BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ HT

CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THEO QUY ĐỊNH CỦA
CÔNG ƯỚC LUẬT BIỂN 1982 – ÁP DỤNG TRONG VỤ
PHILIPINES KIỆN TRUNG QUỐC Ở BIỂN ĐÔNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật
Mã số : 60380101
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. ……………..

HÀ NỘI – NĂM 2017
1


MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU.................................................................................................. 3
CHƢƠNG 1.TỔNG QUAN VỀ CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP
THEO QUY ĐỊNH CỦA CÔNG ƢỚC LIÊN HỢP QUỐC VỀ LUẬT BIỂN
1982....................................................................................................................... 8
1.1. Tổng quan về cơ chế giải quyết tranh chấp của UNCLOS......................... 8
1.1.1. Khái niệm.............................................................................................. 8
1.1.2. Phạm vi giải quyết tranh chấp............................................................... 9
1.2. Nguyên tắc hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế ............................... 11
1.3. Các thiết chế tài phán có thẩm quyền giải quyết tranh chấp .................... 13
1.3.1. Tòa án Công lý quốc tế (International Court of Justice).................. 14


3


LỜI CAM ĐOAN
Em xin cam đoan luận án này là sản phẩm nghiên cứu của bản thân, không
sao chép sản phẩm của người khác làm sản phẩm của mình. Các quan điểm trong
luận án này là quan điểm cá nhân của bản thân em. Không thể hiện quan điểm của
bất kỳ cơ quan, tổ chức nào.
XÁC NHẬN CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN

4


LỜI CẢM ƠN
Luận văn này được hoàn thành là nhờ sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của TS.
Nguyễn Toàn Thắng. Em xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới Thầy Nguyễn Toàn
Thắng, đồng thời em cũng xin gửi lời cảm ơn tới Khoa Luật Quốc tế - Đại học
Luật Hà nội, tới PGS.TS. Nông Quốc Bình đã tạo điều kiện cho em trong khoảng
thời gian theo học khóa Cao học Luật quốc tế khóa 22, để em có thể tiếp thu được
những tri thức phục vụ cho luận văn này. Và đặc biệt em xin cảm ơn gia đình, đã
luôn động viên em trong quá trình học tập và nghiên cứu phục vụ việc hoàn thành
luận văn này. Cuối cùng, em xin gửi lời cảm ơn tới các bạn học cùng lớp cao học
luật quốc tế khóa 22.

5


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt Tên đầy đủ Tiếng Anh Tên đầy đủ Tiếng Việt

càng phức tạp, căng thẳng giữa các bên.
Công ước Luật Biển Liên hợp quốc 1982 là một trong các Công ước quốc
tế lớn trên thế giới, trong đó lời nói đầu bắt đầu với tuyên bố “mong muốn giải
quyết...tất cả các vấn đề liên quan đến luật biển...cũng như góp phần quan
trọng vào việc duy trì hòa bình, công lý và tiến bộ cho tất cả các dân tộc trên
thế giới”. Công ước không chỉ đưa ra các quy định mà còn cung cấp cả cơ chế
7


khắc phục hậu quả đối với những nước cho rằng các bên khác của Công ước đã
vi phạm quy định của Công ước. Cả Trung Quốc, Philipines, Việt Nam, Brunei,
Malaysia, Indonesia, Thái Lan và cả Đài Loan đều là thành viên của Công ước
Liên hợp quốc về Luật Biển 1982. Năm 2013, Philipines đã viện dẫn các điều
khoản về khắc phục hậu quả của Công ước và đưa 15 nội dung khởi kiện chống
lại Trung Quốc trước Tòa Trọng tài được thành lập theo Phụ lục VII của Công
ước. Trung Quốc ngay lập tức tuyên bố “kiên quyết phản đối” hành động khởi
kiện này của Philipines, kêu gọi Philipines “quay lại con đường giải quyết tranh
chấp đúng đắn thông qua đàm phán song phương”, và tuyên bố “Trung Quốc sẽ
không bao giờ thay đổi quan điểm, không chấp nhận và không tham gia vụ kiện”.
Việt Nam thấy được rằng phán quyết của Tòa Trọng tài có thể ảnh hưởng
tới chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, Việt
Nam đã được Tòa Trọng tài cho đoàn quan sát viên tới dự các phiên xử của Tòa Trọng tài.
Hiện tại, Tòa đã đưa ra phán quyết cuối cùng về nội dung của vụ kiện
Trọng tài Biển Đông giữa Philipines và Trung Quốc vào ngày 12/07/2016.
Trước vấn đề thời sự của vụ kiện này, em đã chọn đề tài “Cơ chế giải
quyết tranh chấp theo quy định của Công ước Luật biển 1982 – Áp dụng
trong vụ Philipines kiện Trung Quốc ở Biển Đông”. Trên cơ sở nghiên cứu
những vấn đề lý luận của cơ chế giải quyết tranh chấp theo quy định của Công
ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982, thực tiễn là vụ Philipines kiện Trung
Quốc ở Biển Đông, đồng thời qua một số vụ kiện đã được các cơ quan giải



