LI CAM OAN

Tôi xin cam đoan đây là
công trình nghiên cứu của riêng
tôi. Các số liệu, trích dẫn trình
bày trong luận án là trung thực, có
nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.
TC GI LUN N

Nguyễn Thanh
Hải


MỤC LỤC
TRANG PHỤ BÌA
LỜI CAM ĐOAN
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ
TÀI LUẬN ÁN
Chương 1 THỰC CHẤT VÀ TÍNH QUY LUẬT PHÁT HUY VAI
TRÒ THANH NIÊN TRONG XÂY DỰNG MÔI
TRƯỜNG VĂN HÓA Ở ĐƠN VỊ CƠ SỞ QUÂN ĐỘI
NHÂN DÂN VIỆT NAM

1.1.
1.2.

Chương 2

2.1.

hệ thống tổ chức đảng nhằm phát huy có hiệu quả vai trò
thanh niên trong xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ
sở Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay
Nâng cao chất lượng học tập, rèn luyện và tự khẳng định
mình của thanh niên trong xây dựng môi trường văn hóa ở
đơn vị cơ sở Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay
Tích cực đưa thanh niên vào hoạt động thực tiễn xây dựng
môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở Quân đội nhân dân Việt
Nam hiện nay

Trang

5
10

27
27
59

83
83
109
128

128
136
148


3.4.

hóa, tính quy luật phát huy vai trò thanh niên trong xây dựng môi trường văn hóa
ở đơn vị cơ sở Quân đội nhân dân Việt Nam; đánh giá thực trạng, dự báo nhân tố
tác động, chỉ ra yêu cầu phát huy vai trò thanh niên trong xây dựng môi trường
văn hóa ở đơn vị cơ sở, và đề xuất giải pháp cơ bản phát huy vai trò thanh niên
trong hoạt động này ở đơn vị cơ sở Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.
2. Lý do lựa chọn đề tài luận án
Xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở Quân đội nhân dân Việt
Nam đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn hiện nay là vấn đề
trọng yếu, nhân tố cơ bản góp phần thiết thực xây dựng đơn vị vững mạnh về
chính trị, làm cơ sở xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện. Để hoạt động xây
dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở được tiến hành có hiệu quả và bền
vững, cần có sự tác động đồng bộ, thống nhất từ nhiều chủ thể, trong đó thanh
niên là chủ thể tích cực, trực tiếp.
Thanh niên ở đơn vị cơ sở là lực lượng đông đảo, nguồn nhân lực chủ
yếu trong sức mạnh chiến đấu của quân đội, luôn xung kích, sáng tạo trong


quán triệt và thực hiện nhiệm vụ được giao. Trong các hoạt động, công tác, họ
luôn nỗ lực, cố gắng vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, thể hiện vai trò xung
kích của tuổi trẻ, ra sức cống hiến tài năng, trí tuệ, góp phần vào hoàn thành
thắng lợi nhiệm vụ chính trị của đơn vị. Với sức trẻ và lòng nhiệt huyết của
mình, thanh niên tự giác tham gia các phong trào, các cuộc vận động, trong đó
có hoạt động xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở. Kế thừa truyền
thống của các thế hệ đi trước, thanh niên ở đơn vị cơ sở nêu cao tinh thần xung
kích cách mạng, khát vọng vươn lên, tích cực cống hiến thế mạnh, sức sáng tạo
và tiềm năng to lớn vào xây dựng môi trường văn hóa; là lực lượng đi đầu
trong hoạt động này ở đơn vị, làm cho môi trường sinh hoạt, học tập, công tác
của họ không ngừng được làm giàu về giá trị.
Thực tiễn xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở trong Quân đội
nhân dân Việt Nam những năm qua cho thấy, việc phát huy vai trò thanh niên

văn hóa ở đơn vị cơ sở Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” là vấn đề cấp
thiết cần được nghiên cứu một cách sâu sắc cả lý luận và thực tiễn.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
* Mục đích nghiên cứu
Làm rõ những vấn đề lý luận, thực tiễn phát huy vai trò thanh niên
trong xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở, đồng thời đề xuất giải
pháp cơ bản phát huy vai trò thanh niên trong xây dựng môi trường văn hóa ở
đơn vị cơ sở Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.
* Nhiệm vụ nghiên cứu
- Làm rõ thực chất và tính quy luật phát huy vai trò thanh niên trong xây
dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở Quân đội nhân dân Việt Nam.
- Đánh giá thực trạng, dự báo nhân tố tác động và xác định yêu cầu
phát huy vai trò thanh niên trong xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở
Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.
- Đề xuất giải pháp cơ bản phát huy vai trò thanh niên trong xây dựng môi
trường văn hóa ở đơn vị cơ sở Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.


