Sáng kiến kinh nghiệm. Năm học 2010 - 2011
một số biện pháp nhằm nâng cao chất lợng khi
dạy phép chia số thập phân
cho học sinh lớp 5
phần i: Mở đầu
Toán học là chìa khóa vạn năng giúp các em khám phá
những tri thức của nhân loại và sáng tạo, phát minh những
kiến thức mới nhằm phục vụ cho bản thân và sự phát triển của
xã hội. Đất nớc ta hiện nay đang trong thời kỳ CNH, HĐH nên rất
cần những con ngời có tri thức toán học để thực hiện vận
mệnh đổi mới của đất nớc.
Tiểu học là bậc học là bậc học cung cấp những cơ sở ban
đầu về tri thức toán, đặt nền tảng cho việc hình thành phát
triển các kiến thức về toán học của nhân loại, góp phần phát
triển nhân cách học sinh tạo tiền đề giáo dục toàn diện cho
học sinh.
Môn Toán lớp 5 là một sự tổng hợp tất cả các kiến thức cơ
bản về toán học ở bậc Tiểu học, đồng thời tiếp tục hoàn thiện
cho các em những kỹ năng tính toán cơ bản, giúp cho các em
chuẩn bị vào đời và tiếp thu những kiến thức mới. Trong các
kỹ năng tính, giải toán ở lớp 5 thì kỹ năng tính trên số thập
phân đợc coi trọng không kém với kỹ năng tính trên số tự
nhiện và phân số. Mặc dù trong thực tế các phơng tiện hiện
đại giúp các em thực hiện tính toán nhanh, chính xác, nhng
việc dạy cho học sinh thực hiện thành thạo bốn kỹ năng cộng,
trừ, nhân chia là một việc làm rất cần thiết. Đây là một mảng
kiến thức tối thiểu và rất quan trọng đối với các em. Nhờ có nó
mà các em vận dụng tính, giải toán và đa các kiến thức vào
thực tế cuộc sống.

Giáo viên: Trần Thị Hồng - Trờng tiểu học số 2

còn giảng dạy theo lối mòn truyền thống, cha thực sự chủ
động trong kế hoạch giảng dạy, giáo viên dạy vẫn thực hiện
đúng theo trình tự trong SGK rt ngại thay đổi dẫn đến việc

Giáo viên: Trần Thị Hồng - Trờng tiểu học số 2
An Thủy

2


Sáng kiến kinh nghiệm. Năm học 2010 - 2011
học sinh nắm kiến thức còn cha chắc chắn, các em cha đợc
hiểu một cách rõ ràng. Vì thế khi giáo viên dạy về phần Phép
chia với số thập phân" tôi nhận thấy một số giáo viên hớng dẫn
còn lúng túng, cha rõ các bớc, học sinh thuộc nhóm học lực
trung bình và yếu tiếp thu chậm, hay nhầm lẫn, học sinh khá
và giỏi với những bài toán phát triển thì lúng túng.
Trong li dy ca Bác H, tôi tâm đắc nhất câu: Dù khó
khăn đến đâu chúng ta cũng phải ra sức thi đua dạy tốt và
học tốt. Li dy y chính là lơng tâm của những ngời làm
công tác Trồng ngời, nó thôi thúc và định hớng cho tôi trong
công tác. Qua nhiều năm công tác, nhờ sự giúp đỡ của ban lãnh
đạo nhà trờng, sự nổ lực của bản thân, sự giúp đỡ của đồng
nghiệp, tôi đẫ rút ra đợc một số kinh nghiệm nhỏ trong dạy
toán. Đặc biệt là việc hớng dẫn các em thực hiện phép chia số
thập phân. Tôi muốn chia sẻ những suy nghĩ của mình và
mong nhận đợc sự góp ý của tập thể để kinh nghiệm này có
tính thực thi cao hơn nhằm góp phần nâng cao chất lợng học
toán cho học sinh ở bậc tiểu học.
II/ Thực trạng chung:

Tiết 70: Chia một số thập phân cho một số thập
phân phép chia 23,56: 6,2 chuyển dấu phẩy đổi thành chia
một số số thập phân cho một số tự nhiên:
23 x 5,6

