SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT NÔNG CỐNG II

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

"MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC HỌC SINH CÁ BIỆT
HIỆU QUẢ "

Người thực hiện : Nguyễn Thị Phương
Chức vụ : Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực : Công tác chủ nhiệm

THANH HÓA NĂM 2016


MỤC LỤC
NỘI DUNG

TRANG

A. Mở đầu
2
B. Nội dung
1. Cơ sở lí luận .................................................................................................. 4
2. Thực trạng của vấn đề .................................................................................... 5
3. Một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt hiệu quả.................................... 6
3.1. Xây dựng quy chế thi đua và quy định về xếp loại hạnh kiểm riêng của
lớp theo nội quy của nhà trường, quy định của ban nề nếp ......................
6
3.2. Nhanh chóng nắm bắt thông tin, kịp thời tìm hiểu nguyên nhân các biểu
hiện của học sinh cá biệt ................................................................................... 7

nghiệp, có điều kiện lựa chọn hướng phát triển và phát huy năng lực cá nhân".
Mục tiêu chương trình mới còn cụ thể hóa định hướng giáo dục:“giúp học sinh
hình thành phẩm chất và năng lực của người lao động, nhân cách công dân, ý
thức quyền và nghĩa vụ đối với tổ quốc…; có khả năng tự học và ý thức học tập
suốt đời, có những hiểu biết và khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với
năng lực và sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân…”.
Vai trò của người giáo viên trong nhà trường gắn liền với hai nhiệm vụ: vừa
gảng dạy vừa làm công tác giáo dục. Mục đích là đào tạo ra những học sinh vừa
có kiến thức văn hóa vừa có nhân cách làm người.
Gần đây, các phương tiện thông tin báo chí, truyền hình đã lên tiếng khá
nhiều về tình hình học sinh cá biệt. Vấn đề này đã trở thành mối quan tâm hàng
đầu, là mối lo ngại của xã hội, nhất là với gia đình và nhà trường. Học sinh cá
biệt trường nào cũng có. Học sinh cá biệt không nhiều, song lại là “lực cản” rất
lớn cho sự phát triển của nhà trường.
Giáo dục là khoa học nhưng cũng là nghệ thuật. Vấn đề học sinh cá biệt
ngày một gia tăng đặt ra nhiều câu hỏi : Làm thế nào để giảm thiểu số lượng học
sinh cá biệt? Làm thế nào để cảm hóa và giáo dục học sinh cá biệt? Làm thế nào
để giúp các em hòa nhập với tập thể? Làm thế nào để hình thành ở các em
những năng lực và phẩm chất của một công dân tốt? ... Vấn đề này đã và đang
trở thành một thách thức lớn với toàn xã hội nói chung và ngành giáo dục nói
riêng, trong đó chủ yếu là nhiệm vụ của các nhà trường.

2. Mục đích nghiên cứu
Từ thực tế làm công tác chủ nhiệm nhiều năm, qua học hỏi ở đồng nghiệp,
tham khảo phương pháp giáo dục trên các tạp chí giáo dục, trên truyền hình,
bản thân tôi cũng rút ra được một số kinh nghiệm trong công tác giáo dục học
sinh cá biệt. Với đề tài "Một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt hiệu quả",
3



học sinh cá biệt được nêu trên đây không phải là một hiện tượng ngẫu nhiên
hoặc tình cờ mà có, tất cả đều có những nguyên nhân nhất định. Nguyên nhân
dẫn đến hiện tượng học sinh cá biệt thường rất khác nhau.
Nguyên nhân thứ nhất phải kể đến xuất phát từ gia đình. Gia đình thiếu sự
quan tâm hay quá tin tưởng, chiều chuộng các em; những éo le trong cuộc sống
gia đình cũng ảnh hưởng rất lớn đến đạo đức học sinh.
Nguyên nhân thứ hai là từ xã hội : Sự phát triển của công nghệ thông tin,
mặt trái của cơ chế thị trường đã đem đến nhiều cám dỗ, ảnh hưởng tiêu cực đến
học sinh.
Mặt khác, nhà trường chưa tạo được nhiều sân chơi, chưa tổ chức được đa
dạng các hoạt động ngoại khóa để các em tham gia mà chủ yếu là chú trọng giáo
dục tri thức.
Hơn thế nữa, bản thân học sinh lại ở giai đoạn tâm sinh lý có nhiều biến đổi,
từ tuổi thiếu niên chuyển sang tuổi thanh niên, học sinh muốn khẳng định mình
nhưng hiểu biết chưa hoàn thiện, đôi khi do bản năng hoặc a dua. Khi đạo đức
yếu kém thì học lực cũng tỉ lệ thuận với nó. Điều này sẽ dẫn đến hệ quả, các em
bị hổng kiến thức căn bản; điểm kiểm tra thấp so với các bạn cùng lớp làm các