4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
* Đối tượng nghiên cứu của luận án là những vấn đề bản chất, tính
quy luật phát huy vai trò thanh niên trong xây dựng môi trường văn hóa ở đơn
vị cơ sở Quân đội nhân dân Việt Nam.
* Phạm vi nghiên cứu của luận án là những vấn đề về phát huy vai trò
thanh niên quân đội, mà trực tiếp, trọng tâm là thanh niên hạ sĩ quan, binh sĩ
đang thực hiện nghĩa vụ quân sự ở đơn vị cơ sở, cụ thể là các trung đoàn thuộc
các sư đoàn bộ binh chủ lực đủ quân trong xây dựng môi trường văn hóa ở đơn
vị cơ sở Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay; thời gian nghiên cứu và khảo
sát từ năm 2007 đến nay.
5. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu
* Cơ sở lý luận của luận án là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí

Nam hiện nay.
7. Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của luận án
* Ý nghĩa lý luận: Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần cung cấp
luận cứ khoa học để lãnh đạo, chỉ huy các cấp, các cơ quan chức năng, tổ chức
đoàn thanh niên nghiên cứu tiến hành phát huy vai trò thanh niên trong xây
dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.
* Ý nghĩa thực tiễn: Luận án góp phần tạo sự thống nhất về nhận thức
và hành động ở đơn vị cơ sở, làm cho các chủ thể ở đơn vị cơ sở tác động tích
cực, tự giác, sáng tạo hơn đến quá trình phát huy vai trò thanh niên trong xây
dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở hiện nay. Luận án có thể dùng làm
tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy và học tập ở các học viện, nhà
trường và đơn vị cơ sở trong toàn quân.
8. Kết cấu của luận án
Luận án gồm: Mở đầu, tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến
đề tài, 3 chương (8 tiết), kết luận, các công trình khoa học của tác giả đã công
bố có liên quan đến đề tài luận án, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục.


TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
1. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án
1.1. Những công trình khoa học tiêu biểu nghiên cứu về thanh niên và vai
trò thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa
Những công trình khoa học tiêu biểu nghiên cứu về thanh
niên và vai trò, vị trí của thanh niên
Tác giả M.I. Ca-li-nin (1982), trong công trình “Bàn về thanh niên”
[8], cho rằng, thanh niên là thế hệ mới lớn, đang trưởng thành, là lực lượng
tham gia tích cực vào các hoạt động của đất nước. Trong đấu tranh giành độc
lập dân tộc, trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thanh niên luôn sẵn sàng sả
thân hy sinh vì lý tưởng cộng sản, dũng cảm, đi đầu trong xây dựng đất nước

thanh niên quân đội
Cố Tổng Bí thư Lê Duẩn (1977), trong công trình “Thanh niên trong
các lực lượng vũ trang hăng hái vươn lên hơn nữa” [18], cho rằng, thanh niên
trong lực lượng vũ trang là lực lượng xung kích của nhân dân trong sự nghiệp
đấu tranh cách mạng. Cố Tổng Bí thư cho rằng, xung kích trong đấu tranh cách
mạng là nhiệm vụ cao cả, là trách nhiệm, là vinh dự to lớn và cũng là đòi hỏi
rất cao đối với thanh niên. Theo đồng chí: “Đối với thanh niên trong lực lượng
vũ trang... phải có lòng trung thành vô hạn với lý tưởng, với Đảng, với nhân
dân, sẵn sàng cống hiến cả cuộc đời mình cho cách mạng” [18, tr. 104].
Tác giả Đào Duy Minh (2012), trong công trình “Tiếp tục phát huy vai trò
xung kích, sáng tạo của thanh niên Quân đội trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ
Tổ quốc” [74], đã nhận định, trong suốt tiến trình lịch sử của dân tộc, thanh niên
quân đội luôn là lực lượng xung kích, đi đầu trong thực hiện thắng lợi mọi nhiệm
vụ được giao. Tác giả nhấn mạnh: “Thanh niên quân đội là một bộ phận của thanh
niên Việt Nam. Qua mỗi thời kỳ cách mạng, dù trong bất cứ hoàn cảnh nào, lực
lượng này cũng tuyệt đối tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, luôn là lực lượng
xung kích sáng tạo, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao” [74, tr. 4].
Tác giả Hà Sơn Thái (2013), trong công trình “Vai trò của thanh niên
quân đội trong bảo vệ chủ quyền biển, đảo hiện nay” [104], cho rằng, thanh


