MỘT SỐ KINH NGHIỆM BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI
MÔN ĐỊA LÝ LỚP 9 TẠI TRƯỜNG THCS THỌ SƠN
A- MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi trong những năm qua đang nhận được sự
quan tâm , chú trọng đặc biệt của các cấp, các ngành. Bồi dưỡng học sinh giỏi
cấp trường, cấp huyện, cấp tỉnh là nhiệm vụ quan trọng của người giáo viên
đứng lớp, là thước đo khả năng, sự tận tụy, tâm huyết với nghề.
Môn Địa lí ở Trường THCS thường ít được quan tâm của học sinh, gia đình,
ngay cả nhà trường và xã hội nên việc bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lí gặp
nhiều khó khăn.
Trong các năm học 2009- 2010;2010- 2011; 2011-2012, 2012- 2013 việc bồi
dưỡng học sinh giỏi môn Địa lí tại trường THCS Thọ Sơn đã đạt được những kết
quả khả quan: Năm học 2009- 2010 có 2 giải Nhất cấp Tỉnh, năm 2010- 2011 có
1 giải Ba cấp Tỉnh, năm 2011- 2012 có 2 giải Khuyến Khích cấp Tỉnh, Năm
2012- 2013 có 1 giải Nhất 1 giải Nhì , 1 giải Ba và 5 giải Khuyến khích cấp
Tỉnh. Những thành tích trên và lòng nhiệt huyết, sự đam mê bồi dưỡng học sinh
giỏi đã đặt ra suy nghĩ của bản thân tôi là : làm sao để duy trì được những thành
tích trên, làm sao để có kết quả bồi dưỡng học sinh giỏi tốt hơn, Làm sao để có
đóng góp lớn hơn vào thành tích của nhà trường, của huyện Triệu Sơn, của tỉnh
Thanh Hóa, ... Từ đó bản thân tôi ấp ủ, nung nấu đề tài sáng kiến kinh nghiệm:
Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lí tại trường THCS Thọ
Sơn.
II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Sáng kiến tập trung phân tích các biện pháp đã thực hiện trong quá trình bồi
dưỡng học sinh giỏi môn Địa lý lớp 9 cũng như chia sẻ với quý đồng nghiệp
những kinh nghiệm đã tích lũy được từ thực tế những năm qua nhằm nâng cao
thành tích bồi dưỡng học sinh giỏi cho trường THCS Thọ Sơn nói riêng, các
trường trên địa bàn huyện Triệu Sơn nói chung và cung cấp một số kinh nghiệm
cho các đồng chí giáo viên dạy bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lí ở các trường
THCS trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa .

chắn về địa lí.
Về mục tiêu bồi dưỡng học sinh giỏi, có nhiều mục tiêu khác nhau tùy theo quan
niệm của mỗi giáo viên và tùy theo môn học nhưng dù quan niệm như thế nào
chung quy lại có những điểm tương đồng:
- Bồi dưỡng học sinh giỏi nói chung và học sinh giỏi môn Địa lý nói
riêng nhằm phát triển tư duy ở trình độ cao phù hợp với khả năng trí tuệ của học
sinh.
- Bồi dưỡng sự lao động và làm việc một cách sáng tạo.
- Phát triển các phương pháp, kỹ năng và thái độ tự học suốt đời.
- Nâng cao ý thức và khát vọng của học sinh.
- Phát triển phẩm chất lãnh đạo.
- Có ý thức trách nhiệm trong công cuộc xây dựng, phát triển đất nước.
Với những mục tiêu đó, chúng ta cũng thấy rằng việc bồi dưỡng học
sinh giỏi hiện nay của phần lớn giáo viên ít nhiều đã đáp ứng tương đối đầy đủ
các mục tiêu trên . Điều này được minh chứng qua kết quả bồi dưỡng học sinh
giỏi của giáo viên vì những em đạt giải học sinh giỏi là những em hội đủ các
mục tiêu trên.


II. THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ
- Môn Địa lí trường THCS Thọ Sơn trong các năm gần đây đạt kết quả rất khả
quan, đóng góp lớn vào thành tích chung của nhà trường, của huyện Triệu Sơn,
cụ thể:
- Giải lớp 9:
Năm học
Giải huyện
Giải Tỉnh
Ghi
chú
2009-2010

Năm học 2012 Đội tuyển học sinh giỏi lớp 8 có 10/11 học sinh dự thi đạt giải.
Nhất đồng đội toàn huyện với 1 giải Nhất của Trịnh Thị Thảo; 4 giải Nhì Vũ Thị
Quỳnh Nga, Lê Việt Trinh, Lê Xuân Minh và Nguyễn Thị Thủy; 5 giải Ba là
Trịnh Thị Ngọc Huyền, Lê ngọc Long, Lê Thị Lê, Lê Thị Hàn Ni và Lê Thị
Phương Thảo.
- Năm học 2013- 2014 . Đội tuyển học sinh giỏi lớp 8 có 5/5học sinh dự thi đạt
giải. Nhất đồng đội toàn huyện với 3 giải Nhất của Vũ Thiều Ngọc Hiền, Vi Thị
Duyên và Hà Thị Thu; 2 giải Nhì của Lê Thị Lệ và Trịnh Thị Dung.
- Năm học 2014- 2015 Đội tuyển lớp 8 Nhất đồng đội toàn huyện với 3 giải
Nhất, 3 giải Nhì và 3 giải Ba.


- Những thành tích trên đặt ra yêu cầu, nhiệm vụ đối với bản thân là làm sao để
duy trì thành tích trên, nâng cao hơn nữa thành tích, đóng góp lớn hơn vào thành
tích chung của nhà trường, của huyện Triệu Sơn.
III.CÁC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM HOẶC GIẢI PHÁP ĐÃ ÁP DỤNG
- Bản thân tôi đã đúc rút ra các kinh nghiệm sau:
1. Giáo viên phải thực sự tâm huyết, có niềm tin vào bản thân.
Trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi nói chung và môn Địa lí nói riêng, giáo
viên có vai trò vô cùng quan trọng, là người lên kế hoạch, tổ chức bồi dưỡng học
sinh giỏi, là một trong những nhân tố quyết định đến kết quả bồi dưỡng học sinh
giỏi, đòi hỏi người giáo viên phải thực sự tâm huyết, yêu bộ môn, đam mê,
muốn cống hiến, có khát khao vươn lên, thậm chí phải biết chấp nhận kết quả
thấp, biết chấp nhận thất bại, phải luôn tin rằng mình có thể đạt giải, có thể đạt
giải cao hơn, có thể đạt giải Nhất , nhì cấp huyện, Nhất , Nhì cấp Tỉnh...
2. Xây dựng kế hoạch cụ thể trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi:
Giáo viên phải lên kế hoạch cụ thể về: thời gian bồi dưỡng; nội dung; thời
lượng; số lượng học sinh bồi dưỡng; chỉ tiêu phấn đấu đạt giải … và bản thân
phải thực hiện nghiêm túc theo kế hoạch.
Giáo viên bồi dưỡng nên biên soạn tài liệu theo từng chuyên đề của nội dung

đề thi tốt nghiệp lớp 12, thi Cao đẳng, Đại học môn Địa lý. Đối với bản thân, tài
liệu biên soạn chủ yếu dựa vào các nguồn:
- Hướng dẫn học và khai thác Atlat Địa lý Việt Nam (Tác giả: GS-TS Lê
Thông, PGS-TS Nguyễn Minh Tuệ, Vũ Đình Hòa do Nhà xuất bản Đại học
Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản năm 2008).
- Ôn tập môn Địa lí chuẩn bị cho kì thi Trung học phổ thông quốc gia
(Tác giả: Lê Thông, Nguyễn Minh Tuệ, Vũ Đình Hòa, Lê Mỹ Phong, Nguyễn
Quý Thao do Nhà xuất bản giáo dục xuất bản năm 2015).
- Chuyên đề Địa lý 12: Phần Địa lý tự nhiên - dân cư và phần Địa lý
kinh tế - xã hội Việt Nam (Tác giả: PGS-TS Nguyễn Đức Vũ do Nhà xuất bản
Giáo dục Việt Nam xuất bản năm 2009).
- Tuyển chọn những bài ôn luyện thực hành kỹ năng môn Địa lý (Tác
giả: Đỗ Ngọc Tiến, Phí Công Việt do Nhà xuất bản Giáo dục xuất bản năm
2002).
- Một số đề thi học sinh giỏi môn Địa lý cấp THCS, THPT và tốt nghiệp
CĐ, ĐH (sưu tầm).
Khi đã biên soạn được tài liệu giáo viên rất thuận lợi trong việc bồi
dưỡng cho học sinh vì lượng kiến thức đã được định trước, đồng thời hạn chế
việc mất thời gian và có thể bồi dưỡng theo sở thích của mình.
3. Chọn đội tuyển.
Việc chọn đội tuyển môn Địa lí ở Thọ Sơn không nằm ngoài quy luật chung,
cũng khó khăn, do sự quan niệm coi môn Địa lí là môn phụ, học sinh học tốt
không theo sự cản trở của phụ huynh, những tác động “cạnh tranh” từ các môn
Toán , Lí, Hóa học, Sinh học, Tiếng Anh, Ngữ văn thậm chí cả môn Lịch sử
- Phải chọn đội tuyển sớm: Thường thì một khối học của trường THCS Thọ Sơn
chỉ có 60-70 học sinh, trong đó 15-20 em có khả năng dự thi học sinh giỏi cấp
huyện các môn văn hóa, nếu không chủ động chọn trước sẽ khó khăn. Nếu 1 học
sinh đang lưỡng lự phải thuyết phục. Trường hợp những học sinh tốt, đứng đầu
mà các môn toán văn chọn, bản thân em muốn đi các môn đó thì phải vui vẻ,
động viên các em cố gắng kèm theo lời nhắn: “ Nếu em đi thi môn Toán ( văn)

