VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRỊNH TUẤN ANH

ÁP DỤNG BIỆN PHÁP TẠM GIAM ĐỐI VỚI
NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI
TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
TỪ THỰC TIỄN TỈNH GIA LAI

Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 60.38.01.04

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, 2017


Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa Học Xã Hội

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Trung Thành

Phản biện 1: PGS.TS. Trần Đình Nhã

Phản biện 2: TS. Nguyễn Thanh Dương

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn
thạc sĩ họp tại: Học viện khoa học xã hội 11 giờ 15 phút,
ngày 10 tháng 10 năm 2017



1


ma tuý v.v. Đối tượng thực hiện tội phạm ngày càng đa dạng, phức
tạp về thành phần, nghề nghiệp, độ tuổi. Trong đó, tội phạm do người
chưa thành niên thực hiện ngày càng gia tăng, với tính chất và mức
độ phạm tội ngày càng nguy hiểm, sử dụng nhiều thủ đoạn phạm tội
tinh vi. Trong thời gian tới, tội phạm do người chưa thành niên thực
hiện sẽ tiếp tục gia tăng.
Thời gian qua, trên địa bàn cả nước nói chung và địa bàn tỉnh
Gia Lai nói riêng, tội phạm do người chưa thành niên thực hiện
thường xuyên xảy ra, với tính chất mức độ ngày càng nghiêm trọng
và xảy ra ở hầu hết các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh.
Trước tình hình đó, Cơ quan Cảnh sát điều tra trên cả nước nói
chung và Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai nói riêng
đã có nhiều cố gắng điều tra triệt phá được nhiều tội phạm do người
chưa thành niên thực hiện. Tuy nhiên, tỷ lệ điều tra khám phá vụ án
vẫn chưa được như chỉ tiêu đề ra, chưa đáp ứng kỳ vọng của nhân
dân, cùng với đó vẫn còn tình trạng vi phạm thủ tục tố tụng, đặc biệt
là khi áp dụng biện pháp tạm giam.
Áp dụng các biện pháp ngăn chặn nói chung và áp dụng biện
pháp tạm giam nói riêng đối với người chưa thành niên phạm tội là
hoạt động quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Tạm
giam là biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc nhất trong Tố tụng hình
sự. Áp dụng biện pháp tạm giam không đúng quy định của pháp luật
Tố tụng hình sự sẽ trực tiếp xâm phạm tới các quyền cơ bản của
Công dân được ghi nhận trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật,
ảnh hưởng tới uy tín của Cơ quan Cảnh sát điều tra đồng thời ảnh
hưởng tới kết quả giải quyết vụ án hình sự. Vấn đề then chốt ở chỗ:



- Luận án tiến sỹ của Nguyễn Văn Điệp “Các biện pháp ngăn
chặn bắt, tạm giữ, tạm giam trong tố tụng hình sự Việt Nam. Thực
trạng, nguyên nhân và giải pháp”;
- Luận văn thạc sỹ của Trương Hồng Sơn “Áp dụng biện pháp
ngăn chặn đối với người chưa thành niên phạm tội của cơ quan cảnh
sát điều tra. Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả”;
- Luận văn thạc sỹ của Nguyễn Thị Thu Hoài “Các biện pháp
ngăn chặn đối với người chưa thành niên phạm tội”…Ngoài ra còn
một số công trình khoa học, một số bài viết đăng trên các tạp chí
Công an nhân dân, tạp chí Khoa học giáo dục Cảnh sát nhân dân, tạp
chí Kiểm sát, tạp chí Tòa án nhân dân cũng đề cập đến vấn đề này.
Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có công trình nghiên cứu việc
áp dụng biện pháp tạm giam đối với người chưa thành niên phạm tội
trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự trên địa bàn tỉnh Gia Lai.
Tình hình nghiên cứu trên cho thấy, vẫn đề “Áp dụng biện
pháp tạm giam đối với người chưa thành niên phạm tội trong giai
đoạn điều tra vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh Gia Lai” cần được
nghiên cứu, để có những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng, hạn
chế những thiếu sót, bảo đảm quyền con người trong việc áp dụng
biện pháp tạm giam đối với người chưa thành niên phạm tội trên địa
bàn tỉnh Gia Lai và có thể tham khảo áp dụng trên phạm vi cả nước.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu:
Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực trạng áp dụng
biện pháp tạm giam đối với người chưa thành niên phạm tội trong