niên quân đội luôn là “lực lượng nòng cốt” trong xây dựng và bảo vệ chủ
quyền biển, đảo hiện nay. Theo tác giả, biểu hiện vai trò của họ trong bảo vệ
chủ quyền biển, đảo: là lực lượng chủ yếu, trực tiếp tham gia bảo vệ chủ quyền
biển, đảo; trực tiếp tham gia tuyên truyền, vận động nhân dân trên địa bàn đóng
quân và gia đình họ quán triệt và thực hiện đường lối của Đảng, chính sách của
Nhà nước ta về bảo vệ Tổ quốc và nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo; là lực
lượng quan trọng tham gia phát triển kinh tế - xã hội gắn với bảo vệ chủ quyền
biển, đảo và đấu tranh chống các thế lực thù địch lợi dụng tranh chấp chủ
quyền biển, đảo để chống phá cách mạng nước ta.

3. Hệ chuẩn mực gia đình điều chỉnh các quan hệ văn hóa trong môi trường sống.
4. Các chuẩn mực phát triển nhân cách điều chỉnh lối sống” [53, tr. 71].
Tác giả Văn Đức Thanh (2001), trong công trình “Về xây dựng môi trường
văn hoá cơ sở” [110], quan niệm: “môi trường văn hóa là tổng hòa các giá trị văn
hóa vật chất và văn hóa tinh thần tác động đến con người và cộng đồng trong một
không gian và thời gian xác định” [110, tr. 30]. Theo tác giả, môi trường văn hóa
gồm: hệ thống những giá trị văn hóa (cái giá trị), hệ thống những quan hệ văn hóa
(cái mang giá trị), hệ thống những hình thái hoạt động văn hóa (cái thực hiện giá
trị) và hệ thống những thiết chế văn hóa (cái định hướng giá trị).
Các tác giả Phùng Hữu Phú - Nguyễn Văn Đặng - Nguyễn Viết Thông
(2016), trong công trình “Tìm hiểu một số thuật ngữ trong Văn kiện Đại hội
Đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng” [98], quan niệm, môi trường văn hóa
“là tập hợp các yếu tố bên trong hệ thống xã hội - con người, bao quanh con
người, bao gồm các thành tố vật chất và tinh thần tương đối ổn định, tác động
qua lại lẫn nhau và có quan hệ tương tác mật thiết với con người trong không
gian, thời gian xác định” [98, tr. 194]. Trong môi trường văn hóa, con người là
chủ thể, là thành tố quan trọng nhất, đồng thời là khách thể, là sản phẩm chủ yếu
chịu sự tác động thường xuyên của môi trường văn hóa. Theo các tác giả, môi
trường văn hóa là một chỉnh thể thống nhất, luôn vận động, biến đổi.


Những công trình khoa học tiêu biểu nghiên cứu về xây dựng
môi trường văn hóa
Tác giả Đỗ Huy cho rằng, xây dựng môi môi trường văn hóa ở nước ta theo
chuẩn mực của cái đúng, cái tốt và cái đẹp. Theo đó: “Môi trường văn hoá mà
chúng ta xây dựng, đẹp về lối sống, đẹp trong mọi quan hệ từ gia đình, nhà
trường, xã hội, đẹp trong cả khung cảnh tự nhiên” [53, tr. 389]; muốn xã hội phát
triển lành mạnh, môi trường văn hoá có sự phát triển hài hòa của cái đúng, cái tốt,
cái đẹp trước hết cần tăng trưởng các giá trị khoa học. Trong môi trường văn hoá,
các giá trị tốt đẹp của truyền thống được phát huy, con người được phát triển hài

