TÓM TẮT
Dạy học lấy học sinh và thực hành làm trọng tâm trở thành tiêu chí định hướng
trong qui trình cải cách giáo dục Việt Nam. Dạy học Tiếng Việt ở trường phổ thông
cung cấp cho HS những kiến thức, phát triển năng lực tư duy, khả năng giao tiếp và
làm công cụ thiết yếu để học tốt môn Ngữ văn và các môn học khác. Các bài tập Tiếng
Việt cần được thực hiện thông qua các hình thức dạy học phong phú, mới lạ nhằm tích
cực hóa hoạt động học tập của HS.
Hoạt động ngoại khóa có tác dụng giáo dục, phát triển HS một cách toàn diện,
hướng sự quan tâm của HS vào các lĩnh vực tri thức khác nhau, cung cấp thêm cho các
em những kiến thức và kinh nghiệm có liên quan trực tiếp đến thực tiễn cuộc sống và xã
hội. Đề tài “Xây dựng và tổ chức hoạt động ngoại khóa Tiếng Việt ở chương trình
Ngữ văn 11” của chúng tôi đã khai thác công năng và hiệu quả của HĐNK trong việc
dạy học Tiếng Việt góp phần làm cho việc dạy học trở nên hấp dẫn, bổ ích và thiết thực.
Dựa trên những tiền đề lí luận nền tảng trong hoạt động ngoại khóa đã được
thẩm định, chúng tôi đã kế thừa và xây dựng sáng tạo hoạt động ngoại khóa Tiếng Việt
ở trường phổ thông. Các nội dung và hình thức ngoại khóa Tiếng Việt được lựa chọn
dựa trên những cơ sở thực tiễn và nguyên tắc đặc thù của phân môn theo một qui trình
khoa học. Khi thiết kế các hình thức ngoại khóa ở các phân môn Tiếng Việt, chúng
tôi có phân tích sư phạm để thấy được mục đích, tác dụng của từng hình thức đối với
việc thực hiện mục tiêu các bài dạy và mục tiêu phát triển tư duy học sinh. Nội dung
và kết quả nghiên cứu được thực nghiệm ở ba phần Từ ngữ, Ngữ pháp và Ôn tập
Tiếng Việt trong chương trình Ngữ văn 11, tiến hành ở khối lớp 11 trường THPT Cầu
Kè, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh. Kết quả thực nghiệm ban đầu đã chứng minh được
tính khả thi của đề tài.

-iii-


ASBTRACT
The main focus of educational renovation in Vietnam includes praticing and
students. Teaching in Vietnamese in highschool provides students with knowledge,

ASBTRACT ............................................................................................................. iv
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................... ix
DANH SÁCH CÁC BẢNG .......................................................................................x
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Lí do chọn đề tài ..................................................................................................1
2. Lịch sử nghiên cứu đề tài ....................................................................................3
2.1. Những công trình nghiên cứu có tính lí luận cơ bản ....................................3
2.2. Giáo trình dạy học cho các lớp sư phạm ......................................................6
2.3. Các bài viết trong các hội thảo khoa học và Tạp chí khoa học- Giáo dục ...7
2.4. Một số luận văn thạc sĩ có liên quan đến đề tài ............................................9
3. Mục đích nghiên cứu .........................................................................................10
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ........................................................................................10
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .....................................................................10
6. Phương pháp nghiên cứu ...................................................................................11
6.1. Phương pháp điều tra – khảo sát – thống kê ...............................................11
6.2. Phương pháp phân tích – tổng hợp .............................................................11
6.3. Phương pháp so sánh - đối chiếu ................................................................11
6.4. Phương pháp giao tiếp ................................................................................11
6.5. Phương pháp thực nghiệm ..........................................................................11
7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ..........................................................11
8. Kết cấu của luận văn..........................................................................................12
9. Hướng tiếp cận tư liệu để thực hiện đề tài ........................................................13

-v-


CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ...............................................14
1.1. Cơ sở lí luận....................................................................................................14
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản về hoạt động ngoại khóa .................................14
1.1.2. Mục đích và nhiệm vụ của hoạt động ngoại khóa ...................................16

