I.

Sơ lược về thị trường chứng khoán Việt Nam

Sự ra đời của TTCK Việt Nam được đánh dấu bằng việc Thủ Tướng Chính Phủ ra
quyết định 127/QĐ- TTg ngày 11/7/1998 về việc thành lập các Trung tâm giao
dịch Chứng khoán tại Hà Nội và Thành Phố Hồ Chí Minh. Sau đó 2 năm vào ngày
28/7/2000, TTCK Việt Nam chính thức đi vào hoạt động với phiên giao dịch đầu
tiên tại TTGDCK Tp Hồ Chí Minh.
Sự xuất hiện của TTCK đã tạo nên những cơ hội đầu tư mới cho các chủ thể có tiền
nhàn rỗi trong nền kinh tế cũng như tạo điều kiện cho các chủ thể cần vốn. Số
lượng nhà đầu tư ngày càng tăng qua những năm hoạt động là minh chứng rõ nhất
cho sự quan tâm của công chúng đầu tư đối với TTCK Việt Nam.
Tổng số vốn huy động được qua TTCK (bao gồm hoạt động IPO, phát hành cổ
phiếu, phát hành trái phiếu) năm 2012 là 41 nghìn tỷ đồng, giảm 30% so với năm
2011, cụ thể như sau :
TỔNG
TIỀN
ĐỘNG
VND)

SỐ
HUY
(tỷ

200
2007 8
36,
8,
IPO
317 208

3
,250
38,
343
16,
422

2012
296
10,
796
29,
918

stoxplus_huydongvon_6m2013,

Các thành phần tham gia TTCK Việt Nam
1. Nhà đầu tư cá nhân: là những người có vốn nhà rỗi tạm thời, tham gia
mua bán trên TTCK với mục đích kiếm lời trong dài hạn. Đối tượng
này thường hạn chế về hiểu biết và các kiến thức về TTCK.


Nhà đầu tư tổ chức: là các định chế đầu tư thường xuyên mua bán
chứng khoán với số lượng lớn trên thị trường. Các định chế này có thể
tồn tại dưới hình thức là công ty đầu tư, công ty bảo hiểm, quỹ lương
hưu, công ty tài chính, ngân hàng thương mại, các công ty chứng
khoán. Đối tượng này có hiểu biết và kiến thức sâu rộng về TTCK. Họ
thường đầu tư theo chiễn lược trung và dài hạn.
3. Nhà phát hành: là các tổ chức thực hiện huy động vốn thông qua
TTCK dưới hình thức phát hành các chứng khoán.



IV.

thông tin bất cân xứng trên TTCK Việt Nam đang là một vấn đề nổi bật
trong những năm gần đây.
Thông tin trên TTCK Việt Nam nói chung chưa đảm bảo được tính minh
bạch và hiệu quả. Hoạt động công khai thông tin của các công ty còn
nhiều bất cập. Nhà đầu tư không được cung cấp thông một cách kịp thời
và đầy đủ có thể gánh chịu nhiều thiệt hại.
Khung pháp lý quy định về việc công bố thông tin đối với các tổ chức tại
Việt Nam
1. Thông tư số: 09/2010/TT-BTC của Bộ Tài Chính hướng dẫn về việc

công bố thông tin trên TTCK, trong đó nêu rõ việc công bố thông tin phải
đầy đủ, chính xác và kịp thời theo quy định của pháp luật, do người đại
diện theo pháp luật của công ty hoặc người được uỷ quyền công bố thông
tin thực hiện. Việc công bố thông tin phải được thực hiện đồng thời với
việc báo cáo Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), SGDCK về
nội dung thông tin công bố. Theo đó, các tổ chức niêm yết công bố các
thông tin định kỳ về báo cáo tài chính năm và quý.
Tài liệu đính kèm: TT 09 ngay 15.1.2010 ve CBTT
2. Nghị Định số 85/2010/NĐ- CP của Chính Phủ quy định về xử phạt vi

phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và TTCK. Theo
Điều 33( Vi phạm quy định về công bố thông tin) thì việc công bố thông
tin sai hặc cố tình công bố thông tin sai có thể bị phạt từ 5 triệu đến 90
triệu.
Tài liệu đính kèm: ND-85-2010_Xu phat vi pham hanh chinh trong linh
vuc CK.

