ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

------------

HOÀNG THỊ MAI HUYÊN

HỆ QUẢ XÃ HỘI SAU TÁI ĐỊNH CƢ PHỤC VỤ XÂY DỰNG KHU
KINH TẾ VŨNG ÁNG
(Nghiên cứu trƣờng hợp xã Kỳ Phƣơng – huyện Kỳ Anh – tỉnh Hà Tĩnh)

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Xã hội học
Mã số: 60 31 03 01

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS NGUYỄN TUẤN ANH

Hà Nội – 2015


MỤC LỤC

MỞ ĐẦU ............................................................................................ 4
1.

Lý do chọn đề tài ...................................................................... 4

2.

Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn ................................... 6


1.1.

Tổng quan vấn đề nghiên cứuError!

Bookmark

not

defined.
1.2.

Khái niệm làm việc .............. Error! Bookmark not defined.

1.2.1.

Hệ quả xã hội .................... Error! Bookmark not defined.

1.2.2.

Tái định cư ........................ Error! Bookmark not defined.

1.2.3.

Khu kinh tế ........................ Error! Bookmark not defined.

1.3.

Các lý thuyết vận dụng ....... Error! Bookmark not defined.

1.3.1.

defined.
2.2.2.

Đăc điểm địa bàn xã Kỳ PhƣơngError! Bookmark not

defined.
2.3.

Thời điểm tái định cƣ.......... Error! Bookmark not defined.

2.4.

Địa điểm tái định cƣ ............ Error! Bookmark not defined.

2.5.

Cách thức tái định cƣ.......... Error! Bookmark not defined.

2.6.

Tiểu kết chƣơng 2 ................ Error! Bookmark not defined.

Chƣơng 3: TÁI ĐỊNH CƢ VÀ NHỮNG HỆ QUẢ XÃ HỘI ĐỐI
VỚI CỘNG ĐỒNG CƢ DÂN KỲ PHƢƠNGError!

Bookmark

not

defined.

defined.

Hệ quả xã hội về tệ nạn xã hộiError!

Bookmark

not


3.5.

Tiểu kết ................................. Error! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. Error! Bookmark not defined.
Kết luận ............................................ Error! Bookmark not defined.
Khuyến nghị .................................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................. 12
PHỤ LỤC


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Việt Nam đang trong tiến trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa
và hội nhập quốc tế sâu rộng. Do yêu cầu phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã
hội, đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa và hội nhập sâu vào nền kinh tế thế
giới, đã có nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế được xây dựng, tính
đến cuối tháng 7 năm 2015 cả nước đã có 299 khu công nghiệp, khu chế xuất,
khu kinh tế được thành lập với tổng diện tích đất tự nhiên là 84 nghìn ha. Trong
đó đã có 212 khu đi vào hoạt động với tổng diện tích tự nhiên 60 nghìn ha. Các
khu công nghiệp trên cả nước đã thu hút được vốn đầu tư của 9.980 dự án trong