6


em mặc cảm đưa đến hiện tượng sợ bị kiểm tra, tiếp theo là chán học và cuối
cùng nảy sinh bỏ học.
Những yếu tố trên tạo nên những khó khăn không nhỏ trong quá trình giáo
dục học sinh cá biệt.

3. Một số biện pháp giáo dục học sinh cá biệt hiệu quả
Như trên đã nói, giáo dục không chỉ là khoa học mà là một nghệ thuật,
người giáo viên không chỉ truyền dạy tri thức mà quan trọng hơn hết là giúp học
sinh hình thành những phẩm chất, những năng lực, những kỹ năng cần thiết. Bởi

c. Quy định về điểm trừ cho các lỗi vi phạm
Trừ 40 điểm/lượt vi phạm đối với trường hợp học sinh tham gia đánh nhau
hoặc trộm cắp tài sản của người khác.
7


Trừ 30 điểm/lượt vi phạm đối với trường hợp học sinh : vô lễ hoặc lừa dối
giáo viên, CBCNV nhà trường, hút thuốc, sử dụng rượu bia khi tham gia các
hoạt động giáo dục trong nhà trường, tham gia các tệ nạn xã hội khác.
Trừ 20 điểm/lượt vi phạm đối với trường hợp học sinh mắc một trong các lỗi
sau: bỏ giờ, nghỉ học vô lí do (cả sáng và chiều), sử dụng điện thoại di động,
máy nghe nhạc trong giờ, gian lận trong kiểm tra, thi cử, không nộp bản tự kiểm
(khi bị phạt), không nộp các thông báo gửi về gia đình theo yêu cầu (sau khi có
chữ kí xác nhận của phụ huynh)
Trừ 10 điểm/lượt vi phạm đối với trường hợp học sinh vi phạm một trong
các lỗi sau: nộp bản tự kiểm, các thông báo gửi về gia đình chậm (tối đa là 2
ngày so với yêu cầu), bị ban nề nếp nhắc nhở khi tham gia các hoạt động chung.
Trừ 5 điểm/lượt vi phạm đối với trường hợp học sinh mắc một trong các lỗi
sau : đi học chậm, dẫn người lạ vào lớp hoặc vào trường, nhuộm hoặc cắt tóc
không đúng quy định, không học bài cũ, không đeo phù hiệu hoặc vẽ bậy lên
phù hiệu, không thực hiện các quy định về trang phục, bị ghi vào sổ đầu bài, vệ
sinh chưa tốt làm lớp bị trừ điểm, tập trung chậm, đổi chỗ…
c. Công thức tính điểm
Điểm thi đua = 190 + điểm thưởng - điểm trừ
d. Các hình thức xếp loại ( theo học kì )
- Từ 170 - 190 điểm : loại Tốt
- Từ 160 - 165 điểm : loại Khá
- Từ 150 - 155 điểm : loại Trung bình
- Còn lại
: loại Yếu

định " nổi loạn" được thông báo mà không hề giấu giếm. Những thông tin này
giúp chúng ta có biện pháp ngăn chặn kịp thời các hành động sai trái, tránh được
những hậu quả đáng tiếc.
Tôi ghi vào sổ chủ nhiệm của mình hoàn cảnh và thường xuyên cập nhật
các biểu hiện của từng em. Ví dụ :
STT Họ và tên
Biểu hiện cá biệt
Hoàn cảnh
Ghi chú
1
Nguyễn
Hữu Hay bỏ học, xin tiền Bố mẹ đi làm xa, ở Cắm đồ
Cường
học rồi chi dùng vào với bà, lực học ngày
các mục đích riêng, kém
30/9/2014
cắm đồ, thậm chí
...
mượn đồ của bạn để
cắm...
2

Hồ Chí Cường

3

Lê Văn Dương

4


chơi với người yêu
(ngoài trường)

Bỏ học
ngày 15/9
...
Đánh
nhau
ngày 3/10
...