tài liệu còn gợi ý các nội dung và thiết kế trình bày theo mức độ quan
trọng của thông tin.
Hoặc như việc công bố các kế hoạch kinh doanh trong tương lai cũng là
nội dung được các NĐT quan tâm. Tuy nhiên, rất ít doanh nghiệp niêm
yết mạnh dạn công bố các kế hoạch kinh doanh, đa phần chỉ công bố kết
quả doanh thu và lợi nhuận trong tương lai.
Ngay trong Thông tư 52 vừa mới được ban hành cũng vỏn vẹn một dòng
yêu cầu công bố: “Kế hoạch và định hướng của hội đồng quản trị”. Ở
Hoa Kỳ, SEC có hướng dẫn việc công bố kế hoạch kinh doanh, theo đó
các doanh nghiệp được khuyến khích ban hành các thông tin chi tiết về
kế hoạch kinh doanh trong tương lai.
Thậm chí, Luật Tranh chấp chứng khoán cá nhân sửa đổi năm 1995 ở
mục 102, nêu rõ: “Miễn trừ trách nhiệm cho các tuyên bố về kế hoạch
tương lai”. Điều này có nghĩa, các công ty được pháp luật bảo vệ trong
việc công bố các thông tin dự kiến. Bởi lẽ việc dự báo tương lai rất khó
khăn, dễ sai lệch so với thực tế.


Tài liệu đính kèm: 52.2012.TT.BTC.
4. Quyết định số 515/QĐ-UBCK của UBCKNN về việc ban hành quy trình

thực hiện công bố thông tin trên cổng thông tin điện tử của UBCKNN và
báo cáo UBCKNN cho các đối tượng tham gia TTCK. Quyết định nêu rõ
Nội dung thông tin cần công bố(Thông tin định kỳ, Thông tin bất thường,
Thông tin theo yêu cầu), Người thực hiện công bố thông tin(Người đại
diện theo pháp luật của công ty, hoặc Người được uỷ quyền công bố
thông tin).Trong trường hợp Người công bố thông tin của công ty là
Người được ủy quyền công bố thông tin thì người đại diện theo pháp luật
của công ty vẫn phải chịu trách nhiệm về nội dung thông tin do người
được uỷ quyền công bố thông tin công bố.

sức cầu giảm, đồng tiền giảm giá dẫn đếnthua lỗ thì công ty cũng
cần rút ra bài học về việc hạch toán trích lập dự phòng đấy đủ cho
các tổn thất đã nêu trong BC quý, thay vì thiếu trách nhiệm và đẩy
khoản dự phòng này dồn về cuối năm.
-

Nhiều công ty tìm cách che giấu lợi nhuận bằng nhiều cách khá
nhau như trích lập dự phòng giảm giá quá ít so với mức độ giảm
giá thực tế của các khoản đầu tư; các công ty BĐS bán được nhà
đất nhưng không đưa khối tiền đó vào khoản thu mà để vào phần
tạm thu. Không phát sinh doanh thu, tức không thể tính tiền lãi và
nhờ vậy mà công ty che bớt được khoản lời, tạo ra bức tranh giả
tạo về thực trạng của công ty.
Mục đích của công ty có thể là để cho cố phiếu không bị rớt giá
nhanh, NĐT trên thị trường chậm bán ra để nôi bộ công ty có thời
gian bán tháo cổ phiếu tránh mất giá cổ phiếu do bán sau. Thực tế
trên các sàn giao dịch, hàng loạt cổ đông nội bộ đăng ký bán tháo
cổ phiếu trong khi tình hình kinh doanh của công ty đang “lãi”. Thị
trường đang xuống dốc, đa số các công ty đều báo lỗ nhưng nhìn
lại giao dịch trên sàn chứng khoán thì nhiều thành viên HĐQT của
công ty đăng ký mua vào.
Cả 2 trường hợp trên đều tác động không tốt đến NĐT bởi nhận
định sai lệch về triển vọng tài chính của công ty trong một thời
gian dài.
Công ty xăng dầu VIPCO (VIP) có lợi nhuân 10 tháng đầu năm
2009 đạt gần 102 tỷ đồng, thế nhưng đến cuối năm thì công ty bất
ngờ công bố lợi nhuận quý IV là -31,5 tỷ đồng. Lý do của sự điều
chỉnh này là do trích lập dự phòng rủi ro tỷ giá (35 tỷ).
Từ một công ty ăn nên làm ra với mức lãi hàng chục tới hàng trăm
tỷ đồng giai đoạn 2007-2010, SBS đã quay ngoắt 180 độ trong


