứu........................................................................... 25
2.2. Địa điểm nghiên cứu và thời gian nghiên cứu ..................................... 25
2.2.1 Địa điểm nghiên cứu ....................................................................... 25
2.2.2. Thời gian nghiên cứu: .................................................................... 25
2.3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu ................................................. 25
2.3.1. Nội dung nghiên cứu...................................................................... 25
2.3.2. Phương pháp nghiên cứu ............................................................... 25
Chương 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN .............................................................32

3.1. Sinh học tinh dịch dê ............................................................................ 32
3.1.1. Một số chỉ tiêu sinh học tinh dịch dê ............................................. 32
3.1.2. Sự thay đổi các chỉ tiêu sinh học tinh dịch dê Alpine qua các
tháng trong năm ........................................................................................ 41

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CS

: Cộng sự

ĐVT

: Đơn vị tính

FSH

: Folliculine Stimuline Hormone

GRH

: Ganadotropin Release Hormone

H-FABP

: heart-fatty acid binding protein

LH

: Lutein Hormone

LR

: Landrace



: Tiêu chuẩn Việt Nam

TTTĂ/kgTT : Tiêu tốn thức ăn/ kg tăng trọng
VCK

: Vật chất khô


i

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả trong luận văn này là trung thực,
chính xác và chưa được sử dụng để bảo vệ ở bất kỳ một học vị nào;
Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được
cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc;
Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về những số liệu trong luận văn này.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016
Tác giả luận văn

Chu Đức Tụy


viii

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 3. 1: Đồ thị sinh học tinh dịch của một số giống dê nuôi tai Việt Nam ...........38
Hình 3.2. Đồ thị lượng tinh dịch, nồng độ tinh trùng dê Alpine qua các tháng ...........43
Hình 3.3. Đồ thị sinh học tinh dịch dê Alpine ở các khoảng cách lấy tinh ...............46

lỏng (-1960c). Nhưng việc áp dụng kỹ thuật TTNT cho dê vẫn chưa được phát
triển mở rộng, kỹ thuật TTNT cho dê bằng tinh dê đông lạnh là nhu cầu cần
thiết trong công tác lai tạo giống dê, khai thác triệt để tiềm năng sinh sản của
dê đực, nhất là đực cao sản mở rộng phạm vi thụ tinh nhân tạo, góp phần lưu
giữ quỹ gen và tính đa dạng sinh học các giống dê ở Việt Nam. Để góp phần
phục vụ công tác giống và bảo tồn tinh dịch, chúng tôi tiến hành đề tài: Đánh
giá một số đặc điểm sinh học tinh dịch và thụ tinh nhân tạo bằng tinh cọng rạ
đến dê cái động dục tự nhiên và sử dụng liệu pháp Hormone.


2
2. Mục đích của đề tài
- Xác định được một số đặc điểm sinh học tinh dịch của của một số
giống dê nuôi tại Việt Nam, từ đó làm căn cứ bảo tồn, khai thác và phục vụ
trong công tác chọn lọc, đàn dê đực giống nhất là đực cao sản.
- Đánh giá được hiệu quả bảo tồn tinh dê đông lạnh qua nhiều thế hệ
trong Nitơ lỏng (-1960c) góp phần lưu giữ quỹ gen và tính đa dạng sinh học
các giống dê ở Việt Nam.
- Xác định được phương pháp sử dụng CIDR gây động dục đồng loạt,
xây dựng được quy trình kỹ thuật thụ tinh nhân tạo cho dê nhằm phát triển
mạng lưới thụ tinh nhân tạo phổ biến trên toàn quốc, tránh được hiện tượng
đồng huyết và khai thác triệt để tiềm năng sinh sản của dê đực, nhất là dê đực
cao sản.
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
3.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài
Đề tài cung cấp các số liệu, thông tin khoa học về đặc điểm sinh học tinh
dịch của một số giống dê nuôi tại Việt Nam, đánh giá được hiệu quả bảo tồn
tinh dê đông lạnh qua nhiều thế hệ trong Nitơ lỏng (-1960c), xây dựng được
quy trình kỹ thuật thụ tinh nhân tạo cho dê nhằm thương mại hóa một số
giống dê tại Việt Nam.