sự có tính tổ chức chặt chẽ và kỷ luật nghiêm minh, trong đó mọi quân nhân tự
giác chấp hành kỷ luật quân sự, thể hiện “quân lệnh như sơn”, luôn luôn phát
huy và phát triển những truyền thống văn hóa tốt đẹp...” [44, tr. 60 - 61]. Đó là
môi trường thể hiện một trình độ cao của sinh hoạt quân sự, mang đậm dấu ấn
của các thành tố văn hóa dân tộc và văn hóa quân sự.
Với phương pháp luận đi từ mối quan hệ giữa cái phổ biến với cái đặc thù, tác
giả Lê Văn Tân (2007), trong công trình “Xây dựng môi trường văn hóa bộ đội
Hải quân trên quần đảo Trường Sa” [103], đưa ra quan niệm: “Môi trường văn hóa
là sản phẩm của sự tác động lẫn nhau giữa con người và môi trường sống trong quá
trình con người cải tạo tự nhiên, xã hội và bản thân mình để trở thành chủ thể của
hoàn cảnh” [103, tr. 15]. Môi trường văn hóa bao gồm các yếu tố: hệ giá trị văn
hóa; cảnh quan văn hóa, quan hệ văn hóa; hoạt động văn hóa; hệ thống thiết chế
văn hóa. Những yếu tố này tồn tại trong một thể thống nhất, là cơ sở, điều kiện,
phương thức tồn tại của nhau. Về những đặc trưng cơ bản của môi trường văn hóa
quân sự, tác giả luận giải trên những nội dung nhiệm vụ chính trị, tinh thần trách
nhiệm, mục tiêu, lý tưởng của quân nhân; tính nhân văn trong suy nghĩ và hành
động của quân nhân; tính cộng đồng trong tập thể và hoạt động nghiên cứu, học tập
của quân nhân.


Trong công trình “Nâng cao chất lượng xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị
cơ sở trong quân đội hiện nay” (2014), [128], các tác giả đưa ra quan niệm: “Xây
dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở trong quân đội là tổng hợp các hoạt động
có mục đích, có kế hoạch tác động vào môi trường, điều kiện sống của đơn vị, do
các tổ chức, các lực lượng trong đơn vị tiến hành, đặt dưới sự chỉ đạo của cấp ủy, sự
quản lý điều hành của người chỉ huy và sự chỉ đạo hướng dẫn của cơ quan chức
năng, nhằm tạo lập môi trường sống tốt đẹp, lành mạnh, tạo điều kiện bồi dưỡng
hoàn thiện nhân cách mỗi người, động viên, khuyến khích cán bộ, chiến sĩ trong đơn
vị phấn đấu hoàn thành tốt nhiệm vụ, góp phần xây dựng đơn vị vững mạnh toàn
diện” [128, tr. 21]. Nội dung xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở trong

trò của thanh niên Việt Nam;... Trong đó tác giả nhấn mạnh, thanh niên đóng vai
trò rất quan trọng trong việc giữ gìn và phát triển các giá trị văn hóa của dân tộc.
Tác giả Phạm Xuân Hảo (2005), trong công trình “Những yêu cầu cơ bản
của hoạt động văn hóa ở đơn vị cơ sở hiện nay” [40], đã nhấn mạnh đến vai trò
của các tổ chức và mọi cán bộ, chiến sĩ trong sáng tạo ra các giá trị văn hóa ở
đơn vị cơ sở. Theo tác giả, hoạt động văn hóa ở đơn vị cơ sở trong quân đội
theo hai chiều: đưa các giá trị văn hóa đến bộ đội, bộ đội sáng tạo các giá trị
văn hóa; cán bộ, chiến sĩ ở đơn vị cơ sở “tiềm ẩn” năng lực sáng tạo văn hóa,
nếu được khơi nguồn, họ có thể cho ra đời các ấn phẩm văn hóa. Do đó, hoạt
động văn hóa ở đơn vị cơ sở chú trọng khơi nguồn sáng tạo văn hóa trong bộ
đội, đồng thời phát hiện tài năng văn hóa, văn nghệ cho quân đội, cho đất nước.
Các tác giả Lưu Ngọc Khải và Nguyễn Văn Tùng (2013), trong công trình
“Thanh niên Quân đội với việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong hội nhập
quốc tế hiện nay” [56], cho rằng, trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay, việc
bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc là trách nhiệm của mọi tổ chức, trong đó thanh niên
quân đội giữ vai trò rất quan trọng. Các tác giả chỉ rõ: “Thanh niên quân đội có vai
trò to lớn trong giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, họ là lực lượng trực tiếp tham gia
bảo vệ, giữ vững, bổ sung, phát triển, quảng bá những giá trị bản sắc văn hóa dân
tộc thông qua việc thực hiện nội dung, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa”
[56, tr. 53]. Theo các tác giả, thanh niên quân đội là lực lượng trực tiếp xây dựng


môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, góp phần phát triển nền văn hóa tiên tiến,
đậm đà bản sắc dân tộc; các tác giả luận giải: “Với ưu thế về tính năng động, nhạy
bén, sáng tạo, luôn tìm tòi cái mới, thanh niên quân đội sẽ là lực lượng cơ bản,
xung kích, sáng tạo đi đầu trong xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh,
góp phần quan trọng vào giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc” [56, tr. 63].
Những nội dung cơ bản của các công trình nghiên cứu trên là cơ sở quan trọng
để tác giả luận án tiếp thu, kế thừa và luận giải những biểu hiện vai trò thanh niên
trong xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở Quân đội nhân dân Việt Nam.

niên trong lực lượng vũ trang là những người xung kích trong sự nghiệp đấu tranh
cách mạng, luôn kiên cường, dũng cảm nhất, sẵn sàng cống hiến đời mình vì độc
lập dân tộc, vì hạnh phúc nhân dân, vì lý tưởng cộng sản chủ nghĩa. Tác giả khẳng
định: “Trên lĩnh vực tư tưởng và văn hóa, thanh niên là lực lượng xung kích nhất”
[19, tr. 138], và yêu cầu: “Thanh niên phải đi đầu sáng tạo, xây dựng nền văn hóa
mới,... mở rộng phong trào văn hóa quần chúng, phát triển phong trào thể dục thể
thao, phát triển nền văn học nghệ thuật xã hội chủ nghĩa đậm đà tính chất dân tộc
và tiếp thu tinh hoa của văn học, nghệ thuật thế giới” [19, tr. 141].
Tác giả Nguyễn Hùng Oanh (2009), trong công trình “Phát triển đạo đức
cách mạng của thanh niên quân đội trong tình hình hiện nay” [93], nhấn mạnh,
thanh niên quân đội giữ vai trò xung kích trong thực hiện các nhiệm vụ của quân
đội và của từng đơn vị. Từ đó tác giải luận giải: “Phát huy vai trò xung kích cách
mạng của tuổi trẻ trong thực hiện các chức năng của quân đội và nhiệm vụ cụ thể
của từng đơn vị... là biểu hiện cụ thể của lòng dũng cảm, đức hy sinh, không sợ
khó khăn gian khổ; là ý chí vươn lên của thanh niên quân đội trong sự nghiệp xây
dựng quân đội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa” [93, tr. 39], là một trong
những nội dung biểu hiện của đạo đức cách mạng ở thanh niên quân đội.
Tác giả Hoàng Đình Chiều (2012), trong công trình “Nhập thân văn hóa
trong phát triển nhân cách Bộ đội Cụ Hồ của thanh niên quân đội hiện nay” [10],
đã luận giải, nhập thân văn hóa trong phát triển nhân cách Bộ đội Cụ Hồ của thanh
niên quân đội là quá trình họ chủ động chấp nhận, chọn lựa, hấp thụ các giá trị văn
hóa nhằm định hình văn hóa đối với các yếu tố của nhân cách Bộ đội Cụ Hồ phù
hợp với từng đơn vị cụ thể. Đây là quá trình tương tác giữa thanh niên quân đội
với các giá trị văn hóa rất sâu sắc. Tác giả nhấn mạnh: “Phát huy vai trò to lớn của


thanh niên quân đội phụ thuộc trực tiếp và gắn liền với quá trình phát triển nhân
cách Bộ đội Cụ Hồ” [10, tr. 5]. Theo tác giả: “Giá trị văn hoá được thanh niên tiếp
nhận sẽ định hình nhân cách của họ theo đặc trưng giá trị đó,... Khi giá trị văn hoá
đó được định hình thành phẩm chất chiến đấu dũng cảm, mưu trí, chủ động sáng