Giao dịch trên 10% tổng tài sản

Chào bán chứng khoán ra nước ngoài

Cổ phiếu giảm giá 10 phiên liên tiếp

Phát hành trái phiếu trên 30% VCSH

b. Chậm nộp BCTC

Lý do tạm hoãn nộp BCTC là do cả nguyên nhân khách quan và
nguyên nhân chủ quan. Việc xử lý vi phạm này thường không
mang tính răn đe. Một số lý do khách quan như sau:
-

Chờ kết quả của công ty kiểm toán: vì số lượng công ty kiểm toán
đủ tiêu chuẩn vẫn còn ít so với các công ty niêm yết nên có thể ảnh
hưởng đến cả chất lượng và thời gian lập báo cáo kiểm toán (năm
2010 chỉ có 35 công ty kiểm toán đủ tiêu chuẩn). Ví dụ công ty chế
biến xuất nhập khẩu thủy sản CADOVIMEX- CAD.


-

Liên quan đến BCTC hợp nhất do chưa nhận được đầy đủ BCTC
của các công ty con: thực trạng cho thấy công tác chuẩn bị của các
công ty niêm yết chưa tốt. Bản thân các công ty cũng có thể gặp
khó khăn do thiếu kinh nghiệm, trình độ của đội ngũ kế toán lập
BCTC chưa cao… làm cho quá trình hợp nhất gặp nhiều khó khăn.

để giao dịch cổ phiếu KSH trong tháng 9-2009 trước khi thông tin
này được công bố. Từ thông tin này cổ phiếu KSH đã có 19 phiên
tăng trần với mức giá 18000 và đạt đỉnh 93000. Với mức biến
động giá như trên đem lại nguồn lợi khổng lồ cho các đối tượng
trên và hình thức xử phạt 50tr/1 cá nhân thật sự thiếu tính răn đe
bởi lẽ họ sẵn sàng vi phạm để đạt được nguồn lợi lớn hơn hàng
chục lần thậm chí hàng trăm lần.


-

Trường hợp công ty Nhà Thủ Đức(TDH): Theo UBCK, trong thời
gian từ ngày 21/09/2009 đến ngày 01/10/2009, ông Phước là nhân
viên công ty phát triển nhà Thủ Đứcvà ông Thắng đã sử dụng
thông tin nội bộ về việc phát hành cổ phiếu thường lệ theo tỷ lệ 2:1
của TDH để mua bán cổ phiếu TDH.
Trên thực tế vẫn còn nhiều giao dịch nội gián tuy nhiên vẫn nằm
trong diện nghi án vì cơ chế kiểm soát xử phạt của UBCKNN vẫn
còn nhiều hạn chế, yếu tố hành chính nhiều và mức xử phạt còn
thấp, chưa có tính răn đe đối với công ty.

3. Các vấn đề liên quan đến tin đồn trên TTCK

Tin đồn là những thông tin không chính thức được công bố, độ chính
xác thấp, không có cơ sở, gây nen sự nhiễu loạn nhằm trục lợi riêng.
Tin đồn có thể dưới dạng các thông tin truyền tai giữa các NĐT về
chính sách vĩ mô, quy định mới của UBCK hay là những thông tin về
một công ty nào đó trên thị trường.
Một số trường hợp biểu hiện trên thị trường gàn đây:
-

Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam(CTG) vi
phạm công bố thông tin giao dịch cổ đông nội bộ. Bà Phạm Thị
Thanh là người có liên quan với ông Phạm Huy Hùng- Chủ Tịch
HĐQT của Ngân hàng thương mại cổ phần Công Thương Việt
Nam đã bán 19900 cổ phiếu CTG vào ngày 21/07/2009 và mua
17750 cổ phiếu CTG từ ngày 30/07/2009 đến 13/08/2009 nhưng
không công bố thông tin.