khá lớn ở ngay tại địa điểm xây dựng khu kinh tế cũng như dân cư của các địa
phương trong vùng bị ảnh hưởng bởi dự án. Chính vì vậy nhiều vấn để kinh tế xã hội đã nảy sinh xung quanh vấn đề tái định cư: sinh kế, văn hóa, tệ nạn xã
hội…Những tác động của vấn đề tái định cư về mặt xã hội lại càng trầm trọng
hơn do địa điểm xây dựng khu kinh tế là địa bàn cư trú của cộng đồng dân cư
nông nghiệp và ngư nghiệp đang sinh sống theo cộng đồng chặt chẽ, có phong
tục tập quán và văn hóa truyền thống đa dạng.
Kỳ Phương là 1 trong 9 xã chịu ảnh hưởng lớn nhất của việc xây dựng khu
kinh tế Vũng Áng. Năm 2009, thời điểm thu hồi đất để xây dựng khu kinh tế. Xã
Kỳ phương có 787 hộ phải di dời tái định cư và bị thu hồi hoàn toàn đất nông
nghiệp [24]. Tuy nhà nước có đền bù và hỗ trợ, nhưng việc thu hồi đất và tái định
cư nói trên có thể mang đến những ảnh hưởng nghiêm trọng đối với cuộc sống
của người dân. Về nguyên tắc công tác di dân tái định cư người dân được hứa khi
chuyển đến nơi ở mới sẽ có chất lượng cuộc sống tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ.
Thực tế này cho thấy ở Kỳ Phương, đang trải qua nhiều biến đổi quan trọng về
không gian truyền thống, nhất là không gian cư trú, không gian sản xuất, cũng
như môi trường sinh thái. Vấn đề đặt ra, với những chuyển biến đó đã tạo ra
những hệ quả xã hội nào đối với người dân tái định cư xã Kỳ Phương, huyện Kỳ
Anh, tỉnh Hà Tĩnh? Từ thực tiễn trên, học viên chọn vấn đề “ Hệ quả xã hội sau
tái định cư phục vụ xây dựng khu kinh tế Vũng Áng” (Nghiên cứu trường hợp
xã Kỳ Phương- huyện Kỳ Anh- tỉnh Hà Tĩnh) làm đề tài nghiên cứu cho luận
văn thạc sĩ chuyên ngành xã hội học.Tái định cư tác động đến đời sống, kinh tế,
xã hội, môi trường, văn hóa của người dân. Xã hội có rất nhiều khía cạnh, tuy
nhiên, căn cứ vào tên đề tài và mục tiêu đề tài là nghiên cứu hệ quả xã hội của


người dân tái định cư bởi dự án phát triển, trong nội dung, luận văn không nghiên
cứu tất cả các khía cạnh xã hội nói trên, mà chỉ tập trung nghiên cứu một số hệ
quả xã hội phản ánh nhu cầu đời sống con người, bao gồm 3 khía cạnh là việc
làm và thu nhập, tệ nạn xã hội, quan hệ cộng đồng
2. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn

3.3.2. Phạm vi thời gian
Luận văn nghiên cứu hệ quả xã hội của người dân sau tái định cư từ khi
thực hiện tái định cư (năm 2010) đến nay (năm 2015).
3.3.3. Phạm vi nội dung
Hệ quả xã hội bao gồm nhiều phương diện khác nhau. Tùy từng nghiên
cứu mà phạm vi nội dung nghiên cứu có thể rộng hay hẹp khác nhau. Trong
khuôn khổ luận văn này đề tài tập trung nghiên cứu hệ quả xã hội sau tái định cư
phục vụ xây dựng khu kinh tế Vũng Áng trên ba phương diện: việc làm và thu
nhập, quan hệ cộng đồng, tệ nạn xã hội.
4. Mục tiêu nghiên cứu
- Mô tả quá trình tái định cư của cư dân xã Kỳ Phương.
- Chỉ ra những hệ quả xã hội sau tái định cư của người dân xã Kỳ
Phương. Đề xuất giải pháp đề hạn chế hệ quả tiêu cực và gia tăng tác động tích
cực của quá trình tái định cư đối với cộng đồng dân cư địa phương.
5. Câu hỏi nghiên cứu
- Quá trình tái định cư đối với cư dân xã Kỳ Phương diễn ra như thế nào?
- Quá trình tái định cư xã Kỳ Phương đã tạo nên những hệ quả xã hội
nào?
6. Giả thuyết nghiên cứu
- Quá trình di dân tái định cư tại xã Kỳ Phương diễn ra không được sự
đồng thuận của người dân, nên gặp khá nhiều khó khăn.
- Tái định cư tạo nên những hệ quả xã hội như: công việc không ổn định,
thất nghiệp nhiều, quan hệ cộng đồng suy giảm, tệ nạn xã hội gia tăng.
7. Phƣơng pháp nghiên cứu
7.1. Phƣơng pháp phân tích tài liệu
Vận dụng phương pháp nghiên cứu này, tác giả luận văn đã đọc và phân
tích các tài liệu có liên quan tới tái định cư, hệ quả xã hội sau tái định cư từ các