tranh khắc phục những ảnh hưởng tiêu cực trong đời sống tinh thần của xã hội,
của quân đội; gắn liền và phụ thuộc vào môi trường văn hóa quân sự, vào thực
tiễn thực hiện các nhiệm vụ của quân đội;... Theo tác giả: “Những đặc điểm
được trình bày trên đây là những vấn đề cơ bản, chi phối trực tiếp nhất tới sự
phát triển phẩm chất tinh thần của thanh niên quân đội hiện nay” [100, tr. 73].
Tác động trực tiếp tới quá trình phát huy chủ nghĩa yêu nước của tuổi trẻ
trong Quân đội nhân dân Việt Nam, tác giả Nguyễn Đình Bắc (2016), trong công
trình “Tuổi trẻ quân đội phát huy chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời kỳ
mới” [6], đã chỉ ra ba vấn đề có tính quy luật đó là: tuổi trẻ quân đội phát huy chủ
nghĩa yêu nước Việt Nam phụ thuộc vào sự giáo dục, bồi dưỡng chủ nghĩa yêu
nước của các chủ thể và tự giáo dục, tự bồi dưỡng của chính họ; phụ thuộc vào
hoạt động thực tiễn quân sự của họ ở đơn vị cơ sở và sự tham gia vào các phong
trào hành động cách mạng của tuổi trẻ cả nước; phụ thuộc vào việc giải quyết tốt
các lợi ích cơ bản của họ [6].
Những nội dung của các công trình khoa học trên là cơ sở rất quan trọng
để tác giả luận án tiếp thu, kế thừa để phân tích, luận giải tính quy luật phát huy
vai trò thanh niên trong xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở Quân đội
nhân dân Việt Nam một cách khoa học, phù hợp.
Những công trình khoa học tiêu biểu nghiên cứu liên quan đến thực tiễn
phát huy vai trò thanh niên trong xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở
Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay
Từ phương pháp điều tra, khảo sát thực trạng, tác giả Nguyễn Đức Tiến
(1999), trong công trình “Mối quan hệ giữa điều kiện khách quan và nhân tố chủ
quan trong phát triển lý tưởng xã hội chủ nghĩa ở thanh niên Quân đội nhân dân
Việt Nam” [115], nhận định: “đại bộ phận thanh niên quân đội ý thức được nghĩa
vụ cao cả và vinh dự lớn lao của mình, yêu mến nghề nghiệp quân sự, có chí
hướng vươn lên, có hoài bão, ước mơ về cuộc sống tốt đẹp, có thái độ tích cực


trong cuộc sống và động cơ phấn đấu vươn lên đúng đắn. Một bộ phận rất có nghị



Những nội dung trong các công trình khoa học trên là những vấn đề có
giá trị rất lớn để tác giả luận án xác định hướng tiếp cận nghiên cứu, kế thừa
sáng tạo để luận giải thực tiễn phát huy vai trò thanh niên trong xây dựng
môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở một cách khoa học.
Những công trình khoa học tiêu biểu nghiên cứu liên quan đến giải pháp
phát huy vai trò thanh niên trong xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở
Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay
Tác giả X.M. Lêpêkhin (1975), trong công trình “Những nguyên lý
lêninnít về giáo dục thanh niên” [66], luận giải mục đích, nội dung, biện pháp
giáo dục thanh niên, trong đó: “giáo dục thanh niên nhất thiết phải nhằm vào
mục đích quan trọng là làm cho thanh niên hiểu về vị trí và vai trò của mình
trong xã hội, ý thức được không phải chỉ là những quyền hạn mà cả những
trách nhiệm trước xã hội, trước tập thể, trước gia đình” [66, tr. 16]. Đồng thời,
cần vận dụng tất cả mọi biện pháp và hình thức để giáo dục nâng cao nhận
thức trách nhiệm cho thanh niên đối với sự phát triển xã hội.
Tác giả Phạm Đình Nghiệp (1998), trong công trình cấp Bộ, mã số
KTN-96-01 “Giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ Việt Nam trong điều
kiện lịch sử mới” [88], nêu lên trong giáo dục cần truyền thụ cho thanh niên
những giá trị văn hoá truyền thống dân tộc và tinh hoa văn hoá nhân loại, nâng
cao vai trò, trách nhiệm của thanh niên trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc
và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Tác giả xác định nội dung giáo dục:
“Thứ nhất, đó là giáo dục lý tưởng cách mạng, trau dồi ý thức công dân,
giàu lòng yêu nước và có tinh thần quốc tế chân chính, sống có văn hóa và
tình nghĩa, có sức khỏe và lao động trên cơ sở nghề nghiệp được đào tạo.
Thứ hai, nuôi dưỡng hoài bão, tinh thần tự lập, tự cường, năng lực sáng tạo,
làm chủ khoa học và công nghệ vươn lên ngang tầm thời đại, sánh vai cùng
thanh niên các nước trên thế giới. Thứ ba, hình thành một lớp thanh niên ưu
tú, tiêu biểu cho thế hệ trẻ Việt Nam trên các lĩnh vực,... ” [88, tr. 23 - 24].