NCS. Huỳnh Tâm Sáng.
Những công trình khoa học trên là tài liệu vô cùng quý báu giúp em có thêm
nhiều thông tin quan trọng phục vụ cho việc nghiên cứu hoàn thành luận văn này.
Tuy nhiên, do các công trình trên không nghiên cứu riêng và toàn diện về cơ chế
giải quyết tranh chấp đồng thời thực tiễn là Vụ kiện Trọng tài giữa Philipines và
Trung Quốc, do vậy, việc lựa chọn đề tài “cơ chế giải quyết tranh chấp theo quy
định của Công ước Luật Biển 1982 – Áp dụng trong vụ Philipines kiện Trung
Quốc ở Biển Đông” là không trùng lặp với các công trình khoa học đã công bố.
3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu của luận văn
Đề tài nghiên cứu về các cơ chế giải quyết tranh chấp theo quy định của
Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982, thực tiễn là vụ Philipines kiện
Trung Quốc, qua đó, nghiên cứu những bài học kinh nghiệm mà Việt Nam có
thể rút ra sau vụ kiện này.
4. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài luận văn này là thông qua việc nghiên
cứu các vấn đề lý luận các cơ chế giải quyết tranh chấp theo quy định của
Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển 1982 và thực tiễn một số vụ việc
đã được giải quyết, áp dụng cụ thể trong vụ kiện Trọng tài Biển Đông giữa
Philipines và Trung Quốc, trên cơ sở nghiên cứu Công ước của Liên hợp
quốc về Luật Biển 1982 và một số vụ việc nhằm làm rõ hơn về cơ chế giải
quyết tranh chấp theo quy định của Công ước đồng thời nghiên cứu thực tiễn
một số vụ kiện đã được giải quyết, đặc biệt là vụ kiện trọng tài Biển Đông
giữa Philipines và Trung Quốc để đưa ra kinh nghiệm cho Việt Nam trong
việc lựa chọn thủ tục giải quyết tranh chấp đối với các tranh chấp giữa Việt
10


Nam với các nước trên Biển Đông.

Kết quả nghiên cứu của đề tài này có thể được sử dụng làm tài liệu tham
khảo cho việc nghiên cứu và học tập về cơ chế giải quyết tranh chấp theo quy
định của Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982.

12


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Biển Đông (Trung Quốc gọi là biển Nam Trung Hoa, theo tên tiếng
Anh là South China Sea và tiếng Pháp là Mer de Chine méridional) được bao
bọc bởi các nước Việt Nam, Philipines, Brunei, Malaysia, Indonesia, Thái
Lan, Trung Quốc/ Đài Loan, Campuchia, Singrapore. Biển Đông là vùng
biển rộng lớn có diện tích 3.447.000 km2, khoảng một phần ba tàu bè trên
thế giới đi qua vùng biển này. Ngoài ra, Biển Đông còn cung cấp một lượng
lớn thực phẩm và có đáy biển với trữ lượng dầu khí dồi dào. Rải rác trong
vùng biển này là những cấu trúc địa lý nhỏ - thường bé và ngập dưới nước
khi thủy triều lên cao. Chúng chia thành hai nhóm đảo chính: quần đảo
Hoàng Sa ở phía Bắc và quần đảo Trường Sa ở phía Nam. Trung Quốc/ Đài
Loan, Philipines, Việt Nam, Brunei, Malaysia đều đưa ra các yêu sách chủ
quyền đối với các thực thể và vùng nước, và các yêu sách này mâu thuẫn
nhau. Trung Quốc – thông qua yêu sách “đường chín đoạn” và rất nhiều
tuyên bố, đã yêu sách chủ quyền trên tất cả các đảo và đá ở Biển Đông và
quyền đối với các vùng biển kế cận. Chính bởi các nguyên nhân trên mà Biển
Đông hiện đang ngày càng phức tạp, căng thẳng.
13