thông tin đã được công bố của các cơ quan, các tổ chức, các nghiên cứu cá nhân,


7.3. Phƣơng pháp phỏng vấn sâu
Phương pháp phỏng vấn sâu được vận dụng để tìm hiểu quá trình tái định
cư và những hệ quả xã hội đã, đang và sẽ tồn tại hậu tái định cư. Những thông tin
từ phỏng vấn sâu đã định hướng cho việc xây dựng bảng hỏi và cung cấp sự thấu
hiểu đối với hệ quả xã hội của tái định cư. Phỏng vấn được thực hiện dựa trên
một bản hướng dẫn phỏng vấn sâu bao gồm các nội dung sau:
- Hệ quả xã hội về việc làm và thu nhập của người dân trước và sau tái
định cư.
- Hệ quả xã hội về mối quan hệ cộng đồng trước và sau tái định cư.
- Hệ quả xã hội về tệ nạn xã hội trước và sau tái định cư.
Đã có 12 cuộc phỏng vấn sâu được tiến hành (8 nữ, 5 nam), trong đó: Một
phỏng vấn là cán bộ xã và người dân từ 11 hộ tái định cư. Thời gian cho cuộc
phỏng vấn khoảng 50 phút. Địa điểm thực hiện phỏng vấn tại Ủy ban nhân dân
xã Kỳ phương (phỏng vấn cán bộ xã) và tại gia đình các hộ tái định cư. Thời
điểm thực hiện phỏng vấn tháng 8/ 2015.
7.4. Phƣơng pháp điều tra bằng bảng hỏi
Xây dựng bảng hỏi
Căn cứ vào tên đề tài và mục tiêu của đề tài cùng với những kinh nghiệm
quan sát và phỏng vấn sâu, chúng tôi tiến hành thiết kế bảng hỏi với những nội
dung chủ yếu:
- Việc làm chính và những vấn đề liên quan đến thay đổi việc làm chính
của của các hộ gia đình tái định cư
- Thu nhập và tình trạng kinh tế của các hộ gia đình hiện nay so với trước
tái định cư
- Vấn đề an ninh trật tự và hiện tượng tệ nạn xã hội hiện nay so với trước
tái định cư
- Mối quan hệ hàng xóm láng giềng trước và sau tái định cư
- Quá trình người dân tham gia các hoạt động tại địa bàn trước và sau tái
định cư

1
Giới tính - Nam
- Nữ

Số lƣợng
64
86

Phần trăm (%)
42.7
57.3

2

Tuổi : Từ 18 đến 35
Từ 36 đến 50
Từ 51 đến 60
Trên 60

32
76
27
15

21.3
50.7
18
10

3

Chương 3. Bàn về Tái định cư và những hệ quả xã hội của người dân xã
Kỳ Phương: Chương này tập trung phân tích những hệ quả xã hội và tập trung
vào 3 khía cạnh: việc làm và thu nhập, tệ nạn xã hội, quan hệ cộng đồng.


