Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4
A- PHẦN MỞ ĐẦU
Môn Tiếng Việt ở trường phổ thông có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt
động ngôn ngữ cho học sinh (gồm bốn kĩ năng nghe, nói, đọc, viết) Tập đọc là
một phân môn trong môn Tiếng Việt ở bậc tiểu học. Phân môn này được dạy
ở bậc tiểu học từ lớp 1 đến lớp 5. Đây là một phân môn có vị trí đặc biệt quan
trọng vì nó đảm nhiệm việc hình thành và phát triển cho học sinh kĩ năng đọc
– một kĩ năng quan trọng hàng đầu của học sinh ở bậc học tiểu học. Rèn kĩ
năng đọc nhằm từng bước giúp học sinh làm chủ được ngôn ngữ tiếng Việt để
học tập trong nhà trường và giao tiếp một cách đúng đắn, mạch lạc, tự nhiên,
tự tin trong môi trường xã hội thuộc phạm vi hoạt động của lứa tuổi. Tập đọc
góp phần cùng môn học khác rèn luyện các thao tác tư duy cơ bản cho học
sinh tiểu học, cung cấp những hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên, con
người... Từ đó bồi dưỡng cho học sinh tình yêu thiên nhiên, yêu cái đẹp, yêu
cái thiện, yêu lẽ phải và sự công bằng. Nhất là các em yêu quý tiếng mẹ đẻ, có
ý thức nói đúng, đọc đúng, nghe đúng tiếng Việt. “Đọc” trở thành đòi hỏi đầu
tiên của học sinh khi đi học. Không những tế còn giáo dục các em biết giữ
gìn, bảo vệ sự trong sáng của tiếng Việt.
Nhiệm vụ của môn tập đọc nhằm hình thành các kỹ năng đọc văn bản.
Thông qua đọc làm nổi bật sự biểu đạt của Tiếng Việt, sự giàu đẹp của âm
thanh, sự phong phú của ngữ điệu trong việc hiểu được nội dung văn bản đọc.
Thông qua tiếp xúc với văn bản đọc các em thấy được cái hay, cái đẹp. Từ đó
góp phần hình thành nhân cách. Đây chính là nhiệm vụ chính và rất cần thiết
của phân môn tập đọc.
Phân môn tập đọc ở tiểu học nói chung, lớp 4 nói riêng củng cố phát
triển kỹ năng đọc trơn (đã hình thành sau các lớp 1,2,3 ở bậc học). Tập đọc
lớp 4 giúp cho học sinh tăng cường về tốc độ đọc, biết đọc hiểu để lựa chọn
thông tin nhanh, tiến tới các em biết đọc diễn cảm các văn bản là văn, thơ,
kịch... Hình thành kỹ năng phát hiện giá trị nghệ thuật trong các bài tập đọc
và biết nhận xét đánh giá các giá trị đó.
GV: Hoàng Thùy Linh

1. Tầm quan trọng của môn tập đọc:
Đọc là hình thức biến chữ viết của văn bản thành hình thức âm thanh để
người nghe hiểu được điều mà tác giả nói qua chữ viết. Đọc với tư cách là
một phân môn của tiếng Việt ở bậc tiểu học là một dạng hoạt động lời nói,
đọc là hoạt động nhận tin và thông hiểu nó (ứng với hình thức đọc thành
tiếng) là quá trình chuyển trực tiếp từ dạng chữ viết thành các đơn vị nghĩa
không có âm thanh (đọc thầm).

Môn tập đọc là một phận môn thực hành. Nhiệm vụ quan trọng nhất
của nó là hình thành năng lực đọc cho học sinh. Năng lực đọc được tạo
nên từ bốn kĩ năng đọc đúng, đọc nhanh, đọc hiểu và đọc diễn cảm. Bốn
kĩ năng này được hình thành trong hai hình thức đọc: Đọc thành tiếng và
đọc thầm. Chúng được rèn luyện đồng thời là hỗ trợ lẫn nhau.
Vì vậy tổ chức dạy tập đọc cho học sinh chính là quá trình làm việc
của thầy và trò để thực hiện hai hình thức đọc này. Đọc thành tiếng là
một hình thức không thể thiếu được của dạy học này. Đối với học sinh
đầu cấp thì đọc thành tiếng còn là điều kiện cần thiết để rèn luyện tính tự
giác trong quá trình đọc.
2. Tầm quan trọng của việc đọc diễn cảm

- Việc đọc diễn cảm trong các giờ học văn giúp cho việc phân tích
văn học trở nên sinh động và tính truyền cảm hơn, giúp cho việc cảm thụ
tác phẩm văn học và hiểu nghệ thuật viết văn một cách sâu sắc hơn, tạo

