SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

-

NĂM HỌC 2015 - 2016

THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1. Tên

XÂY DỰNG BÀI TẬP THỰC NGHIỆM TRONG DẠY HỌC

sáng kiến: SINH HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THỰC
NGHIỆM CHO HỌC SINH PHỔ THÔNG
2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Môn Sinh học.
3. Thời gian áp dụng sáng kiến: Từ ngày 05 tháng 09 năm 2013 đến ngày 07
tháng 03 năm 2016.
4. Tác giả:
Họ và tên: Trần Thị Thanh Xuân
Năm sinh: 1979
Nơi thường trú: Lô 30 – Lê Văn Hưu - Khu đô thị Hòa Vượng
Trình độ chuyên môn: Thạc sĩ
Chức vụ công tác: Tổ phó tổ chuyên môn
Nơi làm việc: Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong
Địa chỉ liên hệ: Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong - 76 Vị Xuyên
Điện thoại: 0982826215
5. Đồng tác giả:

Không có

6. Đơn vị áp dụng sáng kiến:
Tên đơn vị: Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong

trình THPT.
Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII đã khẳng định: “Đổi mới phương
pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp
tư duy sáng tạo của người học”. Định hướng trên đã được pháp chế hóa trong
Luật Giáo dục ở trang khoản 2 Điều 28: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải
phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc
điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ
năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui,
2


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

-

NĂM HỌC 2015 - 2016

hứng thú học tập cho học sinh”. Như vậy, đổi mới phương pháp dạy học là một
vấn đề cấp thiết mang tính thời sự với sự nghiệp giáo dục ở nước ta.
Trên cơ sở các quan điểm chỉ đạo, việc hình thành và phát triển năng lực
ở người học đã được xác định trong mục tiêu đổi mới giáo dục phổ thông sau
2015. Để góp phần chuẩn bị cho việc triển khai thực hiện có hiệu quả mục tiêu
giáo dục phổ thông sau 2015 thì việc nghiên cứu thiết kế các hoạt động học tập
ở các môn học và tổ chức dạy học theo hướng hình thành, phát triển năng lực
người học là vấn đề cần được quan tâm nghiên cứu. Sinh học là bộ môn khoa
học có nhiều nội dung kiến thức gắn với thực nghiệm, do đó dạy và học thực
hành đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục của bộ môn
Sinh học. Tuy nhiên, thực trạng dạy và học bộ môn Sinh học trong nhiều trường
phổ thông hiện nay chưa được giáo viên và học sinh chú trọng đúng mức, đồng
thời điều kiện về trang thiết bị, cơ sở vật chất chưa được đáp ứng đầy đủ và chưa

được phân phối theo từng kĩ năng thực hành, thực tập sư phạm (dẫn theo
Nguyễn Minh Châu, 2004). Trong tác phẩm Sự phát triển của những khái niệm
sinh học đại cương, các tác giả đã cho rằng hệ thống các bài tập thực hành có ý
nghĩa to lớn đối với sự phát triển của các khái niệm sinh học, đặc biệt là các khái
niệm sinh học đại cương. Các tác giả cũng cho rằng thông qua các bài tập thực
hành có thể hình thành được ở học sinh một hệ thống xác định các kĩ năng cần
thiết

(L.P.

Anastaxova,

O.N.Kazakova,

L.S.Korotkova,

I.V.Misina,

G.A.Taraxova, 1974). Tuy nhiên, các tác giả nêu trên chưa đề cập đến khái niệm
bài tập thực hành, phân loại bài tập thực hành và phương pháp sử dụng các bài
tập thực hành để hình thành hệ thống các kĩ năng cần thiết cho người học.
Ở Việt Nam, trong những năm gần đây, hướng nghiên cứu về rèn luyện,
phát triển kĩ năng, năng lực cho học sinh, sinh viên trong dạy học đã được nhiều
tác giả quan tâm. Tác giả Ngô Văn Hưng (2010) đã đề xuất biện pháp để rèn
luyện cho học sinh kĩ năng hệ thống hóa kiến thức trong quá trình học tập Sinh
học 9. Đỗ Thành Trung (2012) đã đề xuất quy trình rèn luyện và đưa ra 3 biện
pháp rèn luyện năng lực dạy học thực hành Sinh học ở THPT cho sinh viên sư
phạm sinh các trường đại học, trong đó có biện pháp sử dụng các câu hỏi, bài
tập để hình thành năng lực dạy học thực hành Sinh học ở THPT cho sinh viên sư
phạm. Theo Thái Duy Tuyên (2010), có thể nói quá trình học tập là quá trình