quả học tập cao hơn.
- Mức thưởng áp dụng từ thấp đến cao.
- Cứ mỗi bài thi có bài làm đạt từ 18/20 điểm trở lên được thưởng 1 phần quà ( 1
cuốn sổ trị giá 10 000đ)
- Tổng hợp điểm bài thi theo từng đợt: Đợt 1 trước thi huyện, Đợt 2 Sau thi
huyện đến trước khi có đội tuyển huyện chính thức dự thi Tỉnh. Đợt 3 từ khi có
đội tuyển huyện chính thức 10 em đên trước thi Tỉnh. Cao nhất được thưởng 100
000đ; Nhì được thưởng 50 000đ; Thứ 3 được thưởng 20 000đ.
- Thưởng giải Nhất huyện 100 000đ, giải Nhì 50 000đ.
- Thưởng giải Nhất Tỉnh 1000 000đ (một triệu đồng), Giải Nhì 500 000đ ( Năm
trăm nghìn đồng), Giải Ba 300 000đ(Ba trăm nghìn đồng), Giải Khuyến khích
200 000đ (Hai trăm nghìn đồng)
- Ngoài ra bản thân còn vận động được một số bạn bè, thầy cô thưởng cho Đội
tuyển Địa lí của trường THCS Thọ Sơn. Trong 5 năm qua Giám đốc trung tâm
tiếng Anh Godenky Thanh Hóa thường xuyên tặng quà cho Đội tuyển môn Địa
lí Trường THCS Thọ Sơn. ( Bằng hiện vật là cặp sách đồ dùng học tập). Cô
Nguyễn Thị Thức giáo viên , cô Lê Thị Tường Phó hiệu trưởng thường xuyên
thưởng, tặng quà cho Đội tuyển Địa.


- Đề xuất nhà trường, huyện tăng mức thưởng đối với học sinh đạt giải cao, bởi
vì trong những năm qua mức thưởng có tăng lên nhưng vẫn còn rất thấp so với
các huyện:
+ Học sinh đạt giải Nhất cấp Tỉnh trường THCS Thọ Sơn thưởng 12 cuốn vở;
Huyện Triệu Sơn thưởng tổng 1 000 000đ (Một triệu), trong khi Đông Sơn
thưởng cho giải Nhất Tỉnh thầy 3 000 000đ (Ba triệu đồng), trò 3 000 000đ (Ba
triệu đồng); Yên Định thưởng thầy 5 000 000đ (Năm triệu đồng) , trò 5 000
000đ (Năm triệu đồng) ...
- Thực ra, người giáo viên bồi dưỡng đã gánh lên vai trách nhiệm nặng nề, bồi
dưỡng vì chuyên môn, vì danh dự bản thân, chấp nhận hy sinh thời gian, không