GV: Hoàng Thùy Linh

-3-


Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4


GV: Hoàng Thùy Linh

-4-


Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4
2. Chất lượng đọc của học sinh lớp 4 Trường Tiểu học Ngư Thủy Nam
- Một số học sinh đọc to, trôi chảy, lưu loát thể hiện rõ về mặt âm
thanh. Các em thích được đọc, hứng thú khi đọc, có em biết thay đổi giọng
đọc cho phù hợp với từng văn bản, từng nhân vật, từng tình huống trong bài
đọc.
Tuy vậy, vẫn còn nhiều em đọc ở mức giải mã kí tự, trơn từng âm tiết,
đọc đều đều, rời rạc như đếm từng tiếng một, không có trọng âm từ, không có
trọng âm câu, không có cảm xúc.
Có thể nói, giáo viên và học sinh chúng ta còn mắc các lỗi đọc ở các
mức độ khác nhau từ giải mã cho đến biểu lộ cảm xúc khi đọc một văn bản.
III - CÁC BIỆN PHÁP CỤ THỂ:

1) Biện pháp 1: Hướng dẫn học sinh đọc đúng âm, vần, dấu thanh.
* Đọc đúng các âm dễ lẫn:
Đọc đúng là phát âm đúng hệ thống ngữ âm chuẩn. Nói cách khác là
phải đọc đúng chính âm (không đọc theo cách phát âm của địa phương, mà
cách phát âm có sự sai lệch so với âm chuẩn). Phát âm đúng tiếng Việt là yêu
cầu cần thiết. Đọc đúng đòi hỏi thể hiện chính xác âm vị. Để học sinh đọc
đúng trong quá trình giảng dạy tôi đã cho các em phát hiện, so sánh, phân biệt
để từ đó các em phát âm đúng hay đọc đúng hay đọc đúng các âm đầu trong
các bài đọc và trong giao tiếp.
+ Ví dụ 1: Khi dạy bài “Dế mèn bênh vực kẻ yếu” - Tiếng Việt lớp 4 phần I.
Là bài học đầu tiên của chương trình, tôi đã tiến hành hướng dẫn cho

câu (... mọi người nô nức chở thóc... chôm lo lắng đến trước vua quỳ tâu).
* Đọc đúng các vần:
Không những yêu cầu học sinh đọc đúng phụ âm đầu (l/n) như trên mà
cần rèn cho các em đọc đúng cả những vần khó, tiếng khó, vần có nguyên âm
đôi mà các em hay phát âm sai, tôi đã hướng dẫn cụ thể như sau:
+ Ví dụ:
- Cho các em đọc bài giáo viên cùng học sinh theo dõi, nếu học sinh
đọc sai ghi lên bảng và sửa cho học sinh: “con hươu” vần “ươi” không đọc là
con “hiêu” vần iêu, “về hưu” không đọc là “về hiu” vần “iu”, “uống rượu”
vần “ươu” không đọc là “uống riệu” vần “iêu” hoặc cho học sinh phát hiện
GV: Hoàng Thùy Linh

-6-


Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4
các tiếng có vần khó như “tuyết, khuyết, khúc khuỷu, đêm khuya, ngoằn
ngoèo...”
- Gọi học sinh đọc lại những từ, tiếng có vần khó.
- Giáo viên uốn nắn sửa luôn cho học sinh.
Bên cạnh hướng dẫn học sinh đọc đúng âm, vần như trên tôi còn luyện
đúng dấu thanh.
+ Đọc đúng dấu thanh.
Học sinh tiểu học vẫn còn có em chưa phát âm đúng, đọc đúng dấu
thanh do nhiều yếu tố mang lại. Trong đó có yếu tố do đặc điểm khu vực vùng
miền mà các em sinh sống. Các em còn phát âm sai ở dấu thanh như thanh
ngã (~) phát thành thanh sắc (') như tiếng “mỡ” thành “mớ”... là sai nghĩa của
câu.
Chính vì thế chúng ta cần rèn cho các em đọc đúng dấu thanh trong các
bài tập đọc như:

- Tôi hướng dẫn cụ thể như sau để học sinh biết đọc lời của nhân vật,
cho học sinh đọc thầm 1 lượt.
Hỏi: - Bài có mấy nhận vật? Đó là những nhận vật nào?
- Lời của từng nhân vật đọc như thế nào?
- Giáo viên đọc mẫu đúng lời của các nhân vật.
Lời của Chôm : Ngây thơ, lo lắng: “Tâu bệ hạ! con không làm sao cho
hạt thóc của Người nảy mầm được''
Lời của Nhà vua:
- Khiêm tốn (lúc giải thích thóc giống đã được lộc).
- Khi dõng dạc (Lúc ca ngợi chú bé Chôm)
“Trung thực là đức tính quý nhất của con người. Ta sẽ truyền ngôi cho
chú bé trung thực và dũng cảm này”
Sau khi hướng dẫn và đọc mẫu, giáo viên cho học sinh đọc phân vai
(người dẫn chuyện, Nhà vua, chú bé).
Hướng dẫn đọc nhấn giọng các từ ngữ hình ảnh quan trọng.
Ví dụ: Khi dạy bài “Đôi giày ba ta màu xanh” - Tiếng Việt lớp 4- Phần 1
Bài có 2 đoạn:
Đoạn 1: Tả vẻ đẹp của đôi giày cần đọc giọng thế nào.
Đoạn 2: Đọc giọng thế nào thấy được tâm trạng của cậu bé.
- Đoạn 1: Đọc giọng hồi tưởng, nhẹ nhàng nhấn giọng một số từ ...
GV: Hoàng Thùy Linh

