I . MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Như chúng ta đã biết bảo vệ môi trường là vấn đề cấp bách trong xã hội
hiện nay. Trong những năm gần đây ý thức bảo vệ môi trường của 1 số người
xuống cấp. Con người hủy hoại môi trường khiến cho môi trường bị ô nhiễm.
Hiện tượng thời tiết khắc nghiệt, thiên tai đe dọa, thường xuyên ảnh hưởng lớn
đến cuộc sống sinh hoạt sức khỏe con người. Chính vì vậy: Nhà nước ta đã có
“Luật quốc gia” về bảo vệ môi trường năm 1993. Trong luật đã nhấn mạnh “
Bảo vệ môi trường là sự nghiệp của toàn dân”. Hiểu biết về môi trường những
hành vi thái độ của con người đối với môi trường, phải được xem là một trong
những giá trị nhân cách trong toàn bộ hệ thống nhân cách của con người. Nhân
loại muốn tồn tại và phát triển thì cần phải bảo vệ được nguồn tài nguyên và môi
trường.
Trong thời đại hiện nay, khi đất nước ta đang ở thời kỳ công nghiệp hóa,
hiện đại hóa, cùng với sự hội nhập quốc tế, với sự đầu tư của nước ngoài những
nhà máy chế tạo công nghiệp ngày càng phát triển, kinh tế của đất nước ổn định
hơn nhưng cũng từ đó nguồn chất thải của các nhà máy, khu công nghiệp đã gây
ô nhiễm và phá hoại nghiêm trọng môi trường sinh thái. Không khí, nguồn nước
bị ô nhiễm, rừng rậm bị phá huỷ, diện tích đất trồng giảm đi, chất phế thải tiêu
diệt màu xanh. Chính những nhân tố đó đang đe dọa trực tiếp cuộc sống của con
người đặc biệt là đối với trẻ mầm non. Cho nên vấn đề bảo vệ môi trường tự
nhiên đang là vấn đề cấp bách nhất trên thế giới nói chung và trong nước nói
riêng hiện nay.
Môi trường là nguồn sống của con người, con người thông qua quá trình
trao đổi chất, tiếp nhận ô xi và thải khí các bon níc. Vì vậy, nguồn không khí
trong sạch sẽ cung cấp dưỡng khí nuôi cơ thể. Uống nước sạch và ăn các loại
thức ăn không bị ô nhiễm sẽ giúp con người tiếp tục phát triển và sinh trưởng.
Loài người và môi trường có sự trao đổi về vật chất để giữ được sự cân bằng về
hoàn cảnh sinh thái, mà một khi hoàn cảnh sinh thái bị phá vỡ thì sẽ ảnh hưởng
nghiêm trọng đến sức khoẻ con người
Môi trường sống là ngôi nhà chung của con người và tất cả các loài động