gian hợp lí để ôn luyện, hơn nữa sau khi thi học sinh giỏi cấp Tỉnh vào cuối


tháng 3. Các em có thể dành toàn bộ thời gian (khoảng 3 tháng) ôn thi vào lớp
10. Hơn nữa thi vào lớp 10 không khó thường tỉ lệ đậu trên 85%.
- Đề nghị nhà trường miễn giảm lao động cho các em để các buổi lao động các
em học bộ môn.
6. Dạy đội tuyển.
-Dạy sớm: dạy ngay từ tháng 6, tháng 7, chậm nhất thì tháng 8 phải dạy đội
tuyển lớp 9. Vì thời gian này học sinh rảnh rỗi hơn, không chịu sức ép của các
môn học khác. Dạy trên lớp chủ yếu dạy kĩ năng, phương pháp cách làm. Sau
mỗi buổi học giao bài tập về nhà cho học sinh, đặc biệt coi trọng thời gian học ở
nhà của học sinh và kiểm tra việc học ở nhà.
-Nêu những yêu cầu đối với người học, cần nghiêm túc, học bài và làm bài tập
đầy đủ sau mỗi buổi học. Thành tích không thể may mắn, thành tích có được từ
mồ hôi, công sức thực sự của cả thầy và trò. Dạy cách học, ghi nhớ cho học sinh
- Dạy kĩ năng nhận dạng vẽ các dạng biểu đồ cơ bản: tròn, đường, cột, miền, các
kĩ năng khác..., trong đó mỗi dạng biểu đồ tối thiểu phải dạy 2 buổi. Dành thời
gian thích đáng cho nhận dạng biểu đồ, vì theo kinh nghiệm, nếu nhận dạng sai
biểu đồ thì học sinh không đạt giải có 2 cách làm hay là:
+ Nếu chỉ có 2 -3 học sinh trong đội tuyển thì giáo viên sử dụng các cuốn tài
liệu hướng dẫn ôn thi Đại học, che phần đáp án, yêu cầu học sinh ghi dạng biểu
đồ sẽ vẽ.
+ Nếu nhiều học sinh nên dùng máy chiếu, chiếu đề bài, yêu cầu học sinh nhận
dạng.
- Ôn đội tuyển ngay trong tiết chính khóa, ưu tiên những câu hỏi khó hỏi học
sinh đội tuyển, Tăng cường kiểm tra kiến thức đối với học sinh thuộc đội tuyển
- Dạy theo chủ đề, bám sát khung chương trình của Sở GD&ĐT Thanh Hóa.
7. Tạo điều kiện để học sinh trong đội tuyển học hỏi, giúp đỡ lẫn nhau.
- Đây là việc làm hết sức cần thiết vì “ Học thầy không tày học bạn”, những

- Những băn khoăn, thắc mắc về bộ môn dám hỏi phòng GD, các giáo viên cốt
cán của phòng, dám hỏi chuyên viên cấp Tỉnh, các cốt cán bộ môn Địa lí tỉnh
Thanh Hóa.
9. Giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi là cầu nối giữa gia đình- Nhà trường và
xã hội.
- Đối với các môn học khác được vào đội tuyển học sinh giỏi phụ huynh có thể
đóng tiền học, có thể lai con đến nhà thầy học cách 5-7 cây số, có thể lai con đi
học cả ban đêm không quản ngại hay nói cách khác phụ huynh rất quan tâm và
coi trọng. Nhưng đối với môn Địa lí, giáo viên bồi dưỡng cần nắm được đặc
điểm gia đình, phụ huynh học sinh, tốt nhất là chủ động gặp, trao đổi về tình
hình học tập của học sinh, đề nghị gia đình tạo điều kiện về thời gian cho em ôn
luyện, cũng như nhắc nhở việc học tập của em ở nhà. Thực tế trong quá trình
dạy Đội tuyển học sinh nói rằng bố, mẹ em không cho học Địa, nhưng khi tôi
đến gặp trực tiếp bố mẹ nói chuyện, phân tích chỉ ra những lợi thế khi học môn
Địa, nói rõ cách học, thời gian học... thì đa số vui vẻ để con mình theo học .
- Giáo viên dạy đội tuyển cần thông báo với nhà trường những khó khăn của học
sinh (nếu có) để nhờ Nhà trường, các thầy cô giáo hỗ trợ, chia sẻ.
- Giáo viên dạy đội tuyển chủ động phối hợp với đoàn thanh niên , công đoàn
nhà trường để bảo vệ quyền lợi cho học sinh giỏi, ưu tiên trong việc hỗ trợ của
công đoàn, đoàn thanh niên. Đặc biệt là những học sinh có hoàn cảnh khó khăn.
10. Lập ngân hàng đề.
- Giáo viên dạy bồi dưỡng cần lập ngân hàng đề bằng cách ra đề, đáp án theo
cấu trúc của Tỉnh, theo nguyên tắc nặng hơn đề thi tỉnh, bám sát các nội dung đã
học, phấn đấu mỗi năm ra khoảng 15- 20 đề có chất lượng. Có thể học, tham
khảo đề, đáp án của Tỉnh, đề thi vào chuyên Địa lí Lam Sơn.
- Xin đề, đáp án của các đơn vị bạn có kết quả học sinh giỏi tốt , có những cốt
cán mạnh như: Thành phố Thanh Hóa, Yên Định, Hoằng Hóa, Nông Cống, Hà