-8-


Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4
Chao ôi!/ đôi giày mới đẹp làm sao!/ cổ giày cao,/ ôm sát chân,/ thân
giày làm bằng vải cứng,/ dáng thon thả,/ màu vàng như màu da trời....
- Đoạn 2: Nhấn giọng từ ngữ tả sự xúc động niềm vui xướng của cậu
bé.

Ngước lên/ bỗng gặp la đà/
Ngàn hoa bưởi đã nở nhòa/ áo ai/
Thơ tự do : Khi dạy bài “Tuổi ngựa” của tác giả: Xuân Quỳnh
(Tiếng Việt lớp 4 - Phần 1).
Bài thơ mỗi dòng gồm 5 tiếng. Yêu cầu học sinh đọc ngắt nhịp khác với
bài thơ lục bát. Để miêu tả được ước vọng lãng mạng của đứa con. Lắng lại
đầy trìu mến của tình cảm mẹ con, thể hiện rõ sự ngắt nhịp, nhấn giọng như:
Mẹ ơi/con sẽ phi/

nhịp 2/3

Qua bao nhiêu/ngọn gió/

nhịp 3/2

Gió xanh/miền Trung du/

nhịp 2/3

Gió lồng/vùng đất đỏ

nhịp 2/3

Gió xanh hút/đại ngàn/....

nhịp 3/2

Con/mang về/ cho mẹ/

nhịp 1/2/2

“... Trăng ngàn và gió núi bao la khiến lòng anh...”
Đoạn 2: Đây chính là mơ tưởng của anh chiến sĩ - Mơ ước của anh rất
đẹp và ước mơ đó đã thành sự thực.
“... Mươi mười lăm năm... dòng thác nước chảy xuống làm chạy máy
phát điện”.
Đoạn 3: Học sinh đọc và thấy được niềm tin của anh chiến sĩ về những
tết Trung thu sau là niềm tin vào tương lai.
“Anh mừng cho các em... Tết Trung thu sau còn tươi đẹp hơn”
Ví dụ 2: Khi dạy bài “Chợ tết”
(Tác giả: Đoàn Văn Cừ - Tiếng Việt lớp 4 - phần II)
Thông qua đọc, học sinh hiểu và thấy được vẻ đẹp của bài thơ là một
bức tranh giàu mầu sắc và vô cùng sinh động dưới ngòi bút của tác giả. Bức
tranh ấy nói lên cuộc sống vui vẻ, hạnh phúc của người dân quê: Mặt trời lên
làm đỏ dần những dải mây trắng và những làn sương sớm. Núi đồi cũng làm
duyên, núi uốn mình trong chiếc áo the xanh đồi thoa son. Những tia nắng
nghịch ngợm nhảy hoài trong ruộng lúa... Bức tranh giàu màu sắc của chợ tết
được tạo bởi các màu: Trắng, đỏ, hồng, làm, xanh, biếc, thắm, vàng, tím, son.
Ngay cả màu đỏ cũng có nhiều cung bậc: (hồng, đỏ, tía, thắm, son...) Học sinh
hiểu được như vậy là do đọc từng đoạn, bài thông qua các câu hỏi gợi ý của
sách giáo khoa và giáo viên đưa ra.
Ví dụ 3: Khi dạy bài “Hoa học trò”
(Tác giả: Xuân Diệu - Tiếng việt lớp 4 - Phần II)
Để học sinh cảm nhận được vẻ đẹp độc đáo của hoa phượng qua ngòi
bút miêu tả tài tình của tác giả. Tôi đã cho học sinh đọc đoạn, đọc bài và gợi ý
bằng hệ thống câu hỏi để học sinh tìm hiểu nội dung như:
GV: Hoàng Thùy Linh