4



thiếu sót, những vấn đề khó khăn, vướng mắc khi áp dụng biện pháp tạm
giam đối với người chưa thành niên phạm tội cũng như những vấn đề sẽ
phát sinh khi đối tượng phạm tội này ngày một gia tăng trong giai đoạn
hiện nay.
+ Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng về tình hình tội phạm
ở người chưa thành niên, thực trạng áp dụng biện pháp tạm giam của cơ
quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai đối với đối tượng này. Đưa
ra các yêu cầu và giải pháp bảo đảm áp dụng đúng quy định của pháp
luật Tố tụng hình sự về việc áp dụng biện pháp tạm giam đối với người
chưa thành niên phạm tội trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu về
những vấn đề lý luận quy định của pháp luật TTHS và thực tiễn liên
quan đến việc áp dụng biện pháp tạm giam đối với đối tượng đặc thù
là người chưa thành niên phạm tội.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Về nội dung: Luận văn chỉ nghiên cứu vấn đề áp dụng biện
pháp tạm giam đối với người chưa thành niên phạm tội ở giai đoạn
điều tra của cơ quan Cảnh sát điều tra.
+ Về không gian, thời gian: Luận văn tập trung nghiên cứu
thực trạng áp dụng biện pháp tạm giam đối với người chưa thành
niên phạm tội trên địa bàn tỉnh Gia Lai từ năm 2012 – 2016.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận
của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối chính

6



niên phạm tội được chính xác, khách quan, hiệu quả, đảm bảo quyền
con người trong hoạt động tố tụng hình sự.
7. Cơ cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo,
nội dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận về biện pháp ngăn chặn tạm
giam, về áp dụng biện pháp tạm giam đối với người chưa thành niên
phạm tội ở giai đoạn điều tra vụ án hình sự.
Chương 2: Quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 về
biện pháp ngăn chặn tạm giam đối với người chưa thành niên phạm
tội và thực tiễn áp dụng tại tỉnh Gia Lai.
Chương 3: Yêu cầu và giải pháp bảo đảm áp dụng đúng quy
định của pháp luật Tố tụng hình sự đối với người chưa thành niên
phạm tội ở giai đoạn điều tra vụ án hình sự.

8


Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN
TẠM GIAM, VỀ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP TẠM GIAM ĐỐI VỚI
NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI Ở GIAI ĐOẠN
ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
1.1. Những vấn đề lý luận về các biện pháp ngăn chặn tạm
giam theo quy định của pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam
1.1.1. Khái niệm các biện pháp ngăn chặn
Xuất phát từ yêu cầu giải quyết vụ án hình sự là phát hiện
nhanh chóng, chính xác và xử lý công minh mọi hành vi phạm tội,
không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội, Nhà nước cho
phép các cơ quan tiến hành tố tụng (THTT) được áp dụng nhiều biện

biện pháp tạm giam
1.2.1. Về căn cứ áp dụng
1.2.2. Về đối tượng áp dụng
1.2.3. Chủ thể có thẩm quyền áp dụng
1.2.4. Thủ tục áp dụng
1.2.5. Thời hạn áp dụng
1.3. Những vấn đề lý luận về áp dụng biện pháp tạm giam
đối với người chưa thành niên phạm tội ở giai đoạn điều tra vụ
án hình sự
1.3.1. Khái niệm áp dụng biện pháp tạm giam đối với người
chưa thành niên phạm tội ở giai đoạn điều tra vụ án hình sự
Có thể đưa ra khái niệm áp dụng biện pháp tạm giam đối với
người chưa thành niên phạm tội ở giai đoạn điều tra vụ án hình sự
như sau:

10


Áp dụng biện pháp tạm giam đối với người chưa thành niên
phạm tội ở giai đoạn điều tra vụ án hình sự là việc Cơ quan điều tra
có thẩm quyền cách ly bị can từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi khỏi đời
sống xã hội từ khi có Quyết định khởi tố vụ án hình sự đến khi kết
thúc việc điều tra khi có đủ căn cứ theo quy định của pháp luật nhằm
ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa họ tiếp tục phạm tội, trốn tránh pháp
luật hoặc có những hành vi gây cản trở việc điều tra giải quyết vụ án
hình sự của cơ quan điều tra.
1.3.2. Đặc điểm áp dụng biện pháp tạm giam đối với người
chưa thành niên phạm tội ở giai đoạn điều tra vụ án hình sự
- Đặc điểm về đối tượng áp dụng là người chưa thành niên
phạm tội