Tuổi thành thục và tuổi sử dụng dê đực
Hoạt động sinh dục của dê nói chung và dê đực nói riêng mạnh hơn so với
các loài gia súc khác, do đó tuổi thành thục về tính của dê cũng đến sớm hơn.


4
Trong điều kiện nuôi dưỡng, chăm sóc tốt thì dê đực ở 3 - 4 tháng tuổi đã có
những biểu hiện hoạt động về tính dục, có ham muốn nhảy phối. Tuy nhiên để
đảm bảo chất lượng đời con tốt, giữ được sức khoẻ cho đực giống và chu kỳ sử
dụng dài thì nên cho dễ dục bắt đầu nhảy phối ớ độ tuổi 12 - 15 tháng tuổi, theo
Lê Văn Thông và cs (1996) [19]), tuổi phối giống lần đầu của dê đực Cỏ nuôi ở
Thanh Hoá là 165 ngày (dao động từ 120 - 180 ngày), với khối lượng cơ thể đạt
13,8 kg. Các chỉ tiêu tương ứng của dê đực Bách Thảo và dê cỏ vùng Đông Bắc
là 175 ngày (biến động từ 150-210 ngày), 19,5kg; 160,62 ngày và 11,0 kg theo
tác giả Trần Trang Nhung và cs (2000) [12].
1.2. Sinh học tinh dịch dê
1.2.1. Hình thái tinh trùng
Theo Trần Tiến Dũng và cs (2002) [7] tinh trùng của mỗi giống động vật
có hình thái ổn định và đặc trưng, căn cứ vào hình thái tinh trùng mà biết
được tinh dịch của mỗi giống động vật, hình thái tinh trùng gia súc nói chung
có dạng con nòng nọc.
Theo Chemineau và Cagnie (1991) [31]), tinh trùng dê trưởng thành gồm
hai phần chính: đầu và đuôi nối với nhau bởi cổ, phần đuôi gồm đoạn giữa,
đoạn chính và đoạn cuối là trục sợi nhỏ. Theo Corteel J.M (1977) [32] tinh
trùng có kích thước gồm các phần như sau:
Các phần

Chiều dài

Chiều rộng

ống trung tâm, phía ngoài có 9 đôi vi ống trong và ngoài cùng có 9 sợi thô,
đuôi được bọc trong bao sợi, phần giữa cung cấp năng lượng cho vận động
với chiều xoắn ốc xoay tròn.
Khi rời khỏi dịch hoàn đi vào trong mào tinh, giọt tế bào chất bị loại ra ở
gần phần cuối cùng của đoạn giữa tinh trùng, giọt tế bào chất ở gần điểm giữa
của đoạn chính biểu hiện sự không hoàn hảo đối với tinh trùng trưởng thành
sống ở mào tinh.
1.2.2. Thành phần tinh dịch dê
Tinh dịch dê cũng giống như tinh dịch của các giống động vật khác, bao
gồm tinh thanh và tinh trùng. Tùy từng giống dê mà tỷ lệ tinh thanh và tinh
trùng trong tinh dịch là khác nhau. Theo tác giả Đỗ Văn Thu và cs (2001)
[23], tỷ lệ tinh thanh trong tinh dịch của các giống dê thấp, dao động từ
64,81% - 68,84%, tỷ lệ tinh trùng trong tinh dịch của các giống dê cao, dao
động từ 31,16% - 35,19%. Tác giả

Asanbekov O.A. (1983) [26]) đã xác

định thành phần hoá học của tinh dịch dê như sau (mg%):
Protit (tính theo N2)