Vô lễ với
Gv dạy
môn tiếng
Anh ngày
5/10
...
Bố mẹ li dị, ở với Sử dụng
bố và mẹ kế
điện thoại
trong
giừo học
ngày 4/11
...
9


Nắm vững đặc điểm này, tôi có các biện pháp phù hợp để giáo dục đối với
từng học sinh.
3.3. Xây dựng tập thể lớp vững mạnh

địa của mình. Việc theo dõi sát sao học sinh là vô cùng cần thiết. Hơn nữa, cần
gắn bó với các em bằng tình cảm, bằng tình thương yêu. Tôi nhận thấy rằng, với
các học sinh cá biệt, việc áp dụng cứng nhắc các quy chế, quy định chỉ mang lại
kết quả trái ngược. Do đó, về giải pháp, trước hết vẫn phải là tình cảm yêu
thương học sinh thực sự, cố gắng giúp các em vượt qua những biến cố, vấn đề
xảy trong quá trình sống, thuyết phục học sinh bằng lời lẽ có lý, có tình, bằng
tình cảm và khen, chê đúng lúc; tìm cách tác động lên nhận thức và tình cảm
của học sinh thông qua trò chuyện, nêu gương tốt, thưởng việc tốt.
10


Tôi luôn dành thời gian để nói chuyện riêng với mỗi học sinh cá biệt có khi
trực tiếp, cũng có khi qua điện thoại. Tôi thấy rằng nói chuyện với các em bằng
tin nhắn là một trong những biện pháp đặc biệt hiệu quả để được các em chia sẻ,
đưa ra lời khuyên mà các em sẵn sàng tiếp thu. Đôi khi, tôi gọi các em đến nhà
với lí do "cô có chút việc cần em giúp" là tôi đã có cả buổi chiều để tâm sự, để
hiểu các em hơn, để các em có cảm giác được gần gũi. Thái độ trò chuyện chân
thành, xem các em như em, như con của mình đã giúp tôi đưa các em ra khỏi thế
giới ảo hoặc những buổi lang thang lêu lổng, các em biết lắng nghe, trở nên hòa
đồng hơn...
Tôi cũng sắp xếp thời gian cùng cán bộ lớp tới thăm gia đình các học sinh
cá biệt vào ngày cuối tuần. Với những học sinh khó khăn về kinh tế ( ví dụ như
em Lê Văn Dương) tôi cố gắng huy động sự ủng hộ từ nhiều phía để hỗ trợ . Tôi
cũng chia sẻ với phụ huynh về đặc điểm tâm lí lứa tuổi của các em để phụ huynh
gần gũi các em hơn.
Mặt khác, khi các em vi phạm nội quy, tôi luôn tạo cho các em cơ hội để
nhận "điểm thưởng". Các hoạt động tập thể luôn là "lá bài "để tôi kéo các em
đến gần hơn với các bạn, với mình. Khi được khen, khi những hoạt động các em
trực tiếp tham gia có kết quả tốt, các em vô cùng hào hứng . Nhiều GVCN cứ
phàn nàn rằng phải ép, phải bắt học sinh mới chịu tham gia các hoạt động tập thể