Đối với trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi, đây là lứa tuổi trẻ phát triển mạnh mẽ
nhất, nhất là về ngôn ngữ, lúc này, trẻ có thể nói được nhiều hơn và làm nhiều
hành động phức tạp hơn. Bên cạnh đó, trẻ cũng trở nên tò mò, dễ gần, trẻ thích
các hoạt động chân tay và khám phá bằng các giác quan.
Có thể nắm các thông tin thông qua giao tiếp và các cách đơn giản, dễ
hiểu. Trẻ hay đặt câu hỏi nhưng không phải lúc nào cũng hiểu câu trả lời,
trẻ bắt đầu nhận ra các mối quan hệ nhân quả đơn giản dưới dạng các câu hỏi
đơn giản: tại sao? Để làm gì? Như thế nào? Trẻ có thể móc nối các sự kiện khi
thảo luận nhưng có thể gặp khó khăn trong phát âm, diễn đạt bằng lời nói. Trẻ
cần được người lớn chú ý nghe và nói lại rõ ràng hơn những gì trẻ nói. Chính vì
thế mà việc giáo dục trẻ có một số thói quen ban đầu trong việc bảo vệ môi
trường ở giai đoạn này là vô cùng cần thiết. Chính vì lẽ đó nên tôi đã đi sâu
nghiên cứu nhằm tìm ra “Một số kinh nghiệm giáo dục trẻ 3 – 4 tuổi bảo vệ
môi trường trong trường mầm non”.
2. Thực trạng vấn đề:
Trong quá trình nghiên cứu một số kinh nghiệm giáo dục trẻ 3 - 4 tuổi bảo
vệ môi trường ở lớp Hoa Huệ 3 bản thân tôi đã gặp những thuận lợi và khó khăn
như sau:
2.1. Thuận lợi:
Trường mầm non Thị Trấn Ngọc Lặc là trường Mầm non đạt chuẩn Quốc
gia mức độ 1, trường có bề dày thành tích trong nhiều năm qua, được xây dựng
kiên cố nhà 2 tầng khang trang sạch đẹp nằm ngay trung tâm thị trấn, có phòng
học đầy đủ, thoáng mát, rộng rãi, đầy đủ bàn ghế, có sân chơi thoáng mát sạch
sẽ, có nhiều cây xanh, an toàn, khuôn viên được trang trí đẹp, gần gũi, thân thiện
phù hợp với trẻ.
Ban Giám hiệu Nhà trường có bề dày kinh nghiệm trong công tác quản lý
và có đội ngũ giáo viên nhiệt tình, tâm huyết với nghề nghiệp.
Đông đảo phụ huynh học sinh tin tưởng tín nhiệm và ủng hộ lớp trong
quá trình chăm sóc và giáo dục các cháu.
Đa số cháu đều là sống tại khu trung tâm nên tỷ lệ đi học chuyên cần

2.3. Kết quả, thực trạng:
Từ thực trạng trên cho thấy, một số kỹ năng và kiến thức của trẻ về môi
trường còn ít. Ý thức bảo vệ môi trường và bản thân chưa cao. Ngay từ đầu năm
học tôi đã tiến hành khảo sát, phân loại chất lượng trên trẻ. Qua khảo sát, kết quả
cụ thể như sau:
Kết quả
TT

1

2

Nội dung
Trẻ có thói quen sống gọn gàng,
ngăn nắp, vệ sinh cá nhân, vệ sinh
môi trường trong nhóm lớp.
Trẻ có ý thức tham gia các hoạt
động giữ gìn và bảo vệ môi trường,
chăm sóc vật nuôi, cây trồng,
không vứt rác bừa bãi, lau chùi,
sắp xếp đồ dùng, đồ chơi gọn gàng
ngăn nắp.

Số
trẻ

Đạt

%


Yêu thiên nhiên, không ngắt lá bẻ
cành, hắt hủi các động vật.

40

30

75

10

25

4

Biết mối quan hệ giữa động vật –
thực vật – con người và môi
trương.

40

23

57,5

17

42,5

5

quên, vì vậy tôi luôn trú trọng nhắc nhở trẻ về việc thực hiện các nền nếp, thói
quen trong sinh hoạt hằng ngày như khi đến lớp thực hiện theo các quy định của
lớp ngồi vào đúng chỗ của mình, biết lấy và cất đồ chơi vào đúng giá nơi quy
định… và đặc biệt là chú ý đến giáo dục lễ giáo và thói quen tự phục vụ như đến
lớp biết chào cô, chào bố mẹ, ông bà, biết thay dép của mình và bỏ vào đúng nơi
quy định, nhớ được tủ cá nhân của mình qua các ký hiệu, khi ăn quà biết bỏ rác
vào thùng…. Đây là nền tảng quan trọng để giáo dục trẻ bảo vệ môi trường.
Ví dụ: Để rèn giáo dục lễ giáo cho trẻ, ở giờ đón trẻ tôi tập cho trẻ đến
lớp khoanh tay chào cô giáo, chào bố mẹ, ông bà và thay dép vào lớp, hay khi
bố mẹ đến đón trẻ tôi lại nhắc nhở trẻ chào bố mẹ, cô giáo và các bạn để ra
về…
Khi rèn nền nếp thói quen không thể thiếu việc rèn luyện cho trẻ thói quen
vệ sinh cá nhân, thói quen tự phục vụ, hằng ngày tôi nhắc nhở trẻ biết thực hiện
vệ sinh cá nhân như: Rửa mặt, đánh răng, chải đầu, biết quan sát, ăn quà bỏ giấy,
rác vào thùng rác, biết rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh,
biết ăn mặc quần áo gọn gàng, sạch sẽ, sắp xếp đồ dùng, đồ chơi đúng nơi quy
định, biết nhắc nhở bạn khi thấy bạn vứt rác bừa bãi…
5