niệm, cấu trúc, phân loại bài tập thực hành giáo dục học.
Như vậy, việc rèn luyện, phát triển kĩ năng, năng lực cho người học đã
được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu và đã có nhiều hướng nghiên cứu được
đề xuất, trong đó có hướng nghiên cứu xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập để
rèn luyện, phát triển kĩ năng, năng lực cho người học.
Ngoài ra, chúng tôi đã xây dựng các phiếu điều tra cho giáo viên và cho
học sinh ở các trường THPT trong tỉnh Nam Định (xem phụ lục) dựa trên các
nội dung cần điều tra và tiến hành điều tra để thu thập kết quả từ đó làm cơ sở
thực tiễn cho các giải pháp mới của sáng kiến. Nhận thức của giáo viên và học
sinh về vai trò của thực hành thí nghiệm trong dạy và học bộ môn Sinh học ở
trường phổ thông
Kết quả xử lý câu hỏi điều tra nhận thức của giáo viên và học sinh về vai
trò của thực hành trong dạy và học bộ môn Sinh học ở trường phổ thông được
chúng tôi thể hiện ở bảng 1.1 dưới đây:
Bảng 1.1. Kết quả điều tra nhận thức của giáo viên và học sinh về vai trò của thực hành trong dạy và
học bộ môn Sinh học ở trường phổ thông

5


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

-

NĂM HỌC 2015 - 2016

Kết quả
GV

Nội dung điều tra

73

62,1%

21

17,5%

41

35,3%

2

1,7%

3

2,6%

0

0%

0

0%

120


thí nghiệm cho khó tổ chức

6

Số lượng

Tỉ lệ

76

63,3%

104

86,7%

12

10,0%

96

80,0%


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

-

NĂM HỌC 2015 - 2016

cụ, hóa chất. Kết quả điều tra cũng cho thấy rằng không phải giáo viên và học
sinh ít có hứng thú với phương pháp thực hành thí nghiệm.
Từ những thực trạng điều tra trên, chúng tôi nhận định rằng việc xây
dựng và sử dụng bài tập thực nghiệm trong dạy học Sinh học ở trường phổ thông
là một giải pháp có hiệu quả nhằm khắc phục một số khó khăn trong thực tiễn
giảng dạy bộ môn Sinh học ở trường phổ thông hiện nay, từ đó góp phần nâng
cao chất lượng dạy học thực hành bộ môn Sinh học.
Từ thực trạng trên cho thấy, đã có một số nghiên cứu về việc sử dụng
bài tập trong dạy học nói chung và trong dạy học Sinh học nói riêng nhưng
chưa có những giải pháp để phát triển năng lực thực nghiệm thông qua việc
sử dụng bài tập thực nghiệm.
2. Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến
2.1. Mục tiêu
- Xây dựng khái niệm bài tập thực nghiệm, các dạng bài tập thực nghiệm và vai
trò của bài tập thực nghiệm trong dạy học.
- Thiết kế quy trình xây dựng bài tập thực nghiệm trong dạy học .
- Xây dựng 30 bài tập thực nghiệm để phục vụ cho dạy học Sinh học nhằm phát

7


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

-

NĂM HỌC 2015 - 2016

triển năng lực thực nghiệm cho học sinh.
- Tiến hành thực nghiệm để đánh giá hiệu quả của quy trình và các bài tập thực
nghiệm đã xây dựng.