Chương 2:
QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2003
VỀ BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN TẠM GIAM ĐỐI VỚI NGƯỜI
CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
TẠI TỈNH GIA LAI
2.1. Quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 về
biện pháp ngăn chặn tạm giam đối với người chưa thành niên
phạm tội
2.1.1. Mặt tích cực
Quy định về áp dụng biện pháp tạm giam đối với người chưa
thành niên phạm tội cũng được quy định chặt chẽ, phù hợp với thực
tiễn, tạo điều kiện cho các cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến
hành tố tụng trong việc giải quyết vụ án hình sự được nhanh chóng,
thuận lợi, khách quan, toàn diện, hạn chế việc vi phạm thủ tục tố tụng
nói chung và vi phạm thủ tục tố tụng với người chưa thành niên
phạm tội nói riêng trong việc áp dụng biện pháp tạm giam.
2.1.2. Những hạn chế bất cập
Việc tạm giam bị can, bị cáo là người chưa thành niên phạm
tội phụ thuộc vào độ tuổi của người chưa thành niên, loại tội phạm
mà người đó thực hiện. Theo quy định tại Điều 303 Bộ luật Tố tụng
Hình sự, thì chỉ được tạm giam người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi
nếu có đủ căn cứ quy định tại Điều 88 Bộ luật Tố tụng Hình sự, trong
những trường hợp phạm tội rất nghiêm trọng do cố ý hoặc phạm tội
đặc biệt nghiêm trọng. Chỉ được tạm giam người từ đủ 16 tuổi đến
dưới 18 tuổi nếu có đủ căn cứ quy định tại Điều 88 Bộ luật Tố tụng

13


Hình sự, trong những trường hợp phạm tội nghiêm trọng do cố ý,

Gia Lai.
Hiện nay, tình hình an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội
trên địa bàn tỉnh Gia Lai còn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp. Các đối
tượng phản động trong và ngoài nước luôn tìm cách chống phá.
- Những thuận lợi, khó khăn đối với việc áp dụng biện pháp
ngăn chặn đối với người chưa thành niên phạm tội tại tỉnh Gia Lai
+ Thuận lợi:
Nhà nước đã có chính sách hình sự đối với người chưa thành
niên phạm tội, chủ yếu là giáo dục, giúp đỡ người chưa thành niên
sửa chữa sai lầm, tạo điều kiện cho họ phát triển lành mạnh để trở
thành công dân có ích cho xã hội.
Công tác lãnh đạo, chỉ đạo của lãnh đạo Công an địa phương tốt.
Sự phối hợp giữa các cơ quan THTT kịp thời, trên cơ sở tuân
thủ pháp luật, hạn chế sự phối hợp mang tính chất thỏa thuận.
Viện kiểm sát cũng thường xuyên và định kỳ tiến hành kiểm
sát việc tạm giữ, tạm giam tại các nhà tạm giữ, trại tạm giam trên địa
bàn tỉnh Gia Lai.
+ Khó khăn:
Phần lớn đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn nhiều hạn chế về
kiến thức văn hoá, khoa học hiện đại.
Vấn đề đi lại khó khăn trên địa bàn cũng làm cho sự phối hợp
giữa gia đình và nhà trường trong vấn đề giáo dục, quản lý người
chưa thành niên cũng rất hạn chế.

15


Các quy định của pháp luật TTHS về áp dụng biện pháp ngăn
chặn nói chung và áp dụng biện pháp ngăn chặn đối với người chưa
thành niên phạm tội nói riêng chưa chặt chẽ, rõ ràng.

chưa đồng bộ, chưa thống nhất, có khi còn chồng chéo.
Sự lãnh đạo của Đảng về công tác tư pháp nói chung và thực
hiện các quy định về tạm giam người chưa thành niên phạm tội thời
gian trước đây chưa được quan tâm đúng mức.
Sự giám sát của Quốc hội, HĐND các cấp đối với việc thực thi
pháp luật trong việc tạm giam người chưa thành niên chưa thường xuyên.
Các điều kiện, cơ sở vật chất bảo đảm cho hoạt động áp dụng
biện pháp tạm giam người chưa thành niên chưa đáp ứng được sự
thay đổi của điều kiện kinh tế xã hội, trình độ khoa học kỹ thuật tiên
tiến hiện nay.
+ Nguyên nhân chủ quan
* Nguyên nhân phát sinh từ phía người có thẩm quyền áp dụng
biện pháp ngăn chặn của cơ quan cảnh sát điều tra
* Nguyên nhân từ những hạn chế trong công tác thanh tra,
kiểm tra pháp luật của lực lượng Cảnh sát nhân dân
* Do số lượng tội phạm và người phạm tội ở người chưa thành
niên tăng cao.
* Do sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa cơ quan cảnh sát điều tra
với các cơ quan, lực lượng khác trong việc áp dụng biện pháp tạm
giam đối với người chưa thành niên
Kết luận Chương 2
Trong Chương 2 ngoài việc đánh giá quy định của BL TTHS
2003 về biện pháp ngăn chặn tạm giam đối với người chưa thành