Ví dụ: Trong giờ chăm sóc. Ngoài việc hướng dẫn trẻ biết tự mình xúc
cơm ăn, biết ăn nhiều thực phẩm để cho cơ thể khỏe mạnh, cân đối, biết nhặt
cơm rơi vào đĩa đựng cơm rơi, khi ăn không nói chuyện, cười đùa sẽ làm mất vệ
sinh đối với những người xung quanh… tôi còn hướng dẫn tập cho trẻ ăn xong
biết tự rót nước xúc miệng, rửa tay, lau miệng... đồng thời cũng nhắc nhỡ trẻ biết
tiết kiệm nguồn nước như khi uống nước rót vừa phải, đủ uống, khi rửa tay cần
vặn vòi vừa phải để không làm lãng phí nguồn nước…
Có thể nói với việc rèn nền nếp thói quen cho trẻ thường xuyên, liên tục
sẽ tạo được cho trẻ thói quen và trở thành việc làm hằng ngày đối với trẻ từ đó
tạo tiền đề cho trẻ có ý thức giữ gìn bản thân, giữ gìn môi trường xung quanh

Ví dụ: Xây dựng góc thiên nhiên: Trồng nhiều loại cây, cây hoa. Cây
cảnh, cây thân leo … bên cạnh đó để giáo dục trẻ biết chăm sóc cây xanh tôi đã
chuẩn bị thêm bình nước tưới, có xẻng làm đất, kéo cắt tỉa cây.
6


Để giúp trẻ hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa cây xanh và môi trường sống
có mối quan hệ chặt chẽ với nhau tôi đã cùng trẻ làm thí nghiệm, tôi đã ươm một
số hạt đỗ để trẻ quan sát sự nảy mầm của hạt đỗ. Trẻ biết cây sống được là nhờ
có đất, nước và ánh nắng. Trẻ được chăm sóc cây, được sới đất, tưới cây, tỉa cây.
Từ đó trẻ biết nếu thiếu đất và nước cây sẽ chết.
Hay đối với động vật cũng vậy, giáo dục trẻ khi gia đình nuôi chim cảnh,
nuôi cá vàng. Trẻ có thể cùng bố mẹ cho chim ăn, cho cá ăn, nhận biết được
nguồn nước bẩn, nguồn nước sạch. Từ đó trẻ sẽ biết nếu để nước bẩn cá sẽ
chết ... Qua đó giúp trẻ nắm được nội dung giáo dục môi trường thông qua hình
ảnh trực quan sinh động, cụ thể.
Để tạo điều kiện cho trẻ biết phân loại rác thải, những loại rác có lợi và
không có lợi với môi trường tôi đã chuẩn bị một số đồ dùng sau để giúp trẻ hiểu
được có một số thứ tan trong nước. Có một số thứ không tan. Tôi chuẩn bị: 3
mảnh giấy; 3 cái lá; 3 cái túi mi lông. Tôi chôn xuống đất 3 vật liệu trên sau 2
tuần sau tổ chức cho trẻ đào lên trẻ nhận xét:
- Lá cây chuyển sang màu nâu có lỗ thủng
- Giấy mủn ra
- Ni lông không thay đổi.
Từ đó giúp cho trẻ hiểu là: Lá cây, giấy chôn dưới đất mủn ra lẫn vào đất,
cây cối có thể sống được. Ni lông, mảnh nhựa không tan trong đất, cây cối
không có chỗ mọc, môi trường bị hủy hoại … thông qua đó giáo dục trẻ biết
phân loại rác và biết bỏ rác vào đúng nơi qui định.
Qua việc tạo môi trường cho trẻ hoạt động, trẻ thích và tích cực hoạt
động, trẻ tự khám phá. Qua đó trẻ làm quen với các yếu tố môi trường, hiểu