- 11 -



GV: Hoàng Thùy Linh

- 12 -


Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4
- Đối với thể loại thơ, cần cho học sinh nắm chắc nhịp điệu của ngôn ngữ thơ
ca, tránh cách đọc dừng lại một cách máy móc ở cuối mỗi dòng thơ mà phải
chú ý đến nghĩa tiếp nối của dòng trước và dòng sau mà có cách đọc “vắt
dòng”.
- Giáo viên cần nhận thức rõ đọc diễn cảm là kết quả của việc hiểu thấu đáo
bài học nên cần phải luyện đọc hiểu đi kèm.
- Cần phân biệt cho học sinh kĩ thuật ngắt hơi và ngừng hơi.
- Đánh giá kĩ năng đọc diễn cảm của học sinh, giáo viên cần đặt mình vào thái
độ của người nghe để đánh giá.
Như vậy, thông qua đọc học sinh không những thấy được, hiểu được,
cảm nhận được nội dung, ý nghĩa của văn bản mà còn thấy được giá trị nghệ
thuật của từng văn bản, có thể đưa ra nhận xét, đánh giá về chúng. Đây là
những giải pháp để hướng dẫn học sinh lớp 4 đọc diễn cảm tốt. Tôi thấy vô
cùng cần thiết, để góp một phần không nhỏ vào việc cảm thụ văn học của
mình. Đọc diễn cảm tốt là truyền được nội dung và cảm xúc của bài văn, thơ
tới người nghe mà chưa cần phải giảng.
IV – KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM

1. Kết quả đạt được
Để rèn luyện cho học sinh đọc diễn cảm chúng ta cần hiểu rằng đọc
diễn cảm chính là cách đọc diễn ý làm rõ nghĩa lôgic của từ, câu, văn bản.
Tùy thuộc vào nội dung của văn bản và thể loại (văn xuôi, thơ hay văn bản
kịch...) mà người đọc sử dụng ngữ điệu phù hợp, nhằm diễn tả sinh động
những điều tác giả muốn nói đến trong văn bản. Đọc diễn cảm là cách đọc


Khá
TL
7.7

SL
4

TB
TL
15.4

SL
10

Yếu
TL
38.5

SL
10

TL
38.5

* Chất lượng đọc diễn cảm của lớp 4A cuối học kì I
Giỏi
SL
5



GV: Hoàng Thùy Linh

- 14 -


Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4
Qua thời gian giảng dạy, tuy kinh nghiệm chưa nhiều song tôi cũng xin
mạnh dạn đưa ra một số ý kiến đúc rút được trong quá trình rèn luyện kĩ năng
đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 để các đông nghiệp cùng tham khảo, đó là:
- Phải biết kết hợp các biện pháp, phương pháp một cách phù hợp, khéo léo,
phát huy tối đa tính tích cực và sáng tạo của học sinh.
- Người giáo viên phải nắm được đặc điểm của học sinh, hình dung thấy hết
những khó khăn của các em khi đọc, đặc biệt là đọc diễn cảm. Giáo viên luôn
bình tĩnh không ca than trước những lỗi sai của học sinh.
- Giáo viên luôn không ngừng trau dồi để có vốn ngôn ngữ chuẩn, trong sáng,
truyền cảm.
- Phải biết truyền hứng thú học tập đến học sinh trong các phân môn nói
chung và phân môn Tập đọc nói riêng.

GV: Hoàng Thùy Linh

- 15 -


Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4
C – KẾT LUẬN
1. Kết luận chung
Rèn kĩ năng đọc nhằm giúp cho học sinh lớp 4 có kỹ năng đọc diễn cảm
tốt, giúp các em nhận thức được cái hay, cái đẹp trong tiếng Việt... góp phần


- 16 -


Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4
+ Nắm vững nội dung chương trình tiếng Việt bậc học nhất là chương
trình của lớp 4, xem có hợp lý, vừa sức học sinh không.
+ Cần lựa chọn, sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học của bộ
môn, phân môn. Để gây hứng thú quá trình học tập của học sinh, huy động
được mọi học sinh cùng tích cực học tập.
+ Thực hiện tốt cả ba giải pháp mà tôi đã đưa ra trong sáng kiến kinh
nghiệm này.
Thực hiện tốt ba giải pháp trên giúp học sinh đọc diễn cảm tốt, góp
phần không nhỏ trong việc giúp học sinh lớp 4 tiếp thu các bộ môn khoa học
khác. Nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường.
2.Tính khả dụng
Với kinh nghiệm rèn kỹ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 thông
qua ba giải pháp đã thực hiện, tôi thấy có thể vận dụng dạy trong giờ tập đọc
của tất cả các khối trong nhà trường và nhất là ở 2 lớp 4 trong khối. Tôi thấy
các đồng chí, đồng nghiệp có thể vận dụng tham khảo.
Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ của bản thân, để có tác dụng thiết
thực hơn, có hiệu quả tốt hơn, rất mong sự đóng góp tích cực của Ban giám
hiệu cũng như các đồng nghiệp.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Người viết

Hoàng Thùy Linh

GV: Hoàng Thùy Linh