học, cầm đồ. Khi tôi gặp riêng để trò chuyện, ban đầu em không mở lòng, chỉ im
lặng, dù tôi có nói gì cũng chỉ đáp "vâng", còn tôi hỏi vì sao thì không nói. Việc
em tái phạm khiến tôi rất nản nhưng vẫn nhắc mình phải cố gắng. Tôi thường
xuyên quan tâm đến em, nói với em rằng tôi tin em sẽ thay đổi được, thi thoảng
lại nhắn tin cho em để hỏi thăm, đến sinh nhật tôi tặng em một chiếc đồng hồ
báo thức kèm theo lời nhắn : "16 tuổi rồi đấy. Thời gian quý lắm em ạ. Tuổi mới,
đừng lãng phí thời gian nữa nhé!". Kết hợp với sự thuyết phục của Diệu Linh,
sự quan tâm của gia đình, cuối năm lớp 10, em không còn cầm đồ nữa. Sang lớp
11 em không còn bỏ học . Nhờ vậy, kết quả học tập của em cũng khả quan hơn...
Như vậy, giáo dục học sinh cá biệt là một quá trình, không thể một sớm một
chiều có thể thay đổi được. Điều này đòi hỏi giáo viên phải thực sự kiên trì và
tin tưởng học sinh .
3.6. Tạo điều kiện để các em phát huy sở trường, đam mê
Mỗi học sinh luôn có những thế mạnh riêng. Học sinh cá biệt cũng vậy. Phát
hiện và tạo điều kiện để các em được phát huy sở trường, đam mê của mình
cũng là một biện pháp giúp các em hòa nhập với lớp, tự tin hơn để khẳng định
bản thân. Ví dụ: ở lớp tôi, Lê Thị Lan Anh là một học sinh có năng khiếu hội
họa. Mỗi dịp lớp làm báo tường hay tập san, tôi luôn cử em phụ trách mĩ thuật.
Được tin tưởng, em đã làm rất tốt. Tôi cũng khích lệ em chọn khối M, H để xét
tuyển đại học . Tôi nhận thấy em phấn chấn hơn, tiến bộ hơn. Hay em Lê Văn
Dương có giọng hát rất hay, tôi đã đưa em vào đội văn nghệ của lớp, tham gia
các tiết mục văn nghệ ở nhà trường. Nhờ thế, em trở nên tự tin hơn, ngoan hơn.
Lê Công Nam là một học sinh vốn thông minh nhưng ham chơi. Tôi đã trò
chuyện với em, nói với em rằng "các thầy cô đều nhận xét em rất thông minh,
có điều còn lười học. Em hãy cố gắng để phát huy khả năng vốn có của mình".
Nhiều lần như vậy, tôi thấy em chăm học hơn. Những con điểm được nâng lên
cũng làm em vui hơn, dần tránh xa được các trò chơi ảo. Em Hồ Chí Cường vốn
sống tình cảm, chân thành với bạn bè. Tôi "tận dụng" ưu điểm này của em để
đưa em hòa nhập lại với lớp sau một thời gian đam mê trò chơi điện tử...
3.7. Giáo viên phải không ngừng trau dồi chuyên môn, biết làm mới tiết dạy

Các tiết sinh hoạt lớp chủ nhiệm, tôi để cho lớp trưởng thực hiện công việc
tổng kết công tác tuần trước, thông qua các kết quả thi đua đã được đánh giá dựa
vào tiêu chí cho điểm, xếp loại. Sau đó, tôi sẽ đưa ra các hình thức thưởng phạt
hợp lí. Thông thường, khi các học sinh cá biệt vi phạm, tôi trực tiếp gặp gỡ các
em vào cuối tuần trước, trao đổi với các em, tìm hiểu nguyên nhân và để các em
được lựa chọn một hình phạt đưa ra vào tiết sinh hoạt đầu tuần sau. Như vậy,
các em sẽ chấp nhận chứ không phản kháng.
Trong các tiết sinh hoạt, tôi thường đưa ra các tình huống và yêu cầu các em
thảo luận để giải quyết. Đó có thể là những tình huống xảy ra trong thực tế, cũng
có thể là những câu chuyện tôi đọc được trong một cuốn sách, trên một trang
mạng nào đó. Những học sinh cá biệt thường được tôi lựa chọn để nêu quan
điểm đầu tiên. Tôi để các em được thảo luận nêu ý kiến của mình. Sau đó, nhẹ
nhàng uốn nắn suy nghĩ và hành vi của các em.
Đôi khi, tôi tổ chức các tiết sinh hoạt theo giới. Những vấn đề nổi cộm trong
mỗi giới được tôi đưa ra để khuyên bảo, nhắc nhở. Nhờ vậy, kỹ năng sống của
các học sinh cá biệt nói chung và của học sinh lớp tôi được trang bị khá tốt.
Bên cạnh đó, trước mỗi buổi họp phụ huynh tôi chuẩn bị nội dung rất kỹ
càng. Tôi cho mỗi học sinh viết một lá thư, nói lên suy nghĩ , nguyện vọng của
mình (nhưng nói rằng chỉ để mình tôi đọc) . Tôi bí mật đặt lá thư vào hộc bàn.
Khi phụ huynh đến, tôi yêu cầu phụ huynh ngồi theo sơ đồ trên bảng sao cho
đúng vào vị trí con em mình rồi nhận bức thư ấy và đọc. Nhờ vậy, phụ huynh