1334

Phospho

66

Loại mỡ

441


55 - 126

Magie

4


6

Tinh dịch dê chứa nhiều fructose, axit citric, glyceryl, phosphoryl nhưng
không có ergothioneine. Tinh dịch là dịch tiết hỗn hợp của dịch hoàn, dịch
hoàn phụ và các tuyến sinh dục phụ. Dịch tiết của phụ dịch hoàn (mào tinh)
chứa nhiều phospholipit, cung cấp năng lượng cho tinh trùng, tuyến túi tinh
tiết dịch chiếm phần lớn về thể tích tinh thanh, thành phần của tinh dịch gồm
fructose, axit citric, prostaglandin. Tác giả Roy và cs (1957) [57] phát hiện
trong tinh thanh dê có chứa emzym phospholipase A (giống trong nọc rắn)
gây ngưng kết lòng đỏ (EYC - egg yolk coagulating) có nguồn gốc từ tuyến
cowper. Enzym này thuỷ phân lecithin lòng đỏ tạo thành axit béo và
lysolecithin, chất này làm ngưng kết lòng đỏ trứng trong môi trường bảo tồn
tinh dịch và gây độc đối với tinh trùng.
Theo tác giả Iritani và cs (1972) [41] đã xác định hoạt tính enzym
phospholipase A trong tinh thanh và dịch chiết từ các tổ chức đường sinh dục
của dê đực, cho kết quả như sau: (đơn vị milimol axit béo giải phóng ra
đường lượng axit oleic) trong 1ml tinh thanh hoặc dịch chiết).
Tinh thanh

1,5

Ống thoát


tinh dịch trong thụ tinh.
Theo Fukuhara và cs (1973) [38]), lượng tinh dịch dê là = 0,69 ml; tác
giả Asanbekov (1983) [26] lượng tinh dịch của dê Don là 0,7 ml; tác giả
Nguyễn Tấn Anh và cs (1995) [1] lượng tinh dịch dê Bách Thảo là 0,58 ml


7

(0,13 - 1,20 ml); còn tác giả Lê Văn Thông (2006) [20] lượng tinh dịch dê
Bách Thảo nuôi tại Ninh Thanh (Thanh Hoá) là 0,53 ml.
Theo Trần Tiến Dũng và cs (2002) [7], lượng tinh dịch là chỉ tiêu sản
xuất sinh học, nên lượng tinh dịch chịu sự chi phối của nhiều yếu tố khách
quan và chủ quan, vì vậy mà lượng tinh dịch có sự dao động lớn. Có nhiều tác
giả đã cho thấy lượng tinh dịch biến động lớn giữa các cá thể khác nhau. Tác
giả Shamsuddin và cs (1997) [60]) cho rằng lượng tinh dịch hai lần lấy tinh kế
tiếp nhau, cách nhau 20 phút có sự sai khác không rõ rệt,
Theo Corteel và cs (1992) [33] lượng tinh dịch trong một lần xuất tinh
còn phụ thuộc vào phương pháp lấy tinh, phương pháp lấy tinh bằng âm
đạo giả cho lượng tinh dịch nhiều hay ít còn phụ thuộc vào tính dục của
con đực và dụng cụ lấy tinh (nhiệt độ của âm đạo giả, áp lực...). Tác giả
Nguyễn Tấn Anh và cs (1995) [1] cho thấy tinh dịch chịu ảnh hưởng của
nhiệt độ âm đạo giả (P < 0,05), nhiệt độ thích hợp trong lòng âm đạo giả là
40 - 42oC (lượng tinh dịch tương ứng là 0,55 - 0,62 ml).
Theo Corteel J.M (1977) [32], lượng tinh dịch phụ thuộc vào tuổi thành
thục sinh dục của dê đực, dê Boer thành thục lúc 157 ± 9,6 ngày tuổi cho lượng
tinh dịch một lần lấy tinh là 0,17 ml, ở 220 ngày tuổi lượng tinh dịch là 1,0 ml.
Nguyễn Tấn Anh và cs (1995) [1] cho thấy lượng tinh dịch của dê Cỏ chịu ảnh
hưởng của tháng tuổi, dê 7 - 12 tháng tuổi có lượng tinh dịch là 0,42 - 0,55 ml,
dê 12- 36 tháng tuổi có lượng tinh dịch là 0,64 - 0,65 ml.
Lượng tinh dịch còn chịu ảnh hưởng của mùa vụ, thời tiết, điều này phản