Trung... vì mỗi đề thi là sự đầu tư công phu, sáng tạo của các đồng chí cốt cán.

2012-2013
2 Nhất, 3 giải Nhì, 3 1 giải Nhất, 1 giải Trong
giải Ba và 2 giải Nhì, 1giải Ba, 5 giải đó có 5
Khuyến khích
Khuyến khích
học sinh
lớp 8
2013-2014
3 Nhất, 4 giải Nhì, 4 2giải Ba, 2 giải
giải Ba
Khuyến khích
2014-2015
3 Nhất, 3giải Nhì, 3 1 giải Nhì, 2 giải Trong
giải Ba
Khuyến khích
đó có 1
học sinh
lớp 8
2015-2016
2 Nhất, 1giải Nhì, 1 1 giải Nhất , 1 giải
giải Ba
Khuyến khích
* Kết quả thi học sinh giỏi lớp 8.
- Năm học 2014- 2015 Đội tuyển lớp 8 Nhất đồng đội toàn huyện với 3 giải
Nhất, 3 giải Nhì và 3 giải Ba.
- Năm học 2015- 2016 Đội tuyển môn Địa lí 8 nhất đồng đội toàn huyện với 2
giải Nhất của Nguyễn Thị Cúc, Bùi Thị Phương, 1 giải Nhì của Nguyễn Thị


Thương, 1 giải Ba của Bùi thị Xuyến và 2 giải khuyến khích của Lê Diệu Linh

II. KIẾN NGHỊ.
- Hàng năm Phòng GD&ĐT Huyện Triệu Sơn , Sở GD&ĐT Thanh Hóa cần
mở các lớp tập huấn về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lý. cho tất cả
giáo viên đang dạy Địa lí vì thông qua các lớp tập huấn, đặc biệt là tập huấn về
chuyên môn mỗi giáo viên có cơ hội học tập, tiếp thu được nguồn kiến thức mới,
bổ ích phục vụ cho công tác bồi dưỡng học sinh giỏi.
- Nhà trường, Phòng GD&ĐT cần tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh đạt
thành tích trong các kỳ thi chọn học sinh giỏi được đi tham quan để nâng cao
kiến thức thực tế.
- Các chế độ khen thưởng và hình thức khen thưởng đối với giáo viên bồi
dưỡng và học sinh đạt giải cần kịp thời và đa dạng hơn. Nhà trường, Phòng
GD&ĐT Huyện Triệu Sơn cần tăng mức thưởng.Qua đó, động viên, khích lệ kịp


thời tinh thần giáo viên và học sinh nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học
tập.
-Phòng GD&ĐT cần giao khoán trách nhiệm chọn Đội tuyển học sinh giỏi cho
1-2 đồng chí cốt cán. Hoặc đề thi chọn đội tuyển phải được “đặt hàng” từ Sở
GD&ĐT Thanh Hóa.
- Sở GD&ĐT Thanh Hóa ưu tiên cho các học sinh đạt giải Nhất các môn văn
hóa được tuyển thằng vào trường lớp 10 THPT hoặc tuyển thẳng vào chuyên
Lam Sơn theo bộ môn.
- Sở GD&ĐT Thanh Hóa nên Tuyên dương và trao giải cho các học sinh đạt
giải Nhất cấp Tỉnh.
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 10 tháng 04 năm 2016
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết, không sao chép nội dung của người

Trang
1
1


II.
MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
1
III. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
1
IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1
B. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2
I.
CƠ SỞ LÝ LUẬN
2
II.
THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ
3
III. CÁC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM HOẶC GIẢI 4- 10
PHÁP
IV. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
10
C. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
11
I.
KẾT LUẬN
11
II.