+ Nếu không thay nước cho cá thì cá sẽ bị làm sao ?
+ Chúng mình phải làm sao để cá không bị chết ?
Qua đó giúp trẻ hiểu: Biết cho cá ăn hàng ngày, và không được vứt rác và
những đồ bẩn vào nước làm ô nhiễm nguồn nước, mà phải thay nước cho cá để
môi trường sạch sẽ không bị ô nhiễm và cá sẽ không bị chết. Tôi còn mở rộng
cho trẻ về một số động vật đang sống trong lòng đại dương như: tôm,cá thu,…
đây là những con vật đang có nguy cơ tuyệt chủng do ý thức của con người.
Trong tự nhiên còn có rất nhiều con vật nhưng chúng có tên gọi, đặc điểm, hình
dáng và môi trường sống khác nhau chúng đều cần được chăm sóc và bảo vệ.
Ví dụ : Ở chủ đề “Nước và hiện tượng tự nhiên”, để giúp trẻ tìm hiểu về
ích lợi của nước, để thu hút trẻ vào hoạt động tôi đã sử dụng máy chiếu tôi cho
trẻ xem 1 đoạn vi deo về mưa và hỏi trẻ ?
+ Đây là hiện tượng gì ?
+ Mưa xuống giúp cho cây cối và con vật như thế nào ?
+ Còn đối với con người thì sao ?
Giúp trẻ hiểu: Đặc điểm của nước, nước sạch, nước bẩn, nước có nhu cầu
rất cần thiết đối với con người, cây cối, động vật, qua đó giáo dục trẻ biết bảo vệ
nguồn nước, biết tiết kiệm nước sạch… Tránh xa những nguồn nước bẩn gây ô
nhiễm bệnh tật cho con người.
Cũng là việc cho trẻ tìm hiểu về ích lợi của cây xanh đối với môi trường
sống, tôi đã sử dụng bằng tranh minh họa đó là: Cho trẻ quan sát hình ảnh về 2
khu rừng, 1 khu rừng nhiều cây xanh và 1 khu rừng đã bị tàn phá và cho trẻ so
sánh về 2 bức tranh trên từ đó giúp trẻ hiểu được khu rừng bị tàn phá là do đâu?
Khi bị tàn phá như vậy thì môi trường sẽ như thế nào? Cần làm gì để bảo vệ
rừng….
Với việc lựa chọn và sử dụng đồ dùng trực quan hợp lý, hấp dẫn trẻ tôi đã
tạo ra các tình huống liên tục trong suốt quá trình trẻ tham gia các hoạt động
giúp trẻ tiếp thu kiến thức về môi trường một cách chính xác, sâu sắc và bền
vững để bảo vệ môi trường.
3.4. Kinh nghiệm 4: Lồng ghép tích hợp các nội dung hoạt động giáo dục