6 x2

Qui tắc: Khi chuyển đổi dấu phẩy của cả số chia và số
bị chia song không nói tới bỏ dấu phẩy đầu của số bị chia. Trờng hợp phép chia có d SGK có đa phần kiến thức mới này vào
luyện tập song còn cha cụ thể, học sinh rất khó tìm số d.
SGK cha chú ý việc dạy phép chia nhẩm chia số thập
phân cho 0,1; 0,01: 0,001....mà chỉ đa ra một số phần nhỏ
lồng ghép trong bài tập.
b/ Giáo viên:
Khi dạy phép chia với số thập phân trên cơ bản dựa vào
phép chia 2 số tự nhiên. Song giáo viên chuyển tải kiến thức
còn lúng túng, rập khuôn, không dám thay đổi mạch kiến thức
trong SGK, cách dẫn dắt học sinh đi đến qui tắc cha rõ ràng,
qui tắc SGK còn khó hiểu nhng giáo viên không dám sửa cho
phù hợp với nhận thức của các em.
Qui tắc ở SGK: Muốn chia một số thập phân cho một số tự
nhiên ta làm nh sau:
- Chia phần nguyên của số bị chia cho số chia;
- Viết dấu phẩy vào bên phải thơng đã tìm đợc trớc khi
lấy chữ số đầu tiên ở phần thập phân của số bị chia để tiếp
tục phép chia. Tiếp tục chia với từng chữ số ở phần thập phân
của số bị chia.
Qui tắc nên sửa lại: Muốn chia một số thập phân cho một
số tự nhiên ta làm nh sau:


- Hoặc học sinh thờng nhầm khi chia số thập phân cho 10,
100, 1000... các em nhầm lẫn giữa việc chuyển dấu phẩy sang
bên trái, hoặc trờng hợp khi chuyển sang bên trái mà bên trái
không có đủ số chữ số nh:
Ví dụ: 4,2 : 100 học sinh thờng làm sai là 4,2 : 100 = 0,42 (
các em không biết thêm chữ số 0 bờn trỏi du phy ca s b chia nên
dẫn đến sai).
- Học sinh trên cơ sở thực hiện thành thạo phép chia với số tự
nhiên, vận dụng vào phép chia với số thập phân nhng các em

Giáo viên: Trần Thị Hồng - Trờng tiểu học số 2
An Thủy

5


Sáng kiến kinh nghiệm. Năm học 2010 - 2011
vẫn còn lúng túng quên dấu phẩy ở thơng và không biết phép
thử lại phép chia bằng phép nhân.
III/ Các biện pháp:
1. Nghiên cứu kĩ chơng trình SGK phần phép chia đối với
số thập phân gồm có các bài:
- Chia số thập phân cho số tự nhiên;
- Chia số thập phân cho 10,100,1000...;
- Chia số tự nhiên cho số tự nhiên mà thơng tìm đợc là
một số thập phân;
- Chia số tự nhiên cho số thập phân.
- Chia số thập phân cho số thập phân.
2. Tìm hiểu yêu cầu cơ bản của phần phép chia với số
thập phân.

lẫn là: 570 : 9,5 (và học sinh không nhầm ở phép chia có d khi
tìm số d của phép chia).
Ví dụ 3: Bài Chia số thập phân cho số thập phân (SGK trang
71)
23,56 : 6,2 ta chuyển thành : 23 x5,6 : 6 x2
IV/ Bài học kinh nghiệm:
1. Dạng 1: Chia một số thập phân cho một số tự nhiên
Đây là bài đầu tiên của phép chia với số thập phân tôi
cũng dựa trên phép chia 2 số tự nhiên mà các em nắm rất
chắc ở lớp 3, 4
Ví dụ 1: 8,4 m chia thành 4 đoạn bằng nhau. Mỗi đoạn dây
dài bao nhiêu mét ?
a/ GV cho học sinh tự làm, các em tìm ra kết quả mỗi
đoạn dài 2,1m
b/ Giáo viên giải thích: Nếu mỗi lần làm nh vậy rất mất
thời gian, cô hớng dẫn nh sau:
Cách đặt tính:

8,4
04

4
2,1

0
GV hớng dẫn tỉ mỉ các bớc chia: Vì số bị chia là số thập
phân gồm 2 phần: phần nguyên và phần thập phân
Bớc 1: Ta chia phần nguyên số bị chia cho số chia
8 chia 4 đợc 2 viết 2
2 nhõn 4 bằng 8,


( 1

Sáng kiến kinh nghiệm. Năm học 2010 - 2011
Đối với em nào cha thnh tho phép chia nên làm theo cách 1
sẽ không bị nhầm, còn em nào thnh tho phộp chia nên làm theo
cách 2 để ngắn gọn.