-

Công ty cổ phần nhựa Tân Hóa(VKP) vi phạm công bố thông tin
của cổ đông nội bộ. Bà Nguyền Thị Hông Oanh- thành viên Ban
Kiểm Soát xủa công ty đã thực hiện mua 6000 cổ phiếu VKP từ
ngày 9/11/2009 đến ngày 10/11/2009 nhưng không công bố thong
tin.

5. Truyền thông, cung cấp thông tin sai lệch,không đầy đủ

Cùng là báo cáo của doanh nghiệp, nhưng số liệu trước kiểm toán có
thể vênh ít thì vài tỷ, nhiều có khi tới cả trăm tỷ đồng. Bởi lẽ, trước
khi có báo cáo tài chính kiểm toán, rất nhiều doanh nghiệp đã nhanh
nhảu công bố những số liệu chưa kiểm toán và tất nhiên nếu nhà đầu
tư đua theo những con số màu hồng ước tính đó mà đầu tư thì rất dễ
vỡ mộng...
Thời điểm công bố báo cáo tài chính bán niên có soát xét đang đến
gần và trong lúc này cũng đã có khá nhiều doanh nghiệp đã công bố
báo cáo tài chính 6 tháng đầu năm. Cùng với việc công bố này thì đã
có trường hợp bị sở giao dịch chứng khoán “tuýt còi” và yêu cầu xác
nhận thông tin.
-

với cùng kỳ năm 2012).
Tuy nhiên, theo báo cáo tài chính quý 2/2013 của công ty mẹ GAS
vừa công bố trên Sở Giao dịch Chứng khoán Tp.HCM (HOSE)
ngày 25/7, lợi nhuận sau thuế 6 tháng đầu năm của công ty mẹ lên
tới 7.040 tỷ đồng, riêng quý 2 ghi nhận 2.883 tỷ đồng. Như vậy,
cũng là lãi ròng công ty mẹ 6 tháng đầu năm 2013 của GAS,


nhưng qua hai lần công bố cách nhau chỉ khoảng một tuần đã có sự
chênh lệch lên tới 835 tỷ đồng.
-

Dược Viễn Đông liên tục vi phạm quy định công bố thông tin như
không công bố báo cáo tài chính kiểm toán 2010 cũng như báo cáo
tài chính ở 2 quý đầu năm nay, dù đã được cơ quan quản lý nhắc
nhở. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng không công bố thông tin bất
thường trong vòng 72h kể từ khi nhận thông báo của tòa án thụ lý
đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản. 1/9 là ngày giao dịch cuối cùng
của cổ phiếu DVD, bị loại khỏi sàn do một loạt vi phạm trong công
bố thông tin. Tổng lượng cổ phiếu bị hủy niêm yết là 11,91 triệu,
tương đương 119,1 tỷ đồng. DVD chính thức giao dịch tại HOSE
ngày 22/12/2009.
Mức giá cao nhất trong năm nay là 41.000 đồng, sau đó giảm dần
và rớt dưới mệnh giá 10.000 đồng kể từ giữa cuối tháng 4 tới nay.
Chốt phiên 1/9, DVD giao dịch 15.550 cổ phiếu, tại mức giá 3.500
đồng. Kể từ khi thông tin phá sản loan trên thị trường (25/8), giới
đầu tư tháo chạy ầm ầm khỏi DVD, thanh khoản sụt giảm mạnh.
Việc công bố thông tin sai lệch hoàn toàn với khác biệt quá lớn này
có thể gây sốc cho nhà đầu tư dài hạn, gây thiệt hại bởi các quyết
định mua bán trong khoảng thời gian qua khi tiếp cận thông tin