cho môi trường như thế nào?.
Qua giờ khám phá khoa học : Chủ đề thực vật: “ cây xanh và môi trường
sống” tôi đã xây dựng hệ thống câu hỏi đàm thoại: Cây xanh để làm gì? cây
xanh có ích lợi như thế nào? Qua lợi ích của cây xanh, tôi giáo dục trẻ không
ngắt lá bẻ cành, mà phải bảo vệ chăm sóc cây xanh để cây cho ta nhiều lợi ích.
Đồng thời cung cấp cho trẻ những nội dung giáo dục bảo vệ môi trường như:
Trẻ biết được cây cần ánh sáng, nước, không khí, đất…
+ Trẻ biết được cây cần có sự chăm sóc của con người.
+ Trẻ biết cây làm cảnh, cho ta bóng mát, cây có tác dụng điều hoà và làm
sạch không khí, cây còn giữ cho đất khỏi trôi khi mùa mưa bảo.
+ Cây còn là nơi ở của động vật.
+ Cây cối còn làm giảm ô nhiễm môi trường: giảm bụi, tiếng ồn, chất độc
hại, giảm nhiệt độ ngày hè…
+ Trẻ biết được những nguy hiểm xảy ra khi rừng cây bị tàn phá: Con vật
không có nơi ở, không có thức ăn, nhiều động vật quý hiếm bị diệt chủng, lũ lụt
xảy ra thường xuyên,không còn những cây thuốc quý…
+ Giáo dục trẻ cần phải bảo vệ rừng và cây xanh.
Với Chủ đề “ giao thông” - Trẻ biết được nguyên nhân của các phương tiện giao
thông làm ô nhiễm môi trường.
+ Tiếng ồn của động cơ, tiếng còi xe máy, ô tô, tàu hoả, máy bay.

9


+ Các phương tiện chở hàng cồng kềnh cũng gây cản trở, gây tắc nghẽn
giao thông, gây ra tai nạn…
+ Trẻ chơi không đúng chỗ cũng làm cản trở giao thông. Biện pháp giảm
bớt ô nhiễm môi trường do phương tiện giao thông gây ra.
+ Không vứt rác xuống đường, xuống sông khi đi trên các phương tiện
giao thông. Các hành vi văn minh khi tham gia giao thông.

để phụ huynh tiện nắm được. Hàng ngày thông qua các giờ đón trả trẻ tôi cũng
thường xuyên trao đổi với phụ huynh về tình hình của trẻ, tuyên truyền về viêc
bảo vệ môi trường ở trẻ, về sự ô nhiễm môi trường của địa phương hiện nay
bằng cách: Trưng bày các góc chơi, sản phẩm của trẻ để giới thiệu với phụ
huynh, qua buổi đón trả trẻ nhắc nhở phụ huynh thường xuyên giáo dục trẻ bảo
vệ môi trường. Lồng vào các buổi họp phụ huynh trao đổi về tầm quan trọng của
việc giáo dục bảo vệ môi trường. Tuyên truyền phụ huynh rèn nền nếp cho trẻ ở
10


nhà như nhắc trẻ biết chào hỏi người lớn, mời bố mẹ ăn cơm, ăn cơm biết nhặt
cơm rơi vãi bỏ vào mâm… cùng bố mẹ tham gia chăm sóc bảo vệ cây trong gia
đình, giữ gìn vệ sinh nhà cửa sạch sẽ... Tuyên truyền bằng góc tranh ảnh ngoài
cửa lớp học về các khu ô nhiễm môi trường, khu rác thải chưa được xử lý,
những cánh đồng lạm dụng thuốc trừ sâu, …
Vận động phụ huynh sưu tầm cây xanh, xây dựng góc thiên nhiên để tạo
điều kiện cho trẻ được trãi nghiệm, biết cùng người lớn chăm sóc bảo vệ cây
xanh chính là bảo vệ môi trường sống, biết nhắc nhở trẻ ở nhà cũng phải biết
gọn gàng ngăn nắp không vứt rác bừa bãi… Từ đó phụ huynh nhìn thấy rõ trách
nhiệm của mình với việc bảo vệ môi trường và còn thấy trách nhiệm của mình
trong công tác giáo dục con cái là những chủ nhân tương lai của đất nước.
Tôi nhận thấy sự phối hợp này rất là tốt, phụ huynh cũng rất sẵn sàng giúp
đỡ và tạo điều kiện giúp con em mình học tập ngày một phát triển.
4. Hiệu quả:
Qua quá trình thực hiện hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường ở nhóm
lớp, sử dụng nhiều kinh nghiệm nêu trên, tôi thấy khả năng hoạt động bảo vệ
môi trường của trẻ tiến triển từng bước rõ rệt. Đặc biệt, tôi thấy ở trẻ đó là sự tư
duy sáng tạo độc đáo cũng như có những kiến thức nhận biết vững chắc về cuộc
sống, về sự vật hiện tượng trong thế giới tự nhiên.
Chính vì vậy để đánh giá chính xác về khả năng của trẻ, tôi đã khảo sát