ml; tác giả Corteel và cs (1992) [33]), nồng độ tinh trùng 1,0x109/ml; theo
Fukuhara và cs (1973) [38]), nồng độ tinh trùng C: 3,75 x199/ ml, theo
Peskovatsov (1985) [51], nồng độ tinh trùng trung bình là 2,4 - 3,0 x109/ ml
(có những trường hợp cá biệt C: 5,0 x 109 /ml); còn tác giả Ritar và cs (1982)
[53], C: 3,1 - 4,4 x109/ ml; tác giả Shamsuddin và cs (1997) [60], C: 4187 x
106 - 5064 x106/ ml; tác giả Nguyễn Tấn Anh và cs (1995) [1] cho thấy nồng
độ tinh trùng dê Bách Thảo là 0,944 tỷ/ ml (0,24 - 1,18 tỷ /ml), theo tác giả Lê
Văn Thông (2006) [20], dê Bách Thảo nuôi tại Ninh Thanh (Thanh Hoá) có
C: 0,92 tỷ/ml.


9

Theo Nguyễn Xuân Hoàn (1991) [8], cho biết lượng tinh dịch và nồng
độ tinh trùng tỷ lệ nghịch với nhau, lượng tinh dịch nhiều thì nồng độ tinh
trùng thấp và ngược lại. Nồng độ tinh trùng phụ thuộc vào giống, tuổi, chế độ
lấy tinh, nhiệt độ, ẩm độ dinh dưỡng, mùa vụ…
Theo tác giả Loubser P.G và cs (1983) [43] cho biết dê Boer lấy tinh ở
157 ± 9,6 ngày tuổi cho nồng độ tinh trùng tăng lên 2,0 x109/ ml. Tác giả
Nguyễn Tấn Anh và cs (1995) [1] cho thấy nồng độ tinh trùng dê Bách Thảo
tuỳ thuộc vào tháng tuổi: dê 7 - 12 tháng tuổi thì C: 0,73 - 0,86 tỷ/ ml; dê 12 36 tháng tuổi cho C: 1,06- 1,18 tỷ/ ml.
Theo Shamsuddin và cs (1997) [60] cho thấy khoảng cách giữa hai lần
lấy tinh ảnh hưởng tới nồng độ tinh trùng, khoảng cách giữa hai lần lấy tinh 1
ngày cho nồng độ tinh trùng 5307,1 x106, thấp hơn khoảng cách lấy tinh giữa
2 lần là 2 - 3 - 4 ngày (7512,0 x106; 8708,9 x106; 9681,3 x106).
Theo Chemineau. P và cs (1991) [31] cho thấy sự thay đổi mùa vụ lấy
tinh ảnh hưởng đến nồng độ tinh trùng, tác giả Nguyễn Tấn Anh và cs
(1995) [1] cho thấy nồng độ tinh trùng dê Bách Thảo chịu ảnh hưởng của
mùa vụ lấy tinh, nồng độ tinh trùng dê Bách Thảo cao khi lấy tinh vào mùa
xuân (1,17 tỷ/ ml) và mùa thu (1,14 tỷ/ ml), nồng độ tinh trùng thấp khi lấy