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

-

NĂM HỌC 2015 - 2016

+ Về cấu trúc ngôn ngữ, bài tập thực nghiệm chứa đựng mối quan hệ giữa
cái đã biết và yêu cầu của bài tập tạo nên tình huống có vấn đề qua đó kích thích
được tính tích cực, sáng tạo, hứng thú học tập của học sinh.
+ Về cấu trúc thao tác, bài tập thực nghiệm đòi hỏi học sinh phải trực tiếp
thực hiện các thao tác vật chất và thao tác tư duy theo một logic chặt chẽ, qua đó
vừa rèn luyện được kĩ năng thực nghiệm, tác phong nghiên cứu khoa học, vừa
chiếm lĩnh được kiến thức khoa học.
+ Bài tập thực nghiệm phát huy được tối đa nguồn tri thức, kĩ năng đã có
của học sinh vừa để tìm kiếm tri thức mới, vừa rèn luyện năng lực vận dụng tích
hợp nhiều nguồn tri thức để giải quyết vấn đề nghiên cứu.
+ Trong quá trình thực hiện yêu cầu của bài tập thực nghiệm, đòi hỏi
người học phải thực hiện các thao tác tư duy (như so sánh, phân tích, tổng hợp,
đánh giá, sáng tạo) qua đó giúp người học phát triển năng lực tư duy thực
nghiệm bộ môn Sinh học. Các bài tập thực nghiệm ở mức độ nhận thức cao sẽ
giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo trong nghiên cứu khoa học; các em tự
đưa ra các giả thuyết, tự bố trí, tiến hành các thực nghiệm để chấp nhận hoặc bác
bỏ giả thuyết khoa học mà mình đưa ra.
+ Bài tập thực nghiệm rèn luyện cho học sinh tính kiên trì, tỉ mỉ trong
công việc, hình thành ở các em niềm say mê đối với môn học, niềm tin đối với
khoa học. Qua việc giải các bài tập thực nghiệm, giáo viên có thể phát hiện và
bồi dưỡng những học sinh có năng khiếu, có niềm đam mê đối với môn học và
đối với nghiên cứu khoa học.
+ Bài tập thực nghiệm tạo điều kiện tốt để học sinh tăng cường năng lực
làm việc hợp tác theo nhóm nhỏ; tăng cường năng lực giao tiếp và qua thảo luận,

bài học có thể xây dựng thành bài tập thực nghiệm để tổ chức hoạt động học tập
cho học sinh.
Bước 2: Xác định các kiến thức, kĩ năng thực nghiệm của bài học có thể
xây dựng thành bài tập thực nghiệm
Việc xác định nội dung kiến thức và các kĩ năng thực nghiệm ở mỗi bài
học là cơ sở để xây dựng bài tập thực nghiệm; đảm bảo cho việc thực hiện mục
tiêu bài học; sự gắn kết lý thuyết và thực nghiệm. Do đó, cần xác định, lựa chọn
các kiến thức Sinh học có thể nghiên cứu bằng thực nghiệm và các kĩ năng tiến
hành hoạt động thực nghiệm tương ứng cần rèn luyện, phát triển cho học sinh để
xây dựng thành bài tập thực nghiệm.
Bước 3: Thiết kế bài tập thực nghiệm theo các dạng
10


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

-

NĂM HỌC 2015 - 2016

Trên cơ sở các kiến thức, kĩ năng thực nghiệm của bài học đã được xác
định, lựa chọn, cần mã hóa chúng thành bài tập thực nghiệm dựa trên các
nguyên tắc đã đề ra, phù hợp với mục đích và phương pháp sử dụng.
Bài tập thực nghiệm có cấu trúc gồm 2 phần: các dữ kiện và các yêu cầu.
Do đó, để có thể mã hóa kiến thức, kĩ năng đã xác định ở bước 3 thành bài tập
thực nghiệm có giá trị, cần thực hiện theo logic sau: Xác định các yêu cầu và
mức độ của từng yêu cầu cần đưa ra trong bài tập để học sinh thực hiện → phân
tích mối liên hệ giữa yêu cầu của bài tập với cái học sinh đã biết để xác định các
dữ kiện cần cho trong bài tập → lựa chọn các dữ kiện và mức độ từng dữ kiện
cần cho trước trong bài tập → xác định hình thức thể hiện các dữ kiện trong bài