13


hiểu con mình hơn, quan tâm lắng nghe các em hơn. Các học sinh cá biệt khi
được bố mẹ quan tâm, lắng nghe thì cũng trở nên ngoan ngoãn hơn.
3.9. Phối hợp tốt với gia đình, giáo viên bộ môn, ban nề nếp và nhà trường
Trước hết, tôi gặp gỡ các giáo viên bộ môn, nói cho thầy cô nghe về đặc
điểm của từng học sinh cá biệt, nhờ thầy cô quan tâm tới các em, thông tin kịp

hái được, xem đó là động lực để tiếp tục phấn đấu.
Bảng thống kê kết quả xếp loại theo từng thời điểm như sau :

Năm lớp
(45 học

Hạnh kiểm
( Số lượng : HS

Học lực
( Số lượng : HS
14


sinh)

Tỉ lệ : %)
Tốt

10 Học
kì 1
Học
kì 2
Cả
năm
11 Học
kì 1
Học
kì 2
Cả

11,1% 0%

15
25
5
0
33,3% 55,6% 11,1%

30
8
6
2
66,7% 17,8% 13,3% 4,4%

2
4,4%

1
2,2%

20
22
2
44,4% 48,9% 4,4%

0

30
8
6

22
21
0
48,9% 46,7%

0

39
6
0
86,7% 13,3%

0

0

2
4,4%

30
13
0
66,7% 28,9%

0

39
10
0
86,7% 13,3%

Do hạn chế về thời gian, năng lực, đề tài của tôi chắc chắn không tránh
khỏi những thiếu sót. Rất mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn bè đồng
nghiệp, các quý thầy cô để bài viết được hoàn thiện hơn, đồng thời bản thân tôi
cũng có thêm được những kinh nghiệm quý báu trong công tác trồng người vinh
quang mà hết sức gian nan này.
2. Kiến nghị
Để công tác giáo dục học sinh cá biệt đạt kết quả tốt nhất, tôi xin được đưa
ra một số kiến nghị sau đây :
Nhà trường cần tăng cường và đổi mới các hoạt động tập thể, xây dựng môi
trường thân thiện, xây dựng cơ sở vật chất, khu vui chơi giải trí, thể thao, tổ
chức các buổi hoạt động tham quan dã ngoại để lôi cuốn học sinh.
Bên cạnh đó, cần tăng cường đưa giáo dục pháp luật, giáo dục giới tính,
giáo dục sức khỏe vị thành niên, giáo dục kĩ năng sống vào nhà trường để các
em có đủ hành trang bước vào cuộc sống. Khi gặp phải những tình huống bất
ngờ các em không bỡ ngỡ mà biết bình tĩnh xử lí một cách khéo léo, hiệu quả tốt
nhất.
Thanh Hóa, ngày 15 tháng 5 năm 2016
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Tôi xin cam đoan đây là SKKN
của tôi viết, không copy nội
dung của người khác

Nguyễn Thị Phương

TÀI LIỆU THAM KHẢO
16


1. Vũ Trọng Dung (2005), Giáo trình đạo đức học Mác - Lênin, NXB Chính trị