cách nhau 20 phút cho hoạt lực tinh trùng khác nhau không có ý nghĩa,
khoảng cách lấy tinh giữa 2 lần cách nhau 1 ngày thì hoạt lực tinh trùng giảm
so với hoạt lực tinh trùng khi khoảng cách giữa 2 lần lấy tinh là 2 ngày hoặc
hơn 2 ngày (P < 0,05).
Theo tác gải Chemineau P và cs (1991) [31] cho thấy sự thay đổi mùa vụ
có ảnh hưởng đối với hoạt lực tinh trùng và làm giảm đáng kể khả năng thụ
tinh. Còn theo tác giả Tuli R.K và cs (1995) [64]) hoạt lực tinh trùng ảnh
hưởng bởi mùa vụ trong năm. Hoạt lực tinh trùng khi khai thác tinh ở mùa
thu (71%) và mùa đông là (73%) cao hơn so với hoạt lực tinh trùng khai thác


11
tinh ở mùa xuân và mùa hè (62% - 65%). Theo tác giả Nguyễn Tấn Anh và cs
(1995) [1] cho thấy hoạt lực tinh trùng dê Bách Thảo chịu ảnh hưởng của mùa
vụ lấy tinh: dê lấy tinh vào mùa xuân và mùa thu cho hoạt lực tinh trùng là
(0,80: 0,86%) cao hơn khi lấy tinh vào mùa hạ và mùa đông (0,71; 0,71).
Theo Đỗ Văn Thu và cs (1997) [21], các giống dê khác nhau có tỷ lệ tinh
trùng vận động khác nhau: Barbari (73%), Beetal (82%), Jumnapari (80%),
Bách Thảo (79%), F1 ½ (Bách Thảo x Barbari) (80%), dê cỏ (75,7%).
Tác giả Corteel J.M và cs (1987) [34] cho rằng hoạt lực tinh trùng giảm
khi đực giống già, các cá thể khác nhau trong cùng một giống cho hoạt lực
tinh trùng sau đông lạnh khác nhau. Theo Loubser P.G và cs (1983) [43]), cho
rằng dê đực chưa thành thục về tính có hoạt lực tinh trùng thấp, dê ở 157 ±
9,6 ngày tuổi có hoạt lực tinh trùng là 70 % (so với thang điểm 5,0). Còn tác
giả Nguyễn Tấn Anh và cs (1995) [1] cho thấy hoạt lực tinh trùng dê Bách
Thảo chịu ảnh hưởng của tháng tuổi và nhiệt độ âm đạo giả; dê đực 7 - 12
tháng tuổi có hoạt lực tinh trùng là 50 - 70%; dê 12 - 36 tháng tuổi có A: 75 85%; nhiệt độ âm đạo giả 37 - 420C thì hoạt lực tinh trùng là 75 - 80%, nhiệt
độ âm đạo giả 42 - 450C thì hoạt lực tinh trùng thấp hơn A: 50 - 60%.
1.2.6. Tổng số tinh trùng tiến thẳng một lần lấy tinh (V.A.C: tỷ/ml)
Cũng như các chỉ tiêu nồng độ tinh trùng, lượng tinh dịch thì tổng số tinh