trước khi nghiên cứu về sự di truyền của một loại tính trạng?
b. Hãy thiết kế thí nghiệm để trả lời cho các câu hỏi trên?
c. Kết quả thí nghiệm như thế nào thì sẽ chứng minh cho các giả thuyết nêu
trên?
Bài tập 2: Trong nghiên cứu về sự di truyền của một loại tính trạng, Menđen đã
rút ra 3 giả thuyết khoa học được khái quát thành quy luật phân li như sau:
- Mỗi tính trạng của cơ thể do một cặp nhân tố di truyền (cặp alen) quy định,
một có nguồn gốc từ bố, một có nguồn gốc từ mẹ.
- Trong tế bào con lai, các nhân tố di truyền không hòa trộn vào nhau.
- Khi giảm phân, mỗi nhân tố di truyền trong cặp nhân tố phân li đồng đều về
các giao tử, mỗi giao tử chứa chỉ một nhân tố di truyền và tỉ lệ giao tử là bằng
nhau.
a. Từ những giả thuyết trên, theo em, Menđen đã đặt ra những câu hỏi nào
trước khi nghiên cứu về sự di truyền của một loại tính trạng?
b. Hãy thiết kế thí nghiệm để trả lời cho các câu hỏi trên?
c. Kết quả thí nghiệm như thế nào thì sẽ chứng minh cho các giả thuyết nêu
trên?
Bài tập 3: Ở một loài thực vật có hai đột biến gen lặn cùng gây ra kiểu hình hoa
trắng. Hai đột biến gen trên có thể thuộc cùng locut hoặc khác locut. Để khẳng
định giả thuyết nào là đúng, em sẽ phải làm như thế nào?
Bài tập 4: Hãy thiết kế thí nghiệm để phân biệt tính trạng do 1 gen quy định
nằm trên vùng không tương đồng của NST X với gen nằm trên vùng tương đồng
của NST XY?
Bài tập 5: Một giả thuyết cho rằng: Gen kháng rầy nâu có khả năng hạn chế sự
kí sinh của rầy nâu và đồng thời cũng làm tăng năng suất của cây lúa.
a. Hãy thiết kế một thí nghiệm để chứng minh cho giả thuyết trên?
b. Hãy chỉ ra biến độc lập, biến phụ thuộc trong thí nghiệm đó?
c. Kết quả thí nghiệm sẽ như thế nào nếu thay đổi biến độc lập?
d. Hiện nay, có nhiều ý kiến trái chiều về việc nghiên cứu cũng như sử dụng
sinh vật biến đổi gen. Quan điểm của em về vấn đề này như thế nào? Em ủng hộ

Botany 45: 705-708 (1958)
Từ đoạn thông tin trên, hãy trả lời các câu hỏi sau:
a. Những câu hỏi nghiên cứu nào có thể được đặt ra để F.C.Steward và các
cộng sự tiến hành thí nghiệm nêu trên?
b. Hãy đưa ra giả thuyết cho thực nghiệm của F.C.Steward và các cộng sự?
c. Thí nghiệm của F.C.Steward và các cộng sự có giá trị gì?
d. Nếu kết quả thí nghiệm thu được chỉ là một loại mô (mô rễ) chứ không
phải là một cây hoàn chỉnh thì có thể rút ra kết luận gì?
Bài tập 8: Có một dòng ngô bị đột biến gen làm cho thân cây bị lùn. Khi xử lí
các cây ngô lùn này bằng một loại hoá chất thì người ta thấy cây cao bình
13


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

-

NĂM HỌC 2015 - 2016

thường. Một dòng ngô khác có thân cao bình thường nhưng khi bị nhiễm một
loại virut thì cũng trở thành dạng ngô lùn giống như dạng ngô bị đột biến gen và
khi được xử lí bằng hoá chất như trường hợp đầu cũng lại cho cây cao bình
thường. Từ hiện tượng trên, hãy đưa ra giả thuyết về cơ chế gây bệnh ngô lùn do
virut.
Bài tập 9: Người ta tiến hành xử lí các cây lấy từ hai dòng đậu Hà Lan thuần
chủng đều có thân lùn (dòng 1 và 2) và các cây lấy từ dòng đậu thuần chủng có
thân cao bình thường (dòng 3) bằng cùng một loại hoocmôn thực vật với cùng
một nồng độ và thời gian xử lí như nhau. Tất cả các cây thí nghiệm lấy từ các
dòng 1, 2 và 3 đều có cùng độ tuổi sinh lí và được gieo trồng trong điều kiện
như nhau. Sau một thời gian theo dõi người ta thấy các cây được xử lí hoocmôn