Công ước Luật Biển Liên hợp quốc 1982 là một trong các Công ước
quốc tế lớn trên thế giới, trong đó lời nói đầu bắt đầu với tuyên bố“mong

những vấn đề lý luận của cơ chế giải quyết tranh chấp theo quy định của
Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982, đặc biệt là cơ chế giải quyết
tranh chấp bằng trọng tài được thành lập theo Phụ lục VII của UNCLOS,
thực tiễn là vụ Philipines kiện Trung Quốc ở Biển Đông.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Hiện tại, theo tìm hiểu của bản thân em, chưa có sách chuyên khảo nào
về cơ chế giải quyết tranh chấp theo quy định của Công ước Liên hợp quốc
về Luật Biển 1982. Cơ chế giải quyết tranh chấp này chỉ phần nào được phân
tích, nêu ra trong một số giáo trình của Đại học Luật Hà nội, Khoa Luật Đại
học Quốc gia Hà nội...; “Những điều cần biết về Luật biển” của Ts. Nguyễn
Hồng Thao; “Luật biển quốc tế hiện đại” của Ts. Lê Mai Anh (chủ biên);
“Tòa án quốc tế về Luật biển” của Ts. Nguyễn Hồng Thao; “Tòa án Công lý
quốc tế” của Ts. Nguyễn Hồng Thao; “Kinh nghiệm quốc tế về cơ chế giải
quyết tranh chấp chủ quyền biển-đảo” của PGS.Ts. Nguyễn Bá Diến; “Các
biện pháp tư pháp giải quyết tranh chấp theo UNCLOS”của GS.TS. Donald
R. Rothwell; “Vai trò của trọng tài trong giải quyết tranh chấp biển ở Biển
Đông”của GS.TS. Carl A. Thayer...
Do tính thời sự của việc kiện giữa Philipines và Trung Quốc, hiện
15


cũng chưa có sách chuyên khảo nào viết về đề tài này. Mới chỉ có một số bài
viết được đăng trên trang web: hay là một số
bài tạp chí như :“Một vài khía cạnh pháp lý trong vụ kiện giữa Philipines và
Trung Quốc trước Tòa Trọng tài theo Phụ lục VII Công ước Liên hợp quốc
về Luật Biển” của Ts. Phạm Lan Dung và NCS. Nguyễn Ngọc Lan; “giới
hạn của Luật pháp ở Biển Đông” của Gs. Paul Gewirtz; “Công ước Liên hợp
quốc về Luật biển và các tranh chấp trên Biển Đông” của Gs. Robert
Beckman; “Vụ Philipines kiện Trung Quốc: một số kinh nghiệm” của
PGS.TS. Jay Bartongbacal; “ Cơ chế giải quyết tranh chấp của Công ước

động?
- Diễn biến của vụ kiện Biển Đông giữa Philipines và Trung
Quốc diễn ra như thế nào?
- Quan điểm của các bên đưa là như thế nào?
- Phán quyết của Tòa Trọng tài về vụ kiện Biển Đông giữa
Philipines và Trung Quốc quyết định như thế nào?
- Đánh giá tác động của vụ kiện Trọng tài Biển Động giữa
Philipines và Trung Quốc tới Việt Nam như thế nào?
- Việt Nam đã học hỏi được gì qua vụ kiện Trọng tài Biển
Đồng giữa Philipines và Trung Quốc?
6. Các phƣơng pháp nghiên cứu áp dụng để thực hiện luận văn
17