2.1.4. Bám sát và bổ trợ chương trình chính khóa .............................................39
2.2. Thiết kế các nội dung hoạt động ngoại khóa Tiếng Việt ...............................40
2.2.1. Lựa chọn những nội dung ngoại khóa mang tính thiết thực, bổ ích ........40
2.2.2. Lựa chọn những nội dung ngoại khóa theo hướng rèn luyện kĩ năng sống
cho học sinh .......................................................................................................40
2.2.3. Lựa chọn những nội dung ngoại khóa mang tính “tích cực”, “tích hợp”
kiến thức ............................................................................................................40
2.3. Chọn hình thức ngoại khóa Tiếng Việt ..........................................................41
2.3.1. Đối với phần Từ ngữ................................................................................41
2.3.1.1. Trò chơi ngôn ngữ .............................................................................43
2.3.1.2. Đố vui ngôn ngữ ...............................................................................49
2.3.1.3. Kể chuyện vui về ngôn ngữ ..............................................................52
2.3.2. Đối với phần Ngữ pháp............................................................................53
2.3.2.1. Trò chơi ngôn ngữ .............................................................................55
2.3.2.2. Tìm hiểu và sưu tầm ngữ liệu ...........................................................61
2.3.3. Đối với phần Làm văn .............................................................................63
2.3.3.1. Thuyết trình .......................................................................................64
2.3.3.2. Thuyết minh ......................................................................................68
CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM .........................................................71
3.1. Mục đích thực nghiệm ....................................................................................71
3.2. Yêu cầu thực nghiệm ......................................................................................71
3.3. Đối tượng, địa bàn và phương pháp thực nghiệm ..........................................71
3.3.1. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm ..........................................................71
3.2.2. Nội dung và phương pháp thực nghiệm ..................................................72
3.4. Qui trình thực nghiệm ....................................................................................72
3.5. Thiết kế giáo án thực nghiệm .........................................................................73
3.5.1. Bài thực nghiệm 1: Ngoại khoá phần Từ ngữ .........................................73
3.5.1.1. Mục tiêu cần đạt ................................................................................73
3.5.1.2. Chuẩn bị ............................................................................................73


Giáo viên

HS:

Học sinh

HĐNK:

Hoạt động ngoại khóa

HĐNKTV:

Hoạt động ngoại khóa Tiếng Việt

HĐGT:

Hoạt động giao tiếp

HĐNGLL:

Hoạt động ngoài giờ lên lớp

NK:

Ngoại khóa

PPDH:

Phương pháp dạy học


Bảng 1.1

Bảng số liệu kết quả khảo sát ý kiến 50 GV

31

Bảng 1.2

Bảng số liệu kết quả khảo sát ý kiến 390 HS

33

Bảng 3.1
Bảng 3.2
Bảng 3.3

Bảng so sánh kết quả học tập giữa học kì I của hai lớp 11A1
và 11A3
Bảng thống kê điểm số bài kiểm tra của HS lớp thực nghiệm
(TN) và đối chứng (ĐC).
Bảng thống kê kết quả xếp loại HS lớp TN và lớp ĐC