Hà Nội, ngày

tháng

Học viên

Chu Đức Tụy

năm 2016


13
Tinh trùng không bình thường ở phần đầu (acrosom không bình thường,
đầu nhỏ hoặc thu hẹp, đầu quá to).
Tinh trùng kỳ hình ở phần đuôi, tinh trùng có giọt tế bào chất ở giữa
thân, tinh trùng có giọt nhỏ tế bào ở xa điểm giữa của tinh trùng
Tác giả Milovanov, V.K. (1962) [46], đã nhận thấy có hai thời kỳ có thể
gây ra tình trạng kỳ hình của tinh trùng. Một là trong quá trình sinh tinh trùng,
điều này xảy ra bắt nguồn từ những nguyên nhân có liên quan nhiều đến bệnh lý.
Hai là sau khi tinh trùng được điều tiết ra trong quá trình xuất tinh, điều này xảy
ra thường liên quan với các tác nhân ngoại cảnh và kỹ thuật không đúng khi xử
lý hoặc kiểm tra tinh dịch.
Theo tác giả Nguyễn Xuân Hoàn và cs (1995) [9], đã khẳng định, ngoài
mùa sinh sản thì tỷ lệ tinh trùng kỳ hình cao hơn trong mùa sinh sản. Theo
nghiên cứu của Chemineau. P và cs (1991) [31]), nhiệt độ môi trường cao làm
tăng tỷ lệ tinh trùng kỳ hình ở đầu, cổ, thân, đuôi, làm hư hỏng acrosom. Vì
vậy làm giảm khả năng thụ tinh của tinh trùng. Nhiệt độ môi trường cao kéo
theo nhiệt độ dịch hoàn tăng dẫn đến kích thích sự thoái hoá hình dạng tinh
trùng ở phần cuối trong chu kỳ sinh tinh. Nhiệt độ bảo quản ảnh hưởng tới tỷ
lệ tinh trùng có acrosom bình thường.

nên khi bị phân giải sẽ tạo thành axit lactic nên tinh dịch có tính axit yếu. Kết
quả nghiên cứu của Nguyễn Tấn Anh và cs (1996) [1]) nhận được pH tinh
dịch dê Bách Thảo là 6,870 (6,8 - 7,2%); pH tinh dịch chịu ảnh hưởng của
tuổi dê (dê 7 - 12 tháng tuổi tinh dịch có độ pH: 6,92- 7,00 %; dê 12 - 36
tháng tuổi, tinh dịch có độ pH là 6,82 - 6,86 %) và mùa vụ lấy tinh (tinh trùng
lấy vào mùa xuân có độ pH 6,8 %, mùa hạ có pH 6,83 %), mùa thu (pH =
6,85 %) và mùa đông (pH = 7,03 %).
1.3. Đặc điểm cấu tạo và hoạt động sinh lý của cơ quan sinh sản
1.3.1. Đặc điểm cấu tạo cơ quan sinh dục và hoạt động sinh dục của dê cái.
Cơ quan sinh dục dê cái bao gồm một số bộ phận chính: buồng trứng,
ống dẫn trứng tử cung, âm đạo, âm hộ. Sau khi sinh ra, cơ quan sinh dục tiếp
tục phát triển và hoàn thiện dần về chức năng cho tới khi thành thục về tính
dục. Nói khác đi, cho tới tuổi thành thục về tính dục thì cơ quan sinh dục cái
bắt đầu hoạt động về chức năng: buồng trứng thải trứng chín, các bộ phận


15
khác phối hợp với nhau hoạt động nhằm tạo điều kiện và môi trường thích
hợp cho sự thụ tinh và sự phát triển của thai được thuận lợi.
Tuy nhiên, cơ quan sinh dục của dê có một số đặc điểm khác so với các
loài khác, buồng trứng của dê cái có hình hạnh nhân (giống như ở bò, cừu,
nhưng khác so với lợn - buồng trứng hình chùm nho mọng); khối lượng một
buồng trứng khoảng từ 3-4 gam; số lượng nang Graaf thành thục từ 1-4 với
đường kính noãn nang từ 5-1 Omm, thể vàng có dạng hình cầu hoặc hình
trứng có đường kính khoảng 9mm và bắt đâu thoái hoá sau khi trứng rụng
(không dược thụ tinh) là 12- 14 ngày (ở bò là 17-18 ngày). Ống dẫn trứng dài
khoảng 15-19 cm; tử cung thuộc loại hình các đôi, chiều dài sừng tử cung từ
10-12cm, chiều dài thân tử cung từ 1-2 cm; Cổ tử cung dài 4-10cm đường
kính ngoài là 2-3cm, khoang cổ tử cung có dạng nhiều vòng nhẫn lồng
ghép vào nhau để đóng kín cổ tử cung một cách an toàn, miệng tử cung có