Đề tài luận văn vận dụng phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện
chứng Mác-Lê nin và các phương pháp nghiên cứu luật học khác để giải
quyết những vấn đề lý luận và pháp lý liên quan đến cơ chế giải quyết tranh
chấp theo quy định của Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển 1982.
Trong đó, chú trọng sử dụng phương pháp logic, phương pháp lịch sử,
phương pháp phân tích luật học để làm rõ các quy định của Công ước về các
cơ chế giải quyết tranh chấp. Đề tài luận văn cũng sử dụng phương pháp
phân tích luật học để nghiên cứu vụ kiện Biển Đông giữa Philipines và Trung
Quốc, để làm rõ thêm việc áp dụng các quy định về giải quyết tranh chấp của
Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển 1982. Đồng thời, sử dụng các
phương pháp suy luận để đưa ra các ý kiến, kiến nghị cho Việt Nam thông
qua việc nghiên cứu vụ kiện Biển Đông giữa Philipines và Trung Quốc.
7. Ý nghĩa và thực tiễn của luận văn
Đề tài nghiên cứu có hệ thống về các vấn đề pháp lý liên quan đến cơ
chế giải quyết tranh chấp theo quy định của Công ước của Liên hợp quốc về
Luật Biển 1982, nghiên cứu một cách logic vụ kiện Biển Đông giữa

hai nội dung: i) cấu trúc của một chỉnh thể và ii) cách thức vận hành hay hoạt
động của chỉnh thể đó.1
Thứ hai, “tranh chấp” là hiện tượng thường xuyên, phổ biến trong đời
sống xã hội nói chung và đời sống quốc tế nói riêng. Trong phán quyết ngày
19


30/08/1924 giải quyết tranh chấp giữa Hi Lạp và Vương quốc Anh về vụ chuyển
nhượng Mavromatis Palestine, Tòa án thường trực Công lý quốc tế xác định
tranh chấp “là một bất đồng về một vấn đề của luật pháp hoặc của thực tiễn, hay
là một xung đột về quan điểm pháp lý hoặc về lợi ích của hai chủ thể”
.
Theo UNCLOS, thuật ngữ “giải quyết tranh chấp” được đề cập ở nhiều
điều khoản. UNCLOS đồng thời giành riêng Phần XV, bao gồm 21 điều quy
định cụ thể về nguyên tắc, biện pháp, thiết chế và trình tự, thủ tục giải quyết
tranh chấp. Tuy không đưa ra định nghĩa về cơ chế giải quyết tranh chấp, các
quy định của UNCLOS cho thấy Công ước tuân thủ nguyên tắc hòa bình giải
quyết tranh chấp của luật pháp quốc tế. Vì vậy, có thể hiểu “cơ chế giải quyết
tranh chấp của UNCLOS” bao gồm tổng thể các nguyên tắc, cách thức, thủ tục,
phương tiện và thiết chế pháp lý, có mối liên hệ chặt chẽ, tác động qua lại với
nhau, được thiết lập để điều chỉnh quan hệ giữa các chủ thể tranh chấp, xác lập
quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong việc giải quyết xung đột, mâu thuẫn phát
sinh trong quá trình giải thích hay áp dụng UNCLOS.
1.1.2. Phạm vi giải quyết tranh chấp
Theo quy định tại điều 279 UNCLOS, cơ chế giải quyết tranh chấp quy
định tại phần XV được áp dụng đối với các tranh chấp liên quan đến giải thích
và áp dụng các quy định của UNCLOS. Như vậy, phạm vi giải quyết tranh chấp
theo quy định của UNCLOS tương đối rộng, bao gồm các lĩnh vực, vấn đề thuộc
phạm vi điều chỉnh của UNCLOS, liên quan chủ yếu đến những nội dung như:
i. Quy chế pháp lý của các cấu trúc địa chất trên biển;