Ví dụ 3: Phép chia có d:

13,14
11

4

3,28
34

2
GV hỏi: Phép chia này là phép chia hết hay phép chia có
d ? Tìm số d của phép chia?
Nhiều học sinh sẽ cho rằng số d là 2.
Giáo viên cho học sinh làm phép thử của phép chia là
phép nhân
3,28 x 4 + 2 = 15,12( sai)
* Vậy em hãy quan sát số 2 đứng ở hàng nào của số bị
chia (Hàng phần trăm)? Vậy số d của phép chia trên là 2
phần trăm hay là 0,02.
Thử lại: 3,28 x 4 + 0,02 = 13,14( đúng)
Để các em có thể tìm nhanh số d các em chỉ cần quan
sát xem số đó đứng thẳng cột với hàng nào của số bị chia.
Ví dụ 4: Quan sát phần (b) bài tập 2 trang 65 các em dễ ràng

Nhân 1 số thập phân với 0,1
- Giáo viên lấy VD: 213,8 x 0,1 = 21,38. Tại sao phép chia:
213,8 : 10 = 213,8 x 0,1 để học sinh t duy và giải thích?
- Giáo viên gợi ý các em hãy chuyển 0,1 thành phân số thập
phân:
(0,1 =

1
)
10

213,8 x 0,1 thực chất là 213,8 : 10.
- Nh vậy: Học sinh sẽ hiểu sâu kiến thức, có mối quan hệ trớc sau mạch kiến thức dẫn đến học sinh dễ dàng tìm ra kết
quả phép chia số thập phân cho 10, 100, 1000...
- Học sinh tự rút ra qui tắc.
Khi dạy nh vậy sẽ phát huy tính chủ động của học sinh và
khơi gợi tính tò mò ham hiểu biết của các em.
3. Dạng 3: Chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên
mà thơng tìm đợc là một số thập phân
Các em đã học phép chia số thập phân cho số tự nhiên ta
vận dụng giải bài toán SGK: 27 : 4 = ?
- GV gợi ý các em chuyển thành phép chia số thập phân cho
số tự nhiên rồi thực hiện phép chia.( học sinh tự làm)

Muốn

chuyển số tự nhiên thành số thập phân ta chỉ cần đánh dấu

Giáo viên: Trần Thị Hồng - Trờng tiểu học số 2
An Thủy

Song yêu cầu dạng toán này: Thơng là số thập phân, vậy
muốn chia tiếp ta có thể thêm những chữ số 0 vào bên phải
số bị chia nhng trớc khi thêm ta phải đánh dấu phẩy vào bên
phải số đó.
Khi học sinh đã thnh tho giáo viên sẽ giải thích phép chia
trong SGK
27
30

4
6,75

20
0
Để chia tiếp ta thêm 0 vào số d nhng trớc khi thêm 0 vào
số d ta phải đánh dấu phẩy vào bên phải thơng vừa tìm đợc.Với cách làm 1 và 2 thực chất nh nhau song về hình thức
trình bày khác nhau. Nếu thêm ngay những chữ số 0 vào số
bị chia nh ở cách 1 các em sẽ dễ hiểu hơn, lôgíc hơn, các em
nắm chắc hơn còn nếu thêm 0 vào số d để chia tiếp nh cách
2 thì các em khó hiểu Tại sao lại thế? nên giáo viên cần đa
các em đến bản chất vấn đề.

Giáo viên: Trần Thị Hồng - Trờng tiểu học số 2
An Thủy

11


Sáng kiến kinh nghiệm. Năm học 2010 - 2011
4. Dạng 4: Chia một số tự nhiên cho một số thập

57 x 0 9 x 5
0

6

Với cách làm này học sinh không nhầm khi tìm số d đối với
phép chia có d, và đảm bảo sự nhất quán việc thêm chữ số 0
vào số bị chia. Với cách dạy này học sinh thuận tiện khi học
phép chia số thập phân cho số thập phân.
5. Dạng 5: Chia số thập phân cho số thập phân
Ví dụ:

123,56 : 6,2 = ?

Giáo viên: Trần Thị Hồng - Trờng tiểu học số 2
An Thủy

12


Sáng kiến kinh nghiệm. Năm học 2010 - 2011
* Cách 1: Vận dụng kiến thức đã học ở bài trớc nhân số bị
chia và số chia với 10 để đa về dạng phép chia số thập phân
cho số tự nhiên( cách làm nh SGK nhng tôi lu ý học sinh chuyển
dấu phẩy rồi đánh dấu bỏ dấu phẩy đầu của số bị chia ) học
sinh thực hiện chia:
Bớc 1: Đếm chữ số phần thập phân của số chia bao nhiêu
chữ số, ta chuyển dấu phẩy ở số bị chia sang bên phải bấy
nhiêu chữ số sau đó bỏ dấu phẩy ở số bị chia và số chia (thực
chất bỏ dấu phẩy là hình thức nhân cả số bị chia và số chia

Sáng kiến kinh nghiệm. Năm học 2010 - 2011
Cách 2:

23x56

6x20

4 96 0

3,8

0
( Lu ý với cách 2 học sinh dễ hiểu hơn và không nhầm lẫn
khi tìm số d đối với phép chia có d song nhợc điểm số chia có
nhiều chữ số)
ở dạng toán này tôi đa thêm phần kiến thức chia số thập
phân cho 0,1; 0,01; 0,001... cách làm dựa trên phép chia số
thập phân cho 10, 100, 100...suy ra phép chia số thập phân
cho 0,1; 0,01; 0,001...chính là nhân với 10,100,1000...giáo viên
mở rộng cho các em hiểu.
Chia cho 0,1 hay chia cho 1/10 chính là một, mà chia cho
1/10 chính là nhân nghịch đảo hay nhân với 10 cũng là một.
Sau đó đa ra qui tắc chia cho 0,1; 0,01; 0,001... chính là
chuyển dấu phẩy ở số bị chia sang bên phải 1,2, 3.. chữ số 0.
(Phần này tôi dành cho đối tợng học sinh khá giỏi)
V/ Kết quả:
Sau khi hình thành quy trình dạy các dạng toán tôi lập kế
hoạch giảng dạy có bàn bạc lấy ý kiến từ tổ chuyên môn, sau
đó tụi tiến hành dạy thực nghiệm dựa trên những định hớng
đa ra. Trong quá trình dạy tôi vận dụng nhiều phơng pháp dạy

sau:
Bác T có 21,15 m vải, bác may thành các bộ quần áo, mỗi
bộ quần áo may hết 2,5 m. Hỏi bác T may còn d bao nhiêu vải
?
A/ 0,15m

B/ 1,15m

C/ 1,5m

Bài 3: (3 điểm) Tính bằng 2 cách
18,5: 5 + 26,75 : 5

367,14 : 20 - 128,1 : 20

Bài 4: (2 điểm) Điền dấu
1,5 : 10

1,5 x 0,1

8,86 : 0,1

3,95 : 100

8, 86 x 10

3,95 x 0,1

15



Yếu

%

SL

%

12

0

0

TB
S
L

%

2

10

5

0

Qua kết quả ở bảng thống kê ta nhận thấy chất lợng ở lớp

cha phù hợp với học sinh.
- Giáo viên cần linh hoạt trong quá trình đổi mới phơng
pháp dạy học, tổ chức tiết học vui, nhẹ nhàng, hiệu quả, ngôn
ngữ diễn đat ngắn gọn, dễ hiểu, câu hỏi theo hớng gợi mở,
nêu vấn đề, thờng xuyên động viên khuyến khích khi các em
tìm ra kiến thức ở nhiều cách khác nhau, các đối tợng học sinh
đều đợc đa ra các ý tởng của mình.
- Giáo viên cần nghiên cứu cách sử dụng đồ dùng để kích
thích sự thích thú học tập của học sinh.
- Giáo viên cần kiên trì tìm tòi, sáng tạo, say mê nghề
nghiệp, có tinh thần trách nhiệm cao, luôn đặt chất lợng thực

Giáo viên: Trần Thị Hồng - Trờng tiểu học số 2
An Thủy

16


Sáng kiến kinh nghiệm. Năm học 2010 - 2011
chất lên hàng đầu, thông qua môn học hình thành nhân cách
tốt đẹp cho các em.
phần iii: kết luận
Môn toán là một môn học đòi hỏi nhiều đến sự tìm tòi,
học hỏi của giáo viên. Để việc dạy học môn toán có kết quả
không chỉ đòi hỏi giáo viên có kiến thức mà còn đòi hỏi sự
nhiệt tình, trăn trở của mỗi thầy cô giáo.Trên đây là những ý
kiến nhỏ của tôi trong việc thực hiện dạy phép chia số thập
phân nhằm nâng cao chất lợng việc dạy và học. Chắc chắn
còn nhiều vấn đề cần trao đổi, tôi mong nhận đợc sự góp ý
của tập thể, đặc biệt là hội đồng chuyên môn của trờng. Tôi