đông đảo, xung kích, sáng tạo, đi đầu trong thực hiện nhiệm vụ được giao, luôn
ra sức cống hiến công sức, trí tuệ, tài năng, lòng nhiệt huyết đối với sự nghiệp
cách mạng của dân tộc trước kia và sự nghiệp xây dựng đất nước, xây dựng
quân đội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa ngày nay.


Hai là, trong các công trình nghiên cứu trên, các tác giả đã luận giải khá
sâu sắc về môi trường văn hóa, cấu trúc của môi trường văn hóa, vai trò của
môi trường văn hóa đối với sự phát triển và hoàn thiện nhân cách thanh niên
nói chung, thanh niên quân đội nói riêng. Một số công trình đã phân tích khá
toàn diện về xây dựng môi trường văn hóa trong quân đội, môi trường văn
hóa ở đơn vị cơ sở trong quân đội và nêu lên những nội dung, biện pháp cơ
bản để thực hiện hoạt động này một cách có hiệu quả nhất.
Ba là, một số công trình đã khái quát và luận giải khá rõ mối quan hệ giữa
thanh niên với các giá trị văn hóa và môi trường văn hóa; đồng thời, làm rõ một
số vấn đề cơ bản về vai trò, trách nhiệm của thanh niên trong việc giữ gìn, làm
giàu, phát huy các giá trị văn hóa và trong xây dựng môi trường văn hóa nơi họ
sinh hoạt, học tập, công tác. Một số công trình đã đề cập và luận giải nội dung cơ
bản về cơ sở lý luận, thực tiễn phát huy vai trò thanh niên trong sự nghiệp xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; đề cập đến tính quy luật
trong phát triển các phẩm chất của thanh niên quân đội. Một số công trình đã
phân tích những ưu điểm, hạn chế của thanh niên nói chung, thanh niên quân đội
nói riêng trong tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất, nhân cách khá toàn diện.
Bốn là, một số công trình đã chỉ ra ý nghĩa, sự cần thiết và giải pháp cơ
bản để phát huy vai trò, trách nhiệm của thanh niên trong sự nghiệp cách mạng
của dân tộc, trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Một số công trình đã trình bày tập trung ở các nhóm giải pháp về đổi mới nội
dung, phương pháp giáo dục, rèn luyện thanh niên; về tăng cường sự lãnh đạo,
chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp đối với tổ chức đoàn và công tác thanh
niên; về rèn luyện thanh niên thông qua các hoạt động thực tiễn và các phong

trường văn hóa ở đơn vị cơ sở Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay. Vấn đề
đặt ra luận án cần tập trung nghiên cứu, giải quyết về thực tiễn là phân tích, đánh
giá đúng thực trạng, đồng thời dự báo nhân tố tác động và xác định yêu cầu phát
huy vai trò thanh niên trong xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở Quân
đội nhân dân Việt Nam hiện nay.
Về giải pháp, để phát huy vai trò thanh niên trong các hoạt động thực
tiễn đạt hiệu quả thiết thực nhất, các công trình khoa học trên đã đề cập đến
nhiều giải pháp mang tính tổng hợp. Song việc đi sâu vào một khía cạnh cụ
thể để xác định giải pháp phát huy vai trò thanh niên trong xây dựng môi