-x-

71

95
96





[15]. Bộ Giáo dục – Đào tạo (2007), Tài liệu bồi dưỡng GV thực hiện chương trình
SGK Ngữ văn lớp 11, NXB Giáo dục.
[16]. Bộ Giáo dục – Đào tạo (2014), Tài liệu tập huấn kiểm tra đánh giá trong quá trình
dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS (môn Ngữ văn cấp THPT), Hà Nội.
[17]. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương
trình SGK lớp 11 về HĐGDNGLL, NXBGD, HN.
[18]. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014), Kỷ yếu Hội thảo khoa học Dạy học Ngữ văn trong
bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông, Trường ĐHSP TPHCM.
[19]. Đoàn Thụy Bảo Châu (2010), Hoạt động ngoại khóa văn học ở trường trung học
phổ thông, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học sư phạm Thành Phố Hồ Chí Minh.
[20]. Lê Thị Ngọc Chi (2010), Vận dụng quan điểm “tích hợp” và “tích cực” trong
việc dạy học ngữ pháp ở trường trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ Giáo dục
học, Trường Đại học sư phạm Thành Phố Hồ Chí Minh.
[21]. Mai Ngọc Chừ, Vũ Đức Nghiệu, Hoàng Trọng Phiến (2003), Cơ sở ngôn ngữ
học và Tiếng Việt, NXB Giáo dục.
[22]. Chủ tịch nước (2008), Luật giáo dục, NXB Chính trị quốc gia.
[23]. Trương Quang Dũng (2007), “Một số biện pháp quản lý góp phần nâng cao chất
lượng hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường phổ thông hiện nay”, Kỷ
yếu hội thảo khoa học “Hiệu quả của hoạt động ngoại khóa đối với việc nâng
cao chất lượng dạy-học ở nhà trường phổ thông”, Trường Đại học sư phạm
Thành phố Hồ Chí Minh.
[24]. Lê Tấn Quỳnh Cẩm Giang (2007), “Hoạt động ngoại khóa nhìn từ góc độ của
người học”, Kỷ yếu hội thảo khoa học “Hiệu quả của hoạt động ngoại khóa đối
với việc nâng cao chất lượng dạy-học ở nhà trường phổ thông”, Trường Đại
học sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.
[25]. Phạm Thanh Hải (2007), “Nâng cao chất lượng hoạt động ngoại khóa ở trường
phổ thông nhìn từ góc độ dạy học ở trường sư phạm”, Kỷ yếu hội thảo khoa học
“Hiệu quả của hoạt động ngoại khóa đối với việc nâng cao chất lượng dạy-học

nâng cao chất liệu giảng dạy, học tập trong nhà trường phổ thong”, Kỷ yếu hội
thảo khoa học “Hiệu quả của hoạt động ngoại khóa đối với việc nâng cao chất
lượng dạy-học ở nhà trường phổ thông”, Trường Đại học sư phạm Thành phố
Hồ Chí Minh

-104-


[38]. Phan Thị Minh Thúy, Giáo trình Những kỹ năng dạy học Tiếng Việt cần được
rèn luyện và chuẩn hóa, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.
[39]. Phan Thị Minh Thúy (2007), “Tổ chức tốt hoạt động ngoại khóa môn Tiếng
Việt theo hướng tích hợp”, Kỷ yếu hội thảo “Hiệu quả của hoạt động ngoại
khóa đối với việc nâng cao chất lượng dạy-học ở nhà trường phổ thông”,
Trường Đại học sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.
[40]. Phan Thị Minh Thúy (2010), “Tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học từ
ngữ”, Tạp chí Khoa Học ĐHSP TPHCM, (23).
[41]. Trần Mạnh Thường (2005), Almanac kiến thức văn hóa - giáo dục, NXB Văn
hóaThông tin.
[42]. Trần Ngọc Thêm (2006), Hệ thống liên kết văn bản Tiếng Việt, NXB Giáo dục
[43]. Bùi Minh Toán, Lê A, Đỗ Việt Hùng (2009), Tiếng Việt thực hành, NXB Giáo
dục Việt Nam.
[44]. Nguyễn Văn Tứ (2001), “Tổ chức hoạt động ngoại khóa chuyên đề môn Tiếng
Việt ở trường THPT”, Kỷ yếu hội thảo khoa học toàn quốc dạy Văn- TV THPT
theo chỉnh lí hợp nhất 2000, NXB Nghệ An.
[45]. Thái Duy Tuyên (1998), Những vấn đề cơ bản giáo dục học hiện đại, NXB
Giáo dục.
[46]. Bùi Tất Tươm (2000), Phương pháp dạy học môn Tiếng Việt bậc Trung học cơ
sở, NXB Giáo dục.
[47]. Trần Nguyên Hoàng Phương Vỹ (2012), Hoạt động ngoại khóa văn học ở
trường trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Cần Thơ.