1 hay giả thuyết 2, người ta đã nghiên cứu sản phẩm protein của chúng ở các
loài khác nhau. Hãy cho biết kết quả nghiên cứu như thế nào thì ủng hộ cho giả
thuyết 1 và kết quả nghiên cứu như thế nào thì ủng hộ cho giả thuyết 2.
Bài tập 12: Cho 2 bình thuỷ tinh, mỗi bình chứa 100 ml môi trường nuôi cấy
giống như nhau. Người ta lấy vi khuẩn Pseudomonas fluorescens từ cùng một
khuẩn lạc, cấy vào hai bình thuỷ tinh nói trên. Trong quá trình nuôi cấy, một
bình được cho lên máy lắc (bình A), lắc tiên tục, còn bình kia thì để tĩnh (bình
B). Sau một thời gian nuôi cấy, ở một bình, ngoài chủng vi khuẩn gốc (chủng
được cấy vào bình lúc ban đầu), người ta còn phân lập được thêm 2 chủng vi
khuẩn có đặc điểm hình thái và một số đặc tính khác, khác hẳn với chủng gốc.
Trong bình còn lại, sau một thời gian, người ta vẫn chỉ thấy có một chủng vi
khuẩn gốc mà không phát hiện thấy một chủng nào khác.
a. Hãy cho biết bình nào (A hay B) có thêm 2 chủng vi khuẩn mới? Giải
thích tại sao lại đi đến kết luận như vậy?
b. Thí nghiệm này nhằm chứng minh điều gì?
Bài tập 13: Để xác định chất X có phải là tác nhân đột biến ở người hay không,
một nhà nghiên cứu đã tiến hành xử lý chất X trên vi khuẩn Salmonella. Thí
nghiệm được tiến hành như sau: cấy 109 tế bào vi khuẩn Salmonella lấy từ một
chủng vi khuẩn không có khả năng tổng hợp histidine lên một đĩa petri thạch đặc
chứa môi trường tối thiểu không có histidine, ở giữa đĩa petri có đặt một khoanh
giấy thấm nhỏ tẩm dịch chiết gan lợn tươi cùng với chất X. Sau đó đĩa petri được
đưa vào buồng nuôi cấy một thời gian để xem có khuẩn lạc nào xuất hiện trên
đĩa petri hay không.
a. Cần phải bố trí thí nghiệm đối chứng như thế nào cho thí nghiệm trên?
Giải thích.
b. Tại sao người ta lại dùng dịch chiết gan lợn tươi?
c. Nếu X thực sự là tác nhân đột biến thì tần số đột biến được tính bằng
cách nào và đột biến xảy ra là loại đột biến gì? Giải thích.
15


b. Dự đoán hiện tượng sẽ xảy ra ở thực nghiệm trên và giải thích?
c. Hãy tiến hành thực nghiệm để kiểm chứng dự đoán của em?
Bài tập 17: Hãy mô tả tiến trình thí nghiệm dung hợp hai tế bào của hai loài
động vật khác nhau để chứng minh các phân tử prôtêin của màng sinh chất có
khả năng di chuyển hay không.
Bài tập 18: Hình dưới đây mô tả một quá trình thực nghiệm

16


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

-

NĂM HỌC 2015 - 2016

a. Hãy cho biết thực nghiệm ở hình trên nhằm mục đích gì?
b. Hãy giải thích kết quả của thực nghiệm và rút ra kết luận?
c. Hãy thiết kế một thực nghiệm khác mà vẫn thực hiện được mục đích
của thực nghiệm nói trên?
Bài tập 19: Cho một thực nghiệm được tiến hành như sau:
Cho hai chậu cây (2 cây ở 2 chậu cùng loài và có kích thước tương đương
nhau): chậu cây 1 vẫn để đầy đủ lá; chậu cây 2 có ngắt bỏ hết lá. Dùng túi nilon
trắng trùm toàn bộ cây lại và buộc kín đến tận gốc mỗi cây. Sau đó để 2 chậu
cây vào chỗ có ánh sáng trong khoảng 4 giờ đồng hồ.
a. Thực nghiệm trên nhằm trả lời cho câu hỏi nghiên cứu nào?
b. Tại sao cần sử dụng túi nilon trắng để chùm toàn bộ cây lại và buộc kín
đến tận gốc mỗi cây?
a. Hãy dự đoán và giải thích kết quả của thực nghiệm?
d. Hãy thiết kế một thực nghiệm khác mà vẫn đảm bảo thực hiện được