17


niên phạm tội, những sửa đổi, bổ sung của BL TTHS 2015 về biện
pháp ngăn chặn tạm giam đối với người chưa thành niên phạm tội.
Khái quát tình hình tội phạm do người chưa thành niên thực hiện trên

thành niên thực hiện.
Do chưa phát triển hoàn thiện về mặt thể chất, tâm lý và nhân
cách nên việc bảo vệ, chăm sóc người chưa thành niên là nhiệm vụ
của toàn xã hội. Việc phòng ngừa và điều tra tội phạm, xử lý người
chưa thành niên phạm tội là vấn đề vừa mang tính pháp lý vừa mang
tính nhân văn.
- Yêu cầu điều tra, truy tố, xét xử đối với người chưa thành
niên phạm tội
Bộ luật TTHS là một đạo luật quan trọng quy định trình tự, thủ
tục giải quyết các vụ án hình sự, góp phần bảo vệ quyền trẻ em bằng
cách trao cho các em các quyền năng tố tụng để bảo vệ quyền và lợi
ích hợp pháp của mình.

19


- Yêu cầu khác
3.2. Giải pháp
3.2.1. Giải pháp Lập pháp
Thứ nhất: cần quy định cụ thể, rõ ràng việc áp dụng biện pháp
tạm giam đối với người chưa thành niên phạm tội trong những điều
luật riêng về khái niệm, căn cứ, điều kiện áp dụng, thẩm quyền áp
dụng và căn cứ thay đổi, hủy bỏ áp dụng biện pháp tạm giam đối với
người chưa thành niên phạm tội.
Thứ hai: cần quy định cụ thể việc gia hạn tạm giam đối với
người dưới 18 tuổi thực hiện hành vi phạm tội.
Thứ ba: cũng giống như BLTTHS 2003, BLTTHS 2015 vẫn
còn hạn chế cần khắc phục đó là cần quy định thời hạn gia hạn để
điều tra và thời hạn gia hạn tạm giam để điều tra theo hướng thống
nhất với nhau.

trình tự, thủ tục TTHS thân thiện.
Từ những yêu cầu trên, luận văn đã đưa ra một số giải pháp
Lập pháp, giải pháp áp dụng pháp luật và một số giải pháp mang tính
tổ chức nhằm khắc phục những hạn chế, thiếu sót, góp phần hoàn
thiện pháp luật cũng như bảo đảm áp dụng đúng các quy định của
pháp luật TTHS về biện pháp tạm giam đối với người chưa thành
niên phạm tội ở giai đoạn điều tra VAHS của Cơ quan Cảnh sát điều
tra Công an tỉnh Gia Lai.

21


KẾT LUẬN
Tạm giam người chưa thành niên phạm tội là một bộ phận hợp
thành các BPNC trong TTHS, là công cụ, phương tiện hữu hiệu để
các cơ quan THTT nói chung và CQĐT nói riêng áp dụng trong hoạt
động điều tra, giải quyết VAHS. Thực tiễn áp dụng biện pháp tạm
giam đối với người chưa thành niên phạm tội trên địa bàn tỉnh Gia
Lai trong giai đoạn 2012- 2016 về cơ bản đã tuân thủ đầy đủ các quy
định của BLTTHS năm 2003, đáp ứng được yêu cầu đấu tranh phòng
chống và ngăn chặn tội phạm do người chưa thành niên thực hiện.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành quả đã đạt được, quá trình áp
dụng các biện pháp tạm giam đối với người chưa thành niên phạm
trên địa bàn tỉnh Gia Lai trong thời gian qua cũng đã bộc lộ một số
hạn chế, thiếu sót làm ảnh hưởng đến quá trình tố tụng, đến quyền và
lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, đến uy tín của các cơ
quan tố tụng đặc biệt là Cơ quan Cảnh sát điều tra.
Những tồn tại này do rất nhiều nguyên nhân, có nguyên nhân
khách quan, có nguyên nhân chủ quan. Song có thể nói những
nguyên này cơ bản thuộc về nhận thức của những người tiến hành tố

giúp đỡ của nhiều đơn vị, cá nhân. Tác giả xin cảm ơn các nhà
khoa học của Trường Học viện khoa học xã hội, Công an tỉnh
Gia Lai, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Gia Lai, Tòa án nhân dân
tỉnh Gia Lai; đặc biệt tác giả xin chân thành cảm ơn Tiến sĩ
Nguyễn Trung Thành, người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tác
giả trong quá trình thực hiện luận văn.

23