-

Công ty kiểm toán: số lượng ngày càng tăng nhưng chất lượng
kiểm toán viên vẫn luôn là một câu hỏi lớn cần đặt ra.
Quan hệ kiểm toán và công ty: Gần đây xuất hiện các hiện tượng
thông đồng, bỏ qua các gian lận, báo cáo sai số liệu. Trong nhiều
trường hợp hiện tượng trên có thể giải thích là do sự cố gắng của
các công ty kiểm toán trong việc gia tăng khả năng cạnh tranh
trong việc thoả mãn nhu cầu khách hàng về dịch vụ kiểm toán.
Chưa có Luật kiểm toán độc lập: Hiện nay mới chỉ có nghị định là
văn bản pháp lý cao nhất điều chỉnh các vấn đề về quyền, nghĩa vụ
và trách nhiệm của công ty kiểm toán, khách hàng, đơn vị được
kiểm toán và các tổ chức, cá nhân sử dụng kết quả kiểm toán,…
nên không đảm bảo được hiệu lực pháp lý đầy đủ để những tổ
chức, cá nhân có liên quan thực thi quyền và trách nhiệm của mình


VI.

-

Công ty chứng khoán: Thiếu hụt nhân sự am hiểu chuyên sâu và có
kinh nghiệm trong lĩnh vực phân tích, không thể đáp ứng đầy đủ
nhu cầu của các khách hàng. Đặc biệt NĐT cá nhân hầu như không
được tiếp cận với sự tư vấn của CTCK mặc dù họ chiếm số đông.
Môi giới chứng khoán: dùng thông tin mật (từ các mối quan hệ
riêng của công ty chứng khoán, từ những người chuyên săn lùng
tin tức quan trọng liên quan đến công ty) để cung cấp cho khách
hàng thân thiết, sử dụng một số trang web có ảnh hưởng lớn đối

dụng công ty mà cụ thể ở đây là phân loại hệ số nợ theo phân
ngành.

LÝ GIẢI TÌNH TRẠNG THÔNG TIN BẤT CÂN XỨNG


Hiện nay, dù Ủy ban chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đã tỏ ra khá
cương quyết và mạnh tay trong việc xử lý nhưng các vụ việc vi phạm
công bố thông tin vẫn diễn ra tràn lan theo chiều hướng ngày càng nhiều
hơn và lớn hơn. Việc vi phạm công bố thông tin được ghi nhận thường
phát sinh từ các chủ thể sau: công ty đại chúng; công ty chứng khoán và
cá nhân có liên quan.
Dưới góc độ pháp lý, tình trạng vi phạm công bố thông tin nói trên phát
sinh phần lớn do ba yếu tố: (1) quy định pháp luật; (2) cơ quan quản lý;
(3) nhà đầu tư.
1. Quy định pháp luật không phù hợp với nền kinh tế thị trường

Hiến pháp nước ta ghi nhận “chính sách phát triển nền kinh tế thị trường
theo định hướng xã hội chủ nghĩa”. Tuy nhiên, các văn bản quy phạm
pháp luật xử lý vi phạm hành chính, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế vẫn
được soạn thảo theo một khuôn mẫu cố định với tư duy hành chính cứng
nhắc, phi thực tiễn.
Đơn cử Điều 23 “Vi phạm quy định về giao dịch của cổ đông sáng lập,
cổ đông nội bộ, cổ đông lớn, người được ủy quyền công bố thông tin,
giao dịch chứng chỉ quỹ của các đối tượng có liên quan” của Nghị định
85/2010 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và
thị trường chứng khoán, một điều khoản thường được áp dụng xử phạt.
Điều này quy định các khoản 1, 2, 3 có cùng mức phạt là 30 đến 50 triệu;
khoản 4 là 50 đến 70 triệu. Mức phạt nói trên được áp dụng cho mọi đối
tượng và không phân biệt mức độ vi phạm.

dòng tiền của các nhà đầu tư trong và ngoài nước, yếu tố minh bạch
thông tin cần được thực thi và đảm bảo một cách nghiêm minh và có
trách nhiệm bởi các chủ thế có liên quan.