35oC trong 18 giờ. Tuy nhiên, bình A được để trên giá tĩnh còn bình B được lắc liên
tục (120 vòng/phút). Hãy cho biết sự khác biệt có thể có về mùi vị, độ đục và kiểu
hô hấp của các tế bào nấm men giữa hai bình A và B. Giải thích.
Bài tập 22: Có bạn học sinh cho rằng mặt trên của lá cây chịu ảnh hưởng trực
tiếp của ánh sáng mặt trời do đó tốc độ thoát hơi nước qua mặt trên của lá sẽ lớn
hơn so với tốc độ thoát hơi nước qua mặt dưới của lá.
a. Em có đồng ý với nhận định trên của bạn không? Tại sao? Hãy đưa ra
nhận định của em?
b. Cần thiết kế phương án thực nghiệm như thế nào để có thể kiểm chứng
nhận định mà em đưa ra?
Bài tập 23: Thực nghiệm của Garô (Gareau)
Năm 1859 Garô đã tiến hành một thực nghiệm và kết quả thực nghiệm đó được biểu diễn ở
bảng sau:

Tên cây
Cây thược dược
(Dahlia
variabilis)

Số lượng

Lượng nước thoát

khí

hơi

khổng/mm2

(mg/24 giờ)

200

(Tilia sp.)

Mặt dưới

60

490

Cây thường xuân

Mặt trên

0

0

(Hedera helix)

Mặt dưới

80

180

(Số liệu thực nghiệm trích từ nguồn: SGK Sinh học 11, Cơ bản)
a. Từ bảng biểu diễn kết quả thực nghiệm nêu trên, hãy cho biết giả thuyết
thực nghiệm của Garô là gì?
b. Mặt trên của lá cây thường xuân (Hedera helix) không có khí khổng và

Ý kiến của em với nhận định trên như thế nào? Hãy vẽ đồ thị minh họa
thể hiện mối quan hệ giữa năng suất của cây trồng với lượng nước tưới theo
nhận định của em?
Bài tập 27: Người ta đã tiến hành một thực nghiệm như sau:
Lấy hai cốc nước vôi trong giống nhau, đặt lên hai tấm kính ướt rồi dùng
hai chuông thủy tinh A và B úp vào mỗi cốc, trong chuông A có đặt một chậu
hạt thóc đang nảy mầm. Cho cả hai chuông thực nghiệm vào chỗ tối trong 12
giờ.
a. Những câu hỏi nghiên cứu nào có thể được đưa ra để tiến hành thực
nghiệm nói trên?
b. Hãy dự đoán kết quả thực nghiệm ở chuông A và chuông B? Giải thích
kết quả thực nghiệm?
c. Nếu chỉ tiến hành thực nghiệm ở chuông A mà không cần thực nghiệm
ở chuông B thì có đạt được mục đích thực nghiệm không? Giải thích?
d. Hãy thiết kế một phương án thực nghiệm khác thay thế cho phương án
thực nghiệm trên mà vẫn đảm bảo đạt được mục đích thực nghiệm?
Bài tập 28:
a. Hãy giải thích mối quan hệ giữa sản lượng sơ cấp với số
lượng loài của một quần xã sinh vật thể hiện ở đồ thị dưới đây.

b. Hãy nêu một thí nghiệm kiểm định cách giải thích đối với
trường hợp của câu (a)?
20


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

-

NĂM HỌC 2015 - 2016

Từ đoạn thông tin trên, hãy trả lời các câu hỏi sau:
21


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

-

NĂM HỌC 2015 - 2016

a. Những câu hỏi nghiên cứu nào có thể được đặt ra để Van Helmont tiến
hành thực nghiệm nêu trên?
b. Em hãy đưa ra giả thuyết cho thực nghiệm của Van Helmont?
c. Van Helmont đưa ra kết luận từ thực nghiệm của ông rằng 73kg gỗ, vỏ
cây và rễ tăng lên là chỉ nhờ nước.
Kết luận trên của Van Helmont đã hoàn toàn chính xác chưa? Em hãy giải
thích tại sao?
d. Thực nghiệm của Van Helmont có giá trị gì?
e. Đối tượng cây liễu mà Van Helmont đã nghiên cứu là một sự lựa chọn
tuyệt vời và nó đóng góp không nhỏ vào thành công thực nghiệm của ông. Hãy giải
thích tại sao?
f. Em có cho rằng Van Helmont là một nhà khoa học giỏi? Hãy đưa ra các
minh chứng cho nhận định của em?
2.2.4. Thực nghiệm sư phạm
2.2.4.1. Mục đích thực nghiệm
Thực nghiệm là khâu đặc biệt quan trọng trong quá trình nghiên cứu đề tài
nói riêng và trong dạy học nói chung. Ở đây, thực nhiệm nhằm kiểm tra tính khả
thi và hiệu quả của giả thuyết khoa học mà đề tài đã đặt ra.
Quá trình này còn cho phép thu thập ý kiến của giáo viên và học sinh về
thực trạng giảng dạy môn Sinh học và hiệu quả của bài tập thực nghiệm tại