- Tranh chấp liên quan đến xác lập chủ quyền lãnh thổ, đến vịnh lịch sử
hoặc danh nghĩa lịch sử (historic titles);
- Tranh chấp liên quan đến các hoạt động quân sự được thực hiện bởi các
tàu thuyền và phương tiện bay nhà nước sử dụng vào mục đích phi thương mại;
- Tranh chấp liên quan đến các hoạt động đảm bảo thực thi pháp luật (law
enforcement activities) của quốc gia ven biển để thực hiện các quyền chủ quyền
và quyền tài phán được nêu tại khoản 2,3 điều 297 liên quan đến việc tiến hành
nghiên cứu khoa học biển và khai thác tài nguyên sinh vật biển;
- Tranh chấp thuộc thẩm quyền giải quyết của Hội đồng bảo an Liên hợp quốc.
Bên cạnh việc giải quyết tranh chấp về giải thích, áp dụng UNCLOS, các
cơ quan tài phán được thành lập theo quy định của Công ước có thẩm quyền giải
quyết tranh chấp về giải thích, áp dụng một điều ước quốc tế khác, với điều
kiện:
Những cơ quan tài phán này đồng thời có quyền áp dụng các biện pháp
tạm thời và giải quyết vấn đề giải phóng tàu thuyền khi bị một quốc gia bắt giữ
hay trả tự do cho thủy thủ đoàn của tàu đó6
1.2. Nguyên tắc hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế
Luật quốc tế được hình thành trên cơ sở thỏa thuận của các quốc gia - chủ
thể cơ bản của luật quốc tế. Đây cũng chính là một trong những đặc trưng cơ
bản trong quan hệ giữa các quốc gia. Không có một cơ quan, một tổ chức quốc
tế siêu quốc gia, đứng trên các quốc gia, áp đặt ý chí cho hoạt động của các quốc
gia. Điều này cũng không có nghĩa là luật quốc tế cho phép tồn tại trong hỗn
loạn, vô chính phủ. Trong quan hệ quốc tế rất thường phát sinh tranh chấp.
22


Trước nguy cơ các quốc gia có thể sử dụng vũ lực để giải quyết các xung đột,
mâu thuẫn trong quan hệ quốc tế đã có nhiều biện pháp, thủ tục được đặt ra để
giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế. Những biện pháp, thủ tục giải quyết

quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế (Nghị quyết 37/10 của Đại hội đồng Liên
hợp quốc ngày 05/11/1982) và trong rất nhiều điều ước quốc tế đa phương và
song phương khác.
Điều 33, khoản 1 Hiến chương Liên hợp quốc và Tuyên bố năm 1982 của
Liên hợp quốc về giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế đã cụ thể hóa các
biện pháp hòa bình để giải quyết tranh chấp: “Các bên đương sự trong mọi cuộc
tranh chấp mà sự kéo dài các tranh chấp đó có thể đe dọa việc duy trì hòa bình
và an ninh quốc tế phải cố gắng tìm cách giải quyết tranh chấp bằng con đường
đàm phán, điều tra, trung gian, hòa giải, trọng tài, tòa án, thông qua các tổ
chức quốc tế hay các dàn xếp khu vực, hoặc bằng biện pháp hòa bình khác do
họ tự lựa chọn”.
13
Phù hợp với điều 33 Hiến chương Liên hợp quốc, điều 279 Công ước
Luật Biển năm 1982 (UNCLOS) quy định: “Các quốc gia thành viên có ngh a
vụ giải quyết mọi tranh chấp bằng các phương pháp h a bình và vì
mục đích này, cần tìm ra các giải pháp bằng các biện pháp đ được nêu ở Điều
hoản của iến chương Liên hợp quốc”. Đây là nguyên tắc cơ bản chi phối
24


toàn bộ quá trình giải quyết tranh chấp của UNCLOS, thể hiện ở những điểm
chính sau:
- Tất cả các quốc gia sẽ giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình,
không phương hại đến hòa bình, an ninh quốc tế. Các biện pháp hòa bình có thể
là: đàm phán, trung gian, hòa giải, Tòa án hoặc các biện pháp hòa bình khác do
các bên lựa chọn.
- Các quốc gia là bên tranh chấp có nghĩa vụ từ bỏ bất kỳ hành vi nào làm
trầm trọng thêm tình hình hiện tại và đe dọa, phá hoại hòa bình, an ninh quốc tế.
-Các tranh chấp quốc tế được giải quyết trên cơ sở bình đẳng về chủ
quyền giữa các quốc gia, phù hợp và theo thỏa thuận của các bên liên quan.