BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ NÔNG NGHIỆP & PTNT
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP
--------------------------

ĐỖ THỊ PHƯƠNG THẢO

MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN THÚC ĐẨY QUÁ TRÌNH
XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN
YÊN KHÁNH, TỈNH NINH BÌNH TỪ KINH NGHIỆM
MÔ HÌNH THÍ ĐIỂM XÃ KHÁNH THÀNH

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Hà Nội, 2013


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ NÔNG NGHIỆP & PTNT
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP
--------------------------

ĐỖ THỊ PHƯƠNG THẢO

MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN THÚC ĐẨY QUÁ TRÌNH
XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN
YÊN KHÁNH, TỈNH NINH BÌNH TỪ KINH NGHIỆM
MÔ HÌNH THÍ ĐIỂM XÃ KHÁNH THÀNH

Chuyên nghành: Kinh tế nông nghiệp
Mã số: 60620115

Hà Nội đã dìu dắt, dạy dỗ tôi trong quá trình học tập tại trường.
Tôi bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới cô giáo - T.S Trần
Thị Thu Thuỷ, người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian
qua.
Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của cán bộ UBND huyện Yên
Khánh, xã Khánh Thành đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành tốt nội
dung đề tài này.
Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã quan tâm động viên, giúp
đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn thạc sỹ của mình.

Hà Nội, ngày 27 tháng 4 năm 2013
Học viên

Đỗ Thị Phương Thảo


iii
MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN ...................................................................................................... iii
MỤC LỤC ........................................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ......................................................................v
DANH MỤC CÁC BẢNG ................................................................................ vi
ĐẶT VẤN ĐỀ .......................................................................................................1
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU .....5
1.1 Cơ sở lý luận về xây dựng nông thôn mới......................................................5
1.1.1. Khái niệm, vai trò của nông thôn trong phát triển kinh tế.........................5
1.1.2. Khái niệm, vai trò, đặc điểm của nông thôn mới .......................................8
1.1.3. Những nội dung chủ yếu về xây dựng mô hình nông thôn mới................12

3.3.4. Công tác tuyên truyền ...............................................................................91
3.4. Những thành công, tồn tại và bài học kinh nghiệm rút ra trong quá trình
xây dựng NTM tại xã Khánh Thành ............................................................... 96
3.4.1. Những thành công, tồn tại trong quá trình xây dựng NTM .....................96
3.4.2. Bài học kinh nghiệm rút ra trong quá trình xây dựng nông thôn mới tại
xã Khánh Thành................................................................................................ 103
3.5. Giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn
huyện Yên Khánh từ kinh nghiệm xã Khánh Thành ....................................... 107
3.5.1. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền ........................................................... 107
3.5.2. Đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ ...................................... 108
3.5.3. Giải pháp về vốn ..................................................................................... 109
3.5.4. Giải pháp về phát triển kinh tế............................................................... 110
3.5.5. Tăng cường sự tham gia của người dân trong xây dựng NTM ........... 110
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ......................................................................... 112
TÀI LIỆU THAM KHẢO


v
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Viết tắt

Viết đầy đủ

1

CN

Công nghiệp

2


GTNT

Giao thông nông thôn

8

GD&ĐT

Giáo dục và đào tạo

9

HTX

Hợp tác xã

10

NXB

Nhà xuất bản

11

BQL

Ban quản lý

12


TMDV

Thương mại dịch vụ

18

TTCN

Tiểu thủ công nghiệp

19

UBND

Uỷ ban nhân dân

20

SX

Sản xuất

21

XD

Xây dựng

22

Tình hình dân số của huyện (2010-2012)

43

2.3

Tình hình phân bố lao động trong các ngành của huyện
qua một số năm

44

2.4

Cơ sở hạ tầng của huyện Yên Khánh qua một số năm

45

2.5

Cơ cấu sử dụng đất xã Khánh Thành năm 2012

49

2.6

Hiện trạng dân số xã Khánh Thành năm 2012

51

3.1


78

3.6

Kết quả thực hiện vốn đầu tư cho CT XD NTM của xã

79

3.7

Kết quả điều tra cách tiếp cận thông tin về chương trình
xây dựng NTM

3.8

Kết quả điều tra nhu cầu tăng thu nhập theo các hướng sản
xuất khác nhau

3.9

95

Kết quả điều tra về lợi ích mà chương trình NTM mang lại
cho nông dân

3.10

93


vật chất và tinh thần ngày càng cao.
Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ
trương, chính sách, giải pháp đầu tư hỗ trợ cho nông dân như triển khai
thực hiện chương trình đầu tư cho các xã đặc biệt khó khăn nhưng chương
trình 135 của Chính phủ, chương trình khuyến nông, chương trình mục