1
Lớp 12: Quy luật phân li Menđen
2
Lớp 12: Công nghệ gen
3
Lớp 11: Thoát hơi nước ở thực vật
4
Lớp 11: Cảm ứng ở thực vật
- Chọn học sinh thực nghiệm:

Số tiết
1
1
1
1

+ Nguyên tắc: đảm bảo tính đồng đều về năng lực của học sinh.
+ Hình thức thực nghiệm: Tiến hành song song, một lớp đối chứng và lớp
thực nghiệm. Cụ thể, cặp lớp chọn thực nghiệm: lớp 12 Toán 1 & 12 Toán 2 ; 12
Anh 1 & 12 Anh 2; lớp 11 Toán 1 & 11 Toán 2 ; 11 Anh 1 & 11 Anh 2.
Thời gian làm thực nghiệm: năm thứ nhất (2014 – 2015), năm thứ hai
(2015 – 2016).
* Riêng với học sinh các lớp chuyên và học sinh giỏi thì chúng tôi sử
dụng phương pháp đối chứng qua kết quả. Do cấu trúc đặc thù của chương trình
chuyên sâu nên chúng tôi chỉ căn cứ vào kết quả thi học sinh giỏi để đánh giá
hiệu quả của giải pháp.
2.2.4.4. Kết quả thực nghiệm
Để kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh, chúng tôi đã tiến hành
kiểm tra bằng câu hỏi tự luận, sau đó sử dụng phương pháp phân tích định
lượng, định tính kết quả thực nghiệm. Ngoài ra, chúng tôi còn sử dụng một số

dòng 1, 2 và 3 đều có cùng độ tuổi sinh lí và được gieo trồng trong điều kiện
như nhau. Sau một thời gian theo dõi người ta thấy các cây được xử lí hoocmôn
của dòng 1 có thân cao bình thường như cây của dòng 3, còn các cây của dòng 2
và 3 mặc dù được xử lí hoocmôn vẫn không có gì thay đổi về chiều cao.
a. Nêu các chức năng của hoocmôn nói trên và đưa ra giả thuyết giải thích
kết quả thí nghiệm.
b. Hãy mô tả thí nghiệm nhằm tìm bằng chứng ủng hộ giả thuyết trên.
- Kết quả kiểm tra: Kết quả của 2 lần kiểm tra được chúng tôi thu thập, xử lí
bằng tham số thống kê: Mode, Xi và sau đó toàn bộ số liệu của 2 lần kiểm tra
được chúng tôi mô tả thông qua biểu đồ 3.1 và 3.2 dưới đây.
Biểu đồ 3.1. So sánh tần suất số HS đạt điểm Xi về năng lực thực nghiệm giữa
24


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

-

NĂM HỌC 2015 - 2016

nhóm ĐC và nhóm TN ở bài kiểm tra lần 1

Biểu đồ 3.2. So sánh tần suất số HS đạt điểm Xi về năng lực thực nghiệm giữa
nhóm ĐC và nhóm TN ở bài kiểm tra lần 2

Ghi chú: ĐC – Đối chứng, TN – Thực nghiệm
Biểu đồ 3.1 và biểu đồ 3.2 cho thấy ở cả 2 lần kiểm tra, giá trị mode của
nhóm ĐC là 6 và giá trị mode của nhóm TN là 7; đồng thời tính mức điểm từ 6
trở xuống thì số học sinh ở nhóm ĐC luôn cao hơn số học sinh ở nhóm TN;
ngược lại tính mức điểm từ 7 trở lên thì số học sinh ở nhóm TN luôn cao hơn số