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Phạm Tất Dong – Lê Ngọc Hùng(1997) ,Xã hội học, Nxb Đại hoc Quốc gia Hà
Nội.
2. Lê Ngọc Hùng(2002), Lich sử và lý thuyết xã hội học, Nxb Đại học quốc gia Hà
Nội
3. Lê Thị Kim Lan (2007), Phát triển cộng đồng, Đại học khoa học Huế
4. Phạm Tất Dong – Lê Ngoc Hùng (2008), Nhập môn lịch sử xã hội học, Nxb
Thế giới, Hà Nội
5. Phạm Văn Quyết – TS Nguyễn Quý Thanh(2001), Phương pháp nghiên cứu xã
hội học, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
6. Hoàng Bá Thịnh, Công nghiệp hóa và những biến đổi đời sống gia đình nông
thôn Việt Nam – nghiên cứu trường hợp xã Ái Quốc, Nam Sánh, Hải Dương,
trong kỷ yếu hội Thảo Việt Nam Học VNH3.TB9.97.
7. Hoàng Bá Thịnh(2011), Biến đổi cơ cấu việc làm và thu nhập của người dân
nông thôn trong quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa, Hội thảo khoa học quốc
tế.
8. Chu Tiến Quang(2001), Việc làm ở nông thôn thực trạng và giải pháp, Nxb
Nông nghiệp.
9. Đặng Kim Sơn(2001), Công nghiệp hóa từ nông nghiệp lý luận thực tiện và
triển vọng áp dụng ở Việt Nam, Nxb Nông nghiệp.
10. Đỗ Thiên Kính(1999), tác động của chuyển đổi cơ cấu lao đông - nghề nghiệp
đến phân tầng mức sống, Nxb Nông nghiệp Hà Nội.
11. Nguyễn Hữu Minh(2005),Biến đổi kinh tế - xã hội vùng ven đô Hà Nội trong
quá trình đô thị hóa, tạp chí xã hội học(số 2).
12. Lê Ngọc Lân (2007), Một số yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của phụ nữ nông

23. Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tĩnh “Đề án điều chỉnh địa giới hành chính huyện Kỳ
Anh để thành lập thị xã Kỳ Anh và các phường thuộc thị xã Kỳ Anh, tỉnh Hà
Tĩnh”


24. Ủy ban nhân dân xã Kỳ Phương “Bảng tổng hợp số liệu bồ thường kiểm kê các
dự án trên địa bàn xã Kỳ Phương”
25. Ủy ban nhân dân xã Kỳ Phương “ Báo cáo về tình hình kinh tế xã hội năm
2014”
26. Ủy ban nhân dân xã Kỳ Phương “ Báo cáo về tình hình kinh tế xã hội năm 2013
27. Bùi Minh Thuận, (2010), “Tái định cư và sự thay đổi đời sống của nhóm Đan
Lai (Thổ) ở vườn quốc gia Phù Mát”trường hợp người Đan Lai ở hai bản Tân
Sơn và Cửa Rào, xã Môm Sơn, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An, luận văn thạc
sĩ
28. Phạm Mộng Hoa, Lâm Mai Lan, (2000) “Tái định cư trong các dự án phát
triển: chính sánh và thực tiện” Nxb Khoa học xã hội
29. Đào Duy Anh (1957). Hán việt từ điển, Nxb Trường Thi
30. Viện Ngôn ngữ học ( 2013), Từ điển tiếng Việt phổ thông, Nhà xuất bản
Phương Đông
31. Nguyễn Ngọc Thanh, Nguyễn Thế Trường (2009), Tác động của đô thị hóa,
Công nghiệp hóa tới phát triển kinh tế và biến đổi văn hóa, xã hội ở tỉnh Vĩnh
Phúc
32. Nguyễn Hồng Sơn (2010), Vấn đề tái định cư trong các dự án phát triển ở vùng
kinh tế trọng điểm Trung bộ: Thực trạng và những vấn đề đặt ra trong quản lý
phát triển xã hội Học viện Chính trị - Hành Chính khu vực III
33. Nguyễn Thị yến (2004), TĐC ở các đô thị lớn vùng kinh tế trọng điểm Trung bộ
- thực trạng và những vấn đề đặt ra, Học viện Chính trị - Hành Chính khu vực
III
34. Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tĩnh (2012), “Báo cáo số 391” về rà soát quy hoạch
và hoạt động các khu công nghiệp, khu kinh tế Vũng Áng, ban hành ngày