2
tiêu xoá đói giảm nghèo và việc làm…; đồng thời các địa phương cũng đã
có nhiều cố gắng để xây dựng nông thôn mới.
Xây dựng nông thôn mới là một chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước ta,
góp phần thúc đẩy quá trình xây dựng xã hội nông thôn ổn định, hòa thuận,
dân chủ, có đời sống văn hóa phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc, kinh tế sung
túc, nâng cao đời sống nông dân. Thời gian qua Đảng và Nhà nước ta đã ban
hành nhiều văn bản pháp luật như: Nghị quyết số 26 - NQ/TW ngày 5/8/2008,
Quyết định số 491/QĐ - TTg ngày 16/4/2009, Quyết định số 800/QĐ - TTg
ngày 04/6/2010, Thông báo số 42 - TB/BCĐNTM ngày 26/01/2011... để triển
khai Chương trình Mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới. Tuy thời gian
triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới chưa lâu nhưng các địa
phương đã bộc lộ nhiều lúng túng, vướng mắc trong quá trình thực hiện.
Huyện Yên Khánh là nơi có nhiều làng nghề và cũng là địa phương trọng
điểm lúa của tỉnh. Trong những năm qua huyện Yên Khánh đã đẩy mạnh các
chương trình phát triển kinh tế - xã hội nông thôn như chương trình bê tông
hoá kênh mương, làm đường nhựa, xây dựng trường học, trạm y tế và các các
thiết chế văn hoá, thể dục thể thao đạt chuẩn quốc gia, chuyển đổi cơ cấu mùa
vụ, cây trồng vật nuôi, phát triển làng nghề theo hướng xây dựng nông thôn
mới. Xã Khánh Thành nằm phía đông nam huyện Yên Khánh và là một trong
những xã được chọn làm xã điểm về xây dựng nông thôn mới của tỉnh Ninh
Bình. Xã cùng toàn huyện Yên Khánh đang chung tay xây dựng nông thôn
mới bằng nội lực, đoàn kết, sáng tạo để thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển.

3.2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
3.2.1. Phạm vi về nội dung:
Quá trình triển khai thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới.
3.2.2. Phạm vi về không gian:
Xã Khánh Thành, huyện Yên Khánh tỉnh Ninh Bình.


4
3.2.3. Phạm vi về thời gian:
Nghiên cứu và so sánh số liệu các năm 2010 - 2012
4. Nội dung nghiên cứu
4.1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về xây dựng nông thôn mới.
4.2. Thực tra ̣ng và kết quả xây dựng NTM trên địa bàn xã Khánh Thành.
4.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả xây dựng NTM trên địa bàn xã Khánh
Thành.
4.4. Bài học kinh nghiệm từ việc thực hiện xây dựng NTM trên địa bàn xã
Khánh Thành.
4.5. Đề xuất các giải pháp nhằm đẩy nhanh, rút ngắn tiến trình xây dựng nông
thôn mới trên địa bàn huyện Yên Khánh trong quá trình xây dựng nông thôn
mới.


5
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1 Cơ sở lý luận về xây dựng nông thôn mới
1.1.1. Khái niệm, vai trò của nông thôn trong phát triển kinh tế
1.1.1.1. Khái niệm nông thôn
Nông thôn được coi như là khu vực địa lý nơi đó sinh kế cộng đồng gắn
bó, có quan hệ trực tiếp đến khai thác, sử dụng môi trường và tài nguyên thiên