Yêu thiên nhiên, không ngắt lá bẻ
cành, bắt giết các động vật.

40

40

100

0

0

4

Biết mối quan hệ giữa động vật –
thực vật – con người và môi trương.

40

40

100

0

0

11


dục trẻ bảo vệ môi trường cho trẻ tại lớp Hoa Huệ 3 ( 3 - 4 tuổi ) tôi thấy:
Điều quan trọng đầu tiên đối với trẻ là chuẩn bị tri thức cho trẻ, kết hợp
với việc soạn giáo án đầy đủ, sáng tạo và có thủ thuật lên lớp. Say mê không
chưa đủ mà đòi hỏi giáo viên phải phát huy hết khả năng của mình để dẫn dắt
gợi mở. Nghiên cứu tham khảo tài liệu, không ngừng bồi dưỡng nâng cao trình
độ chuyên môn. Bản thân phải là tấm gương sáng về giữ gìn và bảo vệ môi
trường để trẻ noi theo.
Với vai trò là người giáo viên, người hướng dẫn trẻ, tôi luôn tìm hiểu kỹ
và sâu sắc vai trò của môi trường trong cuộc sống con người. Để từ đó tôi tìm ra
những phương pháp, kinh nghiệm hay để lôi cuốn hướng trẻ vào hoạt động giáo
dục trẻ bảo vệ môi trường đạt hiệu quả tốt nhất.
Luôn nhận thức được bảo vệ môi trường và hướng người khác bảo vệ môi
trường là vấn đề cấp bách.
Lập kế hoạch về công việc giáo dục trẻ bảo vệ môi trường, vệ sinh cá
nhân cho trẻ phải được tiến hành thường xuyên.
Tích cực cho trẻ được thực hành trãi nghiệm các hoạt động có nội dung
bảo vệ môi trường như: trồng, chăm sóc cây xanh, nhặt lá cây khô, rác thải và tổ
chức các hoạt động tạo hình như: làm các bức tranh ảnh về bảo vệ môi trường
nội dung gần gũi với trẻ.
Luôn tìm tòi và và khám phá các cách sử dụng và tái chế các nguyên vật
liệu cũ để làm thành các công cụ dạy học và các đồ dùng đồ chơi.
Kết hợp với phụ huynh rèn cho trẻ có ý thức bảo vệ môi trường ở mọi lúc
mọi nơi.
Bản thân thường xuyên trao đổi với phụ huynh về những sản phẩm mà trẻ
làm được, vận động phụ huynh đóng góp những nguyên vật liệu cũ để cho trẻ
được phát huy sự sáng tạo của mình.
Sử dụng biện pháp nêu gương một cách đúng lúc, đúng đối tượng.
2. Kiến nghị
Để đạt được kết quả cao hơn nữa trong quá trình giáo dục trẻ biết bảo vệ
môi trường ở trường mầm non, bản thân tôi xin có một số kiến nghị sau:

…………………………………………
…………………………………………
Phùng Thị Thu

14


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Chương trình chăm sóc giáo dục trẻ 3 – 4 tuổi.
2. Tài liệu giáo dục bảo vệ môi trường dành cho giáo viên.
3. Tài liệu hướng dẫn thực hiện nội dung giáo dục bảo vệ môi trường
trong trường Mầm non..
4. Tài liệu hướng dẫn thực hiện các chuyên đề giáo dục bảo vệ môi
trường do Phòng giáo dục mở.
5. Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên.

15