nhưng vẫn bảo tồn được những giá trị truyền thống thông qua việc ứng dụng
khoa học và công nghệ. Đồng thời đây là quá trình thu hút mọi người dân
tham gia vào các chương trình phát triển, nhằm mục tiêu cải thiện chất lượng
cuộc sống của các cư dân nông thôn.
Khái niệm phát triển nông thôn mang tính toàn diện, đảm bảo tính bền
vững về môi trường. Vì thế, tổng kết từ các chiến lược phát triển kinh tế xã
hội của Chính phủ, thuật ngữ này được hiểu:
“Phát triển nông thôn là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền
vững về kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng
cuộc sống của người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và
các tổ chức khác” (Giáo trình Phát triển nông thôn, ĐHNN Hà Nội).
1.1.1.3. Vai trò của nông thôn trong phát triển kinh tế
Vai trò quan trọng của nông thôn nước ta thể hiện trên nội dung sau:
* Cung cấp lương thực thực phẩm cho xã hội
Nông thôn là địa bàn sản xuất và cung cấp lương thực, thực phẩm cho
tiêu dùng của cả xã hội. Người nông dân ở nông thôn sản xuất lương thực,
thực phẩm để nuôi sống chính bản thân họ và cung cấp cho nhân dân cả nước.


7
Trong những năm gần đây sự gia tăng về dân số ảnh hưởng đến việc cung
ứng lương thực, thực phẩm cho toàn xã hội. Vì vậy, sự phát triển nông nghiệp
bền vững sẽ góp phần đáp ứng được nhu cầu lương thực và thực phẩm tiêu
dùng cho toàn xã hội.
* Cung cấp nguồn nhân lực cho xã hội
Nước ta với số dân chiếm đa số sống bằng nông nghiệp, khu vực nông
thôn thực sự là nguồn nhân lực dồi dào và tiềm năng, là nơi cung cấp và hậu
thuẫn đắc lực cho các khu đô thị và khu công nghiệp. Vì vậy, việc phát triển
và sử dụng hiệu quả nguồn lao động nông thôn, tạo cơ hội để lao động tiếp
cận được thị trường, có việc làm ổn định, tăng thu nhập cũng là một trong các

1.1.2.1. Khái niệm về nông thôn mới
Nông thôn mới là khu vực nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội
từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý,
gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển
nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu
bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự
được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được
nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Với tinh thần đó, nông thôn mới có năm nội dung cơ bản. Thứ nhất là
nông thôn có làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại. Hai là sản xuất bền
vững, theo hướng hàng hóa. Ba là đời sống vật chất và tinh thần của người
dân ngày càng được nâng cao. Bốn là bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và
phát triển. Năm là xã hội nông thôn được quản lý tốt và dân chủ.
Xây dựng nông thôn mới là việc đổi mới tư duy, nâng cao năng lực của
người dân, tạo động lực giúp họ chủ động phát triển kinh tế, xã hội, góp phần
thực hiện chính sách vì nông nghiệp, nông dân, nông thôn, thay đổi cơ sở vật
chất và diện mạo đời sống, văn hoá, qua đó thu hẹp khoảng cách sống giữa


9
nông thôn và thành thị. Đây là quá trình lâu dài và liên tục, là một trong
những nội dung trọng tâm cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo trong đường lối,
chủ trương phát triển đất nước và của các địa phương trong giai đoạn trước
mắt cũng như lâu dài.
Mục tiêu xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội
hiện đại; Cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông
nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; Xã
hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; Môi trường sinh thái
được bảo vệ; Nâng cao sức mạnh của hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của
Đảng ở nông thôn; Xây dựng giai cấp nông dân, củng cố liên minh công nông và

Tăng trưởng kinh tế cao và bền vững, môi trường sinh thái được giữ
gìn, khai thác tốt tiềm năng du lịch, khôi phục ngành nghề truyền thống,
ngành nghề tiểu thủ công nghiệp. Vận dụng các công nghệ cao về quản lý,
sinh học, các hoạt động kinh tế đạt hiệu quả. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp phát
triển hài hòa, hội nhập địa phương, vùng, cả nước và quốc tế.
- Bốn là, dân chủ nông thôn mở rộng và đi vào thực chất.
Các chủ thể nông thôn (lao động nông thôn, chủ trang trại, hộ nông
dân, các tổ chức phi chính phủ, nhà nước, tư nhân…) tham gia tích cực trong
mọi quá trình ra quyết định về chính sách phát triển nông thôn; thông tin minh
bạch, thông suốt và hiệu quả giữa các tác nhân có liên quan; phân phối công
bằng. Người nông dân thực sự “được tự do và tự quyết định trên luống cày,
thửa ruộng của mình”, lựa chọn phương án sản xuất, kinh doanh làm giàu cho
mình, cho quê hương theo đúng chủ trương, đường lối của Đảng và chính
sách, pháp luật của Nhà nước.
- Năm là, nông dân, nông thôn có văn hóa phát triển, trí tuệ được nâng
lên, sức lao động được giải phóng, nhiệt tình cách mạng được phát huy. Đó
chính là sức mạnh nội sinh của làng - xã trong công cuộc xây dựng nông thôn


11
mới. Người nông dân có cuộc sống ổn định, trình độ văn hóa, khoa học - kỹ
thuật và tay nghề cao, lối sống văn minh, hiện đại nhưng vẫn giữ gìn những giá
trị văn hóa, bản sắc truyền thống, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, tham gia
tích cực mọi phong trào chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh - quốc
phòng, đối ngoại… nhằm vừa tự hoàn thiện bản thân, nâng cao chất lượng cuộc
sống của mình, vừa góp phần xây dựng quê hương văn minh, giàu đẹp.
Các tiêu chí này đang trở thành mục tiêu, yêu cầu trong hoạch định
chính sách về mô hình nông thôn mới ở nước ta trong giai đoạn hiện nay.
1.1.2.3. Vai trò của nông thôn mới trong phát triển kinh tế xã hội
* Về kinh tế:

Môi trường sinh thái phải được bảo tồn xây dựng và củng cố. Bảo vệ
rừng, chống ô nhiễm nguồn nước, môi trường không khí và chất thải từ các
khu công nghiệp để nông thôn phát triển bền vững.
Các nội dung trên trong cấu trúc vai trò mô hình nông thôn mới có mối
liên hệ chặt chẽ với nhau. Nhà nước đóng vai trò chỉ đạo, tổ chức điều hành quá
trình hoạch định và thực thi chính sách, xây dựng đề án, cơ chế, tạo hành lang
pháp lý, hỗ trợ vốn, kỹ thuật, nguồn lực. Nhân dân tự nguyện tham gia, chủ động
trong thực thi và hoạch định chính sách. Trên tinh thần đó, các chính sách kinh
tế - xã hội ra đời tạo hiệu ứng tổng hợp.
1.1.3. Những nội dung chủ yếu về xây dựng mô hình nông thôn mới
Xây dựng nông thôn mới là biểu hiện cụ thể của phát triển nông thôn
nhằm tạo ra một nông thôn có kinh tế phát triển cao hơn, có đời sống về vật
chất văn hoá và tinh thần tốt hơn, có bộ mặt nông thôn hiện đại bao gồm cả cơ
sở hạ tầng phục vụ tốt cho sản xuất, phục vụ tốt cho đời sống và văn hóa của
người dân, đẩy mạnh dân chủ hoá ở nông thôn và nâng cao vai trò của cộng
đồng trong những quyết định về phát triển sản xuất, phát triển văn hoá và xã
hội trên địa bàn. Những điều kiện cần trên đây cho chúng ta đề xuất các chỉ tiêu
chủ đạo trong xây dựng mô hình nông thôn mới như sau:


13
1.1.3.1. Phát triển kinh tế
Sản xuất phát triển, nhất là sản xuất hàng hoá là điều kiện cơ bản để
phát triển kinh tế của cộng đồng mỗi địa phương. Kinh tế có phát triển thì
những yếu tố xã hội mới có cơ hội phát triển theo và đây là động lực chính
cho những tiến bộ xã hội được thực hiện. Sau khi đã có thu nhập bảo đảm
cuộc sống, người dân mới có điều kiện xây dựng những công trình phục vụ
đời sống cho bản thân gia đình họ và đóng góp cho sự phát triển chung.
Trong các nội dung xây dựng nông thôn mới thì nội dung phát triển sản
xuất hàng hoá là quan trọng nhất. Vì vậy, ở mỗi địa phương phải biết lựa chọn

xuất (hệ thống thuỷ lợi, hệ thống chuồng trại chăn nuôi tập trung để thay đổi
phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ trong khu dân cư, các hộ có khả năng chăn nuôi
lớn có thể mở rộng chăn nuôi ở khu tập trung này) thường được quan tâm và
đầu tư thích đáng để nhanh chóng đẩy mạnh sản xuất và tạo ra các động lực
cho việc phát triển các cơ sở hạ tầng khác phục vụ cho phát triển kinh tế và đời
sống. Việc phát triển cơ sở hạ tầng đẩy mạnh phát triển kinh tế còn có thể là
việc đưa các ngành nghề mới vào địa phương hoặc trang bị những thiết bị mới
những biện pháp sản xuất mới gắn liền với tìm kiếm và định hướng thị trường.
Xây dựng nông thôn mới không chỉ tập trung vào sản xuất hàng hoá mà
còn đảm bảo các vấn đề an sinh xã hội khác, trong đó các công trình y tế,
giáo dục, văn hoá cũng cần được ưu tiên phát triển. Tuy nhiên cần phải xác
định rõ quy mô và mức độ phục vụ của các công trình an sinh xã hội để
đảm bảo các công trình đó có quy mô phù hợp với nhu cầu thực sự của xã hội
và cộng đồng.
1.1.3.3. Phát triển văn hoá và nâng cao dân trí
Việc nâng cao dân trí, phát triển văn hoá sẽ là một trong những động
lực để giải phóng sức lao động, giải phóng sức tư duy sáng tạo trong việc đẩy


15
mạnh sản xuất cho chính họ và cho cộng đồng. Giải phóng tư duy trí tuệ được
xem là sức mạnh nội sinh của cộng đồng cư dân nông thôn trong công cuộc
phát triển nông nghiệp và nông thôn nói chung và xây dựng nông thôn mới
nói riêng. Người nông dân có kinh tế ổn định, có trình độ văn hoá khoa học
cao, có phong cách sống văn minh hiện đại là mẫu người nông dân mới trong
nông thôn đổi mới không những là mục tiêu trước mắt mà còn là mục tiêu lâu
dài của công cuộc phát triển nông thôn ở nước ta.
Để thực hiện được yêu cầu này phải xây dựng các cơ sở văn hoá xã hội
tốt hơn, khang trang hơn... đi đôi với việc xây dựng con người có trình độ văn
hoá chuyên môn, có văn hoá đạo đức. Trong xây dựng nông thôn mới, không

khuyến ngư, khuyến công, khuyến thương cần được đẩy mạnh thông qua các
chương trình phát triển nông, lâm, ngư nghiệp và ngành nghề. Trong những
năm qua, công tác khuyến nông khuyến lâm, khuyến ngư đã được triển khai
mạnh mẽ và thu được nhiều kết quả, nhưng công tác khuyến công đặc và biệt là
khuyến thương còn là những lĩnh vực tương đối mới mẻ, chưa được triển khai
nhiều trên địa bàn nông thôn. Có điều này là do bản thân ngành nghề nông
thôn, hoạt động kinh doanh trên địa bàn nông thôn nói chung còn rất hạn chế.
Để có thể đẩy mạnh khuyến công thì các địa phương phải có ngành nghề và
nhiều người hoạt động ngành nghề (công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp...), do
đó việc "cấy nghề" không những là bước đi ban đầu mà còn là yêu cầu cấp thiết
trong phát triển kinh tế ở mỗi địa phương và là điều kiện để khuyến công phát
huy hiệu quả của mình. Thông qua hoạt động khuyến công, các xã xây dựng
nông thôn mới có thể phát triển nguồn lực con người để từ đó không những
nâng cao trình độ nhiều mặt nhất là phát triển các ngành nghề mới, khôi phục
các ngành nghề truyền thống có sự kết hợp bổ sung các công nghệ mới phù hợp
với tiến trình hiện đại hoá nông nghiệp và PTNT.
1.1.3.6. Bảo vệ môi trường và tài nguyên
Tăng trưởng kinh tế cao là điều kiện thiết yếu để phát triển nông thôn,
song điều đó không có nghĩa là phát triển kinh tế với bất cứ giá nào. Trong


17
phát triển kinh tế, việc giữ gìn và bảo vệ môi trường là yếu tố quan trọng để
tăng trưởng một cách bền vững.
Bên cạnh đó, việc giữ gìn và bảo vệ môi trường cũng là một trong
những nội dung đảm bảo cho cuộc sống tốt đẹp, hơn nữa nếu có điều kiện có
thể kết hợp hài hòa giữa bảo vệ môi trường với phát triển các cảnh quan thiên
nhiên ở khu vực nông thôn, còn có thể tạo điều kiện lớn cho mục tiêu khai
thác tiềm năng du lịch sinh thái.
Về lâu dài, nông thôn phải đúng là nơi